Brahmavaivarta Purana · Chapter 1.26

sautiruvāca //
haristotraṃ ca kavacaṃ mantraṃ pūjāvidhiṃ param //
haraṃ yayāce devarṣirdhyānaṃ ca jñānameva ca

stotraṃ ca kavacaṃ mantraṃ dhyānaṃ pūjāvidhiṃ tathā //
tatprāktanīyajñānaṃ ca dadau tasmai maheśvaraḥ

sarvaṃ prāpya muniśreṣṭhaḥ paripūrṇamanorathaḥ //
uvāca praṇato bhaktyā guruṃ praṇatavatsalam

nārada uvāca //
āhnikaṃ brāhmaṇānāṃ ca vada vedavidāṃ vara //
svadharmapālanaṃ nityaṃ yato bhavati nityaśaḥ

śrīmaheśvara uvāca //
brāhme muhūrte cotthāya bahmarandhasthapaṅkaje //
sūkṣme sahasrapatre sve nirmale glānivarjite

rātrivāsaṃ parityajya guruṃ tatraiva cintayet //
vyākhyāmudrākaraṃ prītaṃ sasmitaṃ śiṣyavatsalam

prasannavadanaṃ śāntaṃ parituṣṭaṃ nirantaram //
sākṣādbrahmasvarūpaṃ ca paramaṃ cintayetsadā

dhyātvaivaṃ gurumārādhya hṛtpadme nirmale site //
sahasrapatre vistīrṇe devamiṣṭaṃ vicintayet

yasya devasya yaddhyānaṃ yadrūpaṃ tadvicintayet //
gṛhītvā tadanujñāṃ ca karttavyaṃ samayocitam

ādau dhyātvā guruṃ natvā saṃpūjya vidhipūrvakam //
paścāttadājñāmādāya dhyāyediṣṭaṃ prapūjayet

gurupradarśito devo mantrapūjāvidhirjapaḥ //
na devena gururdṛṣṭastasmāddevādguruḥ paraḥ //

gururbrahmā gururviṣṇurgururdevo maheśvaraḥ //
guruḥ prakṛtirīśādyā guruścandro'nalo raviḥ

gururvāyuśca varuṇo gururmātā pitā suhṛt //
gurureva paraṃ brahma nāsti pūjyo guroḥ paraḥ

abhīṣṭadeve ruṣṭe ca samartho rakṣaṇe guruḥ //
na samarthā gurau ruṣṭe rakṣaṇe sarvadevatāḥ

yasya tuṣṭo guruḥ śaśvajjayastasya pade pade //
yasya ruṣṭo gurustasya sarvanāśaśca sarvadā

na saṃpūjya guruṃ devaṃ yo mūḍhaḥ pūjayed bhramāt//
brahmahatyāśataṃ pāpī labhate nātra saṃśayaḥ

sāmavede ca bhagavānityuvāca hariḥ svayam//
tasmādabhīṣṭadevācca guruḥ pūjyatamaḥ paraḥ

gurumiṣṭaṃ svayaṃ dhyātvā stutvā vai sādhako mune //
nirmalaṃ sthalamāsādya viṇmūtraṃ hyutsṛjenmudā

jalaṃ jalasamīpaṃ ca sarandhaṃ prāṇisannidhim //
devālayasamīpaṃ ca vṛkṣamūlaṃ ca vartma ca

halotkarṣasthalaṃ caiva sasyakṣetraṃ ca goṣṭhakam //
nadīkandaragarbhaṃ ca puṣpodyānaṃ ca paṃkilam

grāmādyabhyantaraṃ caiva nṛṇāṃ gṛhasamīpakam//
śaṅkuṃ setuṃ śaravaṇaṃ śmaśānaṃ vahnisannidhim

krīḍāsthalaṃ mahāraṇyaṃ maṃcakādhaḥsthalaṃ tathā //
vṛkṣacchāyāyutaṃ sthānamantaḥprāṇyavaparṇakam

dūrvāsthānaṃ kuśasthānaṃ valmīkasthānameva ca //
vṛkṣāropaṇabhūbhiṃ ca kāryārthaṃ ca pariṣkṛtam

etatsarvaṃ parityajya sūryyatāpavivarjitam //
kṛtvā garttaṃ purīṣaṃ ca mūtraṃ ca parivarjayet

purīṣamūtrotsargaṃ ca divā kuryādudaṅmukhaḥ //
paścimābhimukho rātrau sandhyāyāṃ dakṣiṇāmukhaḥ

maunī bhūtvā ca niśvāsaṃ yathā gandho na sañcaret //
tyaktvā mṛdā samācchādya śaucaṃ kuryyādvicakṣaṇaḥ

kṛtvā tu loṣṭaśaucaṃ ca jalaśaucaṃ tataḥ param //
mṛdyuktaṃ tajjalaṃ caiva tatpramāṇaṃ niśāmaya //

ekāṃ liṅge mṛdaṃ dadyādvāmahaste catuṣṭayam //
ubhayorhastayordve tu mūtraśaucaṃ prakīrtitam

mūtraśaucaṃ dviguṇitaṃ maidhunānantaraṃ yadi //
maithunānantaraṃ yadvā mūtraśaucaṃ caturguṇam

ekā liṅge gude tisrastathā vāmakare daśa //
ubhayoḥ sapta dātavyāḥ pādaḥ ṣaṣṭhena śudhyati

purīṣaśaucaṃ viprāṇāṃ gṛhiṇāmidameva ca //
vidhavānāṃ dviguṇitaṃ śaucameva prakīrttitam

yatīnāṃ vaiṣṇavānāṃ ca brahmarṣerbrahmacāriṇām //
caturguṇaṃ ca gṛhiṇāṃ teṣāṃ śaucaṃ prakīrttitam

no yāvadupanīyeta dvijaḥ śūdrastathā'ṅganā //
gandhalepakṣayakaraṃ teṣāṃ śaucaṃ prakīrttitam

śaucaṃ kṣatraviśoścaiva dvijānāṃ gṛhiṇāṃ samam //
dviguṇaṃ vaiṣṇavādīnāṃ munīnāṃ parikīrtitam

nyūnādhikaṃ na kartavyaṃ śaucaṃ śuddhimabhīpsatā //
prāyaścittaṃ prayujyeta vihitātikrame kṛte

śaucaṃ tanniyamaṃ mattaḥ sāvadhānaṃ niśāmaya //
mṛcchauce ca śucirvipro'pyaśuciśca vyatikrame

valmīkamūṣikotkhātāṃ mṛdamantarjalāṃ tathā //
śaucāvaśiṣṭāṃ gehācca na dadyātkleśasambhavām

antaḥprāṇyavaparṇāṃ ca halotkhātāṃ viśeṣataḥ //
kuśamūlotthitāṃ caiva dūrvāmūlotthitāṃ tathā

aśvatthamūlānnītāṃ ca tathaiva śayanotthitām //
catuṣpathācca goṣṭhānāṃ goṣpadānāṃ tathaiva ca

śasyasthalānāṃ kṣetrāṇāmudyānānāṃ mṛdaṃ tyajet //
snāto vā'pyathavā'snāto vipraḥ śaucena śudhyati

śaucahīno'śucirnityamanarhaḥ sarvakarmasu //
kṛtvā śaucamidaṃ vipro sukhaṃ prakṣālayetsudhīḥ

ādau ṣoḍaśagaṇḍūṣairmukhaśuddhiṃ vidhāya ca //
dantakāṣṭhena dantaṃ ca tatpaścātparimārjayet

punaḥ ṣoḍaśagaṇḍūṣairmukhaśuddhiṃ samācaret //
dantamārjanakāṣṭhānāṃ niyamaṃ śṛṇu nārada

nirūpitaṃ sāmavede hariṇā cāhnikakrame //
apāmārgaṃ sindhuvāramāmraṃ ca karavīrakam

khadiraṃ ca śirīṣaṃ ca jātipunnāgaśālakam //
aśokamarjunaṃ caiva kṣīrivṛkṣaṃ kadambakam

jambūkaṃ bakulaṃ tokmaṃ palāśaṃ ca praśastakam //
badarīṃ pāribhadraṃ ca mandāraṃ śālmaliṃ tathā

vṛkṣaṃ kaṇṭakayuktaṃ ca latādi parivarjayet //
pippalaṃ ca priyālaṃ ca tinti ḍīkaṃ ca tālakam

kharjūraṃ nārikelaṃ ca tālaṃ ca parivarjayet //
dantaśaucavihīnaśca sarvaśaucavihīnakaḥ

śaucahīno'śuci rnityamanarhaḥ sarvakarmasu //
kṛtvā śaucaṃ śucirvipro dhṛtvā dhaute ca vāsasī

prakṣālya pādāvācamya prātaḥsandhyāṃ samācaret//
evaṃ trisaṃdhyaṃ saṃdhyāṃ ca kurute kulajo dvijaḥ

sa snātaḥ sarvatīrtheṣu trisandhyaṃ yaḥ samācaret //
sandhyātritayahīnassyādanarhaḥ sarvakarmasu

yadahnā kurute karma na tasya phalabhāgbhavet //
nopatiṣṭhati yaḥ pūrvāṃ nopāste yastu paścimām

sa śūdravadbahiṣkāryyaḥ sarvasmāddvijakarmaṇaḥ //
pūrvāṃ sandhyāṃ parityajya madhyamāṃ paścimāṃ tathā

brahmahatyāmātmahatyāṃ pratyahaṃ labhate dvijaḥ //
ekadaśīvihīno yaḥ sandhyāhīnaśca yo dvijaḥ

kalpaṃ vrajetkālasūtraṃ yathā hi vṛṣalīpatiḥ //
prātaḥsandhyāṃ vidhāyaivaṃ gurumiṣṭaṃ suraṃ ravim

brahmāṇamīśaṃ viṣṇuṃ ca māyāṃ padmāṃ sarasvatīm //
praṇamya gurumājyaṃ ca darpaṇaṃ madhu kāñcanam

spṛṣṭvā snānādikaṃ kāle kuryātsādhakasattamaḥ //
puṣkariṇyāṃ tu vāpyāṃ tu yadā snānaṃ samācaret

samuddhṛtya pañcapiṇḍānādau dharmī vicakṣaṇaḥ //
nadyāṃ nade kandare vā tīrthe vā snānamācaret

kuryyātsnātvā tu saṅkalpaṃ tataḥ snānaṃ punarmune //
śrīkṛṣṇaprītikāmaśca vaiṣṇavānāṃ mahātmanām

saṅkalpo gṛhiṇāṃ caiva kṛtapātakanāśakaḥ //
vipraḥ kṛtvā tu saṅkalpaṃ mṛdaṃ gātre pralepayet

vedoktamantreṇānena dehaśuddhikṛte naraḥ //
aśvakrānte rathakrāṃte viṣṇukrānte vasundhare

mṛttike hara me pāpaṃ yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtam //
uddhṛtāsi varāheṇa kṛṣṇena śatabāhunā

āruhya mama gātrāṇi sarvaṃ pāpaṃ pramocaya //
puṇyaṃ dehi mahābhāge snānānujñāṃ kuruṣva mām

ityuktvā ca jale nābhipramāṇe mantrapūrvakam //
caturhastapramāṇāṃ ca kṛtvā maṇḍalikā śubhām

tīrthānyāvāhayettatra hastaṃ dattvā tapodhana //
yāni yāni ca tīrthāni sarvāṇi kathayāmi te

gaṅge ca yamune caiva godāvari sarasvati //
narmade sindhu kāveri jale'sminsannidhiṃ kuru

nalinī nandinī sītā mālinī ca mahāpagā//
viṣṇupādābjasambhūtā gaṅgā tripathagāminī

padmāvatī bhogavatī svarṇarekhā ca kauśikī //
dakṣā pṛthvī ca subhagā viśvakāyā śivāmṛtā

vidyādharī suprasannā tathā lokaprasādhinī //
kṣemā ca vaiṣṇavī śāntā śāntidā gomatī satī

sāvitrī tulasī durgā mahālakṣmīḥ sarasvatī //
kṛṣṇaprāṇādhikā rādhā lopāmudrā ditīratiḥ

ahalyā cāditiḥ saṃjñā svadhā svāhā'pyarundhatī //
śatarūpā devahūtirityādyāḥ saṃsmaretsudhīḥ

snātvā snātvā mahāpūtaḥ kuryyāttu tilaka budhaḥ //
bāhvormūle lalāṭe ca kaṇṭhadeśe ca vakṣasi

snānaṃ dānaṃ tapo homo devatāpitṛkarma ca //
tatsarvaṃ niṣphalaṃ yāti lalā ṭe tilakaṃ vinā

brāhmaṇastilakaṃ kṛtvā kuryyātsandhyāṃ ca tarpaṇam //
namaskṛtya surānbhaktyā gṛhaṃ gacchenmudā'nvitaḥ

prakṣālya pādau yatnena dhṛtvā dhaute ca vāsasī //
mandiraṃ praviśetprājña ityāha harireva ca

vinā pādakṣālanaṃ yaḥ snātvā viśati mandiram //
tasya snānādikaṃ naṣṭaṃ japahomādipañcakam

paridhāya snigdhavastraṃ gṛhaṃ ca praviśedgṛhī //
ruṣṭā lakṣmīrgṛhā dyāti śāpaṃ dattvā sudāruṇam

jaṅghordhvataśca yo vipraḥ pādau prakṣālayedyadā //
tāvadbhavati cāṇḍālo yāvadgaṅgāṃ na paśyati

upaviśyāsane brahmañchucirācamya sādhakaḥ //
pūjāṃ kuryyāttu vedoktā bhaktiyukto hi saṃyataḥ

śālagrāme maṇau mantre pratimāyāṃ jale sthale //
gopṛṣṭhe vā gurau vipre praśastamarcanaṃ hareḥ

sarveṣu śastā pūjā ca śālagrāme ca nārada //
surāṇāmeva sarveṣāṃ yatrādhiṣṭhānameva ca

sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ //
śālagrāmodakenaiva yo'bhiṣekaṃ samācaret

śālagrāmajalaṃ bhaktyā nityamaśnāti yo naraḥ //
jīvanmuktaḥ sa ca bhavedyātyante kṛṣṇamandiram

śālagrāmaśilācakraṃ yatra tiṣṭhati nārada //
sacakro bhagavāṃstatra sarvatīrthāni niścitam

tatra yo hi mṛto dehī jñānājñānena daivataḥ //
ratnanirmitayānena sa yāti śrīhareḥ padam

śālagrāmaṃ vinā'nyatra kaḥ sādhuḥ pūjayeddharim //
kṛtvā tatra hareḥ pūjāṃ paripūrṇaṃ phalaṃ labhet//

pūjādhāraśca kathitaḥ śrūyatāṃ pūjanakramaḥ //
hareḥ pūjāṃ bahumatāṃ kathayāmi yathāgamam

kaściddadāti haraye copacārāṃśca ṣoḍaśa //
sundarāṇi pavitrāṇi nityaṃ bhaktyā ca vaiṣṇavaḥ

kaściddvādaśa vastūni pañca vastūni kaścana //
yeṣāmeva yathā śaktirbhaktirmūlaṃ ca pūjane

āsanaṃ vasanaṃ pādyamarghyamācamanīyakam //
puṣpaṃ candanadhūpaṃ ca dīpaṃ naivedyamuttamam

gandhaṃ mālyaṃ ca śayyāṃ ca lalitāṃ suvilakṣaṇām //
jalamannaṃ ca tāmbūlaṃ sādhāraṃ deyameva ca

gandhānnatalpatāmbūlaṃ vinā dravyāṇi dvādaśa //
pādyārghyajalanaivedyapuṣpāṇyetāni paṃca ca

sarvāṇyetāni mūlena dadyātsādhakasattamaḥ //
gurūpadiṣṭaṃ mūlaṃ ca praśastaṃ sarvakarmasu

ādau kṛtvā bhūtaśuddhiṃ prāṇāyāmaṃ tataḥ param //
aṅgapratyaṅgayornyāsaṃ mantranyāsaṃ tataḥ param

varṇanyāsaṃ vinirvartya cārghyapātraṃ vinirdiśet //
trikoṇamaṇḍalaṃ kṛtvā tatra kūrmaṃ prapūjayet

jalenāpūryya śaṅkhaṃ ca tatra saṃsthāpayeddvijaḥ //
jalaṃ saṃpūjya vidhivattīrthānyāvāhayettattaḥ

pūjopakaraṇaṃ tena jalena kṣālayetpunaḥ //
tato gṛhītvā puṣpaṃ ca kṛtvā yogāsanaṃ śuciḥ

dhyānena gurudattena dhyāyetkṛṣṇamananyadhīḥ //
dhyātvā pādyādikaṃ sarvaṃ dadyānmūlena sādhakaḥ

aṅga pratyaṅgadevaṃ ca tantroktaṃ pūjayeddharim //
mūlaṃ japtvā yathāśakti devamantraṃ visarjayet

dattvopahāraṃ vividhaṃ stutvā ca kavacaṃ paṭhet //
tataḥ kṛtvā parīhāraṃ mūrdhnā ca praṇamedbhuvi

kṛtvā vai devapūjāṃ ca yajñaṃ kuryyādvicakṣaṇaḥ //
śrautasmārttāgniyuktaṃ ca baliṃ dadyāttato mune

nityaśrāddhaṃ yathāśakti dānaṃ vittānurūpakam //
kṛtvā kṛtī sa viharetkrama eṣa śrutau śrutaḥ

iti te kathitaṃ sarvaṃ vedoktaṃ sūtramuttamam //
āhnikasya ca viprāṇāṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe brahmakhaṇḍe śivanāradasaṃvāde āhnikanirūpaṇaṃ nāma ṣaḍviṃśatitamo'dhyāyaḥ