Devi Bhagavata Purana · Chapter 1.11

budhotpattiḥ
ṛṣaya ūcuḥ
ko'sau purūravā rājā korvaśī devakanyakā /
kathaṃ kaṣṭaṃ ca samprāptaṃ tena rājñā mahātmanā

sarvaṃ kathānakaṃ brūhi lomaharṣaṇajādhunā /
śrotukāmā vayaṃ sarve tvanmukhābjacyutaṃ rasam

amṛtādapi miṣṭā te vāṇī sūta rasātmikā /
na tṛpyāmo vayaṃ sarve sudhayā ca yathāmarāḥ

sūta uvāca
śṛṇudhvaṃ munayaḥ sarve kathāṃ divyāṃ manoramām /
vakṣyāmyahaṃ yathābuddhyā śrutāṃ vyāsavarottamāt

gurostu dayitā bhāryā tārā nāmeti viśrutā /
rūpayauvanayuktā sā cārvaṅgī madavihvalā

gataikadā vidhordhāma yajamānasya bhāminī /
dṛṣṭā ca śaśinātyarthaṃ rūpayauvanaśālinī

kāmāturastadā jātaḥ śaśī śaśimukhīṃ prati /
sāpi vīkṣya vidhuṃ kāmaṃ jātā madanapīḍitā

tāvanyonyaṃ premayuktau smarārtau ca babhūvatuḥ /
tārā śaśī madonmattau kāmabāṇaprapīḍitau

remāte madamattau tau parasparaspṛhānvitau /
dināni katicittatra jātāni ramamāṇayoḥ

bṛhaspatistu duḥkhārtastārāmānayituṃ gṛham /
preṣayāmāsa śiṣyaṃ tu nāyātā sā vaśīkṛtā

punaḥ punaryadā śiṣyaṃ parāvartata candramāḥ /
bṛhaspatistadā kruddho jagāma svayameva hi

gatvā somagṛhaṃ tatra vācaspatirudāradhīḥ /
uvāca śaśinaṃ kruddhaḥ smayamānaṃ madānvitam

kiṃ kṛtaṃ kila śītāṃśo karma dharmavigarhitam /
rakṣitā mama bhāryeyaṃ sundarī kena hetunā

tava deva guruścāhaṃ yajamāno'si sarvathā /
gurubhāryā kathaṃ mūḍha bhuktā kiṃ rakṣitāthavā

brahmahā hemahārī ca surāpo gurutalpagaḥ /
mahāpātakino hyete tatsaṃsargī ca pañcamaḥ

mahāpātakayuktastvaṃ durācāro'tigarhitaḥ /
na devasadanārho'si yadi bhukteyamaṅganā

muñcemāmasitāpāṅgīṃ nayāmi sadanaṃ mama /
nocedvakṣyāmi duṣṭātman gurudārāpahāriṇam

ityevaṃ bhāṣamāṇaṃ tamuvāca rohiṇīpatiḥ /
guruṃ krodhasamāyuktaṃ kāntāvirahaduḥkhitam

induruvāca
krodhātte tu durārādhyā brāhmaṇāḥ krodhavarjitāḥ /
pūjārhā dharmaśāstrajñā varjanīyāstato'nyathā

āgamiṣyati sā kāmaṃ gṛhaṃ te varavarṇinī /
atraiva saṃsthitā bālā kā te hānirihānagha

icchayā saṃsthitā cātra sukhakāmārthinī hi sā /
dināni katicitsthitvā svecchayā cāgamiṣyati

tvayaivodāhṛtaṃ pūrvaṃ dharmaśāstramataṃ tathā /
na strī duṣyati cāreṇa na vipro vedakarmaṇā

ityuktaḥ śaśinā tatra gururatyantaduḥkhitaḥ /
jagāma svagṛhaṃ tūrṇaṃ cintāviṣṭaḥ smarāturaḥ

dināni katicittatra sthitvā cintāturo guruḥ /
yayāvatha gṛhaṃ tasya tvaritaścauṣadhīpateḥ

sthitaḥ kṣatrā niṣiddho'sau dvāradeśe ruṣānvitaḥ /
nājagāma śaśī tatra cukopāti bṛhaspatiḥ

ayaṃ me śiṣyatāṃ yāto gurupat‍nīṃ tu mātaram /
jagrāha balato'dharmī śikṣaṇīyo mayādhunā

uvāca vācaṃ kopāttu dvāradeśasthito bahiḥ /
kiṃ śeṣe bhavane manda pāpācāra surādhama

dehi me kāminīṃ śīghraṃ nocecchāpaṃ dadāmyaham /
karomi bhasmasānnūnaṃ na dadāsi priyāṃ mama

sūta uvāca
krūrāṇi caivamādīni bhāṣaṇāni bṛhaspateḥ /
śrutvā dvijapatiḥ śīghraṃ nirgataḥ sadanād‌bahiḥ

tamuvāca hasansomaḥ kimidaṃ bahu bhāṣase /
na te yogyāsitāpāṅgī sarvalakṣaṇasaṃyutā

kurūpāṃ ca svasadṛśīṃ gṛhāṇānyāṃ striyaṃ dvija /
bhikṣukasya gṛhe yogyā nedṛśī varavarṇinī

ratiḥ svasadṛśe kānte nāryāḥ kila nigadyate /
tvaṃ na jānāsi mandātman kāmaśāstravinirṇayam

yatheṣṭaṃ gaccha durbuddhe nāhaṃ dāsyāmi kāminīm /
yacchakyaṃ kuru tatkāmaṃ na deyā varavarṇinī

kāmārtasya ca te śāpo na māṃ bādhitumarhati /
nāhaṃ dade guro kāntāṃ yathecchasi tathā kuru

sūta uvāca
ityuktaḥ śaśinā cejyaścintāmāpa ruṣānvitaḥ /
jagāma tarasā sadma krodhayuktaḥ śacīpateḥ

dṛṣṭvā śatakratustatra guruṃ duḥkhāturaṃ sthitam /
pādyārghyācamanīyādyaiḥ pūjayitvā susaṃsthitaḥ

papraccha paramodārastaṃ tathāvasthitaṃ gurum /
kā cintā te mahābhāga śokārto'si mahāmune

kenāpamānito'si tvaṃ mama rājye guruśca me /
tvadadhīnamidaṃ sarvaṃ sainyaṃ lokādhipaiḥ saha

bahmā viṣṇustathā śambhurye cānye devasattamāḥ /
kariṣyanti ca sāhāyyaṃ kā cintā vada sāmpratam

gururuvāca
śaśināpahṛtā bhāryā tārā mama sulocanā /
na dadāti sa duṣṭātmā prārthito'pi punaḥ punaḥ

kiṃ karomi sureśāna tvameva śaraṇaṃ mama /
sāhāyyaṃ kuru deveśa duḥkhito'smi śatakrato

indra uvāca
mā śokaṃ kuru dharmajña dāso'smi tava suvrata /
ānayiṣyāmyahaṃ nūnaṃ bhāryāṃ tava mahāmate

preṣite cenmayā dūte na dāsyati madākulaḥ /
tato yuddhaṃ kariṣyāmi devasainyaiḥ samāvṛtaḥ

ityāśvāsya guruṃ śakro dūtaṃ vaktṛvicakṣaṇam /
preṣayāmāsa somāya vārtāśaṃsinamad‌bhutam

sa gatvā śaśilokaṃ tu tvaritaḥ suvicakṣaṇaḥ /
uvāca vacanenaiva vacanaṃ rohiṇīpatim

preṣito'haṃ mahābhāga śakreṇa tvāṃ vivakṣayā /
kathitaṃ prabhuṇā yacca tad‌bravīmi mahāmate

dharmajño'si mahābhāga nītiṃ jānāsi suvrata /
atriḥ pitā te dharmātmā na nidyaṃ kartumarhasi

bhāryā rakṣyā sarvabhūtairyathāśakti hyatandritaiḥ /
tadarthe kalahaḥ kāmaṃ bhavitā nātra saṃśayaḥ

yathā tava tathā tasya yat‍naḥ syāddārarakṣaṇe /
ātmavatsarvabhūtāni cintaya tvaṃ sudhānidhe

aṣṭāviṃśatisaṃkhyāste kāminyo dakṣajāḥ śubhāḥ /
gurupat‍nīṃ kathaṃ bhoktuṃ tvamicchasi sudhānidhe

svarge sadā vasantyetā menakādyā manoramāḥ /
bhuṃkṣva tāḥ svecchayā kāmaṃ muñca pat‍nīṃ gurorapi

īśvarā yadi kurvanti jugupsitamahantayā /
ajñāstadanuvartante tadā dharmakṣayo bhavet

tasmānmuñca mahābhāga guroḥ pat‍nīṃ manoramām /
kalahastvannimitto'dya surāṇāṃ na bhavedyathā

sūta uvāca
somaḥ śakravacaḥ śrutvā kiñcitkrodhasamākulaḥ /
bhaṅgyā prativacaḥ prāha śakradūtaṃ tadā śaśī

indurāvāca
dharmajño'si mahābāho devānāmadhipaḥ svayam /
purodhāpi ca te tādṛgyuvayoḥ sadṛśī matiḥ

paropadeśe kuśalā bhavanti bahavo janāḥ /
durlabhastu svayaṃ kartā prāpte karmaṇi sarvadā

bārhaspatyapraṇītaṃ ca śāstraṃ gṛhṇanti mānavāḥ /
ko virodho'tra deveśa kāmayānāṃ bhajanstriyam

svakīyaṃ balināṃ sarvaṃ durbalānāṃ na kiñcana /
svīyā ca parakīyā ca bhramo'yaṃ mandacetasām

tārā mayyanuraktā ca yathā na tu tathā gurau /
anuraktā kathaṃ tyājyā dharmato nyāyatastathā

gṛhārambhastu raktāyāṃ viraktāyāṃ kathaṃ bhavet /
virakteyaṃ yadā jātā cakame'nujakāminīm

na dāsye'haṃ varārohāṃ gaccha dūta vada svayam /
īśvaro'si sahasrākṣa yadicchasi kuruṣva tat

sūta uvāca
ityuktaḥ śaśinā dūtaḥ prayayau śakrasannidhim /
indrāyācaṣṭa tatsarvaṃ yaduktaṃ śītaraśminā

turāṣāḍapi tacchrutvā krodhayukto babhūva ha /
senodyogaṃ tathā cakre sāhāyyārthaṃ gurorvibhuḥ

śukrastu vigrahaṃ śrutvā gurudveṣāttato yayau /
mā dadasveti taṃ vākyamuvāca śaśinaṃ prati

sāhāyyaṃ te kariṣyāmi mantraśaktyā mahāmate /
bhavitā yadi saṃgrāmastava cendreṇa māriṣa

śaṅkarastu tadākarṇya gurudārābhimarśanam /
guruśatruṃ bhṛguṃ matvā sāhāyyamakarottadā

saṃgrāmastu tadā vṛtto devadānavayordrutam /
bahūni tatra varṣāṇi tārakāsuravatkila

devāsurakṛtaṃ yuddhaṃ dṛṣṭvā tatra pitāmahaḥ /
haṃsārūḍho jagāmāśu taṃ deśaṃ kleśaśāntaye

rākāpatiṃ tadā prāha muñca bhāryāṃ guroriti /
nocedviṣṇuṃ samāhūya kariṣyāmi tu saṃkṣayam

bhṛguṃ nivārayāmāsa brahmā lokapitāmahaḥ /
kimanyāyamatirjātā saṅgadoṣānmahāmate

niṣedhayāmāsa tato bhṛgustaṃ cauṣadhīpatim /
muñca bhāryāṃ guroradya pitrāhaṃ preṣitastava

sūta uvāca
dvijarājastu tacchrutvā bhṛgorvacanamad‌bhutam /
dadau ca tatpriyāṃ bhāryāṃ gurorgarbhavatīṃ śubhām

prāpya kāntāṃ gururhṛṣṭaḥ svagṛhaṃ mudito yayau /
tato devāstato daityā yayuḥ svānsvāngṛhānprati

brahmā svasadanaṃ prāptaḥ kailāsaṃ cāpi śaṅkaraḥ /
bṛhaspatistu santuṣṭaḥ prāpya bhāryāṃ manoramām

tataḥ kālena kiyatā tārāsūta sutaṃ śubham /
sudine śubhanakṣatre tārāpatisamaṃ guṇaiḥ

dṛṣṭvā putraṃ gururjātaṃ cakāra vidhipūrvakam /
jātakarmādikaṃ sarvaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā

śrutaṃ candramasā janma putrasya munisattamāḥ /
dūtaṃ ca preṣayāmāsa guruṃ prati mahāmatiḥ

na cāyaṃ tava putro'sti mama vīryasamud‌bhavaḥ /
kathaṃ tvaṃ kṛtavānkāmaṃ jātakarmādikaṃ vidhim

tacchrutvā vacanaṃ tasya dūtasya ca bṛhaspatiḥ /
uvāca mama putro me sadṛśo nātra saṃśayaḥ

punarvivādaḥ sañjāto militā devadānavāḥ /
yuddhārthamāgatāsteṣāṃ samājaḥ samajāyata

tatrāgataḥ svayaṃ brahmā śāntikāmaḥ prajāpatiḥ /
nivārayāmāsa mukhe saṃsthitānyuddhadurmadān

tārāṃ papraccha dharmātmā kasyāyaṃ tanayaḥ śubhe /
satyaṃ vada varārohe yathā kleśaḥ praśāmyati

tamuvācāsitāpāṅgī lajjamānāpyadhomukhī /
candrasyeti śanairantarjagāma varavarṇinī

jagrāha taṃ sutaṃ somaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā /
nāma cakre budha iti jagāma svagṛhaṃ punaḥ

yayau brahmā svakaṃ dhāma sarve devāḥ savāsavāḥ /
yathāgataṃ gataṃ sarvaiḥ sarvaśaḥ prekṣakairjanaiḥ

kathiteyaṃ budhotpattirgurukṣetre ca somataḥ /
yathā śrutā mayā pūrvaṃ vyāsātsatyavatīsutāt

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ sahitāyāṃ
prathamaskandhe budhotpattirnāmekādaśo'dhyāyaḥ