બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.71

[વેર્સેસ્ 2,70.3 - 49 નોત્ અવૈલબ્લે અત્ પ્રેસેન્ત્]
સૂત ઉવાચ
સાત્ત્વતાજ્જજ્ઞિરે પુત્રાઃ કૌશલ્યાયાં મહાબલાઃ ।
ભજમાનો ભજિર્દ્દિવ્યો વૃષ્ણિર્દેવાવૃધો ઽન્ધકઃ

મહાભોજશ્ચ વિખ્યાતો બ્રહ્મણ્યસ્સત્યસંગરઃ ।
તેષાં હિ સર્ગાશ્ચત્વારઃ શૃણુધ્વં વિસ્તરેણ વૈ

ભજમાનસ્ય સૃંજય્યો બાહ્યકા ચોપવાહ્યકા ।
સૃંજ યસ્ય સુતે દ્વે તુ બાહ્યકે તે ઉદાવહત્

તસ્ય ભાર્યે ભગિન્યૌ તે પ્રસૂતે તુ સુતાન્બહૂન્ ।
નિમ્લોચિઃ કિઙ્કણશ્ચૈવ ધૃષ્ટિઃ પર પુરઞ્જયઃ

તે બાહ્યકાયા સૃંજય્યા ભજમાનાદ્વિજજ્ઞિરે ।
અયુતાજિત્સહસ્રાજિચ્છતાજિદિતિ નામતઃ

બાહ્યકાયાં ભગિન્યાં તે ભજમાનાદ્વિજજ્ઞિરે ।
તેષાં દેવાવૃધો રાજા ચચાર પરમં તપઃ ।
પુત્રઃ સર્વગુણોપેતો મમ ભૂયાદિતિ સ્મ હ

સંયોજ્યા ત્માનમેવં સ પર્ણાશજલમસ્પૃશત્

સા ચોપસ્પર્શનાત્તસ્ય ચકાર પ્રિયમાપગા ।
કલ્યાણત્વાન્નરપતેસ્તસ્ય સા નિમ્નગોત્તમા

ચિન્તયાભિપરીતાઙ્ગી જગામાથ વિનિશ્ચયમ્ ।
નાભિગચ્છામિ તાં નારીં યસ્યામેવંવિધઃ સુતઃ

ભવેત્સર્વગુણોપેતો રાજ્ઞો દેવાવૃધસ્ય હિ ।
તસ્માદસ્ય સ્વયં ચાહં ભવામ્યદ્ય સહવ્રતા

જજ્ઞે તસ્યાઃ સ્વયં હૃત્સ્થો ભાવસ્તસ્ય યથેરિતઃ ।
અથ ભૂત્વા કુમારી તુ સા ચિન્તાપરમેવ ચ

વરયામાસ રાજાનં તામિયેષ સ પાર્થિવઃ ।
તસ્યામાધત્ત ગર્ભે સ તેજસ્વિનમુદા રધીઃ

અથ સા નવમે માસિ સુષુવે સરિતા વરા ।
પુત્રં સર્વગુણોપેતં બભ્રું દેવાવૃધત્તદા

તત્ર વંશે પુરાણજ્ઞા ગાથાં ગાયન્તિ વૈ દ્વિજાઃ ।
ગુણાન્દેવાવૃધસ્યાપિ કીર્તયન્તો મહાત્મનઃ

યથૈવ શૃણુમો દૂરાત્સપંશ્યામસ્તથાન્તિકાત્ ।
બભ્રુઃ શ્રેષ્ઠો મનુષ્યાણાં દેવૈર્દેવાવૃથઃ સમઃ

પુરુષાઃ પઞ્ચષષ્ટિશ્ચ સહસ્રાણિ ચ સપ્તતિઃ ।
યેમૃતત્વમનુપ્રાપ્તા બબ્રોર્દેવાવૃધાદપિ

યજ્વા દાનપતિર્ધીરો બ્રહ્મણ્યઃ સત્યવાગ્બુધઃ ।
કીર્ત્તિમાંશ્ચ મહાભોજઃ સાત્ત્વતાનાં મહારથઃ

તસ્યાન્વવાયઃ સુમહાન્ભોજા યે ભુવિ વિશ્રુતાઃ ।
ગાન્ધારી ચૈવ માદ્રી ચ ધૃષ્ટૈર્ભાર્યે બભૂવતુઃ

ગાન્ધારી જનયામાસ સુમિત્રં મિત્રનન્દનમ્ ।
સાદ્રી યુધાજિતં પુત્રં તતો મીઢ્વાંસમેવ ચ

અનમિત્રં શિનં ચૈવ તાબુભૌ પુરુષોત્તમૌ ।
અનમિત્રસુતો નિઘ્નો નિઘ્નસ્ય દ્વૌ બભૂવતુઃ

પ્રસેનશ્ચ મહાભાગઃ સત્રાજિચ્ચ સુતાબુભૌ ।
તસ્ય સત્રાજિતઃ સૂર્યઃ સખા પ્રાણસમો ઽભવત્

સ કદાચિન્નિશાપાયે રથેન રથિનાં વરઃ ।
તોયં કૂલાત્સમુદ્ધર્તુમુપસ્થાતું યયૌરવિમ્

તસ્યોપતિષ્ઠતઃ સૂર્યં વિવસ્વાનગ્રતઃ સ્થિતઃ ।
સુસ્પષ્ટમૂર્ત્તિર્ભગવાંસ્તેજોમણ્ડલવાન્વિભુઃ

અથ રાજા વિવસ્વન્તમુવાચ સ્થિતમગ્રતઃ ।
યથૈવ વ્યોમ્નિ પશ્યામિ ત્વામહં જ્યોતિષાં પતે

તેજોમણ્ડલિનં ચૈવ તથૈવાપ્યગ્રતઃ સ્થિતમ્ ।
કો વિશેષો વિવસ્વંસ્તે સખ્યેનોપગતસ્ય વૈ

એતચ્છ્રુત્વા સ ભગવાન્મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્ ।
સ્વકણ્ઠાદવમુચ્યાથ બબન્ધ નૃપતેસ્તદા

તતો વિગ્રહવન્તં તં દદર્શ નૃપતિસ્તદા ।
પ્રીતિમાનથ તં દૃષ્ટ્વા મુહૂર્ત્તં કૃતવાન્કથામ્

તમભિપ્રસ્થિતં ભૂયો વિવસ્વન્તં સ સત્રજિત્ ।
પ્રોવાચાગ્નિસવર્ણં ત્વાં યેન લોકઃ પ્રપશ્યતિ

તદેતન્મણિરત્નં મે ભગવન્દાતુમર્હસિ ।
સ્યમં તકં નામમણિં દત્તવાંસ્તસ્ય ભાસ્કરઃ

સ તમામુચ્ય નગરીં પ્રવિવેશ મહીપતિઃ ।
વિસ્માપયિત્વાથ તતઃ પુરીમન્તઃપુરં યયૌ

સ પ્રસેનાય તદ્દિવ્યં મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્ ।
દદૌ ભ્રાત્રે નરપતિઃ પ્રેમ્ણા સત્રાજિદુત્તમમ્

સ્યમન્તકો નામ મણિર્યસ્મિન્રાષ્ટ્રે સ્થિતો ભવેત્ ।
કામવર્ષી ચ પર્જન્યો ન ચ વ્યાધિભયં તથા

લિપ્સાં ચક્રે પ્રસેનાત્તુ મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્ ।
ગોવિન્દો ન ચ તં લેભે શક્તો ઽપિ ન જહાર ચ

કધાચિન્મૃગયાં યાતઃ પ્રસેનસ્તેન ભૂષિતઃ ।
સ્યમન્તકકૃતે સિંહાદ્વધં પ્રાપ સુદારુણમ્

જાંબવાનૃક્ષરાજસ્તુ તં સિંહં નિજઘાન વૈ ।
આદાય ચ મણિં દિવ્યં સ્વબિલં પ્રવિવેશ હ

તત્કર્મ કૃષ્ણસ્ય તતો વૃષ્ણ્યન્ધકમહત્તરાઃ ।
મણિં ગૃધ્નોસ્તુ મન્વાનાસ્તમેવ વિશશઙ્કિરે

મિથ્યાપવાદં તેભ્યસ્તં બલવાનરિસૂદનઃ ।
અમૃષ્યમાણો ભગવાન્વનં સ વિચચાર હ

સ તુ પ્રોસેનો મૃગયામચરદ્યત્ર ચાપ્યથ ।
પ્રસેનસ્ય પદં ગ્રાહ્યં પુરં પૌરાપ્તકારિભિઃ

ઋક્ષવન્તં ગિરિવરં વિન્ધ્યં ચ નગમુત્તમમ્ ।
અન્વેષયત્પરિશ્રાન્તઃ સ દદર્શ મહામનાઃ

સાશ્વં હતં પ્રસેનં તં નાવિન્દત્તત્ર વૈ મણિમ્ ।
અથ સિંહઃ પ્રસેનસ્ય શરીરસ્યાવિદૂરતઃ

ઋક્ષેણ નિહતો દૃષ્ટઃ પદૈરૃક્ષસ્ય સૂચિતઃ ।
પદૈરન્વેષયામાસ ગુહામૃક્ષસ્ય યાદવઃ

મહત્યન્તર્બિલે વાણીં શશ્રાવ પ્રમદેરિતામ્ ।
ધાત્ર્યા કુમારમાદાય સુતં જાંબવતો દ્વિજાઃ ।
ક્રીડયન્ત્યાથ મણિના મારોદીરિત્યુદીરિતમ્

ધાત્ર્યુવાચ
પ્રસેનમવધીત્સિંહઃ સિંહો જાંબવતા હતઃ

સુકુમારક મારો દીસ્તવ હ્યેં સ્યમન્તકઃ ।
વ્યક્તીકૃતશ્ચ શબ્દઃ સ તૂર્ણં ચાપિ યયૌ બિલમ્

અપશ્યચ્ચ બિલાભ્યાશે પ્રસેન મવદારિતમ્ ।
પ્રવિશ્ય ચાપિ ભગવાન્સ ઋક્ષબિલમઞ્જસા

દદર્શ ઋક્ષરાજાનં જાંબવન્તમુદારધીઃ ।
યુયુધે વાસુદેવસ્તુ બિલે જાંબવતા સહ

બાહુભ્યામેવ ગોવિન્દો દિવસાનેકવિંશતિમ્ ।
પ્રવિષ્ટે ચ બિલં કૃષ્ણે વસુદેવાપુરસ્સરાઃ

પુનર્દ્વારવતીં ચૈત્ય હતં કૃષ્ણં ન્યવેદયન્ ।
વાસુદેવસ્તુ નિર્જિત્ય જાંબવન્તં મહાબલમ્

લેભે જાંબવન્તીં કન્યામૃક્ષરાજસ્ય સમ્મનામ્ ।
ભગવત્તેજસા ગ્રસ્તો જાંબવાંન્પ્રસભં મણિમ્

સુતાં જાંબવતીમાશુ વિષ્વક્સેનાય દત્તવાન્ ।
મણિં સ્યમન્તકં ચૈવ જગ્રહાત્મવિશુદ્ધયે

અનુનીયર્ક્ષરાજં તં નિર્યયૌ ચ તદા બિલાત્ ।
એવં સ મણિમાહૃત્ય વિશોધ્યાત્માનમાત્મના

દદૌ સત્રાજિતે રત્નં મણિં સાત્ત્વતસન્નિધૌ ।
કન્યાં પુનર્જાંબવતીમુવાહ મધુસૂદનઃ

તસ્માન્મિથ્યાભિશાપાત્તુ વ્યશુધ્યન્મધુસૂદનઃ ।
ઇમાં મિથ્યાભિશપ્તિં યઃ કૃષ્ણસ્યેહ વ્યપોહિતામ્

વેદ મિથ્યાભિશપ્તિં સ નાભિસ્પૃશતિ કર્હિચિત્ ।
દશ ત્વાસન્સત્રજિતો ભાર્યાસ્તસ્યાયુતં સુતાઃ

ખ્યાતિમન્તસ્ત્રયસ્તેષાં ભઙ્ગકારસ્તુ પૂર્વજઃ ।
વીરો વાતપતિશ્ચૈવ તપસ્વી ચ બહુપ્રિયઃ

અથ વીરમતી નામ ભઙ્ગકારસ્ય તુ પ્રસૂઃ ।
સુષુવે સા કુમારીસ્તુ તિસ્રો રૂપગુણાન્વિતાઃ

સત્યભામોત્તમા સ્ત્રીણાં વ્રતિની ચ દૃઢવ્રતા ।
તથા તપસ્વિની ચૈવ પિતા કૃષ્ણય તાં દદૌ

ન ચ સત્રાજિતઃ કૃષ્ણો મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્ ।
આદત્ત તદુપશ્રુત્ય ભોજેન શતધન્વના

તદા હિ પ્રાર્થયામાસ સત્યભામામનિન્દિતામ્ ।
અક્રૂરો ધનમન્વિચ્છન્મણિં ચૈવ સ્યમન્તકમ્

સત્રાજિતં તતો ઇત્વા શતધન્વા મહાબલઃ ।
રાત્રૌ તં મણિમાદાય તતો ઽક્રૂરાય દત્તવાન્

અક્રૂરસ્તુ તદા રત્નમાદાય સ નરર્ષભઃ ।
સમયં કારયાઞ્ચક્રે બોધ્યો નાન્યસ્ય ચેત્યુત

વયમભ્યુપયોત્સ્યામઃ કૃષ્ણેન ત્વાં પ્રધર્ષિતમ્ ।
મમ વૈ દ્વારકા સર્વા વેશે તિષ્ઠત્ય સંશયમ્

હતે પિતરિ દુઃખાર્ત્તા સત્યભામા યશસ્વિની ।
પ્રયયૌ રથમારુહ્ય નગરં વારણાવતમ્

સત્યભામા તુ તદ્વૃત્તં ભોજસ્ય શતધન્વનઃ ।
ભર્તુર્નિવેદ્ય દુઃખાર્ત્તા પાર્શ્વસ્થાશ્રૂણ્યવર્ત્તયત્

પાણ્ડવાનાં તુ દગ્ધાનાં હરિઃ કૃત્વોદકક્રિયામ્ ।
કલ્યાર્થે ચૈવ ભ્રાતૄણાં ન્યયોજયત સાત્યકિમ્

તતસ્ત્વરિતમાગત્ય દ્વારકાં મધુસૂદનઃ ।
પૂર્વજં હલિનં શ્રીમાનિદં વચનમબ્રવીત્

હતઃ પ્રસેનઃ સિંહેન સત્રાજિચ્છતધન્વના ।
સ્યમન્તકો માર્ગણીયસ્તસ્ય પ્રભુરહં પ્રભો

તહારોહ રથં શીઘ્રં ભોજં હત્વા મહાબલમ્ ।
સ્યમન્તકં મહાબાહો સામાન્યં વો ભવિષ્યતિ

તતઃ પ્રવૃત્તે યુદ્ધે તુ તુમુલે ભોજકૃષ્ણયોઃ ।
શતધન્વા તમક્રૂરમવૈક્ષત્સર્વતો દિશમ્

અનાલબ્ધાવહારૌ તુ કૃત્વા ભોજજનાર્દ્દનૌ ।
શક્તો ઽપિ શાઠ્યાદ્ધાર્દિક્યો નાક્રૂરો ઽભ્યુપપદ્યત

અપયોતે તતો બુદ્ધિં ભૂયશ્ચક્રે ભયાન્વિતઃ ।
યોજનાનાં શતં સાગ્રં હૃદયા પ્રત્યપદ્યત

વિખ્યાતા હૃદયા નામ શતયોજનગામિની ।
ભોજસ્ય વડવા દિવ્યા યયા કૃષ્ણમયોધયત્

ક્ષીણાં જવેન ત્દૃદયામધ્વનઃ શતયોજને ।
દૃષ્ટ્વા રથસ્ય તાં વૃદ્ધિં શતધન્વા સમુદ્રવત્

તતસ્તસ્યા હયાયાસ્તુ શ્રમાત્ખેદાચ્ચ વૈ દ્વિજાઃ ।
ખમુત્પેતુરથ પ્રાણાઃ કૃષ્ણો રામમથાબ્રવીત્

તિષ્ઠસ્વેહ મહાબાહો દૃષ્ટદોષા મયા હયી ।
પદ્ભ્યાં ગત્વા હરિષ્યામિ મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્

પદ્ભ્યામેવ તતો ગત્વા શતધન્વાનમચ્યુતઃ ।
મિથિલોપવને તં વૈ જઘાન પરમાસ્ત્રવિત્

સ્યમન્તકં ન ચાપશ્યદ્ધત્વા ભોજં મહાબલમ્ ।
નિવૃત્તં ચાબ્ર વીત્કૃષ્ણં રત્નં દેહીતિ લાઙ્ગલી

નાસ્તીતિ કૃષ્ણશ્ચોવાચ તતો રામો રુષાન્વિતઃ ।
ધિક્છબ્દપૂર્વમસકૃત્પ્રત્યુવાચ જનાર્દ્દનમ્

ભાતૃત્વાન્મર્ષયામ્વેષ સ્વસ્તિ તે ઽસ્તુ વ્રજામ્યહમ્ ।
કૃત્યં ન મે દ્વારકયા ન ત્વયા ન ચ વૃષ્ણિભિઃ

પ્રવિવેશ તતો રામો મિથિલામરિમર્દ્દનઃ ।
સર્વકામૈરુપહૃતૈર્મૈથિલેનૈવ પૂજિતઃ

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ બભ્રુર્મતિમતાં વરઃ ।
નાનારૂપાન્ક્રતૂન્સર્વા નાજહાર નિરર્ગલાન્

દીક્ષામયં સકવચં રક્ષાર્થં પ્રવિવેશ હ ।
સ્યમન્તકકૃતે પ્રાજ્ઞો કાન્દિનીજો મહામનાઃ

અકૂર યજ્ઞા ઇતિ તે ખ્યાતાસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
બહ્વન્નદક્ષિણાઃ સર્વે સર્વકામપ્રદાયિનઃ

અથ દુર્યોધનો રાજા ગત્વાથ મિથિલાં પ્રભુઃ ।
ગદાશિક્ષાં તતો દિવ્યાં બલભદ્રાદવાપ્તવાન્

પ્રસાદ્ય તુ તતો રામો વૃષ્ણ્યન્ધકમહારથૈઃ ।
આનીતો દ્વારકામેવ કૃષ્ણેન ચ મહાત્મના

અક્રૂરશ્ચાન્ધકૈઃ સાર્દ્ધમથાયાત્પુરુષર્ષભઃ ।
યુદ્ધે હત્વા તુ શત્રુઘ્નં સહ બન્ધુમતા બલી

સુયજ્ઞતનયાયાં તુ નરાયાં નરસત્તમૌ ।
ભઙ્ગકારસ્ય તનયૌ વિશ્રુતૌ સુમહાબલૌ

જજ્ઞાતેંઽધકમુખ્યસ્ય શક્રઘ્નો બન્ધુમાંશ્ચ તૌ ।
વધે ચ ભઙ્ગકારસ્ય કૃષ્ણો ન પ્રીતિમાનભૂત્

જ્ઞાતિભેદભયાદ્ભીતસ્તમુબેક્ષિતવાનથ ।
અપયાતે તતો ઽક્રૂરે નાવર્ષત્પાકશાસનઃ

અનાવૃષ્ટ્યા હતં રાષ્ટ્રમભવદ્બહુધા યતઃ ।
તતઃ પ્રસાદયામાસુરક્રૂરં કુકુરાન્ધકાઃ

પુનર્દ્વારવતીં પ્રાપ્તે તદા દાનપતૌ તથા ।
પ્રવવર્ષ સહસ્રાક્ષઃ કુક્ષૌ જલનિધેસ્તતઃ

કન્યાં વૈ વાસુદેવાય સ્વસારં શીલસંમતામ્ ।
અક્રૂરઃ પ્રદદૌ શ્રીમાન્પ્રીત્યર્થં મુનિપુઙ્ગવાઃ

અથ વિજ્ઞાય યોગેન કૃષ્ણો બભ્રુગતં મણિમ્ ।
સભામધ્યે તદા પ્રાહ તમક્રૂરં જનાર્દ્દનઃ

યત્તદ્રત્નં મણિવરં તવ હસ્તગતં પ્રભો ।
તત્પ્રયચ્છ સ્વમાનાર્હ મયિ માનાર્યકં કૃથાઃ

ષષ્ટિવર્ષગતે કાલે યદ્રોષો ઽભૂત્તદા મમ ।
સુસંરૂઢો ઽસકૃત્પ્રાપ્તસ્તદા કાલાત્યયો મહાન્

તતઃ કૃષ્ણસ્ય વચનાત્સર્વસાત્ત્વતસંસદિ ।
પ્રદદૌ તં મણિં બભ્રુરક્લેશેન મહામતિઃ

તતસ્તમાર્જવપ્રાપ્તં બભ્રોર્હસ્તાદરિન્દમઃ ।
દદૌ હૃષ્ટમનાસ્તુષ્ટસ્તં મણિં બભ્રવે પુનઃ

સ કૃષ્ણહસ્તાત્સંપ્રાપ્ય મણિરત્નં સ્યમન્તકમ્ ।
આબધ્ય ગાન્દિનીપુત્રો વિરરાજાંશુમાનિવ

ઇમાં મિથ્યાભિશાપ્તિં યો વિશુદ્ધિમપિ ચોત્તમામ્ ।
વેદ મિથ્યાભિશપ્તિં સ ન લભેત કથઞ્ચન

અનમિત્રાચ્છિનિર્જજ્ઞે કનિષ્ઠાદ્વૃષ્ણિનન્દનાત્ ।
સત્યવાન્સત્યસંપન્નઃ સત્યકસ્તસ્ય ચાત્મજઃ

સાત્યકિર્યુયુધાનશ્ચ તસ્ય ભૂતિઃ સુતો ઽભવત્ ।
ભૂતેર્યુગન્ધરઃ પુત્ર ઇતિ ભૌત્યઃ પ્રકીર્ત્તિતઃ

માડ્યાઃ સુતસ્ય જજ્ઞે તુ સુતો વૃષ્ણિર્યુધાજિતઃ ।
જજ્ઞાતે તનયૌ વૃષ્ણેઃ શ્વફલ્કશ્ચિત્રકશ્ચ યઃ

શ્વફલ્કસ્તુ મહારાજો ધર્માત્મા યત્ર વર્તતે ।
નાસ્તિ વ્યાધિભયં તત્ર ન ચાવૃષ્ટિભયં તથા

કાદાચિત્કાશિરાજસ્ય વિભોસ્તુ દ્વિજસત્તમાઃ ।
ત્રીણિ વર્ષાણિ વિષયે નાવર્ષત્પાકશાસનઃ

સ તત્રવાસયામાસ શ્વફલ્કં પરમાર્ચિતમ્ ।
શ્વફલ્કપરિવાસેન પ્રાવર્ષત્પાકશાસનઃ

શ્વફલ્કઃ કાશિરાજસ્ય સુતાં ભાર્યામવિન્દત ।
ગાન્દિનીંનામ ગાં સા હિ દદૌ વિપ્રાય નિત્યશઃ

સા માતુરુદરસ્થા વૈ બહૂન્વર્ષશાતાન્કિલ ।
નિવસંતી ન વૈ જજ્ઞે ગર્ભસ્થાં તાં પિતાબ્રવીત્

જાયસ્વ શીઘ્રં ભદ્રં તે કિમર્થં વાપિ તિષ્ઠસિ ।
પ્રોવાચ ચૈનં ગર્ભસ્થા સા કન્યા ગાં દિને દિને

યદિ દદ્યાસ્તતો ગર્ભાદ્બહિઃ સ્યાં હાયનૈસ્ત્રિભિઃ ।
તથેત્યુવાચ તાં તસ્યાઃ પિતા કામમપૂરયત્

દાતા યજ્વા ચ શુરશ્ચ શ્રુતવાનતિથિપ્રિયઃ ।
તસ્યાઃ પુત્રઃ સ્મૃતો ઽક્રૂરઃ શ્વાફલ્કો ભૂરિદક્ષિણઃ

ઉપમઙ્ગુસ્તથા મઙ્ગુર્મૃદુરશ્ચારિમેજયઃ ।
ગિરિરક્ષસ્તતો યક્ષઃ શત્રુઘ્નો ઽથારિમર્દનઃ

ધર્મવૃદ્ધઃ સુકર્મા ચ ગન્ધમાદસ્તથાપરઃ ।
આવાહપ્રતિવાહૌ ચ વસુદેવા વરાઙ્ગના

અક્રૂરાદૌગ્રસેન્યાં તુ સુતૌ દ્વૌ કુલનન્દિનૌ ।
દેવવાનુપદેવશ્ચ જજ્ઞાતે દેવસંનિભૌ

ચિત્રકસ્યાભવન્પુત્રાઃ પૃથુર્વિપૃથુરેવ ચ ।
અશ્વગ્રીવો ઽશ્વવાહશ્ચ સુપાર્શ્વકગવેષણૌ

અરિષ્ટનેમિરશ્વાસ્યઃ સુવાર્મા વર્મભૃત્તથા ।
અભૂમિર્બહુભૂમિશ્ચ શ્રવિષ્ઠાશ્રવણે સ્ત્રિયૌ

સત્યકાત્કાશિદુહિતા લેભે યા ચતુરઃ સુતાન્ ।
કુકુરં ભજમાનં ચ શુચિં કંબલ બર્હિષમ્

કુકુરસ્ય સુતો વૃષ્ણિર્વૃષ્ણેસ્તુ તનયો ઽભવત્ ।
કપોતરોમા તસ્યાથ વિલોમાભવદાત્મજઃ

તસ્યાસીત્તુંબુરુસખા વિદ્વાન્પુત્રોંઽધકઃ કિલ ।
ખ્યાયતે યસ્ય નામાન્યચ્ચન્દનોદકદુન્દુભિઃ

તસ્યાભિજિત્તતઃ પુત્ર ઉત્પન્નસ્તુ પુનર્વસુઃ ।
અશ્વમેધં તુ પુત્રાર્થમાજહાર નરોત્તમઃ

તસ્ય મધ્યે ઽતિરાત્રસ્ય સદોમધ્યાત્સસુચ્છ્રિતઃ ।
તતસ્તુ વિદ્વાન્ધર્મજ્ઞો દાતા યજ્વા પુનર્વસુઃ

તસ્યાથ પુત્રમિથુનં બભૂવાભિજિતઃ કિલ ।
આહુકશ્ચાહુકી ચૈવ ખ્યાતૌ મતિમતાં વરૌ

ઇમાંશ્ચોદા હરન્ત્યત્ર શ્લોકાન્પ્રતિ તમાહુકમ્ ।
સોપાસાંગાનુકર્ષાણાં સધ્વજાનાં વરૂથિનામ્

રથાનાં મેઘઘોષાણાં મહસ્રાણિ દશૈવ તુ ।
નાસત્યવાદી ચાસીત્તુ નાયજ્ઞો નાસહસ્રદઃ

નાશુચિર્નાપ્યધર્માત્મા નાવિદ્વાન્ન કૃશો ઽભવત્ ।
આર્દ્રકસ્ય ધૃતિઃ પુત્ર ઇત્યેવમનુશુશ્રુમ્

સ તેન પરિવારેણ કિશોરપ્રતિમાન્હયાન્ ।
અશીતિમશ્વનિયુતાન્યાહુકો ઽપ્રતિમો વ્રજન્

પૂર્વસ્યાં દિશિ નાગાનાં ભોજસ્ય ત્વતિભાવયન્ ।
રૂપ્યકાઞ્ચનકક્ષાણાં સ્રહસ્રાણ્યેકવિંશતિઃ

તાવન્ત્યેવ સહસ્રાણિ ઉત્તરસ્યાં તથાદિશિ ।
ભૂમિપાલસ્ય ભોજસ્ય ઉત્તિષ્ટેત્કિઙ્કણી કિલ

આહુકશ્ચાપ્યવન્તીષુ સ્વસારં ત્વાહુકીં દદૌ ।
આહુકાત્કાશ્યદુહિતુર્દ્વૈ પુત્રૌ સંબભૂવતુઃ

દેવકશ્ચોગ્રસેનશ્ચ દેવગર્ભસમાવુભૌ ।
દેવકસ્ય સુતા વીરા જજ્ઞિરે ત્રિદશોપમાઃ

દેવવાનુપદેવશ્ચ સુદેવો દેવરક્ષિતઃ ।
તેષાં સ્વસારઃ સપ્તાસન્વસુદેવાય તા દદૌ

ધૃતદેવોપદેવા ચ તથાન્યા દેવરક્ષિતા ।
શ્રીદેવા શાન્તિદેવા ચ સહદેવા તથાપરા

સપ્તમી દેવકી તાસાં સાનુજા ચારુદર્શના ।
નવોગ્રસેનસ્ય સુતાઃ કંસસ્તેષાં તુ પૂર્વજઃ

ન્યગ્રો દશ્ચ સુનામા ચ કઙ્કશઙ્કુસુભૂમયઃ ।
સુતનૂ રાષ્ટ્રપાલશ્ચ યુદ્ધતુષ્ટશ્ચ તુષ્ટિમાન્

તેષાં સ્વસારઃ પઞ્ચૈવ કંસા કંસવતી તથા ।
સુતનૂ રાષ્ટ્રપાલી ચ કઙ્કા ચૈવ વરાઙ્ગના

ઉગ્રસેનો મહાપત્યો વ્યાખ્યાતઃ કુકુરોદ્ભવઃ ।
કુકુરાણામિમં વંશં ધારયન્નમિતૌજસામ્

આત્મનોવિપુલં વંશં પ્રજાવાંશ્ચ ભવેન્નરઃ ।
ભજમાનસ્ય પુત્રસ્તુ રથિમુખ્યો વિદૂરથઃ

રાજાધિદેવઃ શૂરશ્ચ વિદૂરથસુતો ઽભવત્ ।
તસ્ય શૂરસ્ય તુ સુતા જજ્ઞિરે બલવત્તરાઃ

વાતશ્ચૈવ નિવાતશ્ચ શોણિતઃ શ્વેતવાહનઃ ।
શમી ચ ગદવર્મા ચ નિદાન્તઃ ખલુ શત્રુજિત્

શમીપુત્રઃ પ્રતિક્ષત્રઃ પ્રતિક્ષત્રસ્ય ચાત્મજઃ ।
સ્વયંભોજઃ સ્વયંભોજાદ્ધૃદિકઃ સંબભૂવ હ

હૃદિકસ્ય સુતાસ્ત્વાસન્દશ ભીમપરાક્રમાઃ ।
કૃતવર્માગ્રજસ્તેષાં શતધન્વા તુ મધ્યમઃ

દેવબાહુસ્સુબાહુશ્ચ ભિષક્શ્વેતરથશ્ચ યઃ ।
સુદાન્તશ્ચાધિદાન્તશ્ચ કનકઃ કનકોદ્ભવઃ

દેવબાહોસ્સુતો વિદ્વાઞ્જજ્ઞે કંબલબર્હિષઃ ।
અસમૌજાઃ સુતસ્તસ્ય સુસમૌજાશ્ચ વિશ્રુતઃ

અજાતપુત્રાય તતઃ પ્રદદાવસમૌજસે ।
સુચન્દ્રં વસુરૂપં ચ કૃષ્ણ ઇત્યન્ધકાઃ સ્મૃતાઃ

અન્ધકાનામિમં વંશં કીર્ત્તયેદ્યસ્તુ નિત્યશઃ ।
આત્મનો વિપુલં વંશં લભતે નાત્ર સંશયઃ

અશ્મક્યાં જનયામાસ શૂરં વૈ દેવ મીઢુષમ્ ।
મારિષ્યાં જજ્ઞિરે શૂરાદ્ભોજાયાં પુરુષા દશ

વસુદેવો મહાબાહુઃ પૂર્વમાનકદુન્દુભિઃ ।
જજ્ઞે તસ્ય પ્રસૂતસ્ય દુન્દુભિઃ પ્રાણદદ્દિવિ

આનકાનાં ચ સંહ્નાદઃ સુમહાનભવદ્દિવિ ।
પપાત પુષ્પવર્ષં ચ શરસ્ય ભવને મહત્

મનુષ્યલોકે કૃત્સ્ને ઽપિ રૂપે નાસ્તિ સમો ભુવિ ।
યસ્યાસીત્પુરુષાગ્ર્યસ્ય કાન્તિશ્ચન્દ્રમસો યથા

દેવભાગસ્તતો જજ્ઞે તતો દેવશ્રવાઃ પુનઃ ।
અનાધૃષ્ટિવૃકશ્ચૈવ નન્દનશ્ચૈવ સૃંજયઃ

શ્યામઃ શમીકો ગણ્ડૂષઃ સ્વસારસ્તુ વરાગનાઃ ।
પૃથા ચ શ્રુતદેવા ચ શ્રુતકીર્તિઃ શ્રુત શ્રવાઃ

રાજાધિદેવી ચ તથા પઞ્ચૈતા વીરમાતરઃ ।
પૃથાં દુહિતરં શૂરઃ કુન્તિભોજાય વૈ દદૌ

તસ્માત્સા તુ સ્મૃતા કુન્તી કુન્તિભોજાત્મજા પૃથા ।
કુરુવીરઃ પાણ્ડુમુખ્યસ્તસ્માદ્ભાર્યામવિન્દત

પુથા જજ્ઞે તતઃ પુત્રાંસ્ત્રીનગ્નિસમતેજસઃ ।
લોકે પ્રતિરથાન્વીરાઞ્છક્રતુલ્યપરાક્રમાન્

ધર્માદ્યુધિષ્ટિરં પુત્રં મારુતાચ્ચ વૃકોદરમ્ ।
ઇન્દ્રાદ્ધનઞ્જયં ચૈવ પૃથા પુત્રાનજીચનત્

માદ્રવત્યા તુ જનિતાવશ્વિનાવિતિ વિશ્રુતમ્ ।
નકુલઃ સહદેવશ્ચ રુપસત્ત્વગુણાન્વિતૌ

જજ્ઞે તુ શ્રુતદેવાયાં તનયો વૃદ્ધશર્મણઃ ।
કરૂષાધિપતેર્ંવીરો દન્તવક્રો મહાબલઃ

કૈકયાચ્છ્રુતિકીર્ત્યં તુ જજ્ઞે સંતર્દનો બલી ।
ચેકિતાનબૃહત્ક્ષત્રૌ તથૈવાન્યૌ મહાબલૌ

વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ ભ્રાતરૌ સુમહાબલૌ ।
શ્રુતશ્રવાયાં ચૈદ્યસ્તુ શિશુપાલો બભૂવ હ

દમઘોષસ્ય રાજર્ષેઃ પુત્રો વિખ્યાતપૌરુષઃ ।
યઃ પુરા સદશગ્રીવઃ સંબભૂવારિમર્દનઃ

વૈશ્રવાણાનુજસ્તસ્ય કુંભકર્ણો ઽનુજસ્તથા પત્ન્યસ્તુ વસુદેવસ્ય ત્રયોદશ વરાઙ્ગનાઃ

પૌરવી રોહિણી ચૈવ મદિરા ચાપરા તથા ।
તથૈવ ભદ્રવૈશાખી સુનામ્ની પઞ્ચમી તથા

સહદેવા શાન્તિદેવા શ્રીદેવા દેવરક્ષિતા ।
ધૃતદેવોપદેવા ચ દેવકી સપ્તમી તથા

સુગન્ધા વનરાજી ચ દ્વેચાન્યે પરિચારિકે ।
રોહિણી પૌરવી ચૈવ બાહ્લીકસ્યાનુજાભવત્

જ્યેષ્ઠા પત્ની મહાભાગદયિતાઽનકદુન્દુભેઃ ।
જ્યેષ્ઠે લેભે સુતં રામં સારણં હિ શઠં તથા

દુર્દમં દમનં શુભ્રં પિણ્ડારકકુશીતકૌ ।
ચિત્રાં નામ કુમારીં ચ રોહિણ્યષ્ટૌ વ્યજાયત

પુત્રૌ રામસ્ય જજ્ઞાતે વિજ્ઞાતૌ નિશઠોલ્મુકૌ ।
પાર્શ્વી ચ પાર્શ્વમર્દી ચ શિશુઃ સત્યધૃતિસ્તથા

મન્દબાહ્યો ઽથ રામણાઙ્ગિરિકો ગિરિરેવ ચ ।
શુલ્કગુલ્મો ઽતિગુલ્મશ્ચ દરિદ્રાન્તક એવ ચ

કુમાર્યશ્ચાપિ પઞ્જાન્યા નામતસ્તા નિબોધત ।
અર્ચિષ્મતી સુનન્દા ચ સુરસા સુવચાસ્તથા

તથા શતબલા ચૈવ સારણસ્ય સુતાસ્ત્વિમાઃ ।
ભદ્રાશ્વો ભદ્રગુપ્તિશ્ચ ભદ્રવિષ્ટસ્તથૈવ ચ

ભદ્રબાહુર્ભદ્રરથો ભદ્રકલ્પસ્તથૈવ ચ ।
સુપાર્શ્વકઃ કીર્ત્તિમાંશ્ચ રોહિતાશ્વઃ શઠાત્મજાઃ

દુર્મદસ્યાભિભૂતશ્ચ રોહિણ્યાઃ કુલજાઃ સ્મૃતાઃ ।
નન્દોપનન્દૌ મિત્રશ્ચ કુક્ષિમિત્રસ્તથા બલઃ

ચિત્રોપચિત્રૌ કૃતકસ્તુષ્ટિઃ પુષ્ટિરથાપરઃ ।
મદિરાયાઃ સુતા એતે વસુદેવાદ્ધિજજ્ઞિરે

ઉપબિંબો ઽથ બિંબશ્ચ સત્ત્વદન્તમહૌજસૌ ।
ચત્વાર એતે વિખ્યાતા ભદ્રાપુત્રા મહાબલાઃ

વૈશાલ્યામદધાચ્છૌરિઃ પુત્રં કૌશિકમુત્તમમ્ ।
દેવક્યાં જજ્ઞિરે સૌરેઃ સુષેણઃ કીર્ત્તિમાનપિ

ઉદર્ષિર્ભદ્રસેનશ્ચ ઋજુદાયશ્ચ પઞ્ચમઃ ।
ષષ્ઠો હિ ભદ્રદેવશ્ચ કંસઃ સર્વાઞ્જઘાન તાન્

અથ તસ્યા મવસ્થાયા આયુષ્માન્સંબભૂવ હ ।
લોકનાથઃ પુનર્વિષ્ણુઃ પૂર્વં કૃષ્ણઃ પ્રજાપતિઃ

અનુજાતાભવકૃષ્ણાત્સુભદ્રા ભદ્રભાષિણી ।
કૃષ્ણા સુભદ્રેતિ પુનર્વ્યાખ્યાતા વૃષ્ણિનન્દિની

સુભદ્રાયાં રથી પાર્થાદભિમન્યુરજાયત ।
વસુદેવસ્ય ભાર્યાસુ મહાભાગાસુ સપ્તસુ

યે પુત્રા જજ્ઞિરે શુરા નામતસ્તાન્નિબોધત ।
પૂર્વાદ્યાઃ સહદેવાયાં શૂરાદ્વૈ જજ્ઞિરે સુતાઃ

શાન્તિદેવા જનસ્તમ્બં શૌરેર્જજ્ઞે કુલોદ્વહમ્ ।
આગાવહો મહાત્મા ચ વૃકદેવ્યા મજાયત

શ્રીદેવાયાં સ્વયં જજ્ઞે મન્દકો નામ નામતઃ ।
ઉપાસંગં વસું ચાપિ તનયૌ દેવરક્ષિતા

એવં દશ સુતાસ્તસ્ય કંસસ્તાનપ્યઘાતયત્ ।
વિજયં રોચનં ચૈવ વર્દ્ધમાનં ચ દેવલમ્

એતાન્મહાત્મનઃ પુત્રાન્સુષાવ શિશિરાવતી ।
સપ્તમી દેવકી પુત્રં સુનામાનમસૂયત

ગવેષણં મહાભાગં સંગ્રામે ચિત્રયોધિનમ્ ।
શ્રાદ્ધદેવ્યાં પુરોદ્યાને વને તુ વિચરન્દ્વિજાઃ

વૈશ્યાયામદધાચ્છૌરિઃ પુત્રં કૌશિકમવ્યયમ્ ।
સુગન્ધી વનરાજી ચ શૌરેરાસ્તાં પરિગ્રહૌ

પુણ્ડશ્ચ કપિલશ્ચૈવ સુગન્ધ્યાશ્ચાત્મજૌ તુ તૌ ।
તયો રાજાભવત્પુણ્ડ્રઃ કપિલસ્તુ વનં યયૌ

અન્યસ્યામભવદ્વીરો વસુદેવાત્મજો બલી ।
જરા નામ નિષાદો ઽસૌ પ્રથમઃ સ ધનુર્દ્ધરઃ

વિખ્યાતો દેવભાગ્યસ્ય મહાભાગઃ સુતો ઽભવત્ ।
પણ્ડિતાનાં મતં પ્રાહુર્દેવશ્રવસમુદ્ભવમ્

અશ્મક્યાં લભતે પુત્રમનાધૃષ્ટિર્યશાસ્વિનમ્ ।
નિવૃત્તશત્રું શત્રુઘ્નં શ્રાદ્ધદેવં મહાબલમ્

વ્યજાયત શ્રાદ્ધદેવો નૈષાદિર્યઃ પારિશ્રુતઃ ।
એકલવ્યો મહાભાગો નિષાદૈઃ પરિવર્દ્ધિતઃ

ગણ્ડૂષાયાનપત્યાય કૃષ્ણસ્તુષ્ટો ઽદદાત્સુતૌ ।
ચારુદેષ્ણં ચ સાંબં ચ કૃતાસ્ત્રૌ શસ્તલક્ષણૌ

રન્તિશ્ચ રન્તિપાલશ્ચ દ્વૌ પુત્રૌ નન્દનસ્ય ચ ।
વૃકાય વૈ ત્વપુત્રાય વસુદેવઃ પ્રતાપવાન્

સૌમિં દદૌ સુત વીરં શૌરિઃ કૌશિકમેવ ચ ।
સૃંજયસ્ય ધનુશ્ચૈવ વિરજાશ્ચ સુતાવિમૌ

અનપત્યો ઽભવચ્છ્યામઃ શમીકસ્તુ વનં યયૌ ।
જુગુપ્સમાનો ભોજત્વં રાજર્ષિત્વમવાપ્તવાન્

ય ઇદં જન્મ કૃષ્ણસ્ય પઠતે નિયતવ્રતઃ ।
શ્રાવયેદ્બ્રાહ્મણંવાપિ સ મહાત્સુખમવાપ્નુયાત્

દેવદેવો મહાતેજાઃ પૂર્વં કૃષ્ણઃ પ્રજાપતિઃ ।
વિહારાર્થં મનુષ્યેષુ જજ્ઞે નારાયણઃ પ્રભુઃ

દેવક્યાં વસુદેવેન તપસા પુષ્કરેક્ષણઃ ।
ચતુર્બાહુસ્તુ સંજજ્ઞે દિવ્યરૂપશ્રિયાન્વિતઃ

પ્રકાશ્યો ભગવાન્યોગી કૃષ્ણો માનુષતાં ગતઃ ।
અવ્યક્તો વ્યક્તલિઙ્ગશ્ચ સ એવ ભગવાન્પ્રભુઃ

નારાયણો યતશ્ચક્રે વ્યયં ચૈવાવ્યયં હિ યત્ ।
દેવો નારાયણો ભૂત્વા હરિરાસીત્સનાતનઃ

યો ઽબુઞ્જાચ્ચાદિપુરુષં પુરા ચક્રે પ્રજાપતિમ્ ।
અદિતેરપિ પુત્રત્વમેત્ય યાદવનન્દનઃ

દેવો વિષ્ણુરિતિ ખ્યાતઃ શક્રાદવરજો ઽભવત્ ।
પ્રાસાદયન્યં ચ વિભું હ્યદિત્યાઃ પુત્રકારણે

વધાર્થં સુરશત્રૂણાં દૈત્યદાનવરક્ષસામ્ ।
યયાતિવંશજસ્યાથ વસુદેવસ્ય ધીમતઃ

કુલં પુણ્યં યતો જન્મ ભેજે નારાયમઃ પ્રભુઃ ।
સાગરાઃ સમકંપત ચેલુશ્ચ ધરણીધરાઃ

જજ્વલુસ્ત્વગ્નિહોત્રાણિ જાયમાને જનાર્દ્દને ।
શિવાશ્ચ પ્રવવુર્વાતાઃ પ્રશાન્તમભવદ્રજઃ

જ્યોતીંષ્યભ્યધિકં રેજુર્જાયમાને જનાર્દ્દને ।
અભિજિન્નામ નક્ષત્રં જયન્તી નામ શર્વરી

મુહૂર્ત્તો વિજયો નામ યત્ર જાતો જનાર્દ્દનઃ ।
અવ્યક્તઃ શાશ્વતઃ કૃષ્ણો હરિર્નારાયણઃ પ્રભુઃ

જજ્ઞે તથૈવ ભગવાન્માયયા મોહયન્પ્રજાઃ ।
આકાશાત્પુષ્પવૃષ્ટિં ચ વવર્ષ ત્રિદશેશ્વરઃ

ગીર્ભિર્મઙ્ગલયુક્તાભિસ્તુવન્તો મધુસૂદનમ્ ।
મહર્ષયઃ સગન્ધર્વા ઉપતસ્થુઃ સહસ્રશઃ

વસુદેવસ્તુ તં રાત્રૌ જાતં પુત્રમધોક્ષજમ્ ।
શ્રીવત્સલક્ષણં દૃષ્ટ્વા હૃદિ દિવ્યૈઃ સ્વલક્ષણૈઃ

ઉવાચ વસુદેવસ્તં રૂપં સંહર વૈ પ્રભો ।
ભીતો ઽહં કંસતસ્તાત તસ્માદેવં બ્રવીમ્યહમ્

મમ પુત્રા હતાસ્તેન જ્યેષ્ઠાસ્તે ઽદ્ભુતદર્શનાઃ ।
વસુદેવવચઃશ્રુત્વા રૂપં સંહૃતવાન્પ્રભુઃ

અનુજ્ઞાતઃ પિતા ત્વેનં નન્દગોપગૃહં નયત્ ।
ઉગ્રસેનગૃહે ઽતિષ્ઠદ્યશોદાયૈ તદા દદૌ

તુલ્યકાલં તુ ગર્ભિણ્યૌ યશોદા દેવકી તથા ।
યશોદા નન્દગોપસ્ય પત્ની સા નન્દગોપતેઃ

યામેવ રજનીં કૃષ્ણો જજ્ઞે વૃષ્ણિકુલે પ્રભુઃ ।
તામેવ રજનીં કન્યા યશોદાયાં વ્યજાયત

તં જાત રક્ષમાણસ્તુ વસુદેવો મહાયશાઃ ।
પ્રાદાત્પુત્રં યશોદાયૈ કન્યાં તુ જગૃહે સ્વયમ્

દત્ત્વેમં નન્દગોપસ્ય રક્ષેમમિતિ ચાબ્રવીત્ ।
સુતસ્તે સર્વકલ્યાણો યાદવાનાં ભવિષ્યતિ

અયં સ ગર્ભા દેવક્યા મમ ક્લેશાન્હરિષ્યતિ ।
ઉગ્રસેનાત્મજાયાથ કન્યામાનકદુન્દુભિઃ

નિવેદયામાસ તદા કન્યેતિ શુભલક્ષણા ।
સ્વસુસ્તુ તનયં કંસો જાતં નૈવાવધારયત્

અથ તામપિ દુષ્ટાત્મા હ્યુત્સસર્જ મુદાન્વિતઃ ।
તવૈષા હિ યથા કન્યા તથા મમ ન સંશયઃ ।
ન હન્મીમાં મહાબાહો વ્રજત્વેષા યથારુચિ

કન્યા સા વવૃધે તત્ર વૃષ્મિસદ્મનિ પૂજિતા ।
પુત્રવત્પાલયામાસ દેવી દેવીં મુદા તદા

તમેવં વિધિનોત્પન્નમાહુઃ કૃષ્ણં પ્રજાપતિમ્ ।
એકાદશા તુ જજ્ઞે વૈ રક્ષાર્થં કેશવસ્ય હ

એતાં ચૈકાગ્રમનસઃ પૂજયિષ્યન્તિ યાદવાઃ ।
દેવદેવો દિવ્યવપુઃ કૃષ્ણઃ સંરક્ષિતો ઽનયા

ઋષય ઊચુઃ
કિમર્થં વસુદેવસ્ય ભોજઃ કંસો નરાધિપઃ ।
જઘાન પુત્રાન્બાલાન્વૈ તન્નો વ્યાખ્યાતુમર્હસિ

સૂત ઉવાચ
શૃણુધ્વં વૈ યથા કંસઃ પુત્રાનાનકદુન્દુભેઃ ।
જાતાઞ્જાતાસ્તુ તાન્સર્વાન્નિષ્પિપેષ વૃથામતિઃ

ભયાદ્યથા મહાબાહો જાતઃ કૃષ્ણો વિવાસિતઃ ।
યથા ચ ગોષુ ગોવિન્દઃ સંવૃદ્ધઃ પુરુષોત્તમઃ

ઉદ્વાહે કિલ દેવક્યા વસુદેવસ્ય ધીમતઃ ।
સારથ્યં કૃતવાન્કંસો યુવરાજસ્તદાભવત્

તતોંઽતરિક્ષે વાગાસીદ્દિવ્યાભૂદ્યસ્ય કસ્યચિત્ ।
કંસસ્ય નામમાત્રેણ પુષ્કલા લોકસાક્ષિણી

યામેતં વહસે કંસ રથેન પ્રિયકારણાત્ ।
તસ્યા યશ્ચાષ્ટમો ગર્ભઃ સ તે મૃત્યુર્ભબિષ્યતિ

તાં શ્રુત્વા વ્યથિતો વાણીં તદા કંસો વૃથામતિઃ ।
નિષ્કૃષ્ય ખડ્ગં તાં કન્યાં હન્તુકામો ઽભવત્તદા

તમુવાચ મહાબાહુર્વસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।
ઉગ્રસેનાત્મજં કસં સૌત્દૃદાત્પ્રણયેન વા

ન સ્ત્રિયં ક્ષત્રિયો જાતુ હન્તુમર્હસિ કશ્ચન ।
ઉપાયઃ પરિદૃષ્ટો ઽત્ર મયા યાદવનન્દન

યો ઽસ્યાઃ સંજાયતે ગર્ભો હ્યષ્ટમઃ પૃથિવીપતે ।
તમહં તે પ્રયચ્છામિ તત્ર કુર્યા યથાક્રમમ્

ન ત્વિદાનીં યથેષ્ટં ત્વં વર્ત્તેથા ભૂરિદક્ષિણ ।
સર્વાનપ્યથ વા ગર્ભાન્પૃથઙ્નેષ્યામિ તે વશમ્

એવં મિથ્યા નરશ્રેષ્ઠ વાગેષા ન ભવિષ્યતિ ।
એવમુક્તો ઽનુનીતઃ સ જગ્રાહ વચનં તદા

વસુદેવશ્ચ તાં ભાર્યામવાપ્ય મુદિતો ઽભવત્ ।
કંસસ્તસ્યાવધીત્પુત્રાન્પાપકર્મા વૃથામતિઃ

ઋષય ઊચુઃ
ક એષ વસુદેવસ્તુ દેવકી ચ યશસ્વિની ।
નન્દગોપસ્તુ કસ્ત્વેષ યશોદા ય મહાયશાઃ

યો વિષ્ણું જનયામાસ યં ચ તાતેત્યભાષત ।
યા ગર્ભં જનયામાસ યા વૈનં યાભ્યવર્દ્ધયત્

સૂત ઉવાચ
પુરુષઃ કશ્યપસ્ત્વાસી દદિતિસ્તત્પ્રિયા તથા ।
કશ્યપો બ્રહ્મણોંઽશશ્ચ પૃથિવ્યા આદિતિસ્તથા

નન્દો દ્રોણઃ સમાખ્યાતો યશોદા ચ ધરાભવત્ ।
અથ કામાન્મહાબાહુર્દેવક્યાઃ સંપ્રવર્દ્ધયન્

અચરત્સ મહીં દેવઃ પ્રવિષ્ટો માનુષીં તનુમ્ ।
મોહયન્સર્વભૂતાનિ યોગાત્મા યોગમાયયા

નષ્ટે ધર્મે તદા જજ્ઞે વિષ્ણુર્વૃષ્ણિકુલે સ્વયમ્ ।
કર્ત્તું ધર્મવ્યવસ્થાનમસુરાણાં પ્રણાશનમ્

વૈદર્ભી રુક્મિણી કન્યા સત્યા નગ્નજિતસ્તદા ।
સત્રાજિતઃ સત્યભામા જાંબવત્યપિ રોહિણી

શૈબ્યા ધન્યાનિ દેવીનાં સહસ્રાણિ ચ ષોડશ ।
ચતુર્દશ તુ યે પ્રોક્તા ગણાસ્ત્વપ્સરસાં દિવિ

વિચાર્ય દેવૈઃ શક્રેણ વિશિષ્ટાસ્ત્વિહ પ્રેષિતાઃ ।
પત્ન્યર્થં વાસુદેવસ્ય ઉત્પન્ના રાજવેશ્મસુ

એતાઃ પત્ન્યો મહાભાગા વિષ્વક્સેનસ્ય વિશ્રુતાઃ ।
પ્રદ્યુમ્નશ્ચારુદેષ્ણશ્ચ સુદેવઃ શરભસ્તથા

ચારુશ્ચ ચારુભદ્રશ્ચ ભદ્રચારુસ્તથાપરઃ ।
ચારુવિદ્યશ્ચ રુક્મિણ્યાં કન્યા ચારુમતી તથા

સાનુર્ભાનુસ્તથાક્ષશ્ચ રોહિતો મન્ત્રવિત્તથા ।
જરો ઽધકસ્તામ્રચક્રૌ સૌભરિશ્ચ જરેધરઃ

ચતસ્રો જજ્ઞિરે તેષાં સ્વસારો ગરુડધ્વજાત્ ।
ભાનુઃ સૌભરિકા ચૈવ તામ્રપર્ણી જરન્ધરઃ

સત્યભામાસુતા એતે જાંબવત્યાઃ પ્રજાઃ શ્રુણુ ।
ભદ્રશ્ચ ભદ્રગુપ્તશ્ચ ભદ્રચિત્રસ્તથૈવ ચ

બધ્રબાહુશ્ચ વિખ્યાતઃ કન્યા ભદ્રવતી તથા ।
સંબોધની ચ વિખ્યાતા જ્ઞેયા જાંબવતીસુતાઃ

સંગ્રામજિચ્ચ શતજિત્તથૈવ ચ સહસ્ર જિત્ ।
એતે પુત્રાઃ સુદેવ્યાં ચ વિષ્વક્સેનસ્ય કીર્ત્તિતાઃ

વૃકો વૃકાશ્વો વૃકજિદ્વૃજિની ચ વરાઙ્ગના ।
મિત્રબાહુઃ સુનીથશ્ચ નાગ્નજિત્યા પ્રજાસ્ત્વિહ

એવમાદીનિ પુત્રાણાં સહસ્રાણિ નિબોધત ।
પ્રયુતં તુ સમાખ્યાતં વાસુદેવસ્ય યે સુતાઃ

અયુ તાનિ યથાષ્ટૌ ચ શૂરા રણવિશારદાઃ ।
જનાર્દનસ્ય વંશો વઃ કીર્તિતો ઽયં યથાતથમ્

બૃહતી પુરુભાર્યાસીત્સુમધ્યા સુગતિસ્તથા ।
કન્યા સા બૃહદુક્થસ્ય શૈનેયસ્ય મહાત્મનઃ

તસ્યાઃ પુત્રાસ્તુ વિખ્યાતાસ્ત્રયઃ સમિતિશોભનાઃ ।
આનન્દઃ કનકઃ શ્વેતઃ કન્યા શ્વેતા તથૈવ ચ

અગાવહસ્ય ચિત્રશ્ચ શૂરશ્ચિત્રરથશ્ચ યઃ ।
ચિત્રસેનઃ સ્મૃતશ્ચાસ્ય કન્યા ચિત્રવતી તથા

તુમ્બશ્ચ તુમ્બંવર્ચાશ્ચ જાતૌ તુમ્બસ્ય તાવુભૌ ।
ઉપાસંગસુતૌ દ્વૌ તુ વજ્રારઃ ક્ષિપ્ર એવ ચ

ભૂરીન્દ્રસેનો ભૂરિશ્ચ ગવેષણસુતાપુભૌ ।
યુધિષ્ટિરસ્ય કન્યાયાં સુધનુસ્તસ્ય ચાત્મજઃ

કાશ્યાં તુ પઞ્ચ તનયાંલ્લેભે સાંબાત્તરસ્વિનઃ ।
સત્યપ્રકૃતયો દેવાઃ પઞ્ચ વીરાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ

તિસ્રઃ કોટ્યસ્તુ પૌત્રાણાં યાદવાનાં મહાત્મનામ્ ।
સર્વમેવ કુલં યચ્ચ વર્ત્તન્તે ચૈવ યે કુલે

વિષ્ણુસ્તેષાં પ્રમાણે ચ પ્રભુત્વે ચ વ્યવસ્થિતઃ ।
નિદેશસ્થાયિભિસ્તસ્ય બધ્યન્તે સુરમાનુષાઃ

દેવાસુરાહવહતા અસુરા યે મહાબલાઃ ।
ઇહોત્પન્ના મનુષ્યેષુ બાધન્તે તે તુ માનવાન્

તેષામુત્સાદનાર્થાય ઉત્પન્ના યાદવે કુલે ।
સમુત્પન્નં કુલશતં યાદવાનાં મહાત્મનામ્

ઇતિ પ્રસૂતિર્વૃષ્ણીનાં સમાસવ્યાસયોગતઃ ।
કીર્ત્તિતા કીર્ત્તનીયા સ કીર્ત્તિસિદ્ધિમભીપ્સતા