Brahmanda Purana · Chapter 2.66

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde somasaumyayorjanmakathanaṃ nāma pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 65//
sūta uvāca
somasya tu budhaḥ putro budhasya tu purūravāḥ /
tejasvī dānaśīlaśca yajvā vipuladakṣiṇaḥ

brahmavādī parākrāntaḥ śatrubhiryudhi durjayaḥ /
āharttā jāgnihotrasya yajñānāṃ ca mahīpatiḥ

satyavāgdharmabuddhiśca kāntaḥ saṃvṛttamaithunaḥ /
atīva triṣu lokeṣu rūpeṇāpratimo 'bhavat

taṃ brahmavādinaṃ dāntaṃ dharmajñaṃ satyavādinam /
urvaśī varayāmāsa hitvā mānaṃ yaśasvinī

tayā sahāvasadrājā daśa varṣāṇi cāṣṭa ca /
sapta ṣaṭsapta cāṣṭau ca daśa cāṣṭau ca vīryavān

vane caitrarathe ramye tathā mandākinītaṭe /
alakāyāṃ viśālāyāṃ nandane ca vanottame

gandhamādanapādeṣu meruśṛṅge nagottame /
uttarāṃśca kurūnprāpya kalāpagrāmameva ca

eteṣu vanamukhyeṣu surairācariteṣu ca /
urvaśyā mahito rājā reme paramayā mudā

ṛṣaya ūcuḥ
gandharvī corvaśī devī rājānaṃ mānuṣaṃ katham /
utsṛjya taṃ ca saṃprāptā tanno brūhi ca duṣkṛtam

sūta uvāca
brahmaśāpābhibhūtā sā mānuṣaṃ samupasthitā /
ātmanaḥ śāpamokṣārthaṃ niyamaṃ sā cakāra tu

anagnadarśanaṃ caiva akāmātsaha maithunam /
dvau meṣau śayanābhyāśe sā tāvaddhyavatiṣṭhate

ghṛtamātraṃ tathā'hāraḥ kālamekaṃ tu pārthiva /
yadyeṣa samayo rājanyāvatkālaśca te dṛḍhaḥ

tāvatkālaṃ tu vatsyāmi eṣa naḥ samayaḥ kṛtaḥ /
tasyāstaṃ samayaṃ sarvaṃ sa rājā paryapālayat

evaṃ sā cāvasattena sahelenā bhigāminī /
varṣāṇyatha catuḥṣaṣṭiṃ tadbhaktyā śāpamohitā

urvaśī mānuṣaṃ prāptā gandharvāścintayānvitāḥ /
gandharvā ūcuḥ
cintayadhvaṃ mahābhāgā yathā sā tu varāṅganā

āgacchettu punardevānurvaśī svargabhūṣaṇam /
tato viśvāpasurnāma gandharvaḥ sumahāmatiḥ

jahāroraṇakau tasyāstatpaścātsā divaṃ gatā /
tasyāstu viraheṇāsau bhramamāṇastvathorvaśīm

dadarśa ca kurukṣetre tayā saṃbhāṣito 'pyayam /
gandharvānupadhāveti sa taccakre 'tha te daduḥ

agnisthālīṃ tayā rājā gataḥ svargaṃ mahārathaḥ /
eko 'gniḥ pūrvamāsīdvai ailastaṃ trīnakalpayat

evaṃprabhāvo rājāsīdailastu dvijasattamāḥ /
deśe puṇyatame caiva maharṣibhiralaṅkṛte

rājyaṃ sa kārayāmāsa prayāge pṛthivīpatiḥ /
uttare yāmune tīre pratiṣṭhāne mahāyaśāḥ

tasya putrā babhūvurhi ṣaḍindropamatejasaḥ /
gandharvaloke viditā āyurddhīmānamāvasuḥ

viśvāvasuḥ śratāyuśca ghṛtāyuścovarśīsutāḥ /
amāva sostu vai jāte bhīmo rājātha viśvacit

śrīmānbhīmasya dāyādo rājāsītkāñcanaprabhaḥ /
vidvāṃstu kāñcanasyāpi suhotro 'bhūnmahābala

suhotrasyābhavajjahnuḥ keśinīgarbhasaṃbhavaḥ /
pratigatya tato gaṅgā vitate ya5karmaṇi

sādayāmāsa taṃ deśaṃ bhāvinor'thasya darśanāt /
gaṅgayā plāvitaṃ dṛṣṭvā yajñavāṭaṃ samantataḥ

sauhotrirapi saṃkruddho gaṅgāṃ rājā dvijottamāḥ /
tadārājarṣiṇā pītāṃ gaṅgāṃ dṛṣṭvā surarṣayaḥ

upaninyurmahābhāgā duhitṛtvena jāhnavīm /
yauvanāśvasya pautrīṃ tu kāverīṃ jahnurāvahat

yuvanāśvasya śāpena gaṅgārddhena vinirmame /
kāverīṃ saritāṃ śreṣṭha jahnubhāryāmaninditām

jahnustu dayitaṃ putraṃ sunahaṃ nāma dhārmikam /
kāveryāṃ janayāmāsa ajakastasya cātmajaḥ

ajakasya tu dāyādo balākāśvo mahāyaśāḥ /
babhūva mṛga śīlaḥ suśastasyātmajaḥ smṛtaḥ

kuśaputrā babhūvuśca catvāro devavarcasaḥ /
kuśāṃbaḥ kuśānābhaśca amūrtarayamo vasuḥ

kuśikastu tapastepe putrārthī rājasattamaḥ /
pūrṇe varṣasahasre vai śatakraturapaśyata

tamugratapasaṃ dṛṣṭvā sahasrākṣaḥ purandaraḥ /
samarthaḥ putrajanane svayamevāsya śāśvataḥ

putratvaṃ kalpayāmāsa svayameva purandaraḥ /
gādhirnāmābhavatputraḥ kauśikaḥ pākaśāsanaḥ

paurukutsyabhavadbhāryā gādhestasyāmajāyata /
pūrvaṃ kanyā mahābhāgā nāmnā satyavatī śubhā

tāṃ gādhiḥ putrakāmāya ṛcīkāya dadau prabhuḥ /
tasyāḥ prītastu vai bharttā bhārgavo bhṛgunandanaḥ

putrārthe sādhayāmāsa caruṃ gādhestathaiva ca /
athāvocatpriyāṃ tatra ṛcīko bhārgavastadā

upabhojyaścarurayaṃ tvayā mātrā ca te śubhā /
tasyā janiṣyate putro dīptimānkṣattriyarṣabhaḥ

ajeyaḥ kṣattriyairyuddhe kṣatriyarṣabhasūdanaḥ /
tavāpi putraṃ kalyāṇi dhṛtimantaṃ tapodhanam

śamātmakaṃ dvijaśreṣṭhaṃ carureṣa vidhāsyati /
evamuktvā tu tāṃ bhāryāmṛcīko bhṛgunandanaḥ

tapasyabhirato nityamaraṇyaṃ praviśeśa ha /
gādhiḥ sadārastu tadā ṛcīkāśramamabhyagāt

tīrthayātrāprasaṃgena sutāṃ draṣṭuṃ nareśvaraḥ /
carudvayaṃ gṛhītvā tu ṛṣeḥ styavatī tadā

bharturvacanamavyagrā hṛṣṭā mātre nyavedayat /
mātā tu tasyai daivaina duhitre svacaruṃ dadau

tasyāścarumathājñānādātmanaḥ sā cakāra ha /
atha satyavatī garbhaṃ kṣatriyāntakaraṃ śubham

dhārayāmāsa dīptena vapuṣā ghoradarśanā /
tāmṛcīkastato dṛṣṭvā yogenāpyavamṛśya ca

tadābravīddvijaśreṣṭhaḥ svāṃ bhāryāṃ varavarṇinīm /
mātrāsi vañcitā bhadre caruvyatyāsahetunā

janiṣyati hi putraste krūrakarmātidārumaḥ /
mātā janiṣyate cāpi tathā bhūtaṃ tapodhanam

viśvaṃ hi brahmatapasā mayā tatra samarpitam /
evamuktā mahābhāgā bhartrā satyavatī tadā

prasādayāmāsa patiṃ suto me nedṛśo bhavet /
brāhmaṇāpasadastvatta ityukto munimabravīt

naiva saṃkalpitaḥ kāmo mayā bhadre tathā tvayā /
ugrakarmā bhavetputraḥ piturmātuśca kāraṇāt

punaḥ satyavatī vākyamevamuktābravīdidam /
icchaṃllokānapi mune sṛjethāḥ kiṃ punaḥ sutam

śamātmakamṛjuṃ bharttaḥ putraṃ me dātumarhasi /
kāmamevaṃvidhaḥ pautro mama syāttava suvrata

yadyanyathā na sakyaṃ vai kartuṃmevaṃ dvijottama /
tataḥ prasādamakarotsa tasyāstapaso balāt

putre nāsti viśeṣo me pautre vā varavarṇini /
tvayā yathoktaṃ vacanaṃ tathā bhadrebhaviṣyati

tasmātsatyavatī putraṃ janayāmāsa bhārgavam /
tapasyabhirataṃ dāntaṃ jamadagniṃ śamātmakam

bhṛgoścaruviparyāse raudravaiṣṇavayoḥ purā /
jamanādvaiṣṇavasyāgnerjamadagnirajāyata

viśvāmitraṃ tu dāyādaṃ gādhiḥ kuśikanandanaḥ /
prāpya brahmarṣisamatāṃ jagāma brahmaṇā vṛtaḥ 66.58//
sā hi satyavatī puṇyā satyavrataparāyaṇā /
kauśikī tu samākhyātā pravṛtteyaṃ mahānadī

parisrutā mahābhāgā kauśikī saritāṃ varā /
ikṣvākuvaṃśaprabhavo reṇuko nāma pārthivaḥ

tasya kanyā mahābhāgā kamalī nāma reṇukā /
reṇukāyāṃ kamalyāṃ tu tapodhṛtisamādhinā

ārcīko janayāmāma jamadagniḥ sudāruṇam /
sarvavidyāntagaṃ śreṣṭhaṃ dhanurvedasya pāragam

rāmaṃ kṣattriyahantāraṃ pradīptamiva pāvakam /
aurvasyaivamṛcīkasya satyavatyāṃ mahāmanāḥ

jamadagnistapovīryājjajñe brahmavidāṃ varaḥ /
madhyamaśca śunaḥśephaḥ śunaḥ pucchaḥ kaniṣṭhakaḥ

viśvāmitrastu dharmātmā nāmnā viśvarathaḥ smṛtaḥ /
jajñe bhṛguprasādena kauśikānvayavarddhanaḥ

viśvāmitrasya putrastu śunaḥśepho 'bhavanmuniḥ /
hariścandrasya yajñe tu paśutve niyataḥ sa vai

devairdattaḥ śunaḥśepho viśvāmitrāya vai punaḥ /
devairdattaḥ sa vai yasmāddevarātastato 'bhavat

viśvāmitrasya putrāṇāṃ śunaḥśepho 'grajaḥ smṛtaḥ /
madhucchandādayaścaiva kṛtadevau dhruvāṣṭakau

kacchapaḥ pūraṇaścaiva viśvāmitrasutāstu vai /
teṣāṅgotrāṇi bahudhā kauśikānāṃ mahātmanām

pārthivā devarātāśca jājñavalkyāḥ samarpaṇāḥ /
uduṃbarāśca vātaḍyāstalakāyanacāndravāḥ

lohiṇyo reṇavaschaiva tathā kāriṣavaḥ smṛtāḥ /
babhravaḥ paṇinaschaiva dhyānajapyāstathaiva ca

śyāmāyanā hiraṇyākṣāḥ sāṃkṛtā gālavāḥ smṛtāḥ /
devalā yāmadūtāśca śālaṅkāyanabāṣkalāḥ

lālāḍhyā bādarāścānye viśvāmitrasya dhīmataḥ /
ṛṣyantaravivāhyāste bahabaḥ kauśikāḥ smṛtāḥ // 65.73//
kauśikāḥ sauśrutāścaiva tathānye saindhavāyanāḥ /
yogeśvarasya puṇyasya bahmarṣeḥ kauśikasya vai /
viśvāmitrasya putrāṇāṃ śunaḥśepho 'grajaḥ smṛtaḥ

dṛṣadvatī sutaścāpi viśvāmitrāttathāṣṭakaḥ /
aṣṭakasya suto lauhiḥ prokto jahnugaṇo mayā

ṛṣaya ūcuḥ
kiṃlakṣaṇena dharmeṇa tapaseha śrutena vā

brāhmaṇyaṃ samanuprāptaṃ viśvāmitrādibhirnṛpaiḥ /
yenayenābhidhānena brāhmaṇyaṃ kṣatriyā gatāḥ

viśeṣaṃ jñātumicchāmi tapaso dānatastathā /
evamuktastato vākyamabravīdidamarthavat

anyāyopagatairdravyairāhūya dvijasattamān /
dharmābhikāṅkṣī yajate na dharmaphalamaśnute

japaṃ kṛtvā tathā tīvraṃ dhanalobhānniraṅkuśaḥ /
rāgamohānvito hyante pāvanārthaṃ dadāti yaḥ

tena dattāni dānāni hyaphalāni bhavantyuta /
tasya dharmapravṛttasya hiṃsakasya durātmanaḥ

evaṃ labdhvā dhane mohāddadato yajataśca ha /
saṃkliṣṭaṃ karmaṇā dānaṃ na tiṣṭhati durātmanaḥ

nyāyāgatānāṃ dravyāṇāṃ tīrthaṃ saṃpratipādanam /
kāmānanabhi saṃdhāya yajate ca dadāti ca

sa dānaphalamāpnoti tacca dānaṃ sukhodayam /
dānena bhogānāpnoti svargaṃ satyena gacchati

tapasā tu sutaptena lokānviṣṭabhya tiṣṭhati /
satyaṃ tu tapasaḥ śreyastasmājjñānaṃ guru smṛtam

śrūyate hi tapassiddhāḥ kṣattropetā dvijātayaḥ /
viśvāmitro narapatirmāndhātā saṃkṛtiḥ kapiḥ

kāśyaśca purukutsaśca śalo gṛtsamadaḥ prabhuḥ /
ārṣṭiṣeṇo 'jamīḍhaśca bhārgavyomastathaiva ca

kakṣīvāṃścaivauśijaśca nṛpaśca śiśirastathā /
rathāntaraḥ śaunakaśca viṣṇuvṛddhādayo nṛpāḥ

kṣatropetāḥ smṛtā hyete tapasā ṛṣitāṃ gatāḥ /
ete rājarṣayaḥ sarve siddhiṃ tu mahatīṃ gatāḥ

ata jñardhvaṃ pravakṣyāmi āyorvaṃśaṃ mahātmanaḥ