દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.16

સન્ધ્યોપાસનનિરૂપણમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
અથાતઃ શ્રૂયતાં પુણ્યં સન્ધ્યોપાસનમુત્તમમ્ ।
ભસ્મધારણમાહાત્મ્યં કથિતં ચૈવ વિસ્તરાત્

પ્રાતઃસન્ધ્યાવિધાનં ચ કથયિષ્યામિ તેઽનઘ ।
પ્રાતઃસન્ધ્યાં સનક્ષત્રાં મધ્યાહ્ને મધ્યભાસ્કરામ્

સસૂર્યાં પશ્ચિમાં સન્ધ્યાં તિસ્રઃ સન્ધ્યા ઉપાસતે ।
તદ્‍ભેદાનપિ વક્ષ્યામિ શૃણુ દેવર્ષિસત્તમ

ઉત્તમા તારકોપેતા મધ્યમા લુપ્તતારકા ।
અધમા સૂર્યસહિતા પ્રાતઃસન્ધ્યા ત્રિધા મતા

ઉત્તમા સૂર્યસહિતા મધ્યમાસ્તમિતે રવૌ ।
અધમા તારકોપેતા સાયંસન્ધ્યા ત્રિધા મતા

વિપ્રો વૃક્ષો મૂલકાન્યત્ર સન્ધ્યા
વેદઃ શાખા ધર્મકર્માણિ પત્રમ્ ।
તસ્માન્મૂલં યત્‍નતો રક્ષણીયં
છિન્ને મૂલે નૈવ વૃક્ષો ન શાખા

સન્ધ્યા યેન ન વિજ્ઞાતા સન્ધ્યા યેનાનુપાસિતા ।
જીવમાનો ભવેચ્છૂદ્રો મૃતઃ શ્વા ચૈવ જાયતે

તસ્માન્નિત્યં પ્રકર્તવ્યં સન્ધ્યોપાસનમુત્તમમ્ ।
તદભાવેઽન્યકર્માદાવધિકારી ભવેન્ન હિ

ઉદયાસ્તમયાદૂર્ધ્વં યાવત્સ્યાદ્‌ઘટિકાત્રયમ્ ।
તાવત્સન્ધ્યામુપાસીત પ્રાયશ્ચિત્તં તતઃ પરમ્

કાલાતિક્રમણે જાતે ચતુર્થાર્ઘ્યં પ્રદાપયેત્ ।
અથવાષ્ટશતં દેવીં જપ્ત્વાદૌ તાં સમાચરેત્

યસ્મિન્કાલે તુ યત્કર્મ તત્કાલાધીશ્વરીં ચ તામ્ ।
સન્ધ્યામુપાસ્ય પશ્ચાત્તુ તત્કાલીનં સમાચરેત્

ગૃહે સાધારણા પ્રોક્તા ગોષ્ઠે વૈ મધ્યમા ભવેત્ ।
નદીતીરે ચોત્તમા સ્યાદ્દેવીગેહે તદુત્તમા

યતો દેવ્યા ઉપાસેયં તતો દેવ્યાસ્તુ સન્નિધૌ ।
સન્ધ્યાત્રયં પ્રકર્તવ્યં તદાનન્ત્યાય કલ્પતે

એતસ્યા અપરં દૈવં બ્રાહ્મણાનાં ચ વિદ્યતે ।
ન વિષ્ણૂપાસના નિત્યા ન શિવોપાસના તથા

યથા ભવેન્મહાદેવ્યા ગાયત્ર્યાઃ શ્રુતિચોદિતા ।
સર્વવેદસારભૂતા ગાયત્ર્યાસ્તુ સમર્ચના

બ્રહ્માદયોઽપિ સન્ધ્યાયાં તાં ધ્યાયન્તિ જપન્તિ ચ ।
વેદા જપન્તિ તાં નિત્યં વેદોપાસ્યા તતઃ સ્મૃતા

તસ્માત્સર્વે દ્વિજાઃ શાક્તા ન શૈવા ન ચ વૈષ્ણવાઃ ।
આદિશક્તિમુપાસન્તે ગાયત્રીં વેદમાતરમ્

આચાન્તઃ પ્રાણમાયમ્ય કેશવાદિકનામભિઃ ।
કેશવશ્ચ તથા નારાયણો માધવ એવ ચ

ગોવિન્દો વિષ્ણુરેવાથ મધુસૂદન એવ ચ ।
ત્રિવિક્રમો વામનશ્ચ શ્રીધરોઽપિ તતઃ પરમ્

હૃષીકેશઃ પદ્મનાભો દામોદર અતઃ પરમ્ ।
સઙ્‌કર્ષણો વાસુદેવઃ પ્રદ્યુમ્નોઽપ્યનિરુદ્ધકઃ

પુરુષોત્તમાધોક્ષજૌ ચ નારસિંહોઽપ્યુતસ્તથા ।
જનાર્દન ઉપેન્દ્રશ્ચ હરિઃ કૃષ્ણોઽન્તિમસ્તથા

ૐકારપૂર્વકં નામ ચતુર્વિંશતિસઙ્‌ખ્યયા ।
સ્વાહાન્તૈઃ પ્રાશયેદ્વારિ નમોઽન્તૈઃ સ્પર્શયેત્તથા

કેશવાદિત્રિભિઃ પીત્વા દ્વાભ્યાં પ્રક્ષાલયેત્કરૌ ।
મુખં પ્રક્ષાલયેદ્દ્વાભ્યાં દ્વાભ્યામુન્માર્જનં તથા

એકેન પાણિં સમ્પ્રોક્ષ્ય પાદાવપિ શિરોઽપિ ચ ।
સઙ્કર્ષણાદિદેવાનાં દ્વાદશાઙ્ગાનિ સંસ્પૃશેત્

દક્ષિણેનોદકં પીત્વા વામેન સંસ્પૃશેદ્‌બુધ: ।
તાવન્ન શુધ્યતે તોયં યાવદ્વામેન ન સ્પૃશેત્

ગોકર્ણાકૃતિહસ્તેન માષમાત્રં જલં પિબેત્ ।
તતો ન્યૂનાધિકં પીત્વા સુરાપાયી ભવેદ્‌દ્વિજઃ

સંહતાઙ્ગુલિના તોયં પાણિના દક્ષિણેન તુ ।
મુક્તાઙ્ગુષ્ઠકનિષ્ઠાભ્યાં શેષેણાચમનં વિદુઃ

પ્રાણાયામં તતઃ કૃત્વા પ્રણવસ્મૃતિપૂર્વકમ્ ।
ગાયત્રીં શિરસા સાર્ધં તુરીયપદસંયુતામ્

દક્ષિણે રેચયેદ્વાયું વામેન પૂરિતોદરમ્ ।
કુમ્ભેન ધારયેન્નિત્યં પ્રાણાયામં વિદુર્બુધા:

પીડયેદ્દક્ષિણાં નાડીમઙ્ગુષ્ઠેન તથોત્તરામ્ ।
કનિષ્ઠાનામિકાભ્યાં તુ મધ્યમાં તર્જનીં ત્યજેત્

રેચક: પૂરકશ્ચૈવ પ્રાણાયામોઽથ કુમ્ભક: ।
પ્રોચ્યતે સર્વશાસ્ત્રેષુ યોગિભિર્યતમાનસૈ:

રેચકઃ સૃજતે વાયું પૂરકઃ પૂરયેત્તુ તમ્ ।
સામ્યેન સંસ્થિતિર્યત્તત્કુમ્ભકઃ પરિકીર્તિતઃ

નીલોત્પલદલશ્યામં નાભિમધ્યે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
ચતુર્ભુજં મહાત્માનં પૂરકે ચિન્તયેદ્ધરિમ્

કુમ્ભકે તુ હૃદિ સ્થાને ધ્યાયેત્તુ કમલાસનમ્ ।
પ્રજાપતિં જગન્નાથં ચતુર્વક્ત્રં પિતામહમ્

રેચકે શઙ્‌કરં ધ્યાયેલ્લલાટસ્થં મહેશ્વરમ્ ।
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં નિર્મલં પાપનાશનમ્

પૂરકે વિષ્ણુસાયુજ્યં કુમ્ભકે બ્રહ્મણો ગતિમ્ ।
રેચકેન તૃતીયં તુ પ્રાપ્નુયાદીશ્વરં પરમ્

પૌરાણાચમનાદ્યં ચ પ્રોક્તં દેવર્ષિસત્તમ ।
શ્રૌતમાચમનાદ્યં ચ શૃણુ પાપાપહં મુને

પ્રણવં પૂર્વમુચ્ચાર્ય ગાયત્રીં તુ તદિત્યૃચમ્ ।
પાદાદૌ વ્યાહૃતીસ્તિસ્રઃ શ્રૌતાચમનમુચ્યતે

ગાયત્રીં શિરસા સાર્ધં જપેદ્‌વ્યાહૃતિપૂર્વિકામ્ ।
પ્રતિપ્રણવસંયુક્તાં ત્રિતયં પ્રાણસંયમઃ

(સલક્ષણં તુ પ્રાણાનામાયામં કીર્ત્યતેઽધુના ।
નાનાપાપૈકશમનં મહાપુણ્યફલપ્રદમ્ ॥)
પઞ્ચાઙ્‌ગુલીભિર્નાસાગ્રં પીડયેત્પ્રણવેન તુ ।
સર્વપાપહરા મુદ્રા વાનપ્રસ્થગૃહસ્થયોઃ

કનિષ્ઠાનામિકાઙ્‌ગુષ્ઠૈર્યતેશ્ચ બ્રહ્મચારિણઃ ।
આપો હિ ષ્ઠેતિ તિસૃભિઃ પ્રોક્ષણં સ્યાત્કુશોદકૈઃ

ઋગન્તે માર્જનં કુર્યાત્પાદાન્તે વા સમાહિતઃ ।
નવપ્રણવયુક્તેન આપો હિ ષ્ઠેત્યનેન તુ

નશ્યેદઘં માર્જનેન સંવત્સરસમુદ્‍ભવમ્ ।
તત આચમનં કૃત્વા સૂર્યશ્ચેતિ પિબેદપઃ

અન્તઃકરણસમ્ભિન્નં પાપં તસ્ય વિનશ્યતિ ।
પ્રણવેન વ્યાહૃતિભિર્ગાયત્ર્યા પ્રણવાદ્યયા

આપો હિ ષ્ઠેતિ સૂક્તેન માર્જનં ચૈવ કારયેત્ ।
ઉદ્ધૃત્ય દક્ષિણે હસ્તે જલં ગોકર્ણવત્કૃતે

નીત્વા તં નાસિકાગ્રં તુ વામકુક્ષૌ સ્મરેદઘમ્ ।
પુરુષં કૃષ્ણવર્ણં ચ ઋતં ચેતિ પઠેત્તતઃ

દ્રુપદાં વા ઋચં પશ્ચાદ્દક્ષનાસાપુટેન ચ ।
શ્વાસમાર્ગેણ તં પાપમાનયેત્કરવારિણિ

નાવલોક્યૈવ તદ્વારિ વામભાગેઽશ્મનિ ક્ષિપેત્ ।
નિષ્પાપં તુ શરીરં મે સઞ્જાતમિતિ ભાવયેત્

ઉત્થાય તુ તતઃ પાદૌ દ્વૌ સમૌ સન્નિયોજયેત્ ।
જલાઞ્જલિં ગૃહીત્વા તુ તર્જન્યઙ્‌ગુષ્ઠવર્જિતમ્

વીક્ષ્ય ભાનું ક્ષિપેદ્વારિ ગાયત્ર્યા ચાભિમન્ત્રિતમ્ ।
ત્રિવારં મુનિશાર્દૂલ વિધિરેષોઽર્ઘ્યમોચને

તતઃ પ્રદક્ષિણાં કુર્યાદસાવાદિત્યમન્ત્રતઃ ।
મધ્યાહ્ને સકૃદેવ સ્યાત્સન્ધ્યયોસ્તુ ત્રિવારતઃ

ઈષન્નગ્રઃ પ્રભાતે તુ મધ્યાહ્ને દણ્ડવત્સ્થિતઃ ।
આસને ચોપવિષ્ટસ્તુ દ્વિજઃ સાયં ક્ષિપેદપઃ

ઉદકં પ્રક્ષિપેદ્યસ્માત્તત્કારણમતઃ શૃણુ ।
ત્રિંશત્કોટ્યો મહાવીરા મન્દેહા નામ રાક્ષસાઃ

કૃતઘ્ના દારુણા ઘોરાઃ સૂર્યમિચ્છન્તિ ખાદિતુમ્ ।
તતો દેવગણાઃ સર્વે ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ

ઉપાસતે મહાસન્ધ્યાં પ્રક્ષિપન્ત્યુદકાઞ્જલિમ્ ।
દહ્યન્તે તેન દૈત્યાસ્તે વજ્રીભૂતેન વારિણા

એતસ્માત્કારણાદ્વિપ્રાઃ સન્ધ્યાં નિત્યમુપાસતે ।
મહાપુણ્યસ્ય જનનં સન્ધ્યોપાસનમીરિતમ્

અર્ઘ્યાઙ્‌ગભૂતમન્ત્રોઽયં પ્રોચ્યતે શૃણુ નારદ ।
યદુચ્ચારણમાત્રેણ સાઙ્‌ગં સન્ધ્યાફલં ભવેત્

સોઽહમર્કોઽસ્મ્યહં જ્યોતિરાત્મા જ્યોતિરહં શિવઃ ।
આત્મજ્યોતિરહં શુક્લઃ સર્વજ્યોતી રસોઽસ્મ્યહમ્

આગચ્છ વરદે દેવિ ગાયત્રિ બ્રહ્મરૂપિણિ ।
જપાનુષ્ઠાનસિદ્ધ્યર્થં પ્રવિશ્ય હૃદયં મમ

ઉત્તિષ્ઠ દેવિ ગન્તવ્યં પુનરાગમનાય ચ ।
અર્ઘ્યેષુ દેવિ ગન્તવ્યં પ્રવિશ્ય હૃદયં મમ

તતઃ શુદ્ધસ્થલે નૈજમાસનં સ્થાપયેદ્‌બુધઃ ।
તત્રારુહ્ય જપેત્પશ્ચાદ્‌ગાયત્રીં વેદમાતરમ્

અત્રૈવ ખેચરી મુદ્રા પ્રાણાયામોત્તરં મુને ।
પ્રાતઃસન્ધ્યાવિધાને ચ કીર્તિતા મુનિપુઙ્‌ગવ

તન્નામાર્થં પ્રવક્ષ્યામિ સાદરં શૃણુ નારદ ।
ચિત્તં ચરતિ ખે યસ્માજ્જિહ્વા ચરતિ ખે ગતા

ભ્રુવોરન્તર્ગતા દૃષ્ટિર્મુદ્રા ભવતિ ખેચરી ।
ન ચાસનં સિદ્ધસમં ન કુમ્ભસદૃશોઽનિલઃ

ન ખેચરીસમા મુદ્રા સત્યં સત્યં ચ નારદ ।
ઘણ્ટાવત્પણવોચ્ચારાદ્વાયું નિર્જિત્ય યત્‍નતઃ

સ્થિરાસને સ્થિરો ભૂત્વા નિરહઙ્‌કારનિર્મમઃ ।
લક્ષણં નારદ મુને શૃણુ સિદ્ધાસનસ્ય ચ

યોનિસ્થાનકમઙ્‌ઘ્રિમૂલઘટિતં કૃત્વા દૃઢં વિન્યસે-
ન્મેઢ્રે પાદમથૈકમેવ હૃદયં કૃત્વા સમં વિગ્રહમ્ ।
સ્થાણુઃ સંયમિતેન્દ્રિયોઽચલદૃશા પશ્યન્ભ્રુવોરન્તરં
તિષ્ઠત્યેતદતીવ યોગિસુખદં સિદ્ધાસનં પ્રોચ્યતે

આયાતુ વરદા દેવી અક્ષરં બ્રહ્મસમ્મિતમ્ ।
ગાયત્રી છન્દસાં માતરિદં બ્રહ્મ જુષસ્વ મે

યદહ્ના કુરુતે પાપં તદહ્ના પ્રતિમુચ્યતે ।
યદ્‌રાત્ર્યા કુરુતે પાપં તદ્‌રાત્ર્યા પ્રતિમુચ્યતે

સર્વવર્ણે મહાદેવિ સન્ધ્યાવિદ્યે સરસ્વતિ ।
અજરે અમરે દેવિ સર્વદેવિ નમોઽસ્તુ તે

તેજોઽસીત્યાદિમન્ત્રેણ દેવીમાવાહયેત્તતઃ ।
યત્કૃતં ત્વદનુષ્ઠાનં તત્સર્વં પૂર્ણમસ્તુ મે

તતઃ શાપવિમોક્ષાય વિધાનં સમ્યગાચરેત્ ।
બ્રહ્મશાપસ્તતો વિશ્વામિત્રસ્ય ચ તથૈવ ચ

વસિષ્ઠશાપ ઇત્યેતત્ત્રિવિધં શાપલક્ષણમ્ ।
બ્રહ્મણઃ સ્મરણેનૈવ બ્રહ્મશાપો નિવર્તતે

વિશ્વામિત્રસ્મરણતો વિશ્વામિત્રસ્ય શાપતઃ ।
વસિષ્ઠસ્મરણાદેવ તસ્ય શાપો વિનશ્યતિ

હૃત્પદ્મમધ્યે પુરુષં પ્રમાણં
સત્યાત્મકં સર્વજગત્સ્વરૂપમ્ ।
ધ્યાયામિ નિત્યં પરમાત્મસંજ્ઞં
ચિદ્‌રૂપમેકં વચસામગમ્યમ્

અથ ન્યાસવિધિં વક્ષ્યે સન્ધ્યાયા અઙ્ગસમ્ભવમ્ ।
ૐકારં પૂર્વવદ્યોજ્યં તતો મન્ત્રાનુદીરયેત્

ભૂરિત્યુક્ત્વા ચ પાદાભ્યાં નમ ઇત્યેવ ચોચ્ચરેત્ ।
ભુવઃ પૂર્વં તુ જાનુભ્યાં સ્વ: કટિભ્યાં નમો વદેત્

મહર્નાભ્યૈ જનશ્ચૈવ હદયાય તતસ્તપઃ ।
કણ્ઠાય ચ તતઃ સત્યં લલાટે પરિકીર્તયેત્

અઙ્ગુષ્ઠાભ્યાં તત્સવિતુસ્તર્જનીભ્યાં વરેણ્યકમ્ ।
ભર્ગો દેવસ્ય મધ્યાભ્યાં ધીમહીત્યેવ કીર્તયેત્

અનામાભ્યાં કનિષ્ઠાભ્યાં ધિયો યો ન: પદં વદેત્ ।
પ્રચોદયાત્કરપૃષ્ઠતલયોર્વિન્યસેત્સુધી:

બ્રહ્માત્મને તત્સવિતુર્હૃદયાય નમસ્તથા ।
વિષ્ણ્વાત્મને વરેણ્યં ચ શિરસે નમ ઇત્યપિ

ભર્ગો દેવસ્થ રુદ્રાત્મને શિખાયૈ પ્રકીર્તિતમ્ ।
શક્ત્યાત્મને ધીમહીતિ કવચાય તતઃ પરમ્

કાલાત્મને ધિયો યો નો નેત્રત્રય ઉદીરિતમ્ ।
પ્રચોદયાચ્ચ સર્વાત્મનેઽસ્ત્રાય પરિકીર્તિતમ્

અક્ષરન્યાસમેવાગ્રે કથયામિ મહામુને ।
ગાયત્રીવર્ણસમ્ભૂતન્યાસ: પાપહરઃ પર:

પ્રણવં પૂર્વમુચ્ચાર્ય વર્ણન્યાસઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
તત્કારમાદાવુચ્ચાર્ય પાદાઙ્ગુષ્ઠદ્વયે ન્યસેત્

સકારં ગુલ્ફયોસ્તદ્વદ્‌વિકારં જઙ્ઘયોર્ન્યસેત્ ।
જાન્વોસ્તુકારં વિન્યસ્ય ઊર્વોશ્ચૈવ વકારકમ્

રેકારં ચ ગુદે ન્યસ્ય ણિકારં લિઙ્ગ એવ ચ ।
કટ્યાં યકારમેવાત્ર ભકારં નાભિમણ્ડલે

ગોકારં હૃદયે ન્યસ્ય દેકારં સ્તનયોર્દ્વયોઃ ।
વકારં હૃદિ વિન્યસ્ય સ્યકારં કણ્ઠકૂપકે

ધીકારં મુખદેશે તુ મકારં તાલુદેશકે ।
હિકારં નાસિકાગ્રે તુ ધિકારં નેત્રમણ્ડલે

ભ્રૂમધ્યે ચૈવ યોકારં યોકારં ચ લલાટકે ।
નકારં વૈ પૂર્વમુખે પ્રકારં દક્ષિણે મુખે

ચોકારં પશ્ચિમમુખે દકારં ચોત્તરે મુખે ।
યાકારં મૂર્ધ્નિ વિન્યસ્ય તકારં વ્યાપકં ન્યસેત્

એતન્ન્યાસવિધિં કેચિન્નેચ્છન્તિ જપતત્પરાઃ ।
તતો ધ્યાયેન્મહાદેવીં જગન્માતરમમ્બિકામ્

ભાસ્વજ્જપાપ્રસૂનાભાં કુમારીં પરમેશ્વરીમ્ ।
રક્તામ્બુજાસનારૂઢાં રક્તગન્ધાનુલેપનામ્

રક્તમાલ્યામ્બરધરાં ચતુરાસ્યાં ચતુર્ભુજામ્ ।
દ્વિનેત્રાં સ્રુક્સ્રુવો માલાં કુણ્ડિકાં ચૈવ બિભ્રતીમ્

સર્વાભરણસન્દીપ્તામૃગ્વેદાધ્યાયિનીં પરામ્ ।
હંસપત્રામાહવનીયમધ્યસ્થાં બ્રહ્મદેવતામ્

ચતુષ્પદામષ્ટકુક્ષિં સપ્તશીર્ષાં મહેશ્વરીમ્ ।
અગ્નિવક્ત્રાં રુદ્રશિખાં વિષ્ણુચિત્તાં તુ ભાવયેત્

બ્રહ્મા તુ કવચં યસ્યા ગોત્રં સાંખ્યાયનં સ્મૃતમ્ ।
આદિત્યમણ્ડલાન્તઃસ્થાં ધ્યાયેદ્દેવીં મહેશ્વરીમ્

એવં ધ્યાત્વા વિધાનેન ગાયત્રીં વેદમાતરમ્ ।
તતો મુદ્રાઃ પ્રકુર્વીત દેવ્યાઃ પ્રીતિકરાઃ શુભાઃ

સુમુખં સપુટં ચૈવ વિતતં વિસ્તૃતં તથા ।
દ્વિમુખં ત્રિમુખં ચૈવ ચતુષ્કં પઞ્ચકં તથા

ષણ્મુખાધોમુખં ચૈવ વ્યાપકાઞ્જલિકં તથા ।
શકટં યમપાશં ચ ગ્રથિતં સન્મુખોન્મુખમ્

વિલમ્બં મુષ્ટિકં ચૈવ મત્સ્યં કૂર્મં વરાહકમ્ ।
સિંહાક્રાન્તં મહાક્રાન્તં મુદ્‌ગરં પલ્લવં તથા

ચતુર્વિંશતિમુદ્રાશ્ચ ગાયત્ર્યાઃ સમ્પ્રદર્શયેત્ ।
શતાક્ષરાં ચ ગાયત્રીં સકૃદાવર્તયેત્સુધીઃ

ચતુર્વિંશત્યક્ષરાણિ ગાયત્ર્યા કીર્તિતાનિ હિ ।
જાતવેદસનામ્નીં ચ ઋચમુચ્ચારયેત્તતઃ

ત્ર્યમ્બકસ્યર્ચમાવૃત્ય ગાયત્રી શતવર્ણકા ।
ભવતીયં મહાપુણ્યા સકૃજ્જપ્યા બુધૈરિયમ્

ૐકારં પૂર્વમુચ્ચાર્ય ભૂર્ભુવઃ સ્વસ્તથૈવ ચ ।
ચતુર્વિંશત્યક્ષરાં ચ ગાયત્રીં પ્રોચ્ચરેત્તતઃ

એવં નિત્યં જપં કુર્યાદ્‌બ્રાહ્મણો વિપ્રપુઙ્‌ગવઃ ।
સ સમગ્રં ફલં પ્રાપ્ય સન્ધ્યાયાઃ સુખમેધતે

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
એકાદશસ્કન્ધે સન્ધ્યોપાસનનિરૂપણં નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ