Brahmavaivarta Purana · Chapter 2.21

nārada uvāca //
nārāyaṇaśca bhagavānvīryyādhānaṃ cakāra ha //
tulasyā kena rūpeṇa tanme vyākhyātumarhasi

nārāyaṇa uvāca //
nārāyaṇaśca bhagavāndevānāṃ sādhanena ca //
śaṃkhacūḍasya rūpeṇa reme tadrāmayā saha

śaṃkhacūḍasya kavacaṃ gṛhītvā māyayā hariḥ //
punarvidhāya tadrūpaṃ jagāma tulasīgṛham

dundubhiṃ vādayāmāsa tulasīdvārasannidhau //
jayaśabdaravadvārā bodhayāmāsa sundarīm

tacchrutvā sā ca sādhvī ca paramānandasaṃyutā //
rājamārgagavākṣeṇa dadarśa paramādarāt

brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā kārayāmāsa maṅgalam //
bandibhyo bhikṣukebhyaśca vācikebhyo dhanaṃ dadau

avaruhya rathāddevo devyāśca bhavanaṃ yayau //
amūlyaratnasaṃklṛptaṃ sundaraṃ sumanoharam

dṛṣṭvā ca purataḥ kāntaṃ śāntaṃ kāntā mudā'nvitā //
tatpādaṃ kṣālayāmāsa nanāma ca ruroda ca

ratnasiṃhā sane ramye vāsayāmāsa kāmukī //
tāmbūlaṃ ca dadau tasmai karpūrādisuvāsitam

adya me saphalaṃ janma hyadya me saphalāḥ kriyāḥ //
raṇāgataṃ ca prāṇeśaṃ paśyantyāśca punargṛhe

sasmitā sakaṭākṣaṃ ca sakāmā pulakāñcitā //
papraccha raṇavṛttāntaṃ kāntaṃ madhurayā girā

tulasyuvāca //
asaṃkhyaviśvasaṃhartrā sārddhamājau tava prabho //
kathaṃ babhūva vijayastanme brūhi kṛpānidhe

tulasīvacanaṃ śrutvā prahasya kamalāpatiḥ //
śaṃkhacūḍasya rūpeṇa tāmuvācānṛtaṃ vacaḥ

śrīhariruvāca //
āvayoḥ samaraṃ kānte pūrṇamabdaṃ babhūva ha //
nāśo babhūva sarveṣāṃ dānavānāṃ ca kāmini

prītiṃ ca kārayāmāsa brahmā ca svayamāvayoḥ //
devānāmadhikāraśca pradatto brahmaṇā purā

mayā''gataṃ svabhavanaṃ śivalokaṃ śivo gataḥ //
ityuktvā jagatāṃ nāthaḥ śayanaṃ ca cakāra ha

reme ramāpatistatra rāmayā saha nārada //
sā sādhvī sukhasambhogādākarṣaṇavyatikramāt //
sarvaṃ vitarkayāmāsa kastvamevetyuvāca ha

tulasyuvāca //
ko vā tvaṃ vada māyeśo bhuktā'haṃ māyayā tvayā

dūrīkṛtaṃ matsatītvamathavā tvāṃ śapāmahe //
tulasīvacanaṃ śrutvā hariḥ śāpabhayena ca

dadhāra līlayā brahmansvāṃ mūrtiṃ sumanoharām //
dadarśa purato devī devadevaṃ sanātanam //
navīnanīrada śyāmaṃ śaratpaṅkajalocanam

koṭikandarpalīlābhaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam //
īṣaddhāsyaṃ prasannāsyaṃ śobhitaṃ pītavāsasā

taṃ dṛṣṭvā kāminī kāmānmūrchāṃ saṃprāpa līlayā //
punaśca cetanāṃ prāpya punaḥ sā tamuvāca ha

he nātha te dayā nāsti pāṣāṇa sadṛśasya ca//
chalena dharmabhaṅgena mama svāmī tvayā hataḥ

pāṣāṇasadṛśastvaṃ ca dayāhīno yataḥ prabho //
tasmātpāṣāṇarūpa stvaṃ bhuvi deva bhavādhunā

ye vadanti dayāsindhuṃ tvāṃ te bhrāntā na saṃśayaḥ //
bhakto vinā'parādhena parārthe ca kathaṃ hataḥ

durvṛttastvaṃ ca sarvajño na jānāsi paravyathām //
atastvamekajanuṣi svameva vismariṣyasi

ityuktvā ca mahāsādhvī nipatya caraṇe hareḥ //
bhṛśaṃ ruroda śokārttā vilalāpa muhurmuhuḥ

tasyāśca karuṇāṃ dṛṣṭvā karuṇāmayasāgaraḥ //
nārāyaṇastāṃ bodhayitumuvāca kamalāpatiḥ

śrībhagavānuvāca //
tapastvayā kṛtaṃ sādhvi madarthe bhārate ciram //
tvadarthe śaṅkhacūḍaśca cakāra suciraṃ tapaḥ

kṛtvā tvāṃ kāminīṃ kāmī vijahāra ca tatphalāt //
adhunā dātumucitaṃ tavaiva tapasaḥ phalam

idaṃ śarīraṃ tyaktvā ca divyaṃ dehaṃ vidhāya ca //
rāse me ramayā sārddhaṃ tvaṃ ramāsadṛśī bhava

iyaṃ tanurnadīrūpā gaṇḍakīti ca viśrutā //
pūtā supuṇyadā nṛṇāṃ puṇyā bhavatu bhārate

tava keśasamūhāśca puṇyavṛkṣā bhavantviti //
tulasīkeśasambhūtā tulasīti ca viśrutā

trilokeṣu ca puṣpāṇāṃ patrāṇāṃ devapūjane //
pradhānarūpā tulasī bhaviṣyati varānane

svarge martye ca pātāle vaikuṇṭhe mama sannidhau//
bhavantu tulasīvṛkṣā varāḥ puṣpeṣu sundari

goloke virajātīre rāse vṛndāvane bhuvi //
bhāṇḍīre campakavane ramye candanakānane

mādhavīketakīkundamallikāmālatīvane //
bhavantu taravastatra puṣpasthāneṣu puṇyadā

tulasītarumūle ca puṇyadeśe supuṇyade //
adhiṣṭhānaṃ tu tīrthānāṃ sarveṣāṃ ca bhaviṣyati

tatraiva sarvadevānāṃ samadhiṣṭhānameva ca //
tulasīpatrapatanaṃ prāyo yatra varānane

sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ //
tulasīpatratoyena yo'bhiṣekaṃ samācaret

sudhāghaṭasahasreṇa sā tuṣṭirna bhaveddhareḥ //
yā ca tuṣṭirbhavennṝṇāṃ tulasīpatradānataḥ

gavāmayutadānena yatphalaṃ labhate naraḥ //
tulasīpatradānena tatphalaṃ labhate sati

tulasīpatratoyaṃ ca mṛtyukāle ca yo labhet //
sa mucyate sarvapāpādviṣṇulokaṃ sa gacchati

nityaṃ yastulasī toyaṃ bhuṅkte bhaktyā ca yo naraḥ //
sa eva jīvanmuktaśca gaṃgāsnānaphalaṃ labhet

nityaṃ yastulasīṃ dattvā pūjayenmāṃ ca mānavaḥ//
lakṣāśvamedhajaṃ puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

tulasīṃ svakare dhṛtvā dehe dhṛtvā ca mānavaḥ //
prāṇāṃstyajati tīrtheṣu viṣṇu lokaṃ sa gacchati

tulasīkāṣṭhanirmāṇamālāṃ gṛhṇāti yo naraḥ //
pade pade'śvamedhasya labhate niścitaṃ phalam

tulasīṃ svakare dhṛtvā svīkāraṃ yo na rakṣati //
sa yāti kālasūtraṃ ca yāvaccandradivākarau

karoti mithyāśapathaṃ tulasyā yo hi mānavaḥ //
sa yāti kumbhīpākaṃ ca yāvadindrāścaturdaśa

tulasītoyakaṇikāṃ mṛtyukāle ca yo labhet //
ratnayānaṃ samāruhya vaikuṇṭhaṃ sa prayāti ca//2.21.५०/
pūrṇimāyāmamāyāṃ ca dvādaśyāṃ ravisaṃkrame //
tailābhyaṃge cāsnāte ca madhyāhne niśi sandhyayoḥ

āśauce'śucikāle vā rātrivāsānvite narāḥ //
tulasīṃ ye ca chindanti te chindanti hareḥ śiraḥ

trirātraṃ tulasīpatraṃ śuddhaṃ paryuṣitaṃ sati //
śrāddhe vrate vā dāne vā pratiṣṭhāyāṃ surārcane

bhūgataṃ toyapatitaṃ yaddattaṃ viṣṇave sati //
śuddhaṃ tu tula sīpatraṃ kṣālanādanyakarmaṇi

vṛkṣādhiṣṭhātrī devī yā goloke ca nirāmaye //
kṛṣṇena sārddhaṃ rahasi nityaṃ krīḍāṃ kariṣyati/५५//
nadyadhiṣṭhātṛdevī yā bhārate ca supuṇyadā //
lavaṇodasya patnī ca madaṃśasya bhaviṣyati

tvaṃ ca svayaṃ mahāsādhvī vaikuṇṭhe mama sannidhau //
ramāsamā ca rāse ca bhaviṣyasi na saṃśayaḥ

ahaṃ ca śailarūpī ca gaṇḍakītīrasannidhau //
adhiṣṭhānaṃ kari ṣyāmi bhārate tava śāpataḥ

vajrakīṭāśca kṛmayo vajradaṃṣṭrāśca tatra vai //
tacchilākuhare cakraṃ kariṣyanti madīyakama

ekadvāre catuścakraṃ vanamālāvibhūṣitam //
navīnanīradaśyāmaṃ lakṣmīnārāyaṇābhidham

ekadvāre catuścakraṃ navīnanīradopamam//
lakṣmījanārdanaṃ jñeyaṃ rahitaṃ vanamālayā

dvāradvaye catuścakraṃ goṣpadena samanvitam //
raghunāthābhidhaṃ jñeyaṃ rahitaṃ vanamālayā //

atikṣudraṃ dvicakraṃ ca navīnajaladaprabham //
dadhivāmanābhidhaṃ jñeyaṃ gṛhiṇāṃ ca sukhapradam

atikṣudraṃ dvicakraṃ ca vanamā lāvibhūṣitam //
vijñeyaṃ śrīdharaṃ devaṃ śrīpradaṃ gṛhiṇāṃ sadā

sthūlaṃ ca vartulākāraṃ rahitaṃ vanamālayā //
dvicakaṃ sphuṭamatyantaṃ jñeyaṃ dāmodarābhidham

madhyamaṃ vartulākāraṃ dvicakraṃ bāṇavikṣatam //
raṇarāmābhidhaṃ jñeyaṃ śaratūṇasamanvitam

madhyamaṃ saptacakraṃ ca chatratūṇasamanvitam //
rājarājeśvaraṃ jñeyaṃ rājasampatpradaṃ nṛṇām

dvisaptacakraṃ sthūlaṃ ca navīnajaladaprabham //
anantākhyaṃ ca vijñeyaṃ caturvargaphalapradam

cakrākāraṃ dvicakraṃ ca saśrīkaṃ jaladaprabham //
sagoṣpadaṃ madhyamaṃ ca vijñeyaṃ madhusūda nam

sudarśanaṃ caikacakraṃ guptacakraṃ gadādharam //
dvicakraṃ hayavaktrābhaṃ hayagrīvaṃ prakīrttitam

atīva vistṛtāsyaṃ ca dvicakraṃ vikaṭaṃ sati //
narasiṃhābhidhaṃ jñeyaṃ sadyo vairāgyadaṃ nṛṇām

dvicakraṃ vistṛtāsyaṃ ca vanamālāsamanvitam //
lakṣmīnṛsiṃhaṃ vijñeyaṃ gṛhiṇāṃ sukhadaṃ sadā

dvāradeśe dvicakraṃ ca saśrīkaṃ ca samaṃ sphuṭam //
vāsudevaṃ ca vijñeyaṃ sarvakāmaphalapradam

pradyumnaṃ sūkṣmacakraṃ ca navīnanīradaprabham //
suṣire cchidrabahulaṃ gṛhiṇāṃ ca sukhapradam

dve cakre caikalagne ca pṛṣṭhe yatra tu puṣkalam //
saṃkarṣaṇaṃ tu vijñeyaṃ sukhadaṃ gṛhiṇāṃ sadā

aniruddhaṃ tu pītābhaṃ vartulaṃ cātiśobhanam //
sukhapradaṃ gṛhasthānāṃ pravadanti manī ṣiṇaḥ

śālagrāmaśilā yatra tatra sannihito hariḥ //
tatraiva lakṣmīrvasati sarvatīrthasamanvitā

yāni kāni ca pāpāni brahmahatyādikāni ca //
tāni sarvāṇi naśyaṃti śālagrāmaśilārccanāt

chatrākāraṃ bhavedrājyaṃ vartule ca mahāśriyaḥ //
duḥkhaṃ ca śakaṭākāre śūlāgre maraṇaṃ dhuvam

vikṛtāsye ca dāridryaṃ piṅgale hānireva ca //
lagnacakre bhavedvyādhirvidīrṇe maraṇaṃ dhuvam

vrataṃ dānaṃ pratiṣṭhā ca śrāddhaṃ ca devapūjanam //
śālagrāmaśilāyāścaivādhiṣṭhānātpraśastakam

sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ //
śālagrāmaśilātoyairyo'bhiṣekaṃ samācaret

sarvadāneṣu yatpuṇyaṃ prādakṣiṇye bhuvo yathā //
sarvayajñeṣu tīrtheṣu vrateṣvanaśaneṣu ca

tasya sparśaṃ ca vāñchanti tīrthāni nikhilāni ca //
jīvanmukto mahāpūto bhavedeva na saṃśayaḥ

pāṭhe caturṇāṃ vedānāṃ tapasāṃ karaṇe sati //
tatpuṇyaṃ labhate nṛnaṃ śālagrāmaśilārcanāt

śālagrāmaśilātoyaṃ nityaṃ bhuṅkte ca yo naraḥ //
surepsitaṃ prasādaṃ ca janmamṛtyujarāharam

tasya sparśaṃ ca vāñchanti tīrthāni nikhi lāni ca //
jīvanmukto mahāpūto'pyante yāti hareḥ padam

tatraiva hariṇā sārddhamasaṃkhyaṃ prākṛtaṃ layam //
paśyatyeva hi dāsye ca nirmukto dāsyakarmaṇi

yāni kāni ca pāpāni brahmahatyādikāni ca //
taṃ ca dṛṣṭvā bhiyā yānti vainateyamivo ragāḥ

tatpādapadmarajasā sadyaḥ pūtā vasundharā //
puṃsāṃ lakṣaṃ tatpitṝṇāṃ nistārastasya janmanaḥ

śālagrāmaśilā toyaṃ mṛtyukāla ca yo labhet //
sarvapāpādvinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati

nirvāṇamuktiṃ labhate karmabhogādvimucyate //
viṣṇupāde pralīnaśca bhaviṣyati na saṃśayaḥ

śālagrāmaśilāṃ dhṛtvā mithyāvādaṃ vadettu yaḥ//
sa yāti kūrmadaṃṣṭraṃ ca yāvadvai brahmaṇo vayaḥ

śālagrāmaśilāṃ spṛṣṭvā svīkāraṃ yo na pālayet //
sa prayātyasipatraṃ ca lakṣamanvantarādhikam

tulasīpatra vicchedaṃ śālagrāme karoti yaḥ //
tasya janmāntare kāle strīvicchedo bhaviṣyati

tulasīpatravicchedaṃ śaṃkhe yo hi karoti ca //
bhāryyāhīno bhavetso'pi rogī ca saptajanmasu

śālagrāmaṃ ca tulasīṃ śaṃkhamekatra eva ca //
yo rakṣati mahājñānī sa bhave cchrīharipriyaḥ

sakṛdeva hi yo yasyāṃ vīryyādhānaṃ karoti yaḥ //
tadvicchede tasya duḥkhaṃ bhavedeva parasparam

tvaṃ priyā śaṃkhacūḍasya caikamanvantarāvadhi //
śaṃkhena sārddha tvadbhedaḥ kevalaṃ duḥkhadastava

ityuktvā śrīharistāṃ ca virarāma ca sādaram //
sa ca dehaṃ parityajya divyarūpaṃ dadhāra ha

yathā śrīśca tathā sā cāpyuvāsa harivakṣasi //
prajagāma tayā sārddhaṃ vaikuṇṭhaṃ kamalā patiḥ

lakṣmīḥ sarasvatī gaṅgā tulasī cāpi nārada //
hareḥ priyāścatasraśca vabhūvurīśvarasya ca

sadyastaddehajātā ca babhūva gaṇḍakī nadī //
hareraṃśena śailaśca tattīre puṇyado nṛṇām

kurvanti tatra kīṭāśca śilāṃ bahuvidhāṃ mune //
jale patanti yā yāśca jaladābhāśca niścitam

sthalasthāḥ piṅgalā jñeyāścopatāpāddhareriti //
ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe dvitīye prakṛtikhaṇḍe nārāyaṇanāradasaṃvāde tulasyupākhyānaṃ ekaviṃśo 'dhyāyaḥ