Brahmanda Purana · Chapter 2.48

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde sagaropākhyāne vasiṣṭhagamanaṃ nāma saptacatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ
jaiminiruvāca
gate tasminmunivare sagaro rājasattamaḥ /
ayodhyāyāmadhivasnpālayāmāsa medinīm

sarvasaṃpadgaṇopetaḥ sarvadharmārthatattvavit /
vayasaiva sa bālo 'bhūtkarmaṇā vṛddhasaṃmataḥ

tathāpi na divā bhukteṃ śete vā niśi saṃsmaran /
sudīrghaṃ niḥśvasityuṣṇamudvignahṛdayo 'niśam

śrutvā rājā svarājyaṃ nijagurumavajityāribhiḥ saṃgṛhītaṃ mātrā sārddhaṃ prayāntaṃ vanamatigahanaṃsvargataṃ taṃ ca tasmin /
śokāviṣṭaḥ saroṣaṃ sakalaripukulocchittaye satpratijñaścake sadyaḥ pratijñāṃ paribhavamanalaṃ soḍhumikṣvākuvaṃśyaḥ

sa kadācinmahīpālaḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ /
ripuṃ jetuṃ manaścakre diśaśca sakalāḥ kramāt

anekarathasāhasrairgajāśvarathasainikaiḥ /
sarvataḥ saṃvṛto rājā niścakrāma purottamāt

śatrūnhantuṃ pratasthe nijabalanivahenotpatadbhisturaṅgairnāsattvormijālākulajalanidhinibhenātha ṣāḍaṅgikena /
mattairmātaṅgayūthaiḥ sakulagirikulenaiva bhūmaṇḍalena śvetacchatradhvajaughairapi śaśisukarābhātakhenaiva sārddham

tasyāgresarasainyayūthacaraṇaprakṣuṇṇaśailoccayakṣodāpūritanimnabhāgamavanīpālasya saṃyāsyataḥ /
pratyekaṃ caturaṅgasainyanikaraprakṣodasaṃbhūtabhūreṇuprāvṛtirutsthalī samabhavadbhūmistu tatrāniśam

nighnandṛptānanekāndvipaturagarathavyūhasaṃbhinnavīrānsadyaḥ śobhāṃ dadhāno 'suranikaracamūrnighnataścandramauliḥ /
dūrādevābhiśaṃsannarinagaranirodheṣu karmābhiṣaṅge teṣāṃ śīghrāpayānakṣaṇamabhidiśati prāṇidhairyaṃ vidhatte

vijigīṣurdiśo rājā rājño yasyābhiyāsyati

viṣayaṃ sa nṛpastasya sadyaḥ praṇatimeṣyati /
vijitya nṛpatīnsarvānkṛtvā ca svapadānugān

saṃketa gāminaḥ kāṃścitkṛtvā rājye nyavarttata /
evaṃ sa visarandikṣu dakṣiṇābhimukho nṛpaḥ

smaranpūrvakṛtaṃ vairaṃ haihayānabhyavarttata /
tatastasya nṛpaiḥ sārddhaṃ samagrarathakuñjaraiḥ

babhūva haihayairvīraiḥ saṃgrāmo romaharṣaṇaḥ /
rājñāṃ yatra sahasrāṇi sa balāni mahāhave

nijaghāna mahābāhuḥ saṃkruddhaḥ kosaleśvaraḥ /
jitvā haihayabhūpālānbhaṅktvā dagdhvā ca tatpurīm

niḥśeṣaśūnyā makarodvairāntakaraṇo nṛpaḥ /
samagrabalasaṃmarddapramṛṣṭāśeṣabhūtalaḥ

haihayānāmaśeṣaṃ tu cakre rājyaṃ rajaḥsamam /
rājyaṃ purīṃ cāpahāya bhraṣṭaiśvaryā hatatviṣaḥ

rājāno hatabhūyiṣṭhā vyadravanta samantataḥ /
abhidrutya nṛpāṃstāṃstu dravamāṇānmahīpatiḥ

jaghāna sānugānmattaḥ prajāḥ kruddha ivāntakaḥ /
tatastānprati sakrodhaḥ sagaraḥ samare 'rihā

mumocāstraṃ mahāraudraṃ bhārgavaṃ rīpubhīṣaṇam /
tenotsṛṣṭātiraudratribhuvanabhayadaprasphuradbhārgavāstrajvālādandahyamānāvaśatanutatayaste nṛpāḥ sādya eva /
vāyvastrāvṛttadhūmodgamapaṭalatamomuṣṭadṛṣṭiprasārā bhremurbhūpṛṣṭaloṭhadbahulatamarajogūḍhamātrā muhūrttam

āganeyāstrapratāpapratihatagatayo 'dṛṣṭamārgāḥ samantā dbhūpālā naṣṭasaṃghāḥ paravaśatanavo vyākulībhūtacittāḥ /
bhītāḥ saṃtyuktavastrāyudhakavacavibhūṣādikā muktakeśā vispaṣṭonmattabhāvānbhṛśa taramanukurvantyagrataḥ śātravāṇām

vijitya haihayānsarvānsamare sagaro balī /
saṃkṣubdhasāgarākāraḥ kāṃbojānabhyavarttata

nānāvāditraghoṣāhatapaṭaharavākarṇanadhvastadhairyāḥ sadyaḥ saṃtyaktarājyasvabalapurapurandhrīsamūhā vimūḍhāḥ /
kāṃbojāstālajaṅghāḥ śakayavanakirātādayaḥ sākamete bhremurbhūryastrabhītyā diśi diśi ripavo yasya pūrvāparādhāḥ

bhītāstasya nareśvarasya ripavaḥ kecitpratā pānalajvālāmuṣṭadṛśo visṛjya vasatiṃ rājyaṃ ca putrādibhiḥ /
dviṭsainyaiḥ samabhidrutā vanabhuvaṃ saṃprāpya tatrāpi te 'staimityaṃ samupāgatā giriguhāsuptotthitena dviṣaḥ

tālajaṅghānnihatyājau rājā sa balavāhanān /
krameṇa nāśayāmāsa tadrājyamarikarṣaṇaḥ

tato yavanakāṃbojakirātādīnanekaśaḥ /
nijaghāna ruṣāviṣṭaḥ palhavānpāradānapi

hanyamānāstu te sarve rājānastena saṃyuge /
dudruvuḥ saṃghaśo bhītā hataśiṣṭāḥ samantataḥ

yuṣmābhiryasya rājyaṃ bahubhirapatdṛtaṃ tasya putro 'dhunāhaṃ hantuṃ vaḥ sapratijñaṃ prasabhamupagato vairaniryātanaiṣī /
ityuccaiḥ śrāvayāṇo yudhi nijacaritaṃ vairibhirnāgavīryaḥ kṣatrairvidhvaṃsitejāḥ sagaranarapatiḥ smārayāmāsa bhūpaḥ

taṃ dṛṣṭvā rājavaryaṃ sakalaripukulaprakṣayopāttadīkṣaṃ bhītāḥ strībālapūrvaṃ śaraṇamabhiyayuḥ svāsusarakṣaṇāya /
ikṣvākūṇāṃ vasiṣṭhaṃ kulagurumabhitaḥ sapta rājñāṃ kaleṣu prakhyātāḥ saṃprasūtā nṛpavararipavaḥ pāradāḥ palhavādyāḥ

vasiṣṭhamāśramopānte vasaṃtamṛṣibhirvṛtam /
upagamyābruvansarve kṛtāñjalipuṭā nṛpāḥ

śaraṇaṃ bhaṃva no brahmannārttānāmabhayaiṣiṇām /
sagarāstrāgninirdagdhaśarīrāṇāṃ mumūrṣatām

sa hantyasamānaśeṣeṇa vairāntakaraṇonmukhaḥ /
tasmādbhayāddhi niṣkrāntā vayaṃ jīvitakāṅkṣiṇaḥ

vibhinnarājyabhogarddhisvadārāpatyabāndhavāḥ /
kevalaṃ prāṇarakṣārthaṃ tvāṃ tvayaṃ śaraṇaṃ gataḥ

na hyanyo 'sti pumāṃlloke sauhṛdena balena vā /
yastaṃ nivarttayitvāsmānpālayenmahato bhayāt

tvaṃ kilārkānvayabhuvāṃ rājñāṃ kulagurur vṛtaḥ /
tadvaṃśapūrvajairbhūpaistvataprabhāvaśca tādṛśaḥ

tenāyaṃ sagaro 'pyadya gurugauravayantritaḥ /
bhavannideśaṃ nātyeti velāmiva mahodadhiḥ

tvaṃ naḥ suhṛtpitā mātā lokānāṃ ca gururvibho /
tasmādasmānmahābhāga paritrātuṃ tvamarhasi

jaiminiruvāca
iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ /
śanairvilokayāmāsa śaraṇaṃ samupāgatān

vṛddhastrībālabhūyiṣṭhānhataśeṣānnṛpānvayān /
dṛṣṭvā tvatapyadbhagavānsarvabhūtānukaṃpakaḥ

ciraṃ nirūpya manasā tānvilokya ca sādaram /
ujjīvayañchanairvācā mā bhaiṣṭeti mahāmatiḥ

athāvocanmahābhāgaḥ kṛpayā parayānvitaḥ /
samaye sthāpayāmāsa rājñastāñjīvitārthinaḥ

bhūpavyā kopadagdhaṃ nṛpakulavihitāśeṣadharmādapetaṃ kṛtvā teṣāṃ vasiṣṭhaḥ samayamavanipālapratijñānivṛttyai /
gatvā taṃ rājavaryaṃ svayamatha śanakaiḥ sāṃtvayitvā yathāvatsaprāṇānāmarīṇāmapagamanavidhāvabhyanujñāṃ yayāce

sakrodho 'pi mahīpatirguruvacaḥ saṃbhāvayaṃstānarīndharmasya svakulocitasya ca tathā veṣasya saṃtyāgataḥ /
śrautasmārttavibhinnakarmaniratānvipraiśca dūroñjhitānsāsūnkevalamatyajanmṛtasamānekaikaśaḥ pārthivān

arddhamuṇḍāñchakāṃścakre palhavān śmaśrudhāriṇaḥ /
yavanānvigataśmaśrūnkāṃbojāṃścabukānvitān

evaṃ virūpānanyāṃśca sa cakāra nṛpānvayān /
vedoktakarmanirmuktānvipraiśca parivarjitān

kṛtvā saṃsthāpya samaye jīvatastānvya sarjayat /
tataste ripavastasya tyaktasvācāralakṣaṇāḥ

vrātyatāṃ samanuprāptāḥ sarvavarṇavinintitāḥ /
dhikkṛtā satataṃ sarvenṛśaṃsā nirapatrapāḥ

krūrāśca saṃghaśo loke babhūvurmlechajātayaḥ

muktāstenātha rājñā śakayavanakirātādayaḥ sadya eva tyaktasvācāraveṣā girigahanaguhādyāśayāḥ saṃbabhūvuḥ /
etā adyāpi sadbhiḥ satatamavamatā jātayo 'satpravṛttyā varttante duṣṭaceṣṭā jagati narapateḥ pālayantaḥ pratijñām