Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.96
atha ṣaṇṇavatitamo'dhyāyaḥ
nārāyaṇa uvāca
śrīkṛṣṇasmaraṇaṃ kṛtvā gamanonmukhamuddhavam /
nataṃ rādhāpadāmbhoje śirasā pulakāñcitam
uvāca mādhavī gopī rudatī premavihvalā /
bhaktaṃ rudantamucchaiśca rādhāvicchedakātaram
mādhavyuvāca
uddhava śṛṇu vakṣyāmi kṣaṇaṃ tiṣṭha yathocitam /
nigūḍhaṃ paramaṃ jñānaṃ yatte manasi vāñchitam
sudurlabhaṃ purāṇeṣu vedeṣu gopanīyakam /
praśnaṃ kuru mahābhāga rādhikāṃ trijagatprasūm
ityuktvā sā ca gopīśā samuvāsa musaṃsadi /
uvāca madhuraṃ śāntāmuddhavaścāpi rādhikām
uddhavauvāca
ekākī bhavamāyāti yātyekākī punaḥ punaḥ /
prāṇī karmānurodhena svakarmaphalabhukpumān
karmaṇā jāyate jantuḥ karmaṇauva pralīyate /
sukhaṃ duḥkhaṃ bhayaṃ śokaṃ karmaṇaivābhipadyate
janturbhogāvaśeṣeṇa bhogaṃ bhuṅkte bhaveṣu ca /
punaśca karmaṇo bhogātsamāyāti ca yāti ca
ratnādikaṃ ca yatkicinmahyaṃ dattaṃ tvayā sati /
mayā sārdha na yātyeva tena me kiṃ prayojanam
bhavābthitāraṇe devi bhavatī taraṇirvarā /
karṇadhāraḥ svayaṃ kṛṣṇaḥ sarveṣāṃ pārakārakaḥ
kiṃcidyānaṃ dehi mahyaṃ bhavābdhipārakāraṇam /
prāpya prasātaṃ yāsyāmi mathurāṃ kṛṣmamūlakam
yāṃ yāṃ kālagatiṃ mātaḥ surāṇāṃ ca nṛṇāmapi /
pitṝṇāṃ brahmalokasya tadūrdhvasya ca tāṃ vada
tāmeva dustarāṃ ghorāṃ tīrtvā yāmi hareḥ padam /
evaṃbhūtamupāyaṃ ca dehi me kamalālaye
dūrato yatpadāmbhojaṃ dhyāyante ca divāniśam /
devā brahmeśaśeṣādyāstvaṃ tadvakṣaḥ sthalasthitā
uddhavasya vacaḥ śrutvā jahāsa kamalālayā /
vāsasā netranīraṃ ca saṃbhārjya tamuvāca sā
rādhovāca
mādhavīvacanenaiva karoṣi praśnamuddhava /
strījātirabalā loke kiṃ vā jñānaṃ dadāmi te
śuddhāṃ kālagatiṃ vatsa jānāti bhagavānhariḥ /
brahma maheśaḥ śeṣaśca vedāścatvāra eva ca
kiṃcidvedānusāreṇa santo jānanti putraka /
śrūyatāṃ kuṣṇavaktreṇa goloke rāsamaṇaण़ḍale
goloke cāpi vaikuṇṭhe brahmaloke ca sāṃpratam /
yā ca dṛṣṭā kālagatistāmeva kathayāmi te
nṛṇāṃ pitṝṇāṃ devānāṃ brahmalokādikasya ca /
bahirlokasya brahmāṇḍātpātālānāṃ ca niścitam
duratyayāṃ kālagatiṃ yenopāyena paṇḍitāḥ /
nistaranti budhaśreṣṭha kathayāmi niśāmaya
bhajanti jagatāṃ nāthaṃ kālakālaṃ jagadgurum /
nirguṇaṃ ca nirīhaṃ ca paramātmānamīśvaram
sadyaḥ patati deho'yaṃ vinā yena sadātmanā /
taṃ niṣevya kālagatiṃ taratyeva hi kevalam
āyurharati sarveṣāṃ prāṇināṃ ravireva ca /
śrīhareḥ śuddhabhaktānāṃ satāṃ puṇyavatāṃ vinā
vidhermānasikānputrāṃścaturaḥ paśya putraka /
sanakādīnbhāgavatānyeṣāṃ ca susthiraṃ vamaḥ
rudrādyānvayasā nityāñjñātināṃ ca gurorgurūn /
bālānanupanītāṃśca pañcavarṣaśiśūnyathā
amyantare mahāsphītānsasmitāṃśca digambarān /
śrīkṛṣṇadhyānapūtāśca tīrthapūtāṃśca vaiṣṇavān
vedavedāṅgaśāstrāṇāṃ cintāhīnānpraphullitān /
bhaktyā divāniśaṃ śaśvaddharibhāvena tatparān
bāhyapūjāvihīnāṃśca pūtānmānasikāṃstathā /
mṛtyuñjayānmahābhāgānkālavyālajitastathā
sanakaṃ ca sanandaṃ ca tṛtīyaṃ ca sanātanam /
paraṃ sanatkumāraṃ ca ye smaranti ca sarvaśaḥ
tīrthasnānaphalaṃ labdhvā mucyate kṛtapātakāt /
haribhaktirbhavetteṣāṃ haridāsyaṃ labhanti ca
mṛkaṇḍubālakaṃ paśya karmaṇā ca dvijottamam /
daśavarṣāyuṣaṃ tīvraṃ jvalantaṃ brahmatejasā
harisevanataḥ paścātsaptakalpāntajīvinam /
voḍhuṃ pañcaśikhaṃ paśya lomaśaṃ cā''suriṃ tathā
sarvakarmavihīnaṃ ca harisevanatatparam /
śatakalpāyuṣaṃ caiva dhyāyamānaṃ hareḥ padam
jamadagneḥ sutaṃ paśya rāmaṃ taṃ cirajīvinam /
hanumantaṃ baliṃ vyāsamaśvatthāmānameva ca
vibhīṣaṇaṃ kṛpaṃ vipraṃ jāmbavantaṃ ca bhallukam /
haribhāvanayā caite śuddhāḥ sucirajīvinaḥ
siddhendreṣu munīndreṣu nareṣvanyeṣu coddhava /
haribhāvanaśuddhāśca sarve te cirajīvinaḥ
prahlādaṃ paśya daityeṣu hiraṇyakaśipoḥ sutam /
haridviṣo durantasya haribhāvanatatparam
cirāyuṣaṃ kālajitaṃ paśyānyaṃ cāpyasaṃkhyakam /
anekajanmatapasā labdhvā janma ca bhārate
ye hariṃ taṃ na sevante te mūḍhāḥ kṛtapāpinaḥ /
vāsudevaṃ parityajya viṣaye nirato janaḥ
tyaktvā'mṛtaṃ mahāmūḍho viṣaṃ bhuṅkte nijecchayā /
kasya strī kasya vā putraḥ kasya vā bāndhavāstathā
kaḥ kasya bandhurvipadi śrīkṛṣṇena vinā bhuvi /
tasmātsantaḥ sadā kṛṣṇaṃ bhajantyeva divāniśam
janmamṛtyujarāvyādhiharaṃ sarvaharaṃ param /
kālasya taraṇopāyaṃ bhajanaṃ paramātmanaḥ
ānandanandanasyaiva paripūrṇatamasya ca /
śṛṇu kālagatiṃ vatsa madīyajñānagocarām
narāṇāṃ ca pitṝṇāṃ ca surāṇāṃ cāpi brahmaṇaḥ /
nāgānāṃ rākṣasādīnāṃ tatpareṣāṃ ca putraka
kathayāmi nigūḍhārthaṃ sāvadhānaṃ niśāmaya /
sarvasmācca paraṃ sthānaṃ sarvādhāro mahānvirāṭ
yasya lomasu viśvāni cāsaṃkhyāni ca tāni ca /
sarvasmācca paraṃ sūkṣmaṃ paramāṇuṃ niśāmaya
kālārambhātmakaṃ sarvamanūraṃ paramīpsitam /
caramaḥ sadviśeṣāṇāmaneko'saṃyutaḥ sadā
paramāṇuḥ sa vijñeyo nṛpāmaikyabhramo yataḥ /
paramāṇudvayenāṇustrasareṇustu te trayaḥ
trasareṇutrikeṇāpi truṭiruktā manīṣibhiḥ /
vedhastruṭiśatenaiva trivedhena lavastathā
trilavena nimeṣaśca tri nimeṣeṇa ca kṣaṇaḥ /
kāṣṭhā pañcakṣaṇenaiva laghuśca daśakāṣṭhayā
laghupañcadaśaṃ daṇḍastatpramāṇaṃ niśāmaya /
dvādaśārdhapalonmānaṃ caturbhiścaturaṅgulaiḥ
svarṇamāṣaiḥ kṛtacchidraṃ yāvatprasthajalaplutam /
daṇḍadvaye muhūrtaḥ syātvaṣṭidaṇḍātmikā tithiḥ
tadaṣṭabhāgaḥ praharaḥ pramāṇaṃ ca nirūpaṇam /
caturbhiḥ praharai rātriścaturbhirdinamucyate
tithipañcadaśenaiva pakṣamānaṃ prakīrtitam /
pakṣadvayena māsaḥ syācchuklakṛṣṇābhidhena ca
ṛturmāsadvayenaiva tatṣaṭkenaiva vatsaraḥ /
vasantagrīṣmavarṣāśca śaraddhemantaśītakāḥ
varṣāḥ pañcavidhā jñeyāḥ kālavidbhirnirūpitāḥ /
saṃvatsaraḥ pravatsara ilāvatsara eva ca
anuvatsaro vatsaro'yamiti kālavido viduḥ /
abdo dviṣaṭkamāsaiśca tannāma śuṇu coddhava
vaiśākho jyeṣṭha āṣāḍhaḥ śrāvaṇo bhādra eva ca /
āśvinaḥ kārtiko mārgaḥ pauṣo māghastu phālgunaḥ
saitrastu caramo jñeyo varṣaśeṣī nirūpitaḥ /
vasantaścaitravaiśākhamāsayugmena kīrtitaḥ
jyeṣṭhāvāḍhadvayenaiva grīṣmastu parikīrtitaḥ /
varṣā śrāvaṇabhadre ca hyāśvine kārtike śarat
mārge pauṣe ca hemantaḥ śiśiro māghaphālgune /
abdastu cāyanai dve vai cottare dakṣiṇāyane
māghādiṣaḍvinirmitamuttarāyaṇamīpsitam /
śrāvaṇādimāsaṣaṭkaṃ dakṣiṇāyanameva ca
māghādāṣāḍhaparyantaṃ dinaṃ vṛddhaṃ krameṇa vai /
naktaṃ vṛddhaṃ śrāvaṇaśca pauṣaparyantameva ca
pratipatpūrṇimāntaśca śuklapakṣaḥ prakīrtitaḥ /
pūrṇimāyāḥ pratipadaścāmāvāsyānta eva ca
kṛṣṇapakṣastu vijñeyo vedavidbhirnirūpitaḥ /
dvitīyā ca tṛtīyā ca caturthī pañcamī tathā
ṣaṣṭhī ca saptamī caiva hyaṣṭamī navamī tathā /
daśamyekādaśī cāpi dvādaśī ca trayodaśī
caturdaśī kuhūryāvaddinaṃ tu gaṇanaṃ smṛtam /
aśvinī bharaṇī cāpi kṛttikā rohiṇī tathā
mṛgaśirastthā''rdrā ca nakṣatre dve punarvasū /
puṣyāśleṣe maghā caiva pūrvā cottaraphālgunī
hastacitre tathā svātī viśākhā cānurādhikā /
jyeṣṭhā mūlaṃ tathā jñeyā pūrvāṣāḍhottarā tathā
śravaṇābhijitī caiva dhaniṣṭhā ca prakīrtitā /
tataḥ śatabhiṣā jñeya pūrvābhādrapadā tathā
tathottarā tu vijñeyā revatī caramā smṛtā /
aṣṭāviṃśati nakṣatraṃ kalatraṃ śaśinastathā
krameṇa tābhiḥ sārdha ca candrastiṣṭhati nityaśaḥ /
saptaviṃśati nakṣatraṃ kalatraṃ ca śrutau śrutam
abhijicchūvaṇacchāyā tenāṣṭāviṃśatiḥ smṛtā /
ekadā ca madhau candro rohiṇyā vāmayā saha
reme divāniśaṃ nityaṃ śravaṇā ca cukopa sā /
chāyāṃ ca dattvā candrāya yayau tātāntikaṃ bhiyā
tataḥ pitaramādāya sā cakre ca vibhāgakam /
babhūva tena nakṣatramabhijinnāmakaṃ purā
etacchrutvā kṛṣṇamukhācchataśrṛṅge ca parvate /
nakṣatraṃ kathitaṃ vatsa tithyā bhramati nityaśaḥ
yogaṃ ca karaṇaṃ caiva madvaktreṇa niśāmaya /
viṣkambhaḥ prītirāyuṣmānsaubhāgyaḥ śobhanastathā
atigaṇḍaḥ sukarmā ca ghṛtiḥ śūlastathaiva ca /
gaṇḍo vṛddhirdhruvaścaiva vyāghāto harṣaṇāstathā
vajraṃ siddhirvyatīpāto varīyānparighaḥ śivaḥ /
siddhiḥ sādhyaḥ śubhaḥ śuklo brahmendro vaidhṛtistathā
kīrtitaste yogagaṇaḥ karaṇaṃ śrūyatāmiti /
bavaśca bālavaścaiva kaulavastaitilastathā
garaśca vaṇijaścāpi viṣṭiśca śakunistathā /
catuṣpāccāpi nāgaśca kiṃstughna iti kīrtitam
narāṇāṃ cāpi māsena pitṝṇāṃ ca divāniśam /
śukle cāpi dinaṃ teṣāṃ kṛṣṇe naktaṃ prakīrtitam
vatsareṇa nārāṇāṃ ca surāṇāṃ ca divāniśam /
dinaṃ teṣāmuttare ca naktaṃ ca dakṣiṇāyane
manvantaraṃ tu divyānāṃ yugānāmekasaptatiḥ /
manorāyuḥ parimitaṃ śakrasyā''yuḥ prakīrtitam
pañcaviṃśatsahasraṃ ca tathā pañcaśataṃ param /
tatra sūryagatirnāsti śakrapātānusārataḥ
divāniśaṃ ca jānanti brahmalokanivāsinaḥ /
daṇḍadvayaṃ narapalaṃ śakrapātena tatpalam
evaṃ triśaddinenaiva dhāturmāsaḥ prakīrtitaḥ /
abdo dvādaśabhirmāsairevaṃ tasya śatāyuṣaḥ
brahmaṇaḥ patanenaiva nimeṣācchrīharerapi /
dhātuḥ pātānusāreṇa vaikuṇṭhe na divāniśam
tatra sūryagatirnāsti caivaṃ golokataḥ smṛtam /
vaikuṇṭhavāsinaḥ sarve na vai jānantyaharniśam
candrasyāpi grahāṇāṃ ca gatirnāsti ca tatra vai /
cakraṃ naiva bhramatyeva rāśīnāmicchayā hareḥ
dinaṃ ca tejasā dīptaṃ kṛṣṇasya paramātmanaḥ /
naktaṃ tejovihīnaṃ ca harau ca mandiraṃ gate
evaṃ kālagatistatra viṣṇuloke'sti saṃtatam /
kālasvarūpo bhagavānparamātmā nirākṛtiḥ
candrasūryagatirnāsci pātāleṣu ca saptaṣu /
,dvāsinaśca jānanti śaṅkante na divāniśam
dine ca mūrdhnināgānāṃ maṇirjvalati nityaśaḥ /
saṃdhyāyāṃ dīptamagniśca rātriśca tamasā''vṛtā
kālaṃ tāmrīpramāṇena jānanti tannivāsinaḥ /
yathā bhuvi tathā tatra parimāṇaṃ prakīrtitam
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliśceti caturyugam /
divyairdvādaśasāhasrairvatsaraiścāpi tanmitam
aṣṭau śatānyapyadhikaṃ sahasrāṇāṃ catuṣṭayam /
divyairvarṣaiḥ kṛtayugaṃ kālavidbhirnirūpitam
aṣṭāviṃśatsahasrāṇyapyadhikaṃ parimāṇakam /
lakṣāṇāṃ ca saptadaśaṃ nṛmānaṃ parikīntitam
adhikaṃ ṣaṭśatānyeva sahasrāṇāṃ trayaṃ tathā /
divyairvarṣaiśca treteti vatsa kālavido viduḥ
ṣaṇṇavatisahasrāṇi lakṣairdvādaśabhiḥ saha /
nṛṇāṃ varṣaiśca treteti kālavidbhiḥ prakīrtitaḥ
catuṣṭayaṃ śatānāṃ cāpyadhikaṃ dvisahasrakam /
varṣa divyaṃ dvāparaṃ ca kālajñaiḥ parikīrtitam
catuḥṣaṣṭisahasrāṇi lakṣairaṣṭabhireva ca /
nṛṇāṃ varṣairdvāparaṃ ca kālajñaiḥ parikīrtitam
adhikaṃ dviśataṃ caiva divyaṃ varṣasahasrakam /
evaṃmitaṃ kaliyugaṃ vatsa prājñairnirūpitam
dvātriṃśacca sahasraṃ ca caturlakṣaṃ nṛmānakam /
varṣa ceti kaliyuge cakāra kālakovidaḥ
lakṣairdvicatvāriṃśadbhiḥ saha viṃśatsahasrakaiḥ /
nṛmānavarṣaiḥ kālajñairvyaktameva caturyugam
iti te kathitaṃ vatsa kālasaṃkhyānirūpaṇam /
yathāśrutaṃ yathājñānaṃ gaccha vatsa hareḥ puram
iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo rādhodvavasaṃo
kālanirūpaṇaṃ nāma ṣaṇṇvatitamo'dhyāyaḥ
Original text: brahmavaivartapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0