Daśakumāracarita · Chapter 1.1
daśakumāracaritam
pūrvapīṭhikā
prathamocchvāsaḥ
START Dkc 1,1.1:
brahmāṇḍacchatradaṇḍaḥ śatadhṛtibhavanāmbhoruho nāladaṇḍaḥ
kṣoṇīnaukūpadaṇḍaḥ kṣaradamarasaritpaṭṭikāketudaṇḍaḥ /
jyotiścakrākṣadaṇḍastribhuvanavijayastambhadaṇḍo 'ṅghridaṇḍaḥ śreyastraivikramaste vitaratu vibudhadveṣiṇāṃ kāladaṇḍaḥ //
asti samastanagarīnikaṣāyamāṇā śaśvadagaṇyapaṇyavistāritamaṇigaṇādivastujātavyākhyātaratnākaramāhātmyā magadhadeśaśekharībhūtā puṣpapurī nāma nagarī
START Dkc 1,1.2:
tatra vīrabhaṭapaṭalottaraṅgaturaṅgakuñjaramakarabhīṣaṇasakalaripugaṇakaṭakajalanidhi mathanamandarāyamāṇasamuddaṇḍabhujadaṇḍaḥ, purandarapurāṅgaṇavanaviharaṇaparāyaṇataruṇagaṇikāgaṇajegīyamānayātimānayā śaradindukundaghanasāranīhārahāramṛṇālamarālasuragajanīrakṣīragiri śāṭṭahāsakailāsakāśanīkāśamūrtyā racitadigantarālapūrtyā kīrtyābhitaḥ surabhitaḥ svarlokaśikharoruruciraratnaratnākaravelāmekhalāyitadharaṇīramaṇīsaubhāgyabhogabhāgyavān, anavaratayāgadakṣiṇārakṣitaśiṣṭaviśiṣṭavidyāsambhārabhāsurabhūsuranikaraḥ, viracitārātisaṃtāpena pratāpena satatatulitaviyanmadhyahaṃsaḥ, rājahaṃso nāma ghanadarpakandarpasaundaryasodaryahṛdyaniravadyarūpo bhūpo babhūva
START Dkc 1,1.3:
tasya vasumatī nāma sumatī līlāvatīkulaśekharamaṇī ramaṇī babhūva
START Dkc 1,1.4:
roṣarūkṣeṇa niṭilākṣeṇa bhasmīkṛtacetane makaraketane tadā bhayenānavadyā vaniteti matvā tasya rolambāvalī keśajālam, premākaro rajanīkaro vijitāravindavadanam, jayadhvajāyamāno mīno jāyāyuto 'kṣiyugalam, sakalasainikāṅgavīro malayasamīro niḥśvāsaḥ, pathikahṛddalanakaravālaḥ pravālaścādhārabimbam, jayaśaṅkho bandhurā lāvaṇyadharā kandharā, pūrṇakumbhau cakravākānukārau payodharau;jyāyamāne mārdavāsamāne bilasate ca bāhūr, iṣadutphullalīlāvataṃsakahlārakorakau gaṅgāvartasanābhirnābhiḥ, dūrīkṛtayogimanoratho jaitraratho 'tighanaṃ jaghanam, jayastambhabhūte saundaryabhūte vighnitayatijanārambhe rambhe coruyugam, ātapatrasahasrapatraṃ pādadvayam astrabhūtāni prasūnāni tānītarāṇyaṅgāni ca samabhūvanniva
START Dkc 1,1.5:
vijitāmarapure puṣpapure nivasatā sānantabhogalālitā vasumatī vasumatīva magadharājena yathāsukhamanvabhāvi
START Dkc 1,1.6:
tasya rājñaḥ paramavidheyā dharmapālapadmodbhavasitavarmanāmadheyā dhīradhiṣaṇāvadhīritavibudhācāryavicāryakāryasāhityāḥ kulāmātyāstrayo 'bhūvan
START Dkc 1,1.7:
teṣāṃ sitavarmaṇaḥ sumatī-satyavarmāṇau, dharmapālasya sumantra-sumitra-kāmapālāḥ padmodbhavasya suśruta-ratnodbhavāviti tanayāḥ samabhūvan
START Dkc 1,1.8:
teṣu dharmaśīlaḥ satyavarmā saṃsārāsāratāṃ buddhvā tīrthayātrābhilāṣī deśāntaramagamat
START Dkc 1,1.9:
viṭanaṭavāranārīparāyaṇo durvinītaḥ kāmapālo janakāgrajanmanoḥ śāsanamatikramya bhuvaṃ babhrāma
START Dkc 1,1.10:
ratnodbhavo 'pi vāṇijyanipuṇatayā pārāvārataraṇamakarot
START Dkc 1,1.11:
itare mantrisūnavaḥ purandarapurātithiṣu pitṛṣu yathāpūrvamanvatiṣṭhan
START Dkc 1,1.12:
tataḥ kadācinnānāvidhamahadāyudhanaipuṇyaracitāgaṇyajanyarājanyamaulipālinihi taniśitasāyako magadhanāthako mālaveśvaraṃ pratyagrasaṅgrāmaghasmaraṃ samutkaṭamānasāraṃ mānasāraṃ prati sahelaṃ nyakkṛtajaladhinirghoṣāhaṅkāreṇa bherījhaṅkāreṇa haṭhikākarṇanākrāntabhayacaṇḍimānaṃ digdantāvalavalayaṃ vighūrṇannijabharanamanmedinībhareṇākrāntabhujagarājamastakabalena caturaṅgabalena saṃyutaḥ saṅgrāmābhilāṣeṇa roṣeṇa mahatāviṣṭo niryayau
START Dkc 1,1.13:
mālavanātho 'pyanekānekayūthapasanātho vigrahaḥ savigraha iva sāgraho 'bhimukhībhūya bhūyo nirjagāma
START Dkc 1,1.14:
tayoratha rathaturagakhurakṣuṇṇakṣoṇīsamudbhūte karighaṭākaṭasravanmadadhārādhautamūle navyavallabhavaraṇāgatadivyakanyājanajavanikāpaṭamaṇḍapa iva viyattalavyākule dhūlīpaṭale diviṣaddhvani dhikkṛtānyadhvanipaṭahadhvānabadhiritāśeṣadigantarālaṃ śastrāśastri hastāhasti parasparābhihatasainyaṃ janyamajani
START Dkc 1,1.15:
tatra magadharājaḥ prakṣīṇasakalasainyamaṇḍalaṃ mālavarājaṃ jīvagrāhamabhigṛhya kṛpālutayā punarapi svarājye pratiṣṭhāpayāmāsa
START Dkc 1,1.16:
tataḥ sa ratnākaramekhalāmilāmananyaśāsanāṃ śāsadanapatyatayā nārāyaṇaṃ sakalalokaikakāraṇaṃ nirantaramarcayāmāsa
START Dkc 1,1.17:
atha kadācittadagramahiṣī "devi! devena kalpavallīphalamāpnuhi' iti prabhātasamaye susvapnamavalokitavatī
START Dkc 1,1.18:
sā tadā dayitamanorathapuṣpabhūtaṃ garbhamadhatta
START Dkc 1,1.19:
rājāpi sampannyakkṛtākhaṇḍalaḥ suhṛnnṛpamaṇḍalaṃ samāhūya nijasampanyanorathānurūpaṃ devyāḥ sīmantotsavaṃ vyadhatta
START Dkc 1,1.20:
ekadā hitaiḥ suhṛnmantripurohitaiḥ sabhāyāṃ siṃhāsanāsīno guṇairahīno lalāṭataṭanyastāñjalinā dvārapālena vyajñāpi-"deva! devasandarśanalālasamānasaḥ ko 'pi devena viracyārcanārhe yatirdvāradeśamadhyāste'iti
START Dkc 1,1.21:
tadanujñātena tena saṃyamī nṛpasamīpamanāyi
START Dkc 1,1.22:
bhūpatirāyāntaṃ taṃ vilokya samyagjñātatadīyagūḍhacārabhāvo nikhilamanucaranikaraṃ visṛjya mantrijanasametaḥ praṇatamenaṃ mandahāsamabhāṣata-"nanu tāpasa! deśaṃ sāpadeśaṃ bhramanbhavāṃstatra tatra bhavadabhijñātaṃ kathayatu'iti
START Dkc 1,1.23:
tenābhāṣi bhūbhramaṇabalinā prāñjalinā-"deva! śirasi devasyājñāmādāyainaṃ nirdeṣaṃ veṣaṃ svīkṛtya mālavendranagaraṃ praviśya tatra gūḍhataraṃ vartamānastasya rājñaḥ samastamudantajātaṃ viditvā pratyāgamam
START Dkc 1,1.24:
mānī mānasāraḥ svasainikāyuṣmattāntarāye saṃparāye bhavataḥ parājayamanubhūya vailakṣyalakṣyahṛdayo vītadayo mahākālanivāsinaṃ kālīvilāsinamanaśvaraṃ maheśvaraṃ samārādhya tapaḥ prabhāvasantuṣṭādasmādekavīrārātighnīṃ bhayadāṃ gadāṃ labdhvātmānamapratibhaṭaṃ manyamāno mahābhibhāno bhavantamabhiyoktumudyuṅkte /
tataḥ paraṃ deva eva pramāṇam' iti
START Dkc 1,1.25:
tadālocya niścitatatkṛtyairamātyai rājā vijñāpito 'bhūt-deva, nirupāyena devasahāyena yoddhumarātirāyāti /
tasmādasmākaṃ yuddhaṃ sāṃpratamasāmpratam /
sahasā durgasaṃśrayaḥ kāryaḥ'iti
START Dkc 1,1.26:
tairbahudhā vijñāpito 'pyakharveṇa garveṇa virājamāno rājā tadvākyamakṛtyamityanādṛtya pratiyoddhumanā babhūva
START Dkc 1,1.27:
śitikaṇṭhadattaśaktisāro mānasāro yoddhumanasāmagrībhūya sāmagrīsameto 'kleśaṃ magadhadeśaṃ praviveśa
START Dkc 1,1.28:
tadā tadākarṇya mantriṇo bhūmahendraṃ magadhendraṃ kathañcidanunīyaripubhirasādhye vindhyāṭavīmadhye 'varodhānmūlabalarakṣitānniveśayāmāsuḥ
START Dkc 1,1.29:
rājahaṃsastu praśastavītadainyasainyasametastīvragatyā nirgatyādhikaruṣaṃ dviṣaṃ rurodha
START Dkc 1,1.30:
parasparabaddhavairayoretayoḥ śūrayostadā tadālokanakutūhalāgatagaganacarāścaryakāraṇe raṇe vartamāne jayākāṅkṣī mālavadeśarakṣī vividhāyudhasthairyacaryāñcitasamaratulitāmareśvarasya magadheśvarasya tasyopari purā purārātidattāṃ gadāṃ prāhiṇot
START Dkc 1,1.31:
niśitaśaranikaraśakalīkṛtāpi sā paśupatiśāsanasyāvandhyatayā sūtaṃ nihatya rathasthaṃ rājānaṃ mūrchitamakārṣīt
START Dkc 1,1.32:
tato vītapragrahā akṣatavigrahā vāhā rathamādāya daivagatyāntaḥpuraśaraṇyaṃ mahāraṇyaṃ prāviśan
START Dkc 1,1.33:
mālavanātho jayalakṣmīsanātho magadharājyaṃ prājyaṃ samākramya puṣpapuramadhyatiṣṭhat
START Dkc 1,1.34:
tatra hetitatihatiśrāntā amātyā daivagatyānutkrāntajīvitā niśāntavātalabdhasaṃjñāḥ kathañcidāśvasya rājānaṃ samantādanvīkṣyānavalokitavanto dainyavanto devīmavāpuḥ
START Dkc 1,1.35:
vasumatī tu tebhyo nikhilasainyakṣatiṃ rājño 'dṛśyatvaṃ cākarṇyodvignā śokasāgaramagnā ramaṇānugamane matiṃ vyadhatta
START Dkc 1,1.36:
`kalyāṇi, bhūramaṇamaraṇamaniścitam /
kiñca daivajñakathito mathitoddhatārātiḥ sārvabhaumo 'bhirāmo bhavitā sukumāraḥ kumārastvadudare vasati /
tasmādadya tava maraṇamanucitam' iti bhūṣitabhāṣitairamātyapurohitairanunīyamānayā tayā kṣaṇaṃ kṣaṇahīnayā tūṣṇīmasthāyi
START Dkc 1,1.37:
athārdharātre nidrānilīnanetre parijane vijane śokapārāvāramapāramuttartumaśaknuvatī senāniveśadeśaṃ niḥśabdaleśaṃ śanairatikramya yasmin rathasya saṃsaktatayā tadānayanapalāyanaśrāntā gantumakṣamāḥ kṣamāpatirathyāḥ pathyākulāḥ pūrvamatiṣṭhaṃstasya nikaṭavaṭataroḥ śākhāyāṃ mṛtirekhāyāmiva kvaciduttarīyārddhena bandhanaṃ mṛtisādhanaṃ viracya martukāmābhirāmā vāṅmādhurīvirasīkṛtakala-kaṇṭha-kaṇṭhā sāśrukaṇṭhā vyalapat-"lāvaṇyopamitapuṣpasāyaka, bhūnāyaka, bhavāneva bhāvinyapi janmani vallabho bhavatu' iti
START Dkc 1,1.38:
tadākarṇya nīhārakarakiraṇanikarasaṃparkalabdhāvabodho māgadho 'gādharudhiravikṣaraṇanaṣṭaceṣṭo devīvākyameva niścinvānastanvānaḥ priyavacanāni śanaistāmāhvayat
START Dkc 1,1.39:
sā sasaṃbhramamāgatyāmandahṛdayānandasaṃphullavadanāravindā tamupoṣitābhyāmivānimiṣitābhyāṃ locanābhyāṃ pibantī vikasvareṇa svareṇa purohitāmātyajanamuccairāhūya tebhyastamadarśayat
START Dkc 1,1.40:
rājā niṭilataṭacumbitanijacaraṇāmbujaiḥ praśaṃsitadaivamāhātmyairamātyairabhāṇi-"deva, rathyacayaḥ sārathyapagame rathaṃ rabhasādaraṇyamanayat'iti
START Dkc 1,1.41:
`tatra nihatasainikagrāme saṃgrāme mālavapatinārādhitapurārātinā prahitayā gadayā dayāhīnena tāḍito mūrchāmāgatyātra vane niśāntapavanena bodhito 'bhavam' iti mahīpatirakathayat
START Dkc 1,1.42:
tato viracitamahena mantrinivahena viracitadaivānukūlyena kālena śiviramānīyāpanītāśeṣaśalyo vikasita-nijānanāravindo rājā sahasā viropitavraṇo 'kāri
START Dkc 1,1.43:
virodhidaivadhikkṛtapuruṣakāro dainyavyāptākāro magadhādhipatiradhikādhiramātyasaṃmatyā mṛdubhāṣitayā tayā vasumatyā matyā kalitayā ca samabodhi
START Dkc 1,1.44:
`deva, sakalasya bhūpālakulasya madhye tejovariṣṭho gariṣṭho bhavānadya vindhyavanamadhyaṃ nivasatīti jalabudbudasamānā virājamānā sampattaḍillateva sahasaivodeti naśyati ca /
tannikhilaṃ daivāyattamevāvadhārya kāryam
START Dkc 1,1.45:
kiñca purā hariścandrarāmacandramukhyā asaṃkhyā mahīndrā aiśvaryopamitamahendrā daivatantraṃ duḥkhayantraṃ samyaganubhūya paścādanekakālaṃ nijarājyamakurvan /
tadvadeva bhavānbhaviṣyati /
kañcana kālaṃ viracitadaivasamādhirvigalitādhistiṣṭhatu tāvat iti
START Dkc 1,1.46:
tataḥ sakalasainyasamanvito rājahaṃsastapovibhrājamānaṃ vāmadevanāmānaṃ tapodhanaṃ nijābhilāṣāvāptisādhanaṃ jagāma
START Dkc 1,1.47:
taṃ praṇamya tena kṛtātithyastasmai kathitakathyastadāśrame dūrīkṛtaśrame kañcana kālamuṣitvā nijarājyābhilāṣī mitabhāṣī somakulāvataṃso rājahaṃso munimabhāṣata-"bhagavan, mānasāraḥ prabalena daivabalena māṃ nirjitya madbhogyaṃ rājyamanubhavati /
tadvadahamapyugraṃ tapo viracya tamarātimunmūlayiṣyāmi lokaśaraṇyena bhavatkāruṇyeneti niyamavantaṃ bhavantaṃ prāpnavam' iti
START Dkc 1,1.48:
tatastrikālajñastapodhano rājānamavocat-sakhe! śarīrakārśyakāriṇā tapasālam /
vasumatīgarbhasthaḥ sakalaripukulamardano rājanandano nūnaṃ sambhaviṣyati, kañcana kālaṃ tūṣṇīmāssva'iti
START Dkc 1,1.49:
gaganacāriṇyāpi vāṇyā "satyametat' iti tadevāvāci /
rājāpi munivākya maṅgīkṛtyātiṣṭhat
START Dkc 1,1.50:
tataḥ sampūrṇagarbhadivasā vasumatī sumuhūrte sakalalakṣaṇalakṣitaṃ sutamasūta /
brahmavarcasena tulitavedhasaṃ purodhasaṃ puraskṛtya kṛtyavinmahīpatiḥ kumāraṃ sukumāraṃ jātasaṃskāreṇa bālālaṅkāreṇa ca virājamānaṃ rājavāhananāmānaṃ vyadhatta
START Dkc 1,1.51:
tasminneva kāle sumatisumitrasumantrasuśrutānāṃ mantriṇāṃ pramatimitraguptayantraguptaviśrutākhyā mahābhikhyāḥ sūnavo navodyadindurucaścirāyuṣaḥ samajāyanta /
rājavāhano mantriputrairātmamitraiḥ saha bālakelīranubhavannavardhata
START Dkc 1,1.52:
atha kadācidekena tāpasena rasena rājalakṣaṇavirājitaṃ kaccinnayanānandakaraṃ sukumāraṃ kumāraṃ rājñe samarpyāvoci-bhūvallabha, kuśasamidānayanāya vanaṃ gatena mayā kācidaśaraṇyā vyaktakārpaṇyāśru muñcantī vanitā vilokitā
START Dkc 1,1.53:
nirjane vane kiṃnimittaṃ rudyate tvayā iti pṛṣṭā sā karasaroruhairaśru pramṛjya sagadgadaṃ māmavocat-mune, lāvaṇyajitapuṣpasāyake mithilānāyake kīrtivyāptasudharmaṇi nijasuhṛdo magadharājasya sīmantinīsīmantamahotsavāya putradārasamanvite puṣpapuramupetya kañcana kālamadhivasati samārādhitagirīśo mālavādhīśo magadharājaṃ yoddhumabhyagāt
START Dkc 1,1.54:
tatra prakhyātayoretayorasaṅkhye saṅkhye vartamāne suhṛtsāhāyyakaṃ kurvāṇo nijabale sati videhe videheśvaraḥ prahāravarmā jayavatā ripuṇābhigṛhya kāruṇyena puṇyena visṛṣṭo hatāvaśeṣeṇa śūnyena sainyena saha svapuragamanamakarot
START Dkc 1,1.55:
tato vanamārgeṇa durgeṇa gacchannadhikabalena śabarabalena rabhasādabhihanyamāno mūlabalābhirakṣitāvarodhaḥ sa mahānirodhaḥ palāyiṣṭa /
tadīyārbhakayoryamayordhātrībhāvena parikalpitāhaṃ madduhitāpi tīvragatiṃ bhūpatimanugantumakṣame abhūva /
tatra vivṛtavadanaḥ ko 'pi rūpīkopa iva vyāghraḥ śīghraṃ māmāghrātumāgatavān /
bhītāhamudagragrāvṇi skhalantī paryapatam /
madīyapāṇibhraṣṭo bālakaḥ kasyāpi kapilāśavasya kroḍamabhyalīyata
START Dkc 1,1.56:
tacchavākarṣiṇo 'marṣiṇo vyāghrasya prāṇānbāṇo bāṇāsanayantramukto 'pāharat /
lolālako bālako 'pi śabarairādāya kutracidupānīyata /
kumāramaparamudvahantī madduhitā kutra gatā na jāne /
sāhaṃ mohaṃ gatā kenāpi kṛpālunā vṛṣṇipālena svakuṭīramāveśya viropitavraṇābhavam /
tataḥ svasthībhūya kṣmābharturantikamupatiṣṭhāsurasahāyatayā duhituranabhijñatayā ca vyākulībhavāmi-ityabhidadhānā "ekākinyapi svāminaṃ gamiṣyāmi' iti sā tadaiva niragāt
START Dkc 1,1.57:
ahamapi bhavanmitrasya videhanāthasya vipannimittaṃ viṣādamanubhavaṃstadanvayāṅkuraṃ kumāramanviṣyaṃstadaikaṃ caṇḍikāmandiraṃ sundaraṃ prāgām
START Dkc 1,1.58:
tatra saṃtatamevaṃvidhavijayasiddhaye kumāraṃ devatopahāraṃ kariṣyantaḥ kirātāḥ "mahāruhaśākhāvalambitamenamasilatayā vā, saikatatale khanananikṣiptacaraṇaṃ lakṣīkṛtya śitaśaranikareṇa vā, anekacaraṇaiḥ palāyamānaṃ kukkurabālakairvā daṃśayitvā saṃhaniṣyāmaḥ' iti bhāṣamāṇā mayā samabhyabhāṣanta "nanu kirātottamāḥ, ghorapracāre kāntāre skhalitapathaḥ sthavirabhūsuro 'haṃ mama putrakaṃ kvacicchāyāyāṃ nikṣipya mārgānveṣaṇāya kiñcidantaramagaccham
START Dkc 1,1.59:
sa kutra gataḥ, kena vā gṛhītaḥ, parīkṣyāpi na vīkṣyate tanmukhāvalokanena vinānekānyahānyatītāni /
kiṃ karomi, kva yāmi bhavadbhirna kimadarśi iti
START Dkc 1,1.60:
`dvijottama! kaścidatra tiṣṭhati /
kimeṣa tava nandanaḥ satyameva /
tadenaṃ gṛhāṇa' ityuktvā daivānukūlyena mahyaṃ taṃ vyataran
START Dkc 1,1.61:
tebhyo dattāśīrahaṃ bālakamaṅgīkṛtya śiśirodakādinopacāreṇāśvāsya niḥśaṅkaṃ bhavadaṅkaṃ samānītavānasmi /
enamāyuṣmantaṃ pitṛrūpo bhavānabhirakṣatāt'iti
START Dkc 1,1.62:
rājā suhṛdāpannimittaṃ śokaṃ tannandanavilokanasukhena kiñcidadharīkṛtya tamupahāravarmanāmnāhūya rājavāhanamiva pupoṣa
START Dkc 1,1.63:
janapatirekasmin puṇyadivase tīrthasnānāya pakvaṇanikaṭamārgeṇa gacchannabalayā kayācidupalālitamanupamaśarīraṃ kumāraṃ kañcidavalokya kutūhalākulastāmapṛcchat-"bhāmini! ruciramūrtiḥ sarājaguṇasaṃpūrtirasāvarbhako bhavadanvayasaṃbhavo na bhavati kasya nayanānandaḥ, nimittena kena bhavadadhīno jātaḥ kathyatāṃ yāthātathyena tvayā' iti
START Dkc 1,1.64:
praṇatayā tayā śabaryā salīlamalāpi-"rājan! ātmapallīsamīpe padavyāṃ vartamānasya śakrasamānasya mithileśvarasya sarvasvamapaharati śabarasainye maddayitenāpahṛtya kumāra eṣa mahyamarpito vyavardhata iti
START Dkc 1,1.65:
tadavadhārya kāryajño rājā munikathitaṃ dvitīyaṃ rājakumārameva niścitya sāmadānābhyāṃ tāmanunīyāpahāravarmetyākhyāya devyai "vardhaya' iti samarpitavān
START Dkc 1,1.66:
kadācidvāmadevaśiṣyaḥ somadevaśarmā nāma kañcidekaṃ bālakaṃ rājñaḥ puro nikṣipyābhāṣata-deva! rāmatīrthe snātvā pratyāgacchatā mayā kānanāvanau vanitayā kayāpi dhāryamāṇamenamujjvalākāraṃ kumāraṃ vilokya sādaramabhāṇi--"sthavire! kā tvam? etasminnaṭavīmadhye bālakamudvahantī kimarthamāyāsena bhramasi' iti
START Dkc 1,1.67:
vṛddhayāpyabhāṣi-"munivara! kālayavananāmni dvīpe kālagupto nāma dhanāḍhyo vaiśyavaraḥ kaścidasti /
tannandinīṃ nayanānandakāriṇīṃ suvṛttāṃ nāmaitasmād dvīpādāgato magadhanāthamantrisaṃbhavo ratnodbhavo nāma ramaṇīyaguṇālayo bhrāntabhūvalayo manohārī vyavahāryupayamya suvastusaṃpadā śvaśureṇa saṃmānito 'bhūt /
kālakrameṇa natāṅgī garbhiṇī jātā
START Dkc 1,1.68:
tataḥ sodaravilokanakautūhalena ratnodbhavaḥ kathañcicchvaśuramanunīya capalalocanayā saha pravahaṇamāruhya puṣpapuramabhipratasthe /
kallolamālikābhihataḥ potaḥ samudrāmbhasyamajjat
START Dkc 1,1.69:
garbhabharālasāṃ tāṃ lalanāṃ dhātrībhāvena kalpitāhaṃ karābhyāmudvahantī phalakamekamadhiruhya daivagatyā tīrabhūmimagamam /
suhṛjjanaparivṛto ratnodbhavastatra nimagno vā kenopāyena tīramagamadvā na jānāmi /
kleśasya parāṃ kāṣṭhāmadhigatā suvṛttāsminnaṭavīmadhye 'dya sutamasūta /
prasavavedanayā vicetanā sā pracchāyaśītale tarutale nivasati /
vijane vane sthātumaśakyatayā janapadagāminaṃ mārgamanveṣṭumudyuktayā mayā vivaśāyāstasyāḥ samīpe bālakaṃ nikṣipya gantumanucitamiti kumāro 'pyanāyi iti
START Dkc 1,1.70:
tasminneva kṣaṇe vanyo vāraṇaḥ kaścidadṛśyata /
taṃ vilokya bhītā sā bālakaṃ nipātya prādravat /
ahaṃ samīpalatāgulmake praviśya parīkṣamāṇo 'tiṣṭham, nipatitaṃ bālakaṃ pallavakavalamivādadati gajapatau kaṇṭhīravo mahāgraheṇa nyapatat /
bhayākulena dantāvalena jhaṭiti viyati samutpātyamāno bālako nyapatat /
cirāyuṣmattayā sa connatataruśākhāsamāsīnena vānareṇa kenacitpakvaphalabuddhyā parigṛhya phaletaratayā vitataskandhamūle nikṣipto 'bhūt /
so 'pi markaṭaḥ kvacidagāt
START Dkc 1,1.71:
bālakena sattvasaṃpannatayā sakalakleśasahenābhāvi /
kesariṇā kariṇaṃ nihatya kutracidagāmi /
latāgṛhānnirgato 'hamapi tejaḥpuñjaṃ bālakaṃ śanairavanīruhādavatārya vanāntare vani tāmanviṣyāvilokyainamānīya gurave nivedya tannideśena bhavannikaṭamānītavānasmi'iti
START Dkc 1,1.72:
sarveṣāṃ suhṛdāmekadaivānukūladaivābhāvena mahadāścaryaṃ vibhrāṇo rājā "ratnodbhavaḥ kathamabhavat' iti cintayaṃstannandanaṃ puṣpodbhavanāmadheyaṃ vidhāya tadudantaṃ vyākhyāya suśrutāya viṣādasaṃtoṣāvanubhavaṃstadanujatanayaṃ samarpitavān
START Dkc 1,1.73:
anyedyuḥ kañcana bālakamurasi dadhatī vasumatīvallabhamabhigatā /
tena "kutratyo 'yam iti pṛṣṭā samabhāṣata-"rājan! atītāyāṃ rātrau kācana divyavanitā matpurataḥ kumāramenaṃ saṃsthāpya nidrāmudritāṃ māṃ vibodhya vinītābravīt-"devi! tvanmantriṇo dharmapālanandanasya kāmapālasya vallabhā yakṣakanyāhaṃ tārāvalī nāma, nandinī maṇibhadrasya /
yakṣeśvarānumatyā madātmajametaṃ bhavattanūjasyāmbhonidhivalayaveṣṭitakṣoṇīmaṇḍaleśvarasya bhāvino viśuddhayaśonidhe rājavāhanasya paricaryākaraṇāyānītavatyasmi /
tvamenaṃ manojasaṃnibhamabhivardhaya, iti vismayavikasitanayanayā mayā savinayaṃ satkṛtā svakṣī yakṣī sāpyadṛśyatāmayāsīt' iti
START Dkc 1,1.74:
kāmapālasya yakṣakanyāsaṃgame vismayamānamānaso rājahaṃso rañjitamitraṃ sumitraṃ mantriṇamāhūya tadīyabhrātṛputramarthapālaṃ vidhāya tasmai sarvaṃ vārtādikaṃ vyākhyāyādāt
START Dkc 1,1.75:
tataḥ parasmin divase vāmadevāntevāsī tadāśramavāsī samārādhitadevakīrtiṃ nirbhartsitamāramūrtiṃ kusumasukumāraṃ kumāramekamavagamayya narapatimavādīt "deva! vilolālakaṃ bālakaṃ nijotsaṅgatale nidhāya rudatīṃ sthavirāmekāṃ vilokyāvocam "sthavire! kā tvam, ayamarbhakaḥ kasya nayanānandakaraḥ kāntāraṃ kimarthamāgatā, śokakāraṇaṃ kim'iti
START Dkc 1,1.76:
sā karayugena vāṣpajalamunmṛjya nijaśokaśaṅkūtpāṭanakṣamamiva māmavalokya śokahetumavocat-dvijātmaja! rājahaṃsamantriṇaḥ sitavarmaṇaḥ kanīyānātmajaḥ satyavarmā tīrthayātrāmiṣeṇa deśamenamāgacchat /
sa kasmiṃścidagrahāre kālīṃ nāma kasyacid bhūsurasya nandinīṃ vivāhya tasyā anapatyatayā gaurīṃ nāma tadbhaginīṃ kāñcanakāntiṃ pariṇīya tasyāmekaṃ tanayamalabhata /
kālī sāsūyamekadā dhātryā mayā saha bālamenamekena miṣeṇānīya taṭinyāmetasyāmakṣipat /
kareṇaikena bālamuddhṛtyāpareṇa plavamānā nadīvegāgatasya kasyacittaroḥ śākhāmavalambya tatra śiśuṃ nidhāya nadīvegenohyamānā kenacittarulagnena kālabhogināhamadaṃśi /
madavalambībhūto bhūruho 'yamasmin deśe tīramagamat /
garalasyoddīpanatayā mayi mṛtāyāmaraṇye kaścana śaraṇyo nāstīti mayā śocyate iti
START Dkc 1,1.77:
tato viṣamaviṣajvālāvalīḍhāvayavā sā dharaṇītale nyapatat /
dayāviṣṭahṛdayo 'haṃ mantrabalena viṣavyathāmapanetumakṣamaḥ samīpakuñjeṣvauṣadhiviśeṣamanviṣya pratyāgato vyutkrāntajīvitāṃ tāṃ vyalokayam
START Dkc 1,1.78:
tadanu tasyāḥ pāvakasaṃskāraṃ viracya śokākulacetāḥ bālamenamagatimādāya satyavarmavṛttāntavelāyāṃ tannivāsāgrahāranāmadheyasyāśrutatayā tadanveṣaṇamaśakyamityālocya bhavadamātyatanayasya bhavānevābhirakṣiteti bhavantamenamānayam' iti
START Dkc 1,1.79:
tanniśamya satyavarmasthiteḥ samyaganiścitatayā khinnamānaso narapatiḥ sumataye mantriṇe somadattaṃ nāma tadanujatanayamarpitavān /
so 'pi sodaramāgatamiva manyamāno viśeṣeṇa pupoṣa
START Dkc 1,1.80:
evaṃ militena kumāramaṇḍalena saha bālakelīranubhavannadhirūḍhānekavāhano rājavāhano 'nukrameṇa caulopanayanādisaṃskārajātamalabhata /
tataḥ sakalalipijñānaṃ nikhiladeśīyabhāṣāpāṇḍityaṣaḍaṅgasahitavedasamudāyakovidatvaṃ kāvyanāṭakākhyānakākhyāyiketihāsacitrakathāsahitapurāṇagaṇanaipuṇyaṃ dharmaśabdajyotistarkamīmāṃsādi samastaśāstranikaracāturyaṃ kauṭilyakāmandakīyādinītipaṭalakauśalaṃ vīṇādyaśeṣavādyadākṣyaṃ saṃgītasāhityahāritvaṃ maṇimantrauṣadhādimāyāprapañcacuñcutvaṃ mātaṅgaturaṅgādivāhanārohaṇapāṭavaṃ vividhāyudhaprayogacaṇatvaṃ cauryadurodarādikapaṭakalāprauḍhatvaṃ ca tattadācāryebhyaḥ samyaglabdhvā yauvanena vilasantaṃ kumāranikaraṃ nirīkṣya mahīvallabhaḥ saḥ "ahaṃ śatrujanadurlabhaḥ' iti paramānandamamandamavindata
Original text: Daśakumāracarita · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0