Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 8.4

ChUpBh_8,3.4 suṣuptakāle svenā'manā satā saṃpannaḥ sansamyakprasīdatīti jāgratsvapnayorviṣayendriyasaṃyogajātaṃ kāluṣyaṃ jahātīti saṃprasādaśabdo yadyapi sarvajantūnāṃ sādhāraṇastathāpyevaṃvitsvargaṃ lokametīti prakṛtatvādeṣa saṃprasāda iti saṃnihitavadyatnaviśeṣātso 'thedaṃ śarīraṃ hitvāsmāccharīrātsamutthāya śarīrātmabhāvanāṃ parityajyetyarthaḥ /
na tvāsanādiva samutthāyetīha yuktam /
svena rūpeṇeti viśeṣaṇāt /
na hyanyata utthāya svarūpaṃ saṃpattavyam /
svarūpameva hi tanna bhavati pratipattavyaṃ cetsyāt /
paraṃ paramātmalakṣaṇaṃ vijñaptisvabhāvaṃ jyotirupasaṃpadya svāsthyamupagamyetyetat /
svena ātmīyena rūpeṇābhiniṣpadyate prāgetasyāḥ svarūpasaṃpatteravidyayā dehamevāparaṃ rūpamātmatvenopagata iti tadapekṣayedamucyate svena rūpeṇeti /
aśarīratā hyātmanaḥ svarūpaṃ yatsvaṃ paraṃ jyotiḥsvarūpamāpadye saṃprasāda eṣa ātmeti hovāca /
sa brūyāditi yaḥ śrutyā niyukto 'ntevāsibhyaḥ /
kiñcaitadamṛtamavināśi bhūmā yo vai bhūmā tadamṛtamityuktam /
ata evābhayaṃ bhūmno dvitīyābhāvādata etadbrahmeti /
tasya ha vā etasya brahmaṇo nāmābhidhānam /
kiṃ tatsatyamiti /
satyaṃ hyavitathaṃ brahma /
tatsatyaṃ sa ātmeti hyuktam /
atha kimarthamidaṃ nāma punarucyate /
tadupāsanavidhistutyartham //4//
8.3.5 tāni ha vā etāni trīṇyakṣarāṇi satīyamiti tadyatsattdamṛtamatha yatti tanmartyamatha yadyaṃ tenobhe yacchati yadanenobhe yacchati tasmādyamaharaharvā evaṃvitsvargaṃ lokameti //5//
ChUpBh_8,3.5 tāni ha vā etāni brahmaṇo nāmākṣarāṇi trīṇyetāni satīyāmati sakārastakāro yamiti ca /
takāra īkāraḥ uccāraṇārtho 'nubandhaḥ /
hrasvenaivākṣareṇa punaḥ pratinirdeśātteṣām /
tattatra yatsatsakārastadamṛtaṃ sadbrahmāmṛtavācakatvādamṛta eva sakārastakāranto nirdiṣṭaḥ /
atha yattitakārastanmartyam /
atha yadyamakṣaraṃ tenākṣareṇāmṛtamartyākhye pūrve ubhe 'kṣare yacchati yamayati niyamayati vaśīkarotyātmana ityarthaḥ /
yadyasmādanena yamityetenobhe yacchati tasmādyām /
saṃyate iva hyetena yamā lakṣyete /
braṅmanāmākṣarasyāpīdamamṛtatvādidharmavattvaṃ mahābhāgyaṃ kimuta nāmavata ityupāsyatvāya stūyate /
brahmanāmanirvacanenaiva nāmavato vettaivaṃvit /
aharaharvā evaṃvitsvargaṃ lokametītyuktārtham //5//
iti cchāndogyopaniṣadi aṣṭamādhyāyasya tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 8,4.1
atha ya ātmā sa setur dhṛtir eṣāṃ lokānām asaṃbhedāya |
naitaṃ setum ahorātre tarato na jarā na mṛtyur na śoko na sukṛtam |
sarve pāpmāno 'to nivartante |
apahatapāpmā hy eṣa brahmalokaḥ

ChUpBh_8,4.1 atha ya ātmeti /
uktalakṣaṇo yaḥ saṃprasādastasya svarūpaṃ vakṣyamāṇairuktaiśca guṇaiḥ punaḥ stūyate brahmacaryasādhanasaṃbandhārtham /
ya eṣa yathoktalakṣaṇa ātmā sa seturiva setuḥ /
vidhṛtirvidharaṇaḥ /
anena hi sarvaṃ jagadvarṇāśramādikriyākārakaphalādibhedaniyamaiḥ karturanurūpaṃ vidadhatā vidhṛtam /
adhriyamāṇaṃ hīśvareṇedaṃ viśvaṃ vinaśyedyatastasmātsa seturvidhṛtiḥ /
kimarthaṃ sa seturityāha-eṣāṃ bhūrādīnāṃ kartṛkarmalāśrayāṇāmasaṃbhedāyāvidāraṇāyāvināśāyetyetat /
kiṃviśṣṭaścāsau seturityāha-naitam setumātmānamahorātre sarvasya janimataḥ paricchedake satī naitaṃ tarataḥ /
yathānye saṃsāriṇaḥ kālenāhorātrādilakṣaṇena paricchedyā na tathāyaṃ kālaparicchedya ityabhiprāyaḥ /
"yasmādarvāksaṃvatsaro 'hobhiḥ parivartata"iti śrutyantarāt /
ata evainaṃ na jarā tarati na prāpnoti /
tathā na mṛtyurna śoko na sukṛtaṃ na dṛṣkṛtaṃ sukṛtaduṣkṛte dharmādharmai /
prāptiratra taraṇaśabdenābhipretā nātikramaṇam /
kāraṇaṃ hyātmā /
na śakyaṃ hi kāraṇātikramaṇaṃ kartuṃ kāryeṇa /
ahorātrādi ca sarvaṃ sataḥ kāryam /
anyena hyanyasya prāptiratikramaṇaṃ vā kriyeta /
na tu tenaiva tasya /
na hi ghaṭena mṛtprāpyate 'tikramyate vā /
yadyapi pūrvaṃ ya ātmāpahatapāpmetyādinā pāpmādipratiṣedha ukta eva tathāpīhāyaṃ viśeṣo na taratīti prāptiviṣayatvaṃ pratiṣidhyate /
tatrā viśeṣeṇa jarādyabhāvamātramuktam /
ahorātrādyā uktā anuktāścānye sarve pāpmāna ucyante 'to 'smādātmanaḥ setornivartante 'prāpyaivetyarthaḥ /
apahatapāpmā hyeṣa brahmaiva loko brahmaloka uktaḥ //1 //
START ChUp 8,4.2
tasmād vā etaṃ setuṃ tīrtvā andhaḥ sann anandho bhavati |
viddhaḥ sann aviddho bhavati |
upatāpī sann anupatāpī bhavati |
tasmād vā etaṃ setuṃ tīrtvā api naktam ahar evābhiniṣpadyate |
sakṛd vibhāto hy evaiṣa brahmalokaḥ

ChUpBh_8,4.2 yasmācca pāpmakārya māndhyādi śarīravataḥ syānna tvaśarīrasya tasmādvā etamātmānaṃ setuṃ tīrvā prāpyānandho bhavati dehavattve pūrvamandho 'pi san /
tatā viddhaḥ sandehavattve sa dehaviyoge setuṃ tīrtvā prāpyānandho bhavati dehavattve pūrvamandho 'pi san /
tathā viddhaḥ sandehavattve sa dehaviyogo setuṃ prāpyāviddho bhavati /
tathopatāpī rogādyupatāpavānsannanupatāpī bhavati /
kiñca yasmādahorātre na staḥ setau tasmādvā etaṃ setuṃ tīrtvā prāpya naktamapi tamorūpaṃ rātrirapi sarvamaharevābhiniṣpadyate /
vijñaptyātmajyotiḥ svarūpamaharivāhaḥ sadaikarūpaṃ viduṣaḥ saṃpadyata ityarthaḥ /
sakṛdvibhātaḥ sadā vibhātaḥ sadaikarūpaḥ svena rūpeṇaiṣa brahmalokaḥ //2 //
START ChUp 8,4.3
tad ya evaitaṃ brahmalokaṃ brahmacaryeṇānuvindanti teṣām evaiṣa brahmalokaḥ |
teṣāṃ sarveṣu lokeṣu kāmacāro bhavati