Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.94
atha caturnavatitamo'dhyāyaḥ
nārāyaṇa uvāca
uddhavo vismayaṃ prāpya bhayaṃ ca vipulaṃ mune /
cetanaṃ kārayāmāsa tāmuvāca mṛtāmiva
tadbhaktiṃ samabhijñāya svātmānaṃ bhaktasaṃkhyakam /
tucchaṃ mene jagatsarvaṃ dṛṣṭvā bhāgyavatīṃ satīm
uddhava uvāca
cetanaṃ kuru kalyāṇi jaganmātarnamo'stu te /
tvameda prāktanaṃ sarvaṃ kṛṣṇaṃ drakṣyasi sāṃpratam
tvatto viśvaṃ pavitraṃ ca tvatpādarajasā mahī /
supavitraṃ tvadvadanaṃ puṇyavatyaśca gopikāḥ
lokāstvāmeva gāyanti saṃgītairmaṅgalastavaiḥ /
tvatsukīrtiṃ ca devāśca sanakādyāśca saṃtatam
kṛtapāpaharāṃ puṇyāṃ tīrthapūjāṃ ca nirmalām /
haribhaktipradāṃ bhadrāṃ sarvavighnadināśinīm
tvameva rādhā tvaṃ kṛṣṇastvaṃ pumānprakṛtiḥ parā /
rādhāmādhavayorbhedo na purāṇe śrutau tathā
rādhikāṃ mūrcchitāṃ dṛṣṭvā paścātkṛtvā tamudvavam /
uvāca mādhavī gopī rādhāyāḥ purataḥ sthitā
mādhavyuvāca
kiṃ vā corasya kṛṣṇasya rūpaṃ vā veṣamuttamam /
kiṃ sukhaṃ vibhavaṃ kiṃ vā gauravaṃ cāpyanuttamam
kiṃ vā tadvīryamaiśvaryaṃ śaurya vā duratikramam /
kiṃ vā siddhaṃ prasiddhaṃ vā kiṃ vā tulyaṃ guṇottamam
ito vā kuta āyātaḥ punareva kuto gataḥ /
bālako gopaveṣaśca nahi rājātmajaḥ pumān
tvaṃ kiṃ smarasi kalyāṇi gopālaṃ nandanandanam /
ātmānaṃ rakṣayatnena kaḥ priyaḥ svātmanaḥ paraḥ
dhiktvāṃ rādhe'tinirlajjāṃ tavaiva jīvanaṃ vṛthā /
jagato yuvatīnāṃ ca karoṣi suyaśaḥkṣayam
nārīṇāṃ gopanaṃ kārya suvyakte svayaśaḥkṣayam /
yatnena cakṣuṣo vā'rhaṃ sakhi saṃcaraṇaṃ kṛru
antare patibhāvaṃ ca saṃgopya bhāvanaṃ kuru /
na vai jātiśca śatrūṇāṃ mitrāṇāṃ ca sureśvari
śatruḥ kāryavaśenaiva mitraṃ ca karmaṇā bhavet /
svakāryamuddharetprājñaḥ kāryadhvaṃsena mūrkhatā
kaḥ kasya vallabho rādhe kaḥ kasyāpriya eva ca /
kāryaṃ ca samayaṃ jñātvā santaḥ kurvanti saṃtatam
śatrurdhanāpahārī ca prāṇahartā tataḥ paraḥ /
kaṭuvaktā duḥkhadātā śatrūṇāṃ lakṣaṇaṃ śrṛṇu
svakulāttvāṃ bahiṣkṛtya visṛjya śokasāgare /
gṛhītvā cetanaṃ prāṇānniṣṭhuro dāruṇo gataḥ
kiṃ kiṃ smarasimūḍhe hi tyaja śokaṃ sudāruṇam /
ātmānaṃ rakṣa yatnena kaḥ priyaḥ svātmanaḥ paraḥ
padmāvatyuvāca
bhavatā kathitaṃ pūrṇaṃ yamunājalasaṃnidhau /
arasasya ratirdūraṃ nārīṇāṃ na sukhaṃ priye
vidyujjvārā jale rekhā khalānāṃ prītireva ca /
na nītirtītiśāstreṣu suviśvāsaḥ khaleṣu ca
yadā tvaṃ yamunākūle mukhaṃ vīkṣya hareraho /
sasmitaṃ sakaṭākṣaṃ ca punaḥ kṛtvā'sya gopanam
punaḥ punastvaṃ saṃvīkṣya tvayā tyaktaṃ ca cetanam /
gṛhaṃ tyaktvā gurubhayaṃ sakhīnāṃ vacanaṃ śubham
saṃtataṃ dhyāyase kṛṣṇaṃ nā''hāraṃ jīvanaṃ tathā/
kva kṛṣṇo mathurāyāṃ ca kvāpi tvaṃ kadalīvane
tvaṃ yadi tyajasi prāṇānnā''virbhavati so'dhunā /
kāle drakṣyasi svātmānaṃ yadi rakṣasi sundari
candramukhyuvāca
prāktanena śubhaṃ sarvaṃ sukhaṃ ca vibhavaściram /
duḥkhaṃ śoko prāktanena vipatsaṃpacca sāṃpratam
bhārate puṇyabhūmau ca sarveṣāmīpsite vare /
labhetpatiṃ hariṃ kāntaṃ tapasā prakṛteḥ param
tathā'pi pradahedgātraṃ kāmabāṇena sāṃpratam /
asyāḥ śatruḥ kathaṃ candro madhurvā madhumādhavau
śaṃkareṇa pradagdho'bhūtpunareva sa manmathaḥ /
candraṃ bhakṣatu rāhuśca punaścodvamanaṃ tathā
madhuśca mitraśokena prāṇāṃstyaktvā yayauyamam /
sudhāsindhuśca cenduryo viṣasindhuśca māṃ prati
suveṣaḥ syājjvaladvahniścandanaṃ tad ghṛtāhutiḥ /
saṃtataṃ pradahedgātraṃ sugandhiśca samīraṇaḥ
tyaktāhārā mama sakhī paśya śvasiti jīvati /
praśaṃsāṃkuru kṛṣṇasya mukhena kurunandana
tannāmasmṛtimātreṇa tadguṇaśravaṇena ca /
tadvārtayā ca śubhayā sahasā cetanaṃ bhavet
śaśikalovāca
tvaṃ kiṃ mādhavi jānāsi kṛṣṇamātmānamīśvaram /
yaṃ taṃ brahmādayo devā vedāścatvāra eva ca
dhyāyanti saṃtasaṃ santaḥ pādapadmaṃ surepsitam /
padmā sarasvatī durgā so'nanto'pi maheśvaraḥ
yaṃ na jānanti siddhendra munīndrāṃ manavastathā /
sarvātmanaḥ kuto rūpaṃ nirguṇasya kuto guṇāḥ
satyamuktaṃ ca satyasya yattadeva yathocitam /
dhatte bhārāvataraṇe pṛthivyāśca manoharam
sukhamāhlādakaṃ ramyaṃ bhaktānugrahavigraham /
kimanirvacanīyaṃ ca rūpaṃ janamanoharam
koṭikandarpalāvaṇyaṃ līlādhāma śubhākṣayam /
yatpādapadmamadhuraṃ madhu mandākinījalam
dadhre śirasi bhaktyā ca sarveśaḥ śaṃkaraḥ paraḥ /
śaśvatkaroti vairāgī tīrthakīrteśca kīrtanam
kṣaṇaṃ nṛtyati bhaktyā ca pañcavaktreṇa gāyati /
āhāraṃ bhūṣaṇaṃ vastraṃ parityajya digambaraḥ
brahma jyotiḥ svarūpaṃ ca dhyātvā śubhraṃ sunirmalam /
brahmā ca tapasā janma nayatyeva hi sevayā //
śeṣaḥ sanatkumāraśca siddhasaṃghaśya yogavit
suśīlovāca
nirmañchanārhaṃ na bhavettasya kāmaśataṃ śatam /
candro'śivanīkumāro vā rupeṣu kena gaṇyate
asaṃkhyeṣu ca viśveṣu brahmaviṣṇuśivādayaḥ /
munayo manavaḥ siddhā bhaktāḥ santaśca saṃtatam
dhyāyante yatpadāmbhojaṃ nirguṇasyā''tmanaśca vai /
vedāḥ stotuṃ na śaktāśca yamīśaṃ ca sarasvatī
jaḍībhūtā ca bhītā ca stavanena kṣamāṇyetu /
sahasravaktraḥ stavane kampitaśca nirantaram
vedānāṃ janako brahmā stotreṇa tasya hīśvaraḥ /
taṃ satyaṃ nityamīśaṃ ca mādhavī parinindati
apavitrā sabhā bhūtā gopīnāṃ jīvanaṃ vṛthā /
tāsu puṇyavatī śokaḥ praṇaśyati na saṃśayaḥ
ratnamālovaca
dadhāra vāmahastena śailaṃ govardhanaṃ hariḥ) /
tataḥ kiṃ taddaśaḥ śaurya jagatāṃ janakasya ca
śailānāṃ ca sahasraṃ yo bhetuṃ śaktaśca daityarāṭ /
līlāmātreṇa teṣāṃ ca lakṣaṃ hantu kṣamo hariḥ
yadaṃśakalayā jātaḥ sūkaro viṣṇurīśvaraḥ /
vasudhāṃ daśanāgreṇa coddadhāra ca līlayā
śailānāṃ ca sahasrāṇi yatra santi mahītale /
daityāśca vā'pyasaṃkhyāśca vīrāḥ śūrāstathaiva ca
tenaiva karmaṇā tasya na śauryaṃ na ca pauruṣam /
na yaśāśca praśaṃsā vā sakhi sarvātmanā''tmanā
pārijātovāca
saptadvīpā ca vasudhā saśailavanasāgarā /
kāñcanībhūmisahitā sarvādhārā manoharā
sapta svargāśca vividhā brahmalokāvadhi priye /
vicitrāḥ sundarāścaiva pātālānāṃ ca sapta ca
etaiḥ parimitaṃ viśvaṃ brahmāṇḍaṃ brahmaṇā kṛtam /
mahadviṣṇorlomakūpe tadevaṃ cāṇuvatsthitam
tasya yāvanti lomāni tāni viśvāni santi ca /
sa eva ṣoḍaśāṃśaśca kṛṣṇasya paramātmanaḥ
tasyaiva kiṃ yaśaḥ śaurcaṃ mahimānamanūpamam /
ghasmarī gopakanyā ca kiṃ vā jānāti mādhavī
mādhavyuvāca
mayā yaduktaṃ na jñātvā mūḍhā jalpanti gopikāḥ /
uddhava śuṇu me vākyaṃ yanmayā kathitaṃ śubham
svecchayā saguṇo viṣṇuḥ svecchayā nirguṇobhavet /
bhuvo bhārāvataraṇe gopaveṣaḥ śiśurvibhuḥ
yadi vedāḥ purāṇāni siddhāḥ santaśca saṃtatam /
brahmeśaśeṣabhaktāśca na jānanti yamīśvaram
taṃ kiṃ jānāmi mūḍhā'haṃ ghasmarī gopakanyakā /
tathā'pi madvacaḥ satyaṃ śrūyatāṃ vatsa tatkṣaṇam
kimanirvacanīyaṃ ca rūpaṃ śauryaṃ yaśo balam /
vīryaṃ veṣaṃ ca siddhiṃ cāpyanyo vā yo guṇo hareḥ
svecchāmayasya tasyaiva saguṇasya ca sāṃpratam /
kimanirvacanīyaṃ ca vartate tadviśeṣaṇam
nirguṇasya ca viṣṇośca vehahīnasya svātmanaḥ /
vartate ca kimākhyeyaṃ tasya rūpādikaṃ ca kim
māṃ nindati mahāmūḍhā na buddhā vacanaṃ mama /
eṣā jānāti kiṃ mūḍhā taṃ satyaṃ prakṛteḥ param
jyotiḥ svarūpaṃ paramaṃ paramātmānamīśvaram /
tamanirvacanīyaṃ ca bhaktānugrahavigraham
yatpādapadbhaṃ padmā sā trailokyajananī parā /
sevate kampitā bhītā dāsīvatsatataṃ bhiyā
viṣṇumāyā ca prakṛtirmūlarūpā sanātanī /
brahmasvarūpā paramā bhītā dakṣiṇapārśvataḥ
sarasvatī jaḍībhūtā bhītā ca parameśvarī /
stotuṃ na śaktā vedāḥ kiṃ stuvanti parameśvaram
tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā coddhavo bhaktivihvalaḥ /
pulakāñcitasarvāṅgo ruroda ca papāta ca
mūrcchaṃ saṃprāpya bhakttyā ca dhyātvā taṃ parameśvaram /
tucchaṃ mene sa cā''tmānaṃ gopīṃ bhaktyā'pyuvāca saḥ
uddhava uvāca
dhanyaṃ yaśasyaṃ dvīpānāṃ jambudvīpaṃ manauharam /
yatra bhāratavarṣaṃ ca puṇyadaṃ śubhadaṃ tathā
vaṇijāṃ ca puśyakṛtaṃ vāṇijyasthalamīpsitam /
atra kṛtvā supuṇyaṃ ca bhuṅkte'nyatra śubhaṃ phalam
dhanyaṃ bhāratavarṣaṃ tu puṇyadaṃ śubhadaṃ varam /
gopīpādābjarajasā pūtaṃ paramanirmalam
tato'pi gopikā dhanyā sānyā yoṣitsu bhārate /
nityaṃ paśyanti rādhāyāḥ pādapadmaṃ supuṇyadam
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi tapastaptaṃ ca brahmaṇā /
rādhikāpādapadmasya reṇūnāmupalabdhaye
golokavāsinī rādhā kṛṣṇaprāṇādhikā parā /
tatra śrīdāmaśāpena vṛṣabhānasutā'dhunā
ye ye bhaktāśca kṛṣṇasya devā brahmādayastathā /
rādhāyāścāpi gopīnāṃkarāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
kṛṣṇabhaktiṃ vijānāti yogīndraśca maheśvaraḥ /
rādhā gopyaśca gopāśca golokavāsinaśca ye
kiṃcitsanatkumāraśca brahmā cedviṣayī tathā /
kiṃcideva vijānanti siddhā bhaktāśca niścitam
dhanyo'haṃ kṛtakṛtyo'hamāgato gokulaṃ yataḥ /
gopikābhayo gurubhyaśca haribhaktiṃ labhe'calām
mathurāṃ ca na yāsyāmi tīrthakīrteśca kīrtanam /
śroṣyāmi kiṃkaro bhūtvā gopīnāṃ janmajanmani
na gopībhyaḥ paro bhakto hareśca paramātmanaḥ /
yādṛśīṃ lebhiregopyo bhaktiṃ nānye ca tādṛśīm
kalāvatyuvāca
pitaṇāṃ mānasī kanyā dhanyā menā kalāvatī /
vayaṃ tisro bhaginyaśca bhramāmaḥ pṛthivītale
dhanyā janakapatnī naḥ sītāmātā pativratā /
ayonisaṃbhavā rādhā ahaṃ cāyonisaṃbhavā
rādhā śrīdāmaśāpena vṛṣabhānasutā bhuvi /
sanatkumāraśāpena vayameva mahītale
kṣīrodasāgaraṃ ramyaṃ śvetadvīpaṃ manoharam /
tisro bhaginyo bhaktyā ca viṣṇuṃdraṣṭuṃ gatā vayam
amyutthānādi na kṛtaṃ kopādasmāñchaśāpa ha /
sanatkumāro bhagavānyogīndrāṇāṃ gurorguruḥ
sanatkumāra uvāca
mūḍhāstiṣṭhata bhūmau ca punaḥ svargaṃ na yāsyatha /
martyaprāṇipriyā bhūtvā cāhaṃkāraiṇa haitunā
punarvaraṃ ca pratyekaṃ dadau tuṣṭo dviceśvaraḥ /
viṣṇorvaśasya śailasya himādhārasya kāminī
jyeṣṭhā bhavatu tvatkanyā bhaviṣyatyeva pārvatī /
dhanyā priyā tu bhavatu yogino janakasya ca
tasya kanyā mahālakṣmīḥ sītādevī bhaviṣyati /
vṛṣabhānasya vaiśyasya yogināṃ pravarasya ca
durvāsasaśca śiṣyasya kaniṣṭhā ca kalāvatī /
bhaviṣyati priyā sādhvīdvāparānte ca gokule
kalāvatīsutā rādhā devī golokavāsinī /
śrīdāmagopaśāpena bhaviṣyati na saṃśayaḥ
īśo brahmeśaśeṣāṇāṃ bhārāvataraṇena ca /
āgamiṣyati pṛthavīṃ ca puṇyakṣetraṃ ca bhāratam
kalāvatī vṛṣbhānaḥ kautukāt kanyayā saha /
jīvanmuktaśca golokaṃ gamiṣyati na saṃśayaḥ
dhanyā ca sītyā sārdhaṃ vaikuṇṭhaṃ ca gamiṣyati /
menakā yoginī siddhā pārvatyāśca vareṇa ca
kalpānte viṣṇuloke ca lakṣmīvanmodate ciram /
vinā vipattyā mahimā keṣāṃ kutra bhaviṣyati
karmaṇā ca gate duḥkhe prabhaveddurlabhaṃ sukham /
purā pitaṇāṃ kanyāśca svarmabhogavilāsikāḥ
lakṣmīsamā vareṇāpi viprasya viṣṇudarśanāt /
karmakṣayaṃ cāpyasmākaṃ babhūva viṣṇudarśanāt
puṇye tena tīvreṇa kumārasyāpi darśanam /
śrutaṃ tatra kumārāsyājjñānaṃ paramadurlabham
brahmaviṣṇuśivādīnāṃ siddhānāṃ jagatāmapi /
īśvaraḥ paramātmā ca śrīkṛṣṇaḥ prakṛteḥ paraḥ
nirguṇaśca nirīhaśca paraḥ svecchāmayo varaḥ
tulasyuvāca
sarvaprāṇiṣu devāśca tiṣṭhantyeva pṛthakpṛthak /
prāṇo viṣṇuśca viṣayī mano brahmā ca cetanā
prakṛtirbuddhirūpā ca sarvaśaktyadhidevatā /
jñānasvarūpaḥ śaṃbhuśca svayaṃ dharmaśca pūruṣaḥ
nirguṇaḥ paramātmā ca tadbrahma prakṛteḥ param /
sa eva kṛṣṇaḥ sākṣī ca karmaṇāṃ jīvināmapi
bhoktā ca sukhaduḥkhānāṃ jīvastatpratibimbakaḥ /
cakṣuṣoścandrasūryau ca jihvāyāṃ ca sarasvatī
vasuṃdharā tvaci sadā bāhvoste lokapālakāḥ /
ātmanaścāpi te sarpe paricārakarūpiṇaḥ
ātmanyeva priyāste ca sarve gacchanti jīvinaḥ /
yathā saṃsadi saṃsāre naradeha(va) mivānugāḥ
tasmātsarvātmanā''tmānaṃ bhajanti saṃtataṃ sadā /
santaśca parayā bhaktyā dhyāyante yogino mudā
karmiṇāṃ karmaṇāṃ sākṣī kutaḥ karma ca gopanam /
antaryāmī ca kṛṣṇaśca pracāraṃ kurute mudā
kālikovāca
narā bālāśca vṛddhāśca yuvānastrividhāstathā /
devādayaśca ce siddhāḥ sarve jānanti taṃ param
uddhava uvāca
sāṃprataṃ mūrcchitāṃ rādhāṃ yukto bodhayituṃ budhaḥ /
atra yuktiḥ pradhānā tvaṃ tāṃ prabodhaya coddhava
cetanaṃ kuru kalyāṇi jaganmātarnibodha mām /
udbhavaṃ kṛṣṇabhaktasya kiṃkarasyāpi kiṃkaram
prasādaṃ kuru mātarmāṃ yāsyāmi mathurāṃ punaḥ /
na svatantraḥ parādhīno yoṣā dārumayī yathā
yathā vṛṣo vaśībhūto vṛṣavāhasya saṃtatam /
tathā mātarjagatsarvaṃ jagannāthasya niścitam
iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣmajanmakhao uttao nāradanāo rādhoddhavasaṃo
caturnavatitamo'dhyāyaḥ
Original text: brahmavaivartapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0