Candrāloka · Chapter 9

mukhyārthasyāvivakṣāyāṃ pūrvārvācī ca rūḍhitaḥ
prayojanāc ca saṃbaddhaṃ vadantī lakṣaṇā matā //

lakṣaṇīyasvaśabdasya mīlanāmīlanād dvidhā
lakṣaṇā sā tridhā siddha sādhyasādhyāṅgabhedataḥ //

sphuṭāsphuṭaprabhedena prayojanam api dvidhā
viduḥ sphuṭaṃ taṭasthatvād arthagatvād dvidhā budhāḥ //

asphuṭaṃ cārthaniṣṭhatvāt taṭasthatvād api dvidhā
lakṣyalakṣakaniṣṭhatvād arthasaṃstham api dvidhā //

lakṣakasthaṃ sphuṭaṃ yatra sā vicakṣaṇalakṣaṇā
asphuṭatvaṃ taṭasthatvaṃ lakṣyasthatvam amuṣya ca //

anyās tisra iti vyaktā śaktitaḥ sā caturvidhā
indur evaiṣa tadvaktram utkarṣo lakṣyate mukhe //

pradīpaṃ vardhayetyatra taṭasthaṃ maṅgalodayaḥ
paṭo 'yaṃ dagdha ityādau sphuṭaṃ nāsti prayojanam //

amṛtaṃ sūktam ityādau lakṣyastham atihṛdyatā
ābhimukhyāt saṃnidhānāt tathākārapratītitaḥ //

kāryakāraṇabhāvāt sā vācyavācakabhāvataḥ
ityevamādeḥ saṃbandhāt kiṃcānyasmāc catuṣṭayāt //

sādṛśyāt samavāyāt sā vaiparītyāt kriyānvayāt
sāropādhyavasānākhye gauṇaśuddhe pṛthak pṛthak //

gauṇaṃ sāropam uddiṣṭam indur mukham itīdṛśam
gauṇaṃ sādhyavasānaṃ syād indur evedam īdṛśam //

śuddhaṃ sāropam uddiṣṭam āyur ghṛtam itīdṛśam
śuddhaṃ sādhyavasānaṃ syād āyur evedam īdṛśam //

upādānārpaṇadvāre dve cānye iti ṣaḍvidhā
kuntā viśanti gaṅgāyāṃ ghoṣo nivasatīti ca //

lakṣyalakṣakavaiśiṣṭya vaiśiṣṭyād dvividhā punaḥ
sarasaṃ kāvyam amṛtaṃ vidyā sthirataraṃ dhanam //

tathā sahetur atathā -bhedabhinnā ca kutracit
saundaryeṇaiṣa kandarpaḥ sā ca mūrtimatī ratiḥ //

śabde padārthe vākyārthe saṃkhyāyāṃ kārake tathā
liṅge ceyam alaṅkārā -ṅkurabījatayā sthitā //

mahādevaḥ satrapramukhamakhavidyaikacaturaḥ sumitrā tadbhaktipraṇihitamatir yasya pitarau
mayūkhastenāsau sukavijayadevena racite ciraṃ candrāloke mahati navasaṃkhyaḥ sukhayatu //