Brahmavaivarta Purana · Chapter 4.21

śrīnārāyaṇa uvāca //
ekadā''nandayuktaśca nando gopavraje mune //
dundubhiṃ vādayāmāsa śakrayāgakṛtodyamaḥ

dadhi kṣīraṃ ghṛtaṃ takraṃ navanītaṃ guḍaṃ madhu //
etānyādāya śakrasya pūjāṃ kurvantviti bruvan

yeye santyatra nagare gopā gopyaśca bālakāḥ //
bālikāśca dvijā bhūyo vaiśyāḥ śūdrāśca bhaktitaḥ

ityevaṃ śrāvayāmāsa svayameva mudā'nvitaḥ //
yaṣṭimāropayāmāsa ramyasthāne suvistṛte

dadau tatra kṣaumavastraṃ mālājālaṃ manoharam //
candanāgurukastūrīkuṅkumadravameva ca

snātaḥ kṛtāhniko bhaktyā dhṛtvā dhaute ca vāsasī//
uvāsa svarṇapīṭhe ca prakṣālitapadāmbujaḥ

nānāprakārapātraiśca brāhmaṇaiśca purohitaiḥ //
gopālairgopikābhiśca bālābhiḥ saha bālakaiḥ

etasminnantare tatrājagmurnagaravāsinaḥ //
mahāsaṃbhṛtasaṃbhārā nānopāyanasaṃyutāḥ

ājagmurmunayaḥ sarve jvalantaṃ brahmatejasā //
śāntāḥ śiṣyagaṇaiḥ sārdhaṃ vedavedāṅgapāragāḥ

gargaśca gālavaścaiva śākalyaḥ śākaṭāyanaḥ //
gautamaḥ karuṣaḥ kaṇvo vātsyaḥ kātyāyanastathā

saubharirvāmadevaśca yājñavalkyaśca pāṇiniḥ //
ṛṣyaśṛṅgo gauramukho bharadvājaśca vāmanaḥ

kṛṣṇadvaipāyanaḥ śṛṅgī sumanturjaiminiḥ kacaḥ //
parāśaraśca maitreyo vaiśampāyana eva ca

brāhmaṇāśca katividhā bhikṣukā bandinastathā //
bhūpā vaiśyāśca śūdrāśca samājagmurmahotsave

dṛṣṭvā munīndrānnandaśca brāhmaṇānbhūmipāṃstathā //
svarṇapīṭhātsamuttasthau vrajāścottasthureva ca

praṇamya vāsayāmāsa munīndrānviprabhūmipān //
teṣāmanumatiṃ prāpya tatrovāsa punarmudā

pākaṃ ca yaṣṭinikaṭe kartumājñāṃ cakāra ha //
pākaprājñaṃ brāhmaṇānāṃ śatamānīya sādaram

tatra ratnapradīpāśca jajvaluḥ paritastathā //
andhībhūtaṃ ca dhūpena sthānaṃ tatsurabhīkṛtam

nānāvidhāni puṣpāṇi mālyāni vividhāni ca //
naivedyaṃ ca bahuvidhamapūrvaṃ sumanoharam

tilalaḍḍukapūrṇaṃ ca maṇḍakānāṃ sahasrakam //
svastikaiḥ paripūrṇaṃ ca yaṣṭisthānaṃ ca nārada

kalaśānāṃ sahasraṃ ca pūrṇaṃ śarkarayā mune //
yavagodhūmacūrṇānāṃ laḍḍukairmadhurairvaraiḥ

ghṛtapakvairviprakṛtaiḥ pūrṇāni kalaśāni ca //
vṛkṣapakvāni ramyāṇi cārurambhāphalāni ca

phalāni paripakvāni kāladeśodbhavāni ca//
kṣīrāṇāṃ kumbhalakṣāṇi dadhnāṃ tāvanti nārada

madhūnāṃ kumbhaśatakaṃ sarpiṣkumbha sahasrakam //
kalaśānāṃ trilakṣāṇi takrapūrṇāni niścitam

ghaṭānāṃ pañcalakṣāṇi guḍapūrṇāni niścitam //
tilatailena pūrṇaṃ ca kalaśānāṃ sahasrakam

vṛṣendrāśca bahuvidhā bhogārhadravyavāhakāḥ //
nānāvidhāni pātrāṇi sauvarṇarājatāni ca

svarṇapīṭhāni ca brahmannājagmuryaṣṭisannidhim //
vastrāṇi varaṇārhāṇi cārūṇi bhūṣaṇāni ca

nānāvidhāni vādyāni cārūṇi madhurāṇi ca //
vādakāḥ svarayantrāṇi vādayāmāsurutsave

chāgalānāṃ sahasrāṇi mahiṣāṇāṃ śatāni ca //
meṣakāṇāṃ ca lakṣāṇi hyānayāmāsa tatra vai

śatānyeva gaṇḍakānāmājagmuryaṣṭisaṃnidhim //
prekṣitāni ca sarvāṇi rakṣitāni ca rakṣakaiḥ

bālakānāṃ bālikānāṃ vṛkṣāṇāṃ vṛkṣayoṣitām //
yūnāṃ ca yuvatīnāṃ ca saṃkhyāṃ kartuṃ ca kaḥ kṣamaḥ

gāyakānāṃ ca saṃgītaṃ nartakānāṃ ca nartanam //
śrutvā dṛṣṭvā janāḥ sarve mumuhuḥ sumahotsave

raṃbhorvaśī menakā ca ghṛtācī mohinī ratiḥ //
prabhāvatī bhānumatī vipracittistilottamā

candraprabhā suprabhā ca ratnamālā madālasā //
reṇukā ramaṇī brahmannetā ājagmurutsave

tāsāṃ nṛtyena gītena stanāsyaśroṇidarśanāt //
rūpeṇa vakradṛṣṭyā ca mūrcchāṃ prāpuśca mānavāḥ

etasminnantare śīghramājagāma hariḥ svayam //
gopālabālakaiḥ sārdhaṃ balena balaśālinā

dṛṣṭvā taṃ ca janāḥ sarve saṃbhrāntā harṣavihvalāḥ //
uttasthurārādbhītāśca pulakāṅkitavigrahāḥ

krīḍāsthānātsamāyāntaṃ śāntaṃ sundaravigraham//
vinodamuralīveṇuśṛṅgaśabdasamanvitam

sadratnasārabhūṣābhirbhūṣitaṃ kaustubhena ca //
candanāgurupaṅkena carcitaṃ śyāmavigraham

śaranmadhyāhnapadmāsyaṃ paśyantaṃ ratnadarpaṇe //
cārucandanacandreṇa kastūrībindunā saha

śaśāṅkena yathā''kāśaṃ bhālamadhyavirājitam //
mālatīmālayā śyāmakaṇṭhavakṣaḥsthalojjvalam

bakapaṅktyā yathā''kāśaṃ śāradīyaṃ sunirmalam//
cāruṇā pītavastreṇa śobhitaṃ śyāmavigraham

vibhāntaṃ vidyutā śaśvannavaniṃ nīradaṃ yathā //
kundaprasūnairguñjābhirbaddhavakrimacūḍakam

yathendradhanuṣā bhāti vibhātaṃ bhagaṇairnabhaḥ //
ratnakuṇḍaladīptyā ca smitavaktrasuśobhitam

śaratpraphullapadmaṃ ca dyumaṇeḥ kiraṇairyathā //
viprakṣattriyavaiśyāśca munayo ballavā mune

praṇamya vāsayāmāsū ratnasiṃhāsane śubhe //
uvāsa ratnapīṭhe sa teṣāṃ madhye jagatpatiḥ

yathā babhau śaraccandro jyotiṣāmantare ca khe //
śrutvā tamūcuste sarve jagatāmīśvaraṃ param

svecchāmayaṃ guṇātītaṃ jyotīrūpaṃ sanātanam //
dṛṣṭvā mahotsavaṃ śīghramuvāca pitaraṃ hariḥ //
sarveṣāṃ durlabhāṃ nītiṃ nītiśāstraviśāradaḥ

śrīkṛṣṇa uvāca //
bhobho ballavarājeṃdra kiṃ karoṣīha suvrata

ārādhyaḥ kaśca kā pūjā kiṃ phalaṃ pūjane bhavet //
phalena sādhanaṃ kiṃ vā kaḥ sakhyaḥ sādhanena ca

deve ruṣṭe bhavetkiṃ vā pūjāyāḥ pratibandhake //
tuṣṭo devaḥ kiṃ dadāti phalamatra paratrakam

kāciddadātyatra phalaṃ paratreha na kācana //
kācicca nobhayatrāpi cobhayatrāpi kācana

avedavihitā pūjā sarvahānikaraṇḍikā //
pūjeyamadhunā vā te kimu vā puruṣakramāt

dṛṣṭo devastvayā kasminpūjeyaṃ cānusāriṇī //
sākṣātkhādati devaste sākṣātkiṃ vā na khādati

sākṣādbhuṅkte ca yo devaḥ supraśastaṃ tadarcanam //
sākṣātkhādati naivedyaṃ viprarūpī janārdanaḥ

brāhmaṇe parituṣṭe ca saṃtuṣṭāḥ sarvadevatāḥ //
kiṃ tasya devapūjāyāṃ yo niyukto dvijārcane

pūjitā brāhmaṇā yena pūjitāḥ sarvadevatāḥ //
devāya dattvā naivedyaṃ dvijāya na prayacchati

bhasmībhūtaṃ ca naivedyaṃ pūjanaṃ niṣphalaṃ bhavet//
viprāya devanaivedyadānāddhruvamanantakam

tuṣṭo devo varaṃ dattvā prayāti ca svamandiram //
dattvā devāya naivedyaṃ mūḍho bhuṅkte svayaṃ yadi

dattāpahārī devasvaṃ bhuktvā ca narakaṃ vrajet //
devadattaṃ na bhoktavyaṃ naivedyaṃ ca vinā hareḥ

praśastaṃ sarvadeveṣu viṣṇunaivedyabhojanam//
annaṃ viṣṭhā jalaṃ mūtraṃ yadviṣṇoraniveditam

sarveṣāṃ ca kramamidaṃ brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ //
na dattvā vastu devāya dattaṃ viprāya cetsudhīḥ

bhuktvā vipramukhe devāstuṣṭāḥ svargaṃ prayānti ca //
tasmātsarvaprayatnena viprāṇāmarcanaṃ kuru

praśastaphaladātṝṇāmiha loke paratra ca//
japastapaśca pūjā vā yajñadānaṃ mahotsavam

sarveṣāṃ karmaṇāṃ sāraṃ vipratuṣṭiśca dakṣiṇā //
dakṣiṇānāṃ śarīreṣu tiṣṭhanti sarvadevatāḥ //

pādeṣu sarvatīrthāni puṇyāni pādadhūliṣu //
pādodake ca viprāṇāṃ tīrthatoyāni santi ca

tatsparśātsarvatīrtheṣu snānajanyaphalaṃ labhet //
naśyaṃti bhakṣaṇādrogā bhaktibhāvena ballava

saptajanmakṛtātpāpānmucyante nātra saṃśayaḥ //
pāpaṃ pañcavidhaṃ kṛtvā yo vipraṃ praṇamedvraje

sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvapāpātpramucyate //
brāhmaṇasparśamātreṇa mukto bhavati pātakī

darśanānmucyate pāpāditi vede nirūpitam //
aprājño vā'tha prājño vā brāhmaṇo viṣṇuvigrahaḥ

priyāḥ prāṇādhikā viṣṇorye viprā harisevinaḥ //
dvijānāṃ haribhaktānāṃ prabhāvo durlabhaḥ śrutau

yeṣāṃ pādābjarajasā sadyaḥ pūtā vasundharā//
teṣāṃ ca pādacihnaṃ yattīrthaṃ tatparikīrtitam

teṣāṃ ca sparśamātreṇa tīrthapāpaṃ praṇaśyati //
āliṅganātsadālāpātteṣāmucchiṣṭabhojanāt //

darśanātsparśanāccaiva sarvapāpātpramucyate //
bhramaṇe sarvatīrthānāṃ yatpuṇyaṃ snānato bhavet

haridāsasya viprasya tatpuṇyaṃ darśanāllabhet //
ye viprā haraye dattvā nityamannaṃ ca bhuñjate

ucchiṣṭabhojanātteṣāṃ harerdāsyaṃ labhennaraḥ //
na dattvā haraye bhaktyā bhuñjate cedbhramādapi

purīṣasadṛśaṃ vastu jalaṃ mūtrasamaṃ bhavet //
śūdraśceddharibhaktaśca naivedyabhojanotsukaḥ

(tu. brahmavaivarta २.१०.४९)
āmānnaṃ haraye dattvā kṛtvā pākaṃ ca khādati //
viprakṣatriyavaiśyānāṃ śālagrāmaśilārcane

adhikāro na śūdrāṇāṃ harerapyarcane tathā //
dravyāṇyetāni gopendra viprebhyaścenna dāsyati

bhasmībhūtāni sarvāṇi bhaviṣyanti na saṃśayaḥ //
annaṃ ca sarvajīvebhyaḥ puṇyārthaṃ dātumarhati

dattvā viśiṣṭajīvebhyo viśiṣṭaṃ phalamāpnuyāt //
ato dattvā mānuṣebhyo labhate'ṣṭaguṇaṃ phalam

śūdrāṇāṃ dviguṇaṃ puṇyaṃ vaiśyebhyo'nnaṃ pradāya ca//
dattvā'nnaṃ kṣatriyebhyo'pi vaiśyānāṃ dviguṇaṃ bhavet//
kṣattriyāṇāṃ śataguṇaṃ viprebhyo'nnaṃ pradāya ca

viprāṇāṃ ca śataguṇaṃ śāstrajñe brāhmaṇe phalam //
śāstrajñānāṃ śataguṇaṃ bhakte vipre labheddhruvam

sa cānnaṃ haraye dattvā bhuṅkte bhaktyā ca sādaram //
viṣṇave viprabhaktāya dattvā dātuśca yatphalam

tatphalaṃ labhate nūnaṃ bhaktabrāhmaṇabhojane //
bhakte tuṣṭe haristuṣṭo harau tuṣṭe ca devatāḥ

bhavanti siddhāḥ śākhāśca yathā mūlaniṣecanāt //
dravyāṇyetāni devāya yadyekasmai prayacchati

sarve devāśca ruṣṭāśceddevaiḥ kaḥ kiṃ kariṣyati //
athavā'rddhaṃ ca vastūnāṃ dehi govardhanāya ca

gā vardhayati nityaṃ yastena govardhanaḥ smṛtaḥ //
govardhanasamastāta puṇyavānna mahītale

nityaṃ dadāti gobhyo yo navīnāni tṛṇāni ca //
tīrthasthāneṣu yatpuṇyaṃ yatpuṇyaṃ viprabhojane

sarvavratopavāseṣu sarveṣveva tapaḥsu ca //
yatpuṇyaṃ ca mahādāne yatpuṇyaṃ harisevane

bhuvaḥ paryaṭane yattu sarvavākyeṣu yadbhavet //
yatpuṇyaṃ sarvayajñeṣu dīkṣāyāṃ ca labhennaraḥ

tatpuṇyaṃ labhate prājño gobhyo dattvā tṛṇāni ca //
bhuktavantīṃ tṛṇaṃ yaśca gāṃ vārayati kāmataḥ

brahmahatyā bhavettasya prāyaścittādviśudhyati//
sarve devā gavā maṅge tīrthāni tatpadeṣu ca

tadguhyeṣu svayaṃ lakṣmīstiṣṭhatyeva sadā pitaḥ //
goṣpadāktamṛdā yo hi tilakaṃ kurute naraḥ

tīrthasnāto bhavetsadyo jayastasya padepade //
gāvastiṣṭhaṃti yatraiva tattīrthaṃ parikīrtitam

prāṇāṃstyaktā narastatra sadyo mukto bhaveddhruvam //
brāhmaṇānāṃ gavāmaṅgaṃ yo hanti mānavādhamaḥ

brahmahatyāsamaṃ pāpaṃ bhavettasya na saṃśayaḥ //
nārāyaṇāṃśānviprāṃśca gāśca ye ghnanti mānavāḥ

kālasūtraṃ ca te yānti yāvaccandradivākarau //
ityevamuktvā śrīkṛṣṇo virarāma ca nārada

ānandayukto nandaśca tamuvāca smitānanaḥ //
nanda uvāca //
paurvāparīyaṃ pūjeti mahendrasya mahātmanaḥ

suvṛṣṭisādhanī sādhyaṃ sarvasasyamanoharam //
sasyāni prāṇināṃ prāṇāḥ sasyājjīvanti jīvinaḥ

pūjayanti vrajasthāśca mahendraṃ puruṣakramāt//
mahotsavaṃ vatsarānte nirvighnāya śivāya ca

ityevaṃ vacanaṃ śrutvā balena saha mādhavaḥ //
uccairjahāsa sa punaruvāca pitaraṃ mudā

śrīkṛṣṇa uvāca //
aho śrutaṃ vicitraṃ te vacanaṃ paramādbhutam //
upahāsyaṃ lokaśāstraṃ vedeṣveva vigarhitam

nirūpaṇaṃ nāsti kutra śakrādvṛṣṭiḥ prajāyate //
apūrvaṃ nītivacanaṃ śrutamadya mukhāttava

śruṇu nītiṃ śrutimatāṃ he tāta nānayaṃ vadeḥ //
vacanaṃ sāmavedoktaṃ santo jānanti sarvata

praśnaṃ kuruṣva mantrāṃśca vividhānapi saṃsadi//
bruvantu paramārthaṃ ca kimindrādvṛṣṭireva ca

sūryāddhi jāyate toyaṃ toyātsasyāni śākhinaḥ //
tebhyo'nnāni phalānyeva tebhyo jīvanti jīvinaḥ

sūryagrastaṃ ca nīraṃ ca kāle tasmātsamudbhavaḥ//
sūryo meghādayaḥ sarve vidhātrā te nirūpitāḥ

yatrābde yo jaladharo gajaśca sāgaro mataḥ //
sasyādhipo nṛpo mantrī vidhātrā te nirūpitāḥ

jalādikānāṃ sasyānāṃ tṛṇānāṃ ca nirūpitam //
abde'bde'styeva tatsarvaṃ kalpe kalpe yugeyuge

hastī samudrādādāya kareṇa jalamīpsitam //
dadyādghanāya taddadyādvātena prerito ghanaḥ

sthānesthāne pṛthivyāṃ ca kālekāle yathocitam//
īśecchayā''virbhūtaṃ ca na bhavetpratibandhakam

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca mahatkṣudraṃ ca madhyamam //
dhātrā nirūpitaṃ karma kena tāta nivāryate

jagaccarācaraṃ sarvaṃ kṛtaṃ teneśvarājñayā //
ādau vinirmitaṃ bhakṣyaṃ paścājjīva iti smṛtaḥ

abhyāsātsa svabhāvo hi svabhāvātkarma eva ca //
jāyate karmaṇāṃ bhogo jīvināṃ sukhaduḥkhayoḥ

yātanājanmamaraṇarogaśokabhayāni ca //
samutpattirvipadvidyā kavitā vā yaśo'yaśaḥ

puṇyaṃ ca svargavāsaśca pāpaṃ narakasaṃsthitiḥ //
bhuktirmuktirharerdāsyaṃ karmaṇā ghaṭate nṛṇām

sarveṣāṃ janako hīśaścābhyāsaḥ śīlakarmaṇām //
dhātuśca phaladātā ca sarvaṃ tasyecchayā bhavet

vinirmito virāḍyena tattvāni prakṛtirjagat //
kūrmaśca śeṣadharaṇī cābrahmastamba eva ca

yasyājñayā marutkūrmaṃ dhakte śeṣaṃ bibharti saḥ //
śeṣo vasundharāṃ mūrdhnā sā ca sarvaṃ carācaram

yasyājñayā sadā vāti jagatprāṇo jagattraye //
tapati bhramaṇaṃ kṛtvā bhūgolaṃ suprabhākaraḥ

dahatyagniḥ saṃcarate mṛtyuśca sarvajantuṣu //
utpattiḥ śākhināṃ kāle puṣpāṇi ca phalāni ca

svesve sthāne samudrāśca tūrṇaṃ majjantyadho'dhunā //
tamīśaṃ bhaja bhaktyā ca śakraḥ kiṃ kartumīśvaraḥ

brahmāṇḍaṃ ca katividhamāvirbhūtaṃ tirohitam //
vidhayaśca katividhā yasya bhrūbhaṅgalīlayā

mṛtyormṛtyuḥ kālakālo vidhāturvidhireva sa. //
bhaja taṃ śaraṇaṃ tāta sa te rakṣāṃ kariṣyati

aho'ṣṭāviṃśadindrāṇāṃ patane yadaharniśam //
vidhātureva jagatāmaṣṭottaraśatādhikaḥ

nimeṣādyasya patanaṃ nirguṇasyātmanaḥ prabhoḥ //
evaṃbhūte tiṣṭhatīśe śakrapūjā viḍambanam

ityevamuktvā śrīkṛṣṇo virarāma ca nārada//
praśaśaṃsuśca munayo bhagavantaṃ sabhāsadaḥ

nandaḥ sapulako hṛṣṭaḥ sabhāyāṃ sāśrulocanaḥ //
ānandayuktā manujā yadi putraiḥ parā jitāḥ

śrīkṛṣṇājñāṃ samājñāya cakāra svastivācanam //
krameṇa varaṇaṃ tatra sarveṣāṃ ca cakāra ha

parvatasyamunīṃdrāṇāṃ cakāra pūjanaṃ tadā //
budhānāṃ brāhmaṇānāṃ ca gavāṃ vahneśca sādaram

tatra pūjāsamāptau ca kratau ca sumahotsave //
nānāprakāravādyānāṃ babhūva śabda ulbaṇaḥ

jayaśabdaḥ śaṅkhaśabdo hariśabdo babhūva ha //
vedamaṅgalakāṇḍaṃ ca .papāṭha munipuṅgavaḥ

bandināṃ pravaro ḍiṇḍī kaṃsasya sacivaḥ priyaḥ //
uccaiḥ papāṭha purato maṅgalaṃ maṅgalāṣṭakam

kṛṣṇaḥ śailāntikaṃ gatcā bhinnāṃ mūrtiṃ vidhāya ca //
vastu khādāmi śailo'smi varaṃ vṛṇvityuvāca ha

uvāca nandaṃ śrīkṛṣṇaḥ paśya śaulaṃ pitaḥ puraḥ//
varaṃ prārthaya bhadraṃ te bhavitā cetyuvāca ha

harerdāsyaṃ harerbhaktiṃ varaṃ vavre sa ballavaḥ //
dravyaṃ bhuktvā varaṃ dattvā so'ntardhānaṃ cakāra ha//

munīndrānbrāhmaṇāṃścaiva bhojayitvā ca gopapāḥ //
bandibhyo brāhmaṇebhyaśca munibhyaśca dhanaṃ dadau

munibhyo brāhmaṇebhyo'pi dattvā nando mudā'nvitaḥ //
rāmakṛṣṇau puraskṛtya sagaṇaḥ svālayaṃ yayau

raupyaṃ vastraṃ suvarṇaṃ ca varamaśvaṃ maṇiṃ tathā //
bhakṣyaṃ dravyaṃ bahuvidhaṃ baṃdine ḍiṃḍine dadau

stutvā natvā rāmakṛṣṇau munayo brāhmaṇā yayuḥ //
yayurapsarasaḥ sarvā gandharvāḥ kiṃnarāstathā

rājāno ballavāḥ sarve cāhūtā ye mahotsave //
sarve praṇamya śrīkṛṣṇaṃ yayuḥ sādarapūrvakam

etasminnantare śakraḥ kopaprasphuritādharaḥ //
makhabhaṃge bahuvidhāṃ niṃdāṃ śrutvā sureśvaraḥ

marudbhirvāridaiḥ sārdhaṃ rathamāruhya satvaram//
jagāma naṃdanagaraṃ vṛndāraṇyaṃ manoharam

sarve devā yayuḥ paścādyuddhaśāstraviśāradāḥ //
śastrāstrapāṇayaḥ kopādrathamāruhya nārada

vāyuśabdairmeghaśabdaiḥ sainyaśabdairbhayānakaiḥ //
cakampe nagaraṃ sarvaṃ nando bhayamavāpa ha //९/
bhāryāṃ saṃbodhya svagaṇamuvāca śokakātaraḥ //
rahaḥ sthalaṃ samānīya nītiśāstraviśāradaḥ

nanda uvāca //
he yaśode samāgaccha vacanaṃ śṛṇu rohiṇi //
rāmakṛṣṇau samādāya vraja dūraṃ vrajātpriye //
bālakā bālikā nāryo yāntu dūraṃ bhayākulāḥ

balavantaśca gopālāstiṣṭhaṃtu matsamīpataḥ //
paścācca nirgamiṣyāmo vayaṃ ca prāṇasaṃkaṭāt

ityuktvā ballavaśreṣṭhaḥ sasmāra śrīhariṃ bhiyā //
puṭāñjaliyuto bhūtvā bhaktinamrātmakandharaḥ //
kāṇvaśākhoktastotreṇa tuṣṭāva ha śacīpatim

nanda uvāca //
indraḥ surapatiḥ śakro ditijaḥ pavanāgrajaḥ

sahasrākṣo bhagāṅgaśca kaśyapāṅgaja eva ca //
biḍaujāśca sunāsīro marutvānpākaśāsanaḥ

jayantajanakaḥ śrīmāñchacīśo daityasūdanaḥ //
vajrahastaḥ kāmasakho gautamīvratanāśanaḥ

vṛtrahā vāsavaścaiva dadhīcidehabhikṣukaḥ //
viṣṇuśca vāmanabhrātā puruhūtaḥ purandaraḥ

divaspatiḥ śatamakhaḥ sutrāmā gotrabhidvibhuḥ //
lekharṣabho balārātirjambhabhedī surāśrayaḥ

saṃkrandano duścyavanasturāṣāṇmeghavāhanaḥ //
ākhaṇḍalo harihayo namuciprāṇanāśanaḥ

vṛddhaśravā vṛṣaścaiva daityadarpaniṣūdanaḥ //
ṣaṭcatvāriṃśannāmāni pāpaghnāni viniścitam

stotrametatkauthumoktaṃ nityaṃ yadi paṭhennaraḥ //
mahāvipattau śakrastaṃ vajrahastaśca rakṣati

ativṛṣṭiśilāvṛṣṭivajrapātācca dāruṇāt //
kadācinna bhayaṃ tasya rakṣitā vāsavaḥ svayam

yatra gehe stotramidaṃ yaśca jānāti puṇyavān //
na tatra vajrapatanaṃ śilāvṛṣṭiśca nārada

śrīnārāyaṇa uvāca //
stotraṃ naṃdamukhācchrutvā cukopa madhusūdanaḥ

uvāca pitaraṃ nītiṃ prajvalanbrahmatejasā //
kaṃ stauṣi bhīro ko vendrastyaja bhītiṃ mamāntike

kṣaṇārddhe bhasmasātkartuṃ kṣamo'hamavalīlayā//
gāśca vatsāṃśca bālāṃśca yoṣito hi bhayāturāḥ

govardhanasya kuhare saṃsthāpya tiṣṭha nirbhayam //
bālasya vacanaṃ śrutvā taccakāra mudā'nvitaḥ

harirdadhāra śailaṃ taṃ vāmahastena daṇḍavat //
etasminnantare tatra dīpto'pi ratnatejasā

andhībhūtaśca sahasā babhūva rajasā''vṛtaḥ //
savāto meghanikaraścacchāda gaganaṃ mune

vṛndāvane babhūvātivṛṣṭireva nirantaram//
śilāvṛṣṭirvajravṛṣṭirulkāpātaḥ sudāruṇaḥ

samastaṃ parvatasparśātpatitaṃ dūratastataḥ //
viphalastatsamārambho yathā'nīśodyamo mune

dṛṣṭvā moghaṃ ca tatsarvaṃ sadyaḥ śakraścukopa ha //
jagrāhāmoghakuliśaṃ dadhīcyasthivinirmitam //

dṛṣṭvā taṃ vajrahastaṃ ca jahāsa madhusūdanaḥ //
sahastaṃ stambhayāmāsa vajramevātidāruṇam

sahāmaragaṇaṃ moghaṃ cakārastaṃbhanaṃ vibhuḥ//
sarve tasthurniścalāste bhittau puttalikā yathā

hariṇā jṛmbhitaḥ śakraḥ sadyastaṃdrāmavāpa ha //
dadarśa sarvaṃ tandrāyāṃ tatra kṛṣṇamayaṃ jagat

dvibhujaṃ muralīhastaṃ ratnālaṃkārabhūṣitam //
pītavastraparīdhānaṃ ratnasiṃhāsanasthitam

/
īṣaddhāsyaprasannāsyaṃ bhaktānugrahakātaram //
candanokṣitasarvāṃgametatsarvaṃ carācaram

dṛṣṭvā'dbhutatamaṃ tatra sadyo mūrcchāmavāpa ha //
jajāpa mantraṃ tatraiva pradattaṃ guruṇā purā

sahasradalapadmasthaṃ dadarśa jyotirulbaṇam //
tatrāntare divyarūpamatīva sumanoharam //

navīnajaladotkarṣaṃ śyāmasundaravigraham //
sadratnasāranirmāṇajvalanmakarakuṇḍalam

jvalanmaṇīndramakarakirīṭojjvala śekharam //
jvalatā kaustubheṃdreṇa kaṇṭhavakṣaḥsthalojjvalam

maṇikeyūravalayamaṇimañjīraraṃjitam //
antarbahiḥ samaṃ dṛṣṭvā tuṣṭāva parameśvaram

indra uvāca //
akṣaraṃ paramaṃ brahma jyotīrūpaṃ sanātanam //
guṇātītaṃ nirākāraṃ svecchāmayamanaṃtakam //

bhaktadhyānāya sevāyai nānārūpadharaṃ varam //
śuklaraktapītaśyāmaṃ yugānukramaṇena ca

śuklatejaḥsvarūpaṃ ca satye satyasvarūpiṇam//
tretāyāṃ kuṃkumākāraṃ jvalaṃtaṃ brahmatejasā

dvāpare pītavarṇaṃ ca śobhitaṃ pītavāsasā //
kṛṣṇavarṇaṃ kalau kṛṣṇaṃ paripūrṇatamaṃ prabhum

navadhārādharotkṛṣṭaśyāmasundaravigraham //
nandaikanandanaṃ vande yaśodānandanaṃ prabhum

gopikācetanaharaṃ rādhāprāṇādhikaṃ param //
vinodamuralīśabdaṃ kurvantaṃ kautukena ca

rūpeṇāpratimenaiva ratnabhūṣaṇabhūṣitam //
kandarpakoṭisaundaryaṃ bibhrataṃ śāntamīśvaram

krīḍantaṃ rādhayā sārdhaṃ vṛndāraṇye ca kutracit //
kutracinnirjane'raṇye rādhāvakṣaḥsthalasthitam

jalakrīḍāṃ prakurvantaṃ rādhayā saha kutracit //
rādhikākabarībhāraṃ kurvantaṃ kutracidvane

kutracidrādhikāpāde dattavantamalaktakam//
sadā carvitatāmbūlaṃ gṛhṇantaṃ kutracinmudā

paśyantaṃ kutracidrādhāṃ paśyantīṃ vakracakṣuṣā//
dattavantaṃ ca rādhāyai kṛtvā mālāṃ ca kutracit

kutracidrādhayā sārdhaṃ gacchantaṃ rāsamaṃḍalam //
rādhādattāṃ gale mālāṃ dhṛtavantaṃ ca kutracit

sārdhaṃ gopālikābhiśca viharantaṃ ca kutracit //
rādhāṃ gṛhītvā gacchantaṃ vihāya tāṃ ca kutracit

viprapatnīdattamannaṃ bhuktavantaṃ ca kutracit//
bhuktavantaṃ tālaphalaṃ bālakaiḥ saha kutracit

vastraṃ gopālikānāṃ ca harantaṃ kutracinmudā //
gavāṃ gaṇaṃ vyāharantaṃ kutracidbālakaiḥ saha

kālīyamūrdhni pādābjaṃ dattavantaṃ ca kutracit //
vinodamuralīśabdaṃ kurvantaṃ kutracinmudā

gāyantaṃ ramyasaṅgītaṃ kutracidbālakaiḥ saha//
stutvā śakraḥ stavendreṇa praṇanāma hariṃ bhiyā

purā dattena guruṇā raṇe vṛtrāsureṇa ca//
kṛṣṇena dattaṃ kṛpayā brahmaṇe ca tapasyate

ekādaśākṣaro mantraḥ kavacaṃ sarvalakṣaṇam //
dattametatkumārāya puṣkare brahmaṇā purā

kumāro'ṅgirase dattaṃ gurave'ṅgirasā mune //
idamindrakṛtaṃ stotraṃ nityaṃ bhaktyā ca yaḥ paṭhet

sa hi prāpya dṛḍhāṃ bhaktimante dāsyaṃ labheddhruvam//
janmamṛtyujarāvyādhiśokebhyo mucyate naraḥ //
na hi paśyati svapne'pi yamadūtaṃ yamālayam

nārāyaṇa uvāca //
indrasya vacanaṃ śrutvā prasannaḥ śrīniketanaḥ

prītyā tasmai varaṃ dattvā sthāpayāmāsa parvatam //
praṇamya ca hariṃ śakraḥ prayayau svagaṇaiḥ saha

gahvarasthā janāḥ sarve prajagmurgahvarādgṛham //
te sarve menire kṛṣṇaṃ paripūrṇatamaṃ vibhum

puraskṛtya vrajasthāṃśca prayayau svālayaṃ hariḥ //
tuṣṭāva naṃdaḥ putraṃ taṃ pūrṇabrahma sanātanam //
pulakāñcitasarvāṅgo bhaktipūrṇāśrulocanaḥ

nanda uvāca //
namo brahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca

jagaddhitāya kṛṣṇāya govindāya namonamaḥ //
namo brahmaṇyadevāya brahmaṇe paramātmane

anantakoṭibrahmāṇḍadhāmadhāmne namo'stu te //
namo matsyādirūpāṇāṃ jīvarūpāyasākṣiṇe

nirliptāya nirguṇāya nirākārāya te namaḥ//
atisūkṣmasvarūpāya sthūlātsthūlatamāya ca

sarveśvarāya sarvāya tejorūpa namo'stu te//
atipratyakṣarūpāya dhyānāsādhyāya yoginām

brahmaviṣṇumaheśānāṃ vandyāya nityarūpiṇe //
dhāmne caturṇṇāṃ varṇānāṃ yugeṣveva caturṣu ca

śuklaraktapītaśyāmābhidhānaguṇaśāline //
yogine yogarūpāya gurave yogināmapi

siddheśvarāya siddhāya siddhānāṃ gurave namaḥ //
yaṃ stotumakṣamo brahmā viṣṇuryaṃ stotumakṣamaḥ

yaṃ stotumakṣamo rudraḥ śeṣo yaṃ stotumakṣamaḥ //
yaṃ stotumakṣamo dharmo yaṃ stotumakṣamo raviḥ

yaṃ stotumakṣamo lambodaraścāpi ṣaḍānanaḥ //
yaṃ stotumakṣamāḥ sarve munayaḥ sanakādayaḥ

kapilo na kṣamaḥ stotuṃ siddhendrāṇāṃ gurorguruḥ//
na śaktau stavanaṃ kartuṃ naranārāyaṇāvṛṣī

anye jaḍadhiyaḥ ke vā stotuṃ śaktāḥ parātparam//
vedā na śaktā no vāṇī na ca lakṣmīḥ sarasvatī

na rādhā stavane śaktā kiṃ stuvanti vipaścitaḥ //
kṣamasva nikhilaṃ brahmannaparādhaṃ kṣaṇekṣaṇe

rakṣa māṃ karuṇā sindho dīnabandho bhavārṇave //
purā tīrthe tapastaptvā putraḥ prāptaḥ sanātanaḥ

svakīyacaraṇāmbhoje bhaktiṃ dāsyaṃ ca dehi me //
brahmatvamamaratvaṃ vā sālokyādikameva vā

tvatpadāmbhojadāsyasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm //
indratvaṃ vā suratvaṃ vā saṃprāptiṃ siddhisvargayoḥ

rājatvaṃ cirajīvitvaṃ sudhiyo gaṇayanti kim //
etadyatkathitaṃ sarvaṃ brahmatvādikamīśvara

bhaktasaṅgakṣaṇārddhasya nopamā te kimarhati //
tvadbhakto yastvatsadṛśaḥ kastvāṃ tarkitumīśvaraḥ

kṣaṇārddhālāpamātreṇa pāraṃ kartuṃ sa ceśvaraḥ //
bhaktasaṅgādbhavatyeva bhaktiṃ kartumanekadhā

tvadbhaktajaladālāpajalasekena varddhate //
abhaktālāpatāpāttu śuṣkatāṃ yāti tatkṣaṇam //

tvadguṇasmṛtisekācca varddhate tatkṣaṇe sphuṭam //
tvadbhaktyaṅkuramudbhūtaṃ sphītaṃ mānasajaṃ param

na naśyaṃ varddhanīyaṃ ca nityaṃnityaṃ kṣaṇekṣaṇe //
tataḥ saṃprāpya brahmatvaṃ bhaktasya jīvanāya ca

dadātyeva phalaṃ tasmai haridāsyamanuttamam //
saṃprāpya durlabhaṃ dāsyaṃ yadi dāso babhūva ha

suniścayena tenaiva jitaṃ sarvaṃ bhayādikam //
ityevamuktvā bhaktyā ca nandastasthau hareḥ puraḥ

prasannavadanaḥ kṛṣṇo dadau tasmai tadīpsitam //
evaṃ nandakṛtaṃ stotraṃ nityaṃ bhaktyā ca yaḥ paṭhet

sudṛḍhāṃ bhaktimāpnoti sadyo dāsyaṃ labheddhareḥ //
tapastaptvā yadā droṇastīrthe ca dharayā saha

stotraṃ tasmai purā dattaṃ brahmaṇā tatsudurlabham //
hareḥ ṣaḍakṣaro mantraḥ kavacaṃ sarvarakṣaṇam

iha saubhariṇā dattaṃ tasmai tuṣṭena puṣkare //
tadeva kavacaṃ stotraṃ sa ca mantraḥ sudurlabhaḥ//

brahmaṇoṃ'śena muninā nandāya ca tapasyate //
mantraḥ stotraṃ ca kavacamiṣṭadevo gurustathā

yā yasya vidyā prācīnā na tāṃ tyajati niścitam //
ityevaṃ kathitaṃ stotraṃ śrīkṛṣṇākhyānamadbhutam //
sukhadaṃ mokṣadaṃ sāraṃ bhavabandhavimocanam

iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe nārāyaṇanāradasaṃvāde indrayāgabhañjano nāmaikaviṃśatitamo'dhyāyaḥ