Language

ENहिગુ
Scripture Library

Brahmanda Purana · Chapter 2.19

2.19.1

iti śrī brahāmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde
śrāddhakalpe nakṣatraśrāddhaṃ nāma aṣṭādaśo 'dhyāyaḥ // 18//
śaṃyuruvāca
kiṃ sviddattaṃ pitṝṇāṃ tu tṛptidaṃ vadatāṃ vara /
kiṃsvitsyāccirarātrāya kiṃ vānantyāya kalpate

2.19.2

bṛhaspatiruvāca
havīṣi śrāddhakalpe tu yāni śrāddhavido viduḥ /
tāni me śṛṇu sarvāṇi phalaṃ caiṣāṃ yathātatham

2.19.3

tilairvrīhiyavaimāṣairadbhirmūlaphalaistathā /
dattena māsaṃ prīyante śrāddhena hi pitāmahāḥ

2.19.4

matsyaiḥ prīṇanti dvau māsau trīnmāsānhāriṇena tu /
śāśena caturo māsānpañca prīṇāti śākunaiḥ

2.19.5

vārāheṇa tu ṣaṇmāsāñchāgalaṃ saptamāsikam /
aṣṭamāsikamityuktaṃ yacca pārvatakaṃ bhavet

2.19.6

rauraveṇa tu prīyante nava māsānpitāmahāḥ /
gavayasya tu māṃsena tṛptiḥ syāddaśamāsikī

2.19.7

aurabhreṇa ca māṃsena māsānekādaśaiva tu /
śrāddhe ca tṛptidaṃ gavyaṃ payaḥ saṃvatsaraṃ dvijāḥ

2.19.8

ānantyāya bhavettadvatkhaḍgamāṃsaṃ pitṛkṣaye /
pāyasaṃ madhusarpirbhyāṃ chāyāyāṃ kuñjarasya ca

2.19.9

kṛṣṇacchāgasya māsena tṛptirbhavati śāśvatī /
atra gāthāḥ pitṛgītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ

2.19.10

tāste 'haṃ kīrttayiṣyāmi yathāvatsannibodha me /
api naḥ sa kule yāyādyo no dadyāt trayodaśīm

2.19.11

ājena sarvalohena varṣāsu ca maghāsu ca /
eṣṭavyā bahavaḥ putrā yadyeko 'pi gayāṃ vrajet /
gaurīṃ vāpyudvahedbhāryāṃ nālaṃ vā vṛṣamutsṛjet

2.19.12

śaṃyuruvāca
gayādīnāṃ phalaṃ tāta brūhi me paripṛcchataḥ /
dātṝṇāṃ caiva yatpuṇyaṃ nikhilena pravīhi me

2.19.13

bṛhaspatiruvāca
gayāyāmakṣayaṃ śrāddhañjapahomatapāṃsi ca /
pitṛkṣaye hi tatputra tasmāttatrākṣayaṃ smṛtam

2.19.14

pūrṇāyāmekaviṃśaṃ tu gauryāmutpāditaḥ sutaḥ /
mahāmahāṃśca juhuyāditi tasya phalaṃ smṛtam /
phalaṃ vṛṣasya vakṣyāmi gadato me nibodhata

2.19.15

vṛṣotsraṣṭā punātyeva daśātītāndaśāvarān

2.19.16

yatkiñcitspṛśate toyamavatīrṇo nadījale /
vṛṣotsarggatpitṝṇāṃ tu hyakṣayaṃ samudāhṛtam

2.19.17

yenayena spṛśettoyaṃ lāṅgūlādibhiraṅgaśaḥ /
sarvaṃ tadakṣayaṃ tasya pitṝṇāṃ nātra saṃśayaḥ

2.19.18

śṛṅgaiḥ khurairvā bhūmiṃ yāmullikhatyaniśaṃ vṛṣaḥ /
madhukulyāḥ pitṝṃstasya hyakṣayāśca bhavanti vai

2.19.19

sahasranalvamātreṇa taḍāgena yathāsrutiḥ /
tṛptistu yā pitṝṇāṃ vai sā vṛṣeṇeha kalpate

2.19.20

yo dadāti guḍonmiśratilāni śrāddhakarmaṇi /
madhu vāmadhumiśraṃ vā sarvamevākṣayaṃ bhavet

2.19.21

na brāhmaṇaṃ parikṣeta sadā deyaṃ hi mānavaiḥ /
daivekarmaṇi pitrye ca śrūyate vai parīkṣaṇam

2.19.22

sarvavedavratasnātāḥ paṅktīnāṃ pāvanā dvijāḥ /
ye ca bhāṣāvidaḥ kecidye ca vyākaraṇe ratāḥ

2.19.23

adhīyate purāṇaṃ vai dharmaśāstramathāpi ca /
triṇāciketaḥ pañcāgniḥ sa sauparṇaḥ ṣaḍaṅgavit

2.19.24

brahmadevasutaścaiva cchandogo jyeṣṭhasāmagaḥ /
puṇyeṣu yaśca tīrtheṣu kṛtasnānaḥ kṛtavrataḥ

2.19.25

makheṣu ye ca sarveṣu bhavantyavabhṛthāplutāḥ /
ye ca satyavratā nityaṃ svadharmaniratāśca ye

2.19.26

akrodhanā lobhaparāstāñchrāddheṣu nimantrayet /
etebhyo dattamakṣayyamete vai paṅktipāvanāḥ

2.19.27

śrāddhīyā brahmaṇā ye tu yogavratasuniṣṭhitāḥ /
trayo 'pi pūjitāstena brahmaviṣṇumaheśvarāḥ

2.19.28

pitṛbhiḥ saha lokāśca yo hyetānpūjayennaraḥ /
pavitrāṇāṃ pavitraṃ ca maṅgalānāṃ ca maṅgalam

2.19.29

prathamaḥ sarvadharmāṇāṃ yogadharmo nigadyate /
apāṅkteyānpravakṣyami gadato me nibodhata

2.19.30

kitavo madyapo yaśca paśupālo nirākṛtaḥ /
grāmapreṣyo vārdhuṣiko hyāpaṇo vaṇijastathā

2.19.31

agāra dāhī garado vṛṣalo grāmayājakaḥ /
kāṇḍapṛṣṭho 'tha kuṇḍāśī madhupaḥ somavikrayī

2.19.32

samudrāntarito bhṛtyaḥ piśunaḥ kūṭasākṣikaḥ /
pitrā vivadamānaśca yasya copapatirgṛhe

2.19.33

abhiśastastathā stenaḥ śilpaṃ yaścopajīvati /
stavakaḥ sūpakāraśca yaśca mitrāṇi nindati

2.19.34

kāṇaśca khañjakaścaiva nāstiko vedavarjitaḥ /
unmatto 'pyatha ṣaṇḍhaśca bhrūṇahā gurutalpagaḥ

2.19.35

bhiṣagjīvī prāśanikaḥ parastrīṃ yaśca sevate /
vikrīṇāti ca yo brahmavratāni niyamāṃstathā

2.19.36

naṣṭaṃ syānnāstike dattaṃ vrataghne cāpavarjitam /
yaccavāṇijake dattaṃ neha nāmutra saṃbhavet

2.19.37

nikṣepahārake caiva kṛtaghne vidavarjite /
tathā pāṇavike vai ca kāruke dharmavarjite

2.19.38

krīṇāti yo hyapaṇyāni vikrīṇāti praśaṃsati /
anyatrāsya samādhānaṃ na vaṇikūchrāddhamarhati

2.19.39

bhasmanīva hutaṃ havyaṃ dattaṃ paunarbhave dvijaḥ /
ṣaṣṭiṃ kāṇaḥ śataṃ ṣaṇḍhaḥ śvitrī pañcaśatānyapi

2.19.40

pāparogī sahasraṃ vai dāturnāśayate phalam /
bhraśyeddhi sa phalāttasmātpradātā yastu bāliśaḥ

2.19.41

yadviṣṭitaśirā bhuṅkte yadbhuṅkte dakṣiṇāmukhaḥ /
sopānatkaśca yadbhuṅkte yacca dattamasatkṛtam

2.19.42

sarvaṃ tadasuredrāya brahmā bhāgamakalpayat /
śvā caiva brahmahā caiva nāvekṣeta kathañcana

2.19.43

tasmātparivṛtairdadyāttilaiścānnaṃ vikīrya ca /
rākṣasānāṃ tilāḥ proktāḥ śunāṃ parivṛtāstathā

2.19.44

darśanātsūkaro hanti pakṣavātena kukkuṭaḥ /
rajasvalāyāḥ sparśena kruddhoyaśca prayacchati

2.19.45

nadītīreṣu ramyeṣu saritsu ca sarassu ca /
vivikteṣu ca prīyante datteneha pitāmahāḥ

2.19.46

nāsavyaṃpātayejjānu na yukto vācamīrayet /
tasmātparivṛteneha vidhivaddarbhapāṇinā

2.19.47

pitrorārādhanaṃ kāryamevaṃ prīṇayate pitṝn /
anumānya dvijānpūrvamargauṃ kuryādyathāvidhi

2.19.48

pitṝṇāṃ nirvapedbhūmau sūrye vā darbhasaṃstare /
śuklapakṣe ca pūrvāṅṇe śrāddhaṃ kuryādyathāvidhi

2.19.49

kṛṣṇapakṣe 'paraṅṇe tu rauhiṇaṃ vai na laṅghayet /
evamete mahātmāno mahāyogā mahaujasaḥ

2.19.50

sadā vai pitaraḥ pūjyāḥ saṃ prāptau deśakālayoḥ /
pitṛbhaktyaiva tu naro yogaṃ prāpnoti durllabham

2.19.51

dhyānena mokṣaṃ gaccheddhi hitvā karma śubhāśubham /
yajñahetostaduddhṛtya mohayitvā jagattathā

2.19.52

guhāyāṃ nihitaṃ brahma kaśyapena mahātmanā /
amṛtaṃ guhyamuddhṛtya yoge yogavidāṃ varāḥ

2.19.53

proktaḥ sanatkumāreṇa mahāto brahmaṇaḥ padam /
devānāṃ paramaṃ guhyamṛṣīṇāṃ ca parāyaṇam

2.19.54

pitṛbhaktyā prayatnena prāpya te tanmanīṣibhiḥ /
pitṛbhaktaḥ samāsena pitṛpūrvaparaśca yaḥ

2.19.55

ayatnātprāpnuyādeva sarvametanna saṃśayaḥ

2.19.56

bṛhaspatiruvāca
yasmaiśrāddhāni deyāni yacca dattaṃ mahatphalam /
yeṣu cāpyakṣayaṃ śrāddhaṃ tīrtheṣu ca guhāsu ca

2.19.57

yeṣu svargamavāpnoti tatte proktaṃ sasaṃgraham /
śrutvemaṃ śrāddhakalpaṃ ca na kuryādyastu mānavaḥ

2.19.58

sa majjennarake ghore nāstikastamasāvṛte /
parivādo na karttavyo yogināṃ tu viśeṣataḥ

2.19.59

parivādātkrimirbhūtvā tatraiva parivarttate /
yogānparivadedyastu dhyānino mokṣakāṅkṣiṇaḥ

2.19.60

sa gacchennarakaṃ ghoraṃ śrotāpyasya na saṃśayaḥ /
āvṛtaṃ tamasaḥ sarvaṃ narakaṃ ghoradarśanam /
yogīśvaraparīvādānna svargaṃ yāti mānavaḥ

2.19.61

yogeśvarāṇāmā krośaṃ śṛṇuyādyo yatātmanām /
sahi kālaṃ ciraṃ majjennarake nātra saṃśayaḥ /
kuṃbhīpākeṣu pacyante jihvācchede punaḥ punaḥ

2.19.62

samudre ca yathā loṣaṭastadbatsīdanti te narāḥ /
manasā karmaṇā vācā dveṣaṃ yogeṣu varjayet /
protyānantaṃ phalaṃ bhuṅkta iha vāpi na saṃśayaḥ

2.19.63

na pārago vindati paramātmanastrilokamadhye carati svakarmamiḥ /
ṛco yajuḥ sāma tadaṅgapārage 'vikārametaṃ hyanavāpya sīdati

2.19.64

vikārapāraṃ prakṛteśca pāragastrayīguṇānā triguṇasya pāragaḥ /
yaḥ syāccaturviśatitattvapāragaḥ sa pārago nādhyayanasya pāragaḥ

2.19.65

kṛtsnaṃ yathāvatsamupaiti tatparastathaiva bhūyaḥ pralayatvamātmanaḥ /
pratyāharedyogapathaṃ na yo dvijo na sarvapāra kramapāragocaraḥ

2.19.66

vedasya veditavyaṃ ca vedyaṃ vindati yogavit /
taṃ vai vedavidaḥ prāhustamāhurvedapāragam

2.19.67

vedaṃ ca veditavyaṃ ca viditvā vai yathāsthitaḥ /
evaṃ vedavidaḥ prāhuranyaṃ vai vedapāragam

2.19.68

yajñānvedāṃstathā kāmāṃstapāṃsi vividhāni ca /
prāpnotyāyuḥ prajāścaiva pitṛbhakto na saśayaḥ

2.19.69

śraddhayā śrāddhakalpaṃ tu yastvimaṃ niyataḥ paṭhet /
sarvāṇyetāni vāpnoti tīrthadānaphalāni ca

2.19.70

sa paṅktipāvanaścaiva dvijānāmagrabhugbhavet /
āśrāvya ca dvijānso 'tha sarvakāmānavāpnuyāt

2.19.71

yaścaitacchṛṇuyānnityama nyāṃśca śrāvayeddvijaḥ /
anasūyurjitakrodho lobhamohavivarjitaḥ

2.19.72

tīrthādīnāṃ phalaṃ prāpya dānādīnāṃ ca sarvaśaḥ /
mokṣopāyaṃ labhecchreṣṭhaṃ svargopāyaṃ na saṃśayaḥ /
iha cāpi parā puṣṭhistasmātkurvīta nityaśaḥ

2.19.73

imaṃ vidhiṃ yo hi paṭhedatandritaḥ samāhitaḥ saṃsadi parvasaṃdhiṣu /
apatyabhāgī ca pareṇa tejasā divaukasāṃ sa vrajate salokatām

2.19.74

yena proktastvayaṃ kalpo namastasmai svayaṃbhuve /
mahāyogeśvarebhyaśca sadā ca praṇato 'smyaham

Original text: Brahmāṇḍapurāṇa · Edition: Bombay : Venkatesvara Steam Press (or a reprint thereof) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc