Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahmanda Purana · Chapter 2.59

2.59.1

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokta madhyamabhāge tṛtīya upāddhātapāde 'ṣṭapañcaśattamo 'dhyāyaḥ // 58//
bṛhaspatiruvāca
ṛṣayastveva muktāstu paraṃ harṣamupāgatāḥ /
paraṃ śuśrūṣayā bhūyaḥ papracchustadanantaram

2.59.2

ṛṣaya ūcuḥ
vaṃśānāmānupūrvyeṇa rājñāṃ cāmitatejasām /
sthitiṃ caiṣāṃ prabhāvaṃ ca brūhi naḥ paripṛcchatām

2.59.3

evamuktastatastaistu tadāsau lomaharṣaṇaḥ /
śṛṇvatāmuttarākhyāne ṛṣīṇāṃ vākya kovidaḥ

2.59.4

akhyānakuśalo bhūyaḥ paraṃ vākyamuvāca ha /
bruvato me nibodhaṃśca ṛṣirāha yathā mama

2.59.5

vaṃśānāmānupūrvyeṇa rājñāṃ cāmitatejasām /
sthitiṃ caiṣāṃ prabhāvaṃ ca kramato me nibodhata

2.59.6

varuṇasya sapatnīkān stutā devī udāhṛtā /
tasyāḥ putrau kalirvaidyaḥ stutā ca surasuṃdarī

2.59.7

kaliputrau mahāvīryauṃ jayaśca vijayaśca ha /
vaidyaputrau ghṛṇiścaiva muniścaiva mahābalau

2.59.8

prattānāmanu kāmānāmanyonyasya prabhakṣiṇau /
bhakṣyitvā tāvanyonyaṃ vināśaṃ samavāpnutaḥ

2.59.9

kaliḥ surāyāḥ saṃjñeyastasya putro madaḥ smṛtaḥ /
smṛtā hiṃsā kalerbhāryā śreṣṭhā yā nikṛtasmṛtiḥ

2.59.10

prasūtānye kaleḥ putrāścatvāraḥ puruṣādakāḥ /
nāke vighnaśca vikhyāto bhadramovidhamastathā

2.59.11

aśiraskatayā vighno nākaścaivāśarīravān /
bhadramaścaikahasto 'bhūdvidhamaścaikapātsmṛtaḥ

2.59.12

bhadramasya tathāpatnī tāmasī pūtanā tathā /
revatī vidhamasyāpi tayoḥ putrāḥ sahasraśaḥ

2.59.13

nākasya śakuniḥ patnī vighnasya ca ayo mukhī /
rākṣasāstu mahāvīryāḥ saṃdhyādvayavicārimaḥ

2.59.14

revatīpūtanāputrā naiṛtā nāmataḥ smṛtāḥ /
grahaste rākṣasāḥ sarve bālānāṃ tu viśeṣataḥ

2.59.15

skandasteṣāmadhipatirbrahmaṇo 'numataḥ prabhuḥ /
bṛhaspateryā bhaginī varastrī brahmacāriṇī

2.59.16

yogasiddhā jagatkṛtsnamasaktā carate sadā /
prabhāsasya tu sā bhāryā vasūnāmaṣṭamasya ca

2.59.17

viśvakarmā surastasyā jātaḥ śilpiprajāpatiḥ /
tvaṣṭā virājo rūpāṇi dharmapautra udāradhīḥ

2.59.18

karttā śilpisahasrāṇāṃ tridaśānāṃ tu yogataḥ /
yaḥsarveṣāṃ vimānāni devatānāṃ cakāra ha

2.59.19

mānuṣāścopajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ /
prahrādī viśrutā tasya patnī tvaṣṭurvirocanā

2.59.20

virocanasya bhaginī mātā triśirasastathā /
devācāryasya mahato viśvarūpasya dhīmataḥ

2.59.21

viśvakarmātmajaśvaiva viśvakarmā mayaḥ smṛtaḥ /
sureṇuriti vikhyātā svasā tasya yavīyasī

2.59.22

tvāṣṭrī yā saviturbhāryā punaḥ saṃjñeti viśrutā /
prāsūta sā mahābhāgaṃ manuṃ jyeṣṭhaṃ vivasvataḥ

2.59.23

yamau prāsūta ca punaryamaṃ ca yamunāṃ ca ha /
sā tu gatvā kurūndevī vaḍavā rūpadhāriṇī

2.59.24

savituścāsya rūpasya nāsikābhyāṃ tu tau smṛtau /
prāsūta sā mahābhāga tvantarikṣe 'śvinau kila

2.59.25

nāsatyaṃ caiva dasraṃ ca mārttaṇḍasyātmajāvubhau /
ṛṣaya ūcuḥ
kasmānmārttaṇḍa ityeṣa vivasvānudito budhaiḥ

2.59.26

kimarthaṃ sāsurūpā vai nāsikābhyāmasūyata /
etadveditumicchāmo sarvaṃ no brūhi pṛcchatām

2.59.27

sūta uvāca
cirotpannamatirbhinnamaṇḍaṃ tvaṣṭrā vidāritam /
garbhavadhaṃ bhrāntaḥ kaśyapo vidruto bhavet

2.59.28

aṇḍe dvidhākṛte tvaṇḍaṃ dṛṣṭvā tvaṣṭedamabravīt /
naitannyūnaṃ bhavādaṇḍaṃ mārttaṇḍastvaṃ bhavānagha

2.59.29

na khalvayaṃ mṛtoṃ'ḍastha iti snehātpitābravīt /
tasya tadvacanaṃ śrutvā nāmānvarthamudāharan

2.59.30

yanmārttaṇḍo bhavetyuktastvaṇḍātsoṃḍe dvidhākṛte /
tasmādvivasvānmārttaṇḍaḥ purāṇajñairvibhāvyate

2.59.31

tataḥ prajāḥ pravakṣyāmi mārttaṇḍasya vivasvataḥ /
vijajñe saviturbhāryā saṃjñā putrāṃstu trīnpunaḥ

2.59.32

manuṃ yamīṃ yamaṃ caiva chāyā sā tapatī tathā /
śanaiścaraṃ tathaivaite mārttaṇḍasyātmajāḥ smṛtāḥ

2.59.33

vivasvānkaśyapājjajñe dākṣāyiṇyāṃ mahāyaśāḥ /
tasya saṃjñābhavadbhāryā tvāṣṭrī devī vivasvataḥ

2.59.34

sureṇuriti vikhyātā punaḥ saṃjñeti viśrutā /
sā tu bhāryā bhagavato mārttaṇḍasyātitejasaḥ

2.59.35

na khalvaye mṛto hyaṇḍe iti snehāttamabravīt /
ajānankaśyapaḥ snehāt mārttaṇḍa iti cocyate

2.59.36

tejastvabhyadhikaṃ tasya nityameva vivasvataḥ /
yenāpi tāpayāmāsa trīlloṅkānkaśyapātmajaḥ

2.59.37

trīṇyapatyāni saṃjñāyāṃ janayāmāsa vai raviḥ /
dvau sutau tu mahāvīryauṃ kanyaikā viditaiva ca

2.59.38

manurvaivasvato jyeṣṭhaḥ śrāddhadevaḥ prajāpatiḥ /
tato yamo yamī caiva yamajau saṃbabhūvatuḥ

2.59.39

asahyatejastadrūpaṃ dṛṣṭvā saṃjñā vivasvataḥ /
asahantī svakāṃ chāyāṃ savarṇāṃ nirmame punaḥ

2.59.40

mahābhāgā tu sā nārī tasyāśchāyāsamudgatā /
prāñjaliḥ prayatā bhūtvā punaḥ saṃjñāmabhāṣata

2.59.41

vadasva kiṃ mayā kāryaṃ sā saṃjñā tāmathābravīt /
ahaṃ yāsyāpi bhadraṃ te svameva bhavanaṃ pituḥ

2.59.42

tvayeha bhavane mahyaṃ vastavyaṃ nirviśaṅkayā /
imau ca bālakau mahyaṃ kanyā ca varavarṇinī

2.59.43

bharttavyā naivamākhyeyamidaṃ bhagavate tvayā /
imau ca bālakau mahyaṃ tathetyuktā tathā ca sā

2.59.44

tvaṣṭuḥ samīpamagamadvrīḍiteva tapasvinī /
pitā tāmāgatāṃ dṛṣṭvā kruddhaḥ saṃjñāmathābravīt

2.59.45

bharttuḥ samīpaṃ gaccheti niyuktā ca punaḥ punaḥ /
agamadvaḍavā bhūtvācchādya rūpamaninditā

2.59.46

uttarānsā kurūngatvā tṛṇānyatha cacāra sā /
dvitīyāyāṃ tu saṃjñāyāṃ saṃjñeyamiti cintya tām

2.59.47

ādityo janayāmāsa putrāvādityavarcasau /
pūrvajasya manostulyau sādṛśyena tu tau prabhū

2.59.48

śrutaśravā manustābhyāṃ sāvarṇirvai bhaviṣyati

2.59.49

śrutakarmā tu vijñeyo graho vai yaḥ śanaiścaraḥ /
manurevābhavatso 'pi sāvarṇiriti cocyate

2.59.50

saṃjñā tu pārthivī sā vai svasya putrasya vai tadā /
cakārābhyadhikaṃ snehaṃ ta tathā pūrvajeṣu vai

2.59.51

manustacchākṣamatsarvaṃ yamastadvai na cākṣamat /
bahuśo jalpamānastu sāpatnyādatiduḥkhitaḥ

2.59.52

tāṃ vai roṣācca bālācca bhāvinor'thasya vai balāt /
yadā saṃtarjayāmāsa cchāyāṃ vaivasvato yamaḥ

2.59.53

sā śaśāpa tataḥ krodhātsārṇijananī yamam /
yadā tarjayase 'kasmātpitṛbhāryāṃ yaśasvinīm

2.59.54

tasmāttavaiṣa caramaḥ patiṣyati na saṃśayaḥ /
yamastu tena śāpena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ

2.59.55

manunā saha dharmātmā pituḥ sarvaṃ nyavedayat /
bhṛśaṃ śāpabhayodvignaḥ saṃjñāvākyairvinirjitaḥ

2.59.56

tasyāṃ mayodyataḥ pādo na tu dehe nipātitaḥ /
bālyādvā yadi vā mohāttadbhavānkṣantumarhati

2.59.57

śapto 'hamasmi lokeśa jananyā tapatāṃ vara /
tava prasādo nastrātumetasmānmahato bhayāt

2.59.58

vivasvānevamuktastu yamaṃ provāca vai prabhuḥ /
asaṃśayaṃ putra mahadbhaviṣyatyatra kāraṇam

2.59.59

yena tvāmāviśatkrodho dharmajñaṃ satyavādinam /
na śakyametanmithya tu karttuṃ māturvacastava

2.59.60

kṛmayo māṃsamādāya yāsyanti ca mahīṃ tava /
tataḥ pādaṃ mahāprājña punaḥ sāṃprāpsyase sukham

2.59.61

kṛtamevaṃ vacaḥ satyaṃ mātustava bhaviṣyati /
śāpasya parihāreṇa tvaṃ ca trāto bhaviṣyasi

2.59.62

ādityastvabravītsaṃjñāṃ kimarthaṃ tanayeṣu tu /
tulyeṣvabhyadhikasneha ekasminkriyate tvayā

2.59.63

sā tatpariharantī vai nācacakṣe vivasvataḥ /
ātmanā sa samādhāya yogāttattvamapaśyata

2.59.64

tāṃ śaptukāmo bhagavānnāśāya kupitaḥ prabhuḥ /
sā tatsarvaṃ yathā tattvamācacakṣe vivasvataḥ

2.59.65

vivasvāṃstu yathā śrutvā kruddhastvaṣṭāramabhyayāt /
tvaṣṭā tu taṃ yathānyāyamarcayitvā vibhāvasum

2.59.66

nirdagdhukāmaṃ roṣeṇa sāṃtvayāmāsa vai śanaiḥ /
tavātitejasā yuktamidaṃ rūpaṃ na śobhate

2.59.67

asahantī tu tatsaṃjñā vane carati śādvale /
drakṣyate tāṃ bhavanadya svāṃ bhāryāṃ śubhacāriṇīm

2.59.68

ślāghyayauvanasaṃpannāṃ yogamāsthāya gopate /
anukūlaṃ bhavedevaṃ yadi syātsamayo mataḥ

2.59.69

rūpaṃ nivarttayeyaṃ te hyādyaṃ śreṣṭhamarindama /
rūpaṃ vivasvatastvāsīttiryagūrddhvamadhastathā

2.59.70

tenāsau pīḍitā devī rūpeṇa tu divaspateḥ /
tasmātte samacakraṃ tu vartate rūpamadbhutam

2.59.71

anujñātastatastvaṣṭrā rūpanirvarttanāya vai /
tato 'bhyupāgamattvaṣṭā mārttaṇḍasya vivasvataḥ

2.59.72

bhramimāropya tattejaḥ śātayāmāsa tasya vai /
taṃ nirmūlita tejaskaṃ tejasāpahṛtena tu

2.59.73

kāntāṃ prabhākaro draṣṭumiyeṣa śubhadarśanaḥ /
dadarśa yogamāsthāya svāṃ bhāryāṃ vaḍavāṃ tathā

2.59.74

adṛśyāṃ sarvabhūtānāṃ tejasā niyamena ca /
aśvarūpeṇa mārttaṇḍastāṃ mukhe samabhāvayat

2.59.75

maithunāntaniviṣṭā ca parapuṃso 'bhiśaṅkayā /
sā taṃ niḥsārayāmāsa nobhyāṃ śukraṃ vivasvataḥ

2.59.76

devau tasmādajāyetāmaśvinau bhiṣajāṃ varau /
nāsatyaścaiva dasraśca smṛtau dvādaśamūrtitaḥ

2.59.77

mārttaṇḍasya sutāvetāvaṣṭamasya prajāpateḥ /
tāṃ tu rūpeṇa kāntena darśayāmāsa bhāskaraḥ

2.59.78

sa tāṃ dṛṣṭvā tadā bhāryāṃ tuto ṣaitāmuvāca ha /
yamastu tena śāpena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ

2.59.79

dharmeṇa rañjayāmāsa dharmarājastatastu saḥ /
so 'labhatkarmaṇāṃ tena śubhena paramāṃ dyutim

2.59.80

pitṝṇāmādhipatyaṃ ca lokapālatvameva ca /
manuḥ prajāpatistveṣa sāvarṇiḥ sa mahāyaśāḥ

2.59.81

bhāvyaḥ so 'nāgate tasminmanuḥ sāvarṇikentare /
merupṛṣṭhe tapo ghoramadyāpi carate prabhuḥ

2.59.82

bhrātā śanaiścarastatragrahatvaṃ sa tu labdhavān /
tvaṣṭā tu tena rūpeṇa viṣṇoścakramakalpayat

2.59.83

mahāmaho 'pratihataṃ dānavānprativāraṇam /
yavīyasī tayoryā tu yamunāca yaśasvinī

2.59.84

abhavatsā saricchreṣṭhā yamunā lokapāvanī /
yastu jyeṣṭho mahātejāḥ sargo yasyeti sāṃpratam

2.59.85

vistaraṃ tasya vakṣyāmi manorvaivasvatasya ha /
idaṃ tu janma devānāṃ śṛṇuyādvā paṭhecca vā

2.59.86

vaivasvatasya putrāṇāṃ saptānāṃ tu mahaujasām /
āpadaṃ prāpya mucyeta prāpnuyācca mahadyaśaḥ

Original text: Brahmāṇḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc