Daśakumāracarita · Chapter 1.4
iti śrīdaṇḍinaḥ kṛtau daśakumāracarite somadattacaritaṃ nāma tṛtīya ucchvāsaḥ
caturthocchvāsaḥ
START Dkc 1,4.1:
`deva, mahīsuropakārāyaiva devo gatavāniti niścityāpi devena gantavyaṃ deśaṃ nirṇetu maśaknuvāno mitragaṇaḥ parasparaṃ viyujya dikṣu devamanveṣṭumagacchat
START Dkc 1,4.2:
ahamapi devasyānveṣaṇāya mahīmaṭankadācidambaramadhyagatasyāmbaramaṇeḥ kiraṇamasahiṣṇurekasya giritaṭamahīruhasya pracchāyaśītale tale kṣaṇamupāviśam /
mama purobhāge dinamadhyasaṃkucitasarvāvayavāṃ kūrmākṛtiṃ mānuṣacchāyāṃ nirīkṣyonmukho gaganatalānmahārayeṇa patantaṃ puruṣaṃ kañcidantarāla eva dayopanatahṛdayo 'hamavalambya śanairavanitale nikṣipya dūrāpātavītasaṃjñaṃ taṃ śiśiropacāreṇa vibodhya śokātirekeṇodgatabāṣpalocanaṃ taṃ bhṛgupatanakāraṇamapṛccham
START Dkc 1,4.3:
so 'pi kararuhairaśrukaṇānapanayannabhāṣata--"saumya, magadhādhināthāmātyasya padmodbhavasyātmasaṃbhavo ratnodbhavo nāmāham /
vāṇijyarūpeṇa kālayavanadvīpamupetya kāmapi vaṇikkanyakāṃ pariṇīya tayā saha pratyāgacchannambudhau tīrasyānatidūra eva pravahaṇasya bhagnatayā sarveṣu nimagneṣu kathaṅkathamapi daivānukūlyena tīrabhūmimabhigamya nijāṅganāviyogaduḥkhārṇave plavamānaḥ kasyāpi siddhatāpasasyādeśādareṇa ṣoḍaśa hāyanāni kathañcinnītvā duḥkhasya pāramanavekṣamāṇaḥ giripatanamakārṣam' iti
START Dkc 1,4.4:
tasminnevāvasare kimapi nārīkūjitamaśrāvi-"nakhalu samucitamidaṃ yatsiddhādiṣṭe patitatanayamilane virahamasahiṣṇurvaiśvānaraṃ viśasi' iti
START Dkc 1,4.5:
tanniśamya manoviditajanakabhāvaṃ tamavādiṣam-"tāta, bhavate vijñāpanīyāni bahūni santi /
bhavatu /
paścādakhilamākhyātavyam /
adhunā nārīkūjitamanupekṣaṇīyaṃ mayā /
kṣaṇamātram bhavatā sthīyatām'iti
START Dkc 1,4.6:
tadanu so 'haṃ tvarayā kiñcidantaramagamam /
tatra purato bhayaṅkarajvālākulahutabhugavagāhanasāhasikāṃ mukulitāñjalipuṭāṃ vanitāṃ kāñcidavalokya saṃbhramamanalādapanīya kūjantyā vṛddhayā saha matpiturabhyarṇamabhigamayya sthavirāmavocam-"vṛddhe, bhavatyau kutratye /
kāntāre nimittena kena duravasthānubhūyate /
kathyatām' iti
START Dkc 1,4.7:
sā sagadgadamavādīt-"putra, kālayavanadvīpe kālaguptanāmno vaṇijaḥ kasyacideṣā sutā suvṛttā nāma ratnodbhavena nijakāntenāgacchantī jaladhau magne pravahaṇe nijadhātryā mayā saha phalakamekamavalambya daivayogena kūlamupetāsannaprasavasamayā kasyāñcidaṭavyāmātmajamasūta /
mama tu mandabhāgyatayā bāle vanamātaṅgena gṛhīte maddvitīyā paribhramantī "ṣoḍaśavarṣānantaraṃ bhartṛputrasaṅgamo bhaviṣyati' iti siddhavākyaviśvāsādekasminpuṇyāśrame tāvantaṃ samayaṃ nītvā śokamapāraṃ soḍhumakṣamā samujjvalite vaiśvānare śarīramāhutīkartumudyuktāsīt' iti
START Dkc 1,4.8:
tadākarṇya nijajananīṃ jñātvā tāmahaṃ daṇḍavatpraṇamya tasyai madudantamakhilamākhyāya dhātrībhāṣaṇaphullavadanaṃ vismayavikasitākṣaṃ janakamadarśayam /
pitarau tau sābhijñānamanyonyaṃ jñātvā muditāntarātmānau vinītaṃ māmānandāśruvarṣeṇābiṣicya gāḍhamāśliṣya śirasyupāghrāya kasyāñcinmahīruhacchāyāyāmupāviśatām
START Dkc 1,4.9:
`kathaṃ nivasati mahīvallabho rājahaṃsaḥ' iti janakena pṛṣṭo 'haṃ tasya rājyacyutiṃ tvadīyajananaṃ sakalakumārāvāptiṃ tava digvijayārambho bhavataḥ mātaṅgānuyānamasmākaṃ yuṣmadanveṣaṇakāraṇaṃ sakalamabhyadhām /
tatastau kasyacidāśrame munerasthāpayam /
tato devasyānveṣaṇaparāyaṇo 'hamakhilakāryanimittaṃ vittaṃ niścitya bhavadanugrahāllabdhasya sādhakasya sāhāyyakaraṇadakṣaṃ śiṣyagaṇaṃ niṣpādya vindhyavanamadhye purātanapattanasthānānyupetya vividhasūcakānāṃ mahīruhāṇāmadhonikṣiptān vasupūrṇān kalaśān siddhāñjanena jñātvā rakṣiṣu paritaḥ sthiteṣu khananasādhanairutpāṭya dīnārānasaṃkhyān rāśīkṛtya tatkālāgatamanatidūre niveśitaṃ vaṇikkaṭakaṃ kañcidabhyetya tatra balino balīvardān goṇīṃśca krītvānyadravyamiṣeṇa vasu tadgoṇīsañcitaṃ tairuhyamānaṃ śanaiḥ kaṭakamanayam
START Dkc 1,4.10:
tadadhikāriṇā candrapālena kenacidvaṇikputreṇa viracitasauhṛdo 'hamamunaiva sākamujjayinīmupāviśam /
yatpitarāvapi tāṃ purīmabhigamayya sakalaguṇanilayena bandhupālanāmnā candrapālajanakena nīyamāno mālavanāthadarśanaṃ vidhāya tadanumatyā gūḍhavasatimakaravam /
tataḥ kānanabhūmiṣu bhavantamanveṣṭumudyuktaṃ māṃ paramamitraṃ bandhupālo niśamyāvadat-"sakalaṃ dharaṇitalamapāramanveṣṭumakṣamo bhavānmanoglāniṃ vihāya tūṣṇīṃ tiṣṭhatu /
bhavannāyakālokanakāraṇaṃ śubhaśakunaṃ nirīkṣya kathayiṣyāmi, iti
START Dkc 1,4.11:
tallapitāmṛtāśvāsitahṛdayo 'hamanudinaṃ tadupakaṇṭhavartī kadācidindumukhīṃ navayauvanālīḍhāvayavāṃ nayanacandrikāṃ bālacandrikāṃ nāma taruṇīratnaṃ vaṇiṅmandiralakṣmīṃ mūrtāmivāvalokya tadīyalāvaṇyāvadhūtadhīrabhāvo latāntabāṇabāṇalakṣyatāmayāsiṣam
START Dkc 1,4.12:
cakitabālakuraṅgalocanā sāpi kusumasāyakasāyakāyamānena kaṭākṣavīkṣaṇena māmasakṛnnirīkṣya mandamārutāndolitā latevākampata /
manasābhimukhaiḥ samākuñcitai rāgalajjāntarālavartibhiḥ sāṅgavartibhirīkṣaṇaviśeṣairnijamanovṛttimakathayat
START Dkc 1,4.13:
caturagūḍhaceṣṭābhirasyā mano 'nurāgaṃ samyagjñātvā sukhasaṃgamopāyamacintayam /
anyadā bandhupālaḥ śakunairbhavadgatiṃ praikṣiṣyamāṇaḥ puropāntavihāravanaṃ mayā sahopetya kasmiṃścinmahīruhe śakuntavacanāni śṛṇvannatiṣṭhat
START Dkc 1,4.14:
ahamutkalikāvinodaparāyaṇo vanāntare paribhramansarovaratīre cintākrāntacittāṃ dīnavadanāṃ manmanorathaikabhūmiṃ bālacandrikāṃ vyalokayam
START Dkc 1,4.15:
tasyāḥ sasaṃbhramapremalajjākautukamanoramaṃ līlāvilokanasukhamanubhavan sudatyā vadanāravinde viṣaṇṇabhāvaṃ madanakadanakhedānubhūtaṃ tannimittaṃ jñāsyaṃllīlayā tadupakaṇṭhamupetyāvocam-"sumukhi, tava mukhāravindasya dainyakāraṇaṃ kathaya' iti
START Dkc 1,4.16:
sā rahasyasaṃjātaviśrambhatayā vihāya lajjābhaye śanairabhāṣata-"saumya, mānasāro mālavādhīśvaro vārdhakyasya prabalatayā nijanandanaṃ darpasāramujjayinyāmabhyaṣiñcat /
sa kumāraḥ saptasāgaraparyantaṃ mahīmaṇḍalaṃ pālayiṣyannijapaitṛṣvasreyā uddaṇḍakarmāṇau caṇḍavarmadāruvarmāṇau dharaṇībharaṇe niyujya tapaścaraṇāya rājarājagirimabhyagāt
START Dkc 1,4.17:
rājyaṃ sarvamasapatnaṃ śāsati caṇḍavarmaṇi dāruvarmā mātulāgrajanmanoḥ śāsanamatikramya pāradāryaparadravyāpaharaṇādiduṣkarma kurvāṇo manmathasamānasya bhavato lāvaṇyāttacittāṃ māmekadā vilokya kanyādūṣaṇadoṣaṃ dūrīkṛtya balātkāreṇa rantumudyuṅkte /
taccintayā dainyamagaccham' iti
START Dkc 1,4.18:
tasyā manogatam, rāgodrekaṃ manmanorathasiddhyantarāyaṃ ca niśamya vāṣpapūrṇalocanāṃ tāmāśvāsya dāruvarmaṇo maraṇopāyaṃ ca vicārya ballabhāmavocam "taruṇi, bhavadabhilāṣiṇaṃ duṣṭahṛdayamenaṃ nihantuṃ mṛdurupāyaḥ kaścin mayā cintyate /
yakṣaḥ kaścidadhiṣṭhāya bālacandrikāṃ nivasati /
tadākārasaṃpadāśāśṛṅkhalitahṛdayo yaḥ saṃbandhayogyaḥ sāhasiko ratimandire taṃ yakṣaṃ nirjitya tayā ekasakhīsametayā mṛgākṣyā saṃlāpāmṛtasukhamanubhūya kuśalī nirgamiṣyati, tena cakravākasaṃśayākārapayodharā vivāhanīyeti siddhenaikenāvādīti purajanasya purato bhavadīyaiḥ satyavākyairjanairasakṛt kathanīyam /
tadanu dāruvarmā vākyānītthaṃvidhāni śrāvaṃśrāvaṃ tūṣṇīṃ yadi bhiyā sthāsyati tarhi varam, yadi vā daurjanyena tvayā saṃgamaṅgīkariṣyati, tadā sa bhavadīyairitthaṃ vācyaḥ
START Dkc 1,4.19:
`saumya, darpasāravasudhādhipāmātyasya bhavato 'smannivāse sāhasakaraṇamanucitam /
paurajanasākṣikabhavanmandiramānītayā anayā toyajākṣyā saha krīḍannāyuṣmān yadi bhaviṣyati tadā pariṇīya taruṇīṃ manorathān nirviśa' iti /
so 'pyetadaṅgīkariṣyati /
tvaṃ sakhīveṣadhāriṇā mayā saha tasya mandiraṃ gaccha /
ahamekāntaniketane muṣṭijānupādāghātaistaṃ rabhasānnihatya punarapi vayasyāmiṣeṇa bhavatīmanuniḥśaṅkaṃ nirgamiṣyāmi /
tadenamupāyamaṅgīkṛtya vigatasādhvasalajjā bhavajjanakajananīsahodarāṇāṃ purata āvayoḥ premātiśayamākhyāya sarvathāsmatpariṇayakaraṇe tānanunayeḥ /
te 'pi vaṃśasaṃpallāvaṇyāḍhyāya yūne mahyaṃ tvāṃ dāsyantyeva /
dāruvarmaṇo māraṇopāyaṃ tebhyaḥ kathayitvā teṣāmuttaramākhyeyaṃ mahyam' iti
START Dkc 1,4.20:
sāpi kiñcidutphullasarasijānanā māmabravīt--"subhaga, krūrakarmāṇaṃ dāruvarmāṇaṃ bhavāneva hantumarhati /
tasmin hate sarvathā yuṣmanmanorathaḥ phaliṣyati /
evaṃ kriyatām /
bhavaduktaṃ sarvamahamapi tathā kariṣye' iti māmasakṛdvivṛttavadanā vilokayantī mandaṃ mandamagāramagāt /
ahamapi bandhupālamupetya śakunajñāttasmāt triṃśaddivasānantarameva bhavatsaṅgaḥ saṃbhaviṣyati ityaśṛṇavam /
tadanu madanugamyamāno bandhupālo nijāvāsaṃ praviśya māmapi nilayāya visasarja
START Dkc 1,4.21:
manmāyopāyavāgurāpāśalagnena dāruvarmaṇā ratimandire rantuṃ samāhūtā bālacandrikā taṃ gamiṣyantīdūtikāṃ mannikaṭamabhipreṣitavatī /
ahamapi maṇinūpuramekhalākaṅkaṇakaṭakataṭaṅkahārakṣaumakajjalaṃ vanitāyogyaṃ maṇḍanajātaṃ nipuṇatayā tattatsthāneṣu nikṣipya samyagaṅgīkṛtamanojñaveśo vallabhayā tayā saha tadāgāradvāropāntamagaccham
START Dkc 1,4.22:
dvāḥsthakathitāsmadāgamanena sādaraṃ vihitābhyudgatinā tena dvāropāntanivāritāśeṣaparivāreṇa madanvitā bālacandrikā saṅketāgāramanīyata /
nagaravyākulāṃ yakṣakathāṃ parīkṣamāṇo nāgarikajano 'pi kutūhalena dāruvarmaṇaḥ pratīhārabhūmimagamat
START Dkc 1,4.23:
vivekaśūnyamatirasau rāgātirekeṇa ratnakhacitahemaparyaṅke haṃsatūlagarbhaśayanamānīya taruṇīṃ, tasyai mahyaṃ tamisrāsamyaganavalokitapuṃbhāvāya manoramastrīveśāya ca cāmīkaramaṇimaṇḍanāni sūkṣmāṇi citravastrāṇi kastūrikāmilitaṃ haricandanaṃ karpūrasahitaṃ tāmbūlaṃ surabhīṇi kusumānītyādivastujātaṃ samarpya muhūrtadvayamātraṃ hāsavacanaiḥ saṃlapannatiṣṭhat
START Dkc 1,4.24:
tato rāgāndhatayā sumukhīkucagrahaṇe matiṃ vyadhatta /
roṣāruṇito 'hamenaṃ paryaṅkatalānniḥśaṅko nipātya muṣṭijānupādaghātaiḥ prāharam /
niyuddharabhasavikalālaṅkāraṃ pūrvavanmelayitvā bhayakampitāṃ natāṅgīmupalālayanmandirāṅgaṇamupetaḥ sādhvasakampita ivoccairakūjamaham--"hā, bālacandrikādhiṣṭhitena ghorākāreṇa yakṣeṇa dāruvarmā nihanyate /
sahasā samāgacchata /
paśyatemam iti
START Dkc 1,4.25:
tadākarṇya militā janā samudyadvāṣpā hāhānidānena diśo badhirayantaḥ bālacandrikāmadhiṣṭhitaṃ yakṣaṃ balavantaṃ śṛṇvannapi dāruvarmā madāndhastāmevāyācata /
tadasau svakīyena karmaṇā nihataḥ /
"kiṃ tasya vilāpena' iti mitho lapantaḥ prāviśan /
kolāhale tasmiṃścalalocanayā saha naipuṇyena sahasā nirgato nijānuvāsamagām
START Dkc 1,4.26:
tato gateṣu katipayadineṣu paurajanasamakṣaṃ siddhādeśaprakāreṇa vivāhya tāmindumukhīṃ pūrvasaṃkalpitān surataviśeṣān yatheṣṭamanvabhūvam /
bandhupālaśakunanirdiṣṭe divase 'sminnirgatya purādbahirvartamāno netrotsavakāri bhavadavalokanasukhamanubhavāmi iti
START Dkc 1,4.27:
evaṃ mitravṛttāntaṃ niśamyāmlānamānaso rājavāhanaḥ svasya ca somadattasya ca vṛttāntamasmai nivedya somadattaṃ "mahākāleśvarārādhanānantaraṃ bhavadvallabhāṃ saparivārāṃ nijakaṭakaṃ prāpayyāgaccha' iti niyujya puṣpodbhavena sevyamāno bhūsvargāyamānamavantikāpuraṃ viveśa /
tatra "ayaṃ mama svāmikumāraḥ' iti bandhupālādaye bandhujanāya kathayitvā tena rājavāhanāya bahuvidhāṃ saparyāṃ kārayan sakalakalākuśalo mahīsuravara iti puri prakaṭayan puṣpodbhavo 'muṣyarājño majjanabhojanādikamanudinaṃ svamandire kārayāmāsa
Original text: Daśakumāracarita · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0