Language

ENहिગુ
Scripture Library

Chandogya Upanishad (with commentary) · Chapter 8.11

8.11.1

ChUpBh_8,10.2-3-4 nāpyasya vadhena sa hanyate chāyātmavanna cāsya srāmyeṇa srāmaḥ svapnātmā bhavati /
yadadhyāyādāvāgamamātreṇopanyastaṃ nāsya jarayaitajjīryatītyādi tadiha nyāyenopapādayitumupanyastam /
na tāvadayaṃ chāyātmavaddehadoṣayuktaḥ kintu dhnanti tvevainam /
evaśabda ivārthe /
ghnantīvainaṃ kecaneti draṣṭavyam /
prajāpatiṃ pramāṇīkurvato 'nṛtavāditvāpādanānupapatteḥ /
etadamṛtamityetatprajāpativacanaṃ kathaṃ mṛṣā kuryādindrastaṃ pramāṇīkurvan /
nanu cchāyāpuruṣe prajāpatinokte 'sya śarīrasya nāśamanveṣa naśyatīti doṣamabhyadhāttathehāpi syāt /
naivam /
kasmāt /
ya eṣo 'kṣiṇi puruṣo dṛśyata iti manyate tadā kathaṃ prajāpatiṃ pramāṇīkṛtya punaḥ śravaṇāya samitpāṇirgacchet /
jagāma ca /
tasmānna cchāyātmā prajāpatinokta iti manyate /
tathā ca vyākhyātaṃ draṣṭākṣiṇi dṛśyata iti /
tathā vicchādayantīva vidrāvayantīva tathā ca putrādimaraṇanimittamapriyavetteva bhavati /
api ca svayamapi roditīva /
nanvapriyaṃ vettyeva kathaṃ vetteveti /
ucyate-na amṛtābhayatvavacanānupapatteḥ /
dhyāyatīveti ca śrutyantarāt /
nanu pratyakṣavirodha iti cet /
na /
śarīrātmatvapratyakṣavadbhrāntisaṃbhavāt /
tiṣṭhatu tāvadapriyavetteva na veti /
nāhamatra bhogyaṃ paśyāmi /
svapnātmajñāne 'pīṣṭaṃ phalaṃ nopalabha ityabhiprāyaḥ. evamevaiṣa tavābhiprāyeṇeti vākyaseṣaḥ /
ātmano 'mṛtābhayaguṇavattvasyābhipretatvāt /
dviruktamapi nyāyato mayā yathāvannāvadhārayati /
tasmātpūrvavadasyādyāpi pratibandhakāraṇamastīti manvānastatkṣapaṇāya vasāparāṇi dvātriṃśataṃ varṣāṇi brahmacaryamityādideśa prajāpatiḥ /
tathoṣitavate kṣapitakalmaṣāyā'ha //2-3-4 //
iti cchāndogyopaniṣadi aṣṭamādhyāyasya daśamaḥ khaṇḍaḥ
=======================================================================
START ChUp 8,11.1-2
tad yatraitat suptaḥ samastaḥ saṃprasannaḥ svapnaṃ na vijānātyeṣa ātmeti hovāca |
etad amṛtam abhayam etad brahmeti |
sa ha śāntahṛdayaḥ pravavrāja |
sa hāprāpyaiva devān etad bhayaṃ dadarśa |
nāha khalv ayam evaṃ saṃpraty ātmānaṃ jānāty ayam aham asmīti |
no evemāni bhūtāni |
vināśam evāpīto bhavati |
nāham atra bhogyaṃ paśyāmīti

8.11.2

sa samitpāṇiḥ punar eyāya |
taṃ ha prajāpatir uvāca - maghavan yac chāntahṛdayaḥ prāvrājīḥ kim icchan punar āgama iti |
sa hovāca nāha khalv ayaṃ bhagava evaṃ saṃpraty ātmānaṃ jānāty ayam aham asmīti |
no evemāni bhūtāni |
vināśam evāpīto bhavati |
nāham atra bhogyaṃ paśyāmīti

8.11.3

ChUpBh_8,11.1-2 pūrvavadetaṃ tveva ta ityādyuktvā tadyatraitatsupta ityadi vyākhyātaṃ vākyam /
akṣiṇi yo draṣṭā svapne ca mahīyamānaścarati sa eṣa suptaḥ samastaḥ saṃprasannaḥ svapnaṃ na vijānātyeṣa ātmeti hovācaitadamṛtamabhayametadbrahmeti svābhipretameva /
maghavāṃstatrāpi doṣaṃ dadarśa /
katham /
nāha naiva suṣuptastho 'pyātmā khalvayaṃ saṃprati samyagidānīṃ cā'tmānaṃ jānāti naivaṃ jānāti /
katham /
ayamahamasmīti no evemāni bhūtāni ceti /
yathā jāgrati svapne vā /
ato vināśameva vināśamiveti pūrvavaddraṣṭavyam /
apīto 'pigato bhavati, vinaṣṭa iva bhavatītyabhiprāyaḥ /
jñāne hi sati jñātuḥ sadbhāvo 'vagamyate nāsati jñāne /
na ca suṣuptasya jñānaṃ dṛśyate 'to vinaṣṭa ivetyabhiprāyaḥ na tu vināśamevā'tmano manyate 'mṛtābhayavacanasya prāmāṇyamicchan //1-2 //
START ChUp 8,11.3
evam evaiṣa maghavann iti hovāca |
etaṃ tv eva te bhūyo 'nuvyākhyāsyāmi |
no evānyatraitasmāt |
vasāparāṇi pañca varṣāṇīti |
sa hāparāṇi pañca varṣāṇyuvāsa |
tāny ekaśataṃ saṃpeduḥ |
etat tad yad āhuḥ |
ekaśataṃ ha vai varṣāṇi maghavān prajāpatau brahmacaryam uvāsa |
tasmai hovāca

Original text: Chāndogyopaniṣad with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc