Brahmanda Purana · Chapter 2.65

eti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīye upoddhātapāde nimivaṃśānukīrtanaṃ nāma catuḥṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 64//
sūta uvāca
pitā somasya vai viprā jajñe 'trirbhagavānṛṣiḥ /
tatrātriḥ sarvalokānāṃ tasthau svenaujasā vṛtaḥ

karmaṇā manasā vācā śubhānyeva samācaran /
kāṣṭhakuḍyaśilābhūta ūrddhvabāhurmahādyutiḥ

suduścaraṃ nāma tapo yena taptaṃ mahātpurā /
trīṇi varṣasahasrāṇi divyānīti hi naḥ śrutam

tasyorddhvaretasastatra sthitasyānimiṣasya ha /
somatvaṃ tanurāpede mahābuddhiḥ sa vai dvijaḥ

ūrddhvamācakrame tasya somatvaṃ bhāvitātmanaḥ /
netrābhyā masravatsomo daśadhā dyotayan diśaḥ

taṃ garbhaṃ vidhinā hṛṣṭā daśa devyo dadhustadā /
sametya dhārayāmāsurna ca tāḥ samaśaknuvan

sa tābhyaḥ sahasaivātha digbhyo garbhaḥ prasādhitaḥ /
papāta bhāsayaṃllokāñchītāṃśuḥ sarvabhāvanaḥ

yadā na dhāraṇe śaktāstasya garbhasya tāḥ striyaḥ /
tataḥ sahābhiḥ śītāṃśurnipapāta vasuṃdharām

patantaṃ somamālokya brahmā lokapitāmahaḥ /
rathamāropayāmāsa lokānāṃ hitakāmyayā

sa hi vedamayo viprā dharmātmā satyasaṃgaraḥ /
yukte vājisahasreṇa rathe 'dhyāsteti naḥśrutam

tasminnipatite devāḥ putre 'treḥ paramātmanaḥ /
tuṣṭuvurbrahmaṇaḥ putrā mānasāḥ sapta viśrutāḥ

tatraivāṅgirasāstasya bhṛgoścaivātmajāstathā /
ṛgbhiryajurbhirbahubhiratharvāṅgirasairapi

tataḥ saṃstūyamānasya tejaḥ somasya bhāsvataḥ /
āpyāyamānaṃ lokāṃstrīnbhāvayāmāsa sarvaśaḥ

sa tena rathamukhyena sāgarāntāṃ vasuṃdharām /
triḥsaptakṛtvo 'tiyaśāścakārābhipradakṣiṇam

tasya yadvarddhitaṃ tejaḥ pṛthivīmanvapadyata /
oṣadhyastāḥ samudbhūtāstejasā khaṃ jvalatyuta

tābhiḥ puṇyātyayaṃ lokānprajāścāpi caturvidhāḥ /
poṣṭā hi bhagavānsomo jagato hi dvijottamāḥ

sa labdhatejāstapasā saṃstavaistaiḥ svakarmabhiḥ /
tavastepe mahābhāgaḥ samānāṃ navatīrdaśa

iraṇyavarṇā yā devyo dhārayantyātmanā jagat /
vibhustāsāṃ mudā somaḥ prakhyātaḥsvena karmaṇā

tatastasmai dadau rājyaṃ brahmā brahmavidāṃ varaḥ /
bījauṣadhīnāṃ viprāṇāmapāṃ ca dvijasattamāḥ

so 'bhiṣikto mahātejā mahārājyena rājarāṭ /
lokānvai bhāvayāmāsa tejasvī tapatāṃ varaḥ

saptaviṃśatirindostu dākṣāyaṇyo mahāvratāḥ /
dadau prācetaso dakṣo nakṣatrāṇīti yā viduḥ

sa tatprāpya mahādrājyaṃ somaḥ somavatāṃ prabhuḥ /
samārebhe rājasūyaṃ sahasraśatadakṣiṇam

hiraṇyagarbhaścodgātā brahmā brahmatvamīyivān /
sadasyastatra bhagavānharirnārāyaṇaḥ prabhuḥ

sanatkumārapramukhairādyairbrahmarṣibhirvṛtaḥ

dakṣiṇāmadadātsomastrīṃllokāniti naḥ śrutam /
tebhyo brahmarṣimukhyebhyaḥ sadasyebhyaśca vai dvijāḥ

taṃ sinī ca kuhūścaiva vapuḥ puṣṭiḥ prabhā vasuḥ /
kīrttirdhṛtiśca lakṣmīśca nava devyaḥ siṣevire

prāpyāvabhṛthamavyagraḥ sarvadevarṣipūjitaḥ /
atireje hi rājendro daśadhā bhāsayandiśaḥ

tasya tatprāpya duṣprāpamaiśvaryamṛṣisaṃstutam /
vibabhrāma matirviprā vinayādanayāvṛtā

bṛhaspateḥ savai bhāryāṃ tārāṃ nāma yaśasvinīm /
jahāra sahasā sarvānavamatyāṅgiraḥsutān

sa yācyamāno devaiśca tathā devarṣibhiśca ha /
naiva vyasarjayattārāṃ tasmā aṅgirase tadā

uśanāstasya jagrāha pārṣṇimaṅgiraso bhavaḥ /
sa hi śiṣyo mahātejāḥ pituḥ pūrvaṃ bṛhaspateḥ

tena snehena bhagavānrudrastasya bṛhaspateḥ /
pārṣmigrāho 'bhavaddevaḥ pragṛhyājagavaṃ dhanuḥ

tena brahmaśiro nāma paramāstraṃ mahātmanā /
uddiśya devānutsṛṣṭaṃ yenaiṣāṃ nāśitaṃ yaśaḥ

tatra tadyuddhamabhavatprakhyātaṃ tārakāmayam /
devānāṃ dānavānāṃ ca lokakṣayakaraṃ mahat

tatra śiṣṭāstu ye devāstuṣitāścaiva te smṛtāḥ /
brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmurādidevaṃ pitāmaham

tato nivāryośanasaṃ rudraṃ jyeṣṭhaṃ ca śaṅkaram /
dadāvāṅgirase tārāṃ svayametya pitāmahaḥ

antarvatnīṃ ca tāṃ dṛṣṭvā tārāṃ tārādhipānanām /
garbhamutsṛja sadyastvaṃ vipraḥ prāha bṛhaspatiḥ

madīyāyāṃ na te yonau garbho dhāryaḥ kathañcana /
atho tārāsṛjadgarbhaṃ jvalantamiva pāvakam

jātamātro 'tha bhagavāndevānāmākṣipadvapuḥ /
tataḥ saṃśayamāpannastārāmakathayansurāḥ

satyaṃ brūhi sutaḥ kasya somasyātha bṛhaspateḥ /
hrīyamāṇā yadā devānnāha sā sādhvasādhu vā

tadā tāṃ śaptumārabdhaḥ kumāro dasyuhantamaḥ /
taṃ nivārya tadābrahmā tārāṃ papraccha saṃśayam

yadatra tathyaṃ tadbrūhi tāre kasya sutastvayam /
sā prāñjaliruvācedaṃ brahmāṇaṃ varadaṃ prabhum

somasyati mahātmānaṃ kumāraṃ dasyuhantamam /
tataḥ sutamupāghrāya somo rājā prajāpatiḥ

budha ityakaronnāma tasya putrasya dhīmataḥ /
pratighasraṃ ca gagane samabhyuttiṣṭhate budhaḥ

utpādayāmāsa tadā putraṃ ve rājaputrikā /
tasya putro mahātejā babhūvailaḥ purūravāḥ

urvaśyāṃ jajñire tasya patrāḥ ṣaṭ sumahaujasaḥ /
prasahya dharṣitastatra vivaśo rājayakṣmaṇā

tato yakṣmābhibhūtastu somaḥ prakṣiṇamaṇḍalaḥ /
jagāma śaraṇāyātha pitaraṃ so 'trimeva tu

tasya tatpāpaśamanaṃ cakārātrirmahāyaśāḥ /
sa rājayakṣmaṇā muktaḥ śrīyā jajavāla sarvaśaḥ

etatsomasya vai janma kīrttitaṃ dvijasattamāḥ /
vaṃśaṃ tasya dvijaśreṣṭhā kīrtyamānaṃ nibodhata

dhanyamārogyamāyuṣyaṃ puṇyaṃ kalmaṣaśodhanam /
saumyasya canma śrutvaivaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate