Brihadaranyaka Upanishad (with commentary) · Chapter 5.13
BrhUpBh_5,12.1 annaṃ brahmeti /
tathaitadupāsanāntaraṃ vidhitsannāha-annaṃ brahmānnamadyate yattadbrahmetyeka ācāryā āhustanna tathā grahītavyamannaṃ brahmeti /
anye cā'huḥ prāṇo brahmeti tacca tathā na grahītavyam /
kimarthaṃ punarannaṃ brahmeti na grāhyam /
yasmātpūyati klidyate pūtibhāvamāpadyata ṛte prāṇāttatkathaṃ brahma bhavitumarhati /
brahma hi nāma tadyadavināśi /
astu tarhi prāṇo brahma /
naiva /
yasmācchuṣyati vai prāṇa ṛte 'nnāt /
attā hi prāṇaḥ /
ato 'nnenā'dyena vinā na śaknotyātmānaṃ dhārayitum /
tasmācchruṣyati vai prāṇa ṛte 'nnāt /
ata ekaikasya brahmatā nopapadyate yasmāttasmādete ha tvevānnaprāṇadevate ekadhābhūyamekadhābāvaṃ bhūtvā gatvā paramatāṃ paramatvaṃ gacchato brahmatvaṃ prāpnutaḥ /
tadetadevamadhyavasya ha smā'ha sma prātṛdo nāma pitarātmanaḥ kiṃsviditisviditi vitarke /
yathā mayā brahma parikalpitamevaṃ viduṣe kiṃsvitsādhu kuryāṃ sādhu śobhanaṃ pūjāṃ kāṃ tvasmai kuryāmityabhiprāyaḥ /
kinevāsmai viduṣe 'sādhu kuryāṃ kṛtakṛtyo 'sāvityabhiprāyaḥ /
annaprāṇau sahabhūto brahmeti vidvānnāsāvasādhukaramena khaṇḍito bhavati /
nāpi sādhukaraṇena mahīkṛtaḥ /
tadevaṃvādinaṃ sa pitā ha smā'ha pāṇinā hastena nivārayanmā prātṛda maivaṃ vocaḥ /
kastvenayorannaprāṇayorekadhābhūyaṃ bhūtvā paramatāṃ kastu gacchati na kaścidapi vidvānanena brahmadarśanena paramatāṃ gacchati /
tasmānnaivaṃ vaktumarhasi kṛtakṛtyo 'sāviti /
yadyevaṃ bravītu bhavānkathaṃ paramatāṃ gacchatīti /
tasmā u haitadvakṣyamāṇaṃ vaca uvāca /
kiṃ tat /
vīti /
kiṃ tadvīti /
ucyate-annaṃ vai vi /
anne hi yasmādimāni sarvāṇi bhūtāni viṣṭānyāśritānyato 'nnaṃ vītyucyate /
kiñca ramiti /
ramiti coktavānpitā /
kiṃ punastadram /
prāṇo vai ram /
kuta ityāha /
prāṇe hi kaścidanāyatano nirāśrayo ramate /
nāpi satyapyāyatane 'prāṇo durbalo ramate /
yadā tvāyatanavānprāṇī balavāṃśca tadā kṛtārthamātmānaṃ manyamāno ramate lokaḥ /
"yuvā syātsādhuyuvādhyāyakaḥ"ityādiśruteḥ /
idānīmevaṃvidaḥ phalamāha - sarvāṇi ha vā asminbhūtāni viśantyannaguṇajñānātsarvāṇi bhūtāni ramante prāṇaguṇajñānādya evaṃ veda //1//
iti śrīmadbṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣye pañcamādhyāyasya dvādaśaṃ brāhmaṇam //12//
START BrhUp 5,13.1
uktham |
prāṇo vā uktham |
prāṇo hīdaṃ sarvam utthāpayati |
ud dhasmād ukthavid vīras tiṣṭhati |
ukthasya sāyujyaṃ salokatāṃ jayati ya evaṃ veda
BrhUpBh_5,13.1 uktham /
tathopāsanāntaramukthaṃ śasram /
taddhi pradhānaṃ mahāvrate kratau /
kiṃ punastaduktham /
prāṇo vā uktham /
prāṇaśca pradhāna indriyāṇāmukthaṃ ca śasrāṇāmata ukthamityupāsīta /
kathaṃ prāṇa ukthamityāha-prāṇo hi yasmādidaṃ sarvamutthāpayati /
utthāpanāduktha prāṇaḥ /
na hyaprāṇaḥ kaściduttiṣṭhati /
tadupāsanaphalamāha-uddhāsmādevaṃvida ukthavitprāṇavidvīraḥ putra uttiṣṭhati ha dṛṣṭametatphalam /
adṛṣṭaṃ tūkthasya sāyujyaṃ salokatāṃ jayati ya evaṃ veda //1//
START BrhUp 5,13.2
yajuḥ |
prāṇo vai yajuḥ |
prāṇe hīmāni sarvāṇi bhūtāni yujyante |
yujyante hāsmai sarvāṇi bhūtāni śraiṣṭhyāya |
yajuṣaḥ sāyujyaṃ salokatāṃ jayati ya evaṃ veda
BrhUpBh_5,13.2 yajuriti copāsīta prāṇam /
prāṇau vai yajuḥ /
kathaṃ yujaḥ prāṇaḥ /
prāṇe hi yasmātsarvāṇi bhūtāni yujyante /
na hyasati prāṇe kenacitkasyacidyogasāmarthyam /
ato yunaktīti prāṇo yajuḥ /
evaṃvidaḥ phalamāha-yujyanta udyacchanta ityarthaḥ /
hāsmā evaṃvide sarvāṇi bhūtāni śraiṣṭhyaṃ śreṣṭhabhāvastasmai śraiṣṭhyāya śreṣṭhabhāvāya naḥ śreṣṭho bhavediti /
yajuṣaḥ prāṇasya sāyujyamityādi sarva samānam //2 // //
START BrhUp 5,13.3
sāma |
prāṇo vai sāma |
prāṇe hīmāni sarvāṇi bhūtāni samyañci |
samyañci hāsmai sarvāṇi bhūtāni śraiṣṭhyāya kalpante |
sāmnaḥ sāyujyaṃ salokatāṃ jayati ya evaṃ veda
BrhUpBh_5,13.3 sāmeti copāsīta prāṇam /
prāṇo vai sāma /
kathaṃ prāṇaḥ sāma /
prāṇe hi yasmātsarvāṇi bhūtāni samyañci saṃgacchante saṃgamanātsāmyāpattihetutvātsāma prāṇaḥ /
samyañci saṃgacchante hāsmai sarvāṇi bhūtāni /
na kevalaṃ saṃgacchanta eva śreṣṭhabhāvāya cāsmai kalpante samarthyante /
sāmnaḥ sāyujyamityādi purvavat //3//
START BrhUp 5,13.4
kṣatram |
prāṇo vai kṣatram |
prāṇo hi vai kṣatram |
trāyate hainaṃ prāṇaḥ kṣaṇitoḥ |
pra kṣatram atram āpnoti |
kṣatrasya sāyujyaṃ salokatāṃ jayati ya evaṃ veda
Original text: Bṛhadāraṇyakopaniṣad, Kāṇva recension with the commentary ascribed to Śaṃkara · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0