Bodhisattvāvadānakalpalatā 93, Sumāgadhāvadāna · Chapter 93
ślāghyā jayanti jinabhaktiviśeṣabhājāṃ śraddhāsudhāprasaranirjharaśīkarās te /
niścetano 'py ucitacetanatām ivaiti yaḥ pūjyapūjanavidhau kusumādivargaḥ
śrāvastyāṃ vijanāsīnaṃ jinaṃ jetavane purā /
anāthapiṇḍado 'bhyetya bhagavantam abhāṣata
tvadbhaktir iva sarvatra mahārhaguṇaviśrutā /
bhagavan prauḍhim āyātā kanyā mama sumāgadhā
śrīmataḥ sārthanāthasya nagare puṇḍravardhane /
sūnur vṛṣabhadattākhyas tatpāṇigraham iṣyate
kanyāṃ dadāmi tāṃ tasmai bhagavan yadi manyase /
tvadadhīnadhanaprāṇas tvadājñāśaraṇo hy aham
ity ukte tena bhagavān vātsalyavimalāśayaḥ /
ko doṣas tanayā tasmai dīyatām ity abhāṣata
śāstuḥ śāsanam ādāya sādaraṃ pranipatya tam /
anāthapiṇḍadaḥ śrīmān prayayau nijamandiram
tataḥ sumāgadhāṃ kanyāṃ vibhavena mahīyasā /
arhāyaṃ sa dadau tasmai bhūriratnāmbarapradaḥ
dattā dūrataraṃ deśam atha yāntī sumāgadhā /
bhagavaccaraṇasmṛtyā sabāṣpanayanābhavat
cireṇa sā samāsādya nagaraṃ puṇḍravardhanam /
śuśrūṣābhiratā patyuḥ sadā bhartṛgṛhe 'vasat
kadācid atha tāṃ śvaśrūr bhojyasaṃbhārakāriṇī /
uvāca dhanavatyākhyā saṃkhyātītavyayodyatā
pūjyopakaraṇaṃ sajjaṃ kuru sarvaṃ sumāgadhe /
gṛhān naḥ prātar āgantā jagatpūjyaguṇo jinaḥ
guravo gauravapadaṃ pūjyāḥ sarvajanasya te /
sameṣyanti kṣapaṇakāḥ saṃmohakṣapaṇodyatāḥ // KAvk_93.l3 //
ity uktā sā tayā tatra babhūvārambhatatparā /
jñātvā bhikṣugaṇāyeva tāṃ pūjāṃ parikalpitām
athāpare 'hni viviśur nagnāḥ kṣapaṇakā gṛham /
ulluñcitakacaśmaśrusaṃkleśaniśitavratāḥ
tān alajjān avasanān avalokya sumāgadhā /
māṣaśaṣpāśanābhyāsapīvarān mahiṣān iva
lajjitā vāsasācchādya vadanaṃ gurusaṃnidhau /
khedanirvedavinatā śvaśrūjanam abhāṣata
aho vatāyam ācāraḥ sucirād avalokitaḥ /
digambarāṇām apy agre yad ihāste vadhūjanaḥ
ete bhavadgṛhe 'dāntā bhuñjante śṛṅgavarjitāḥ /
amānuṣatvān naiteṣāṃ lajjante nūnam aṅganāḥ
asthāne bhavatāṃ bhaktiḥ ko 'yam ucchṛṅkhalaḥ kramaḥ /
na tyaktam aśanaṃ yena sa kathaṃ vastram ujjhati
keśonmūlanakarmaṇaiva niśitaṃ nairghṛṇyam āveditaṃ
kaupīnāṃśukavarjanena sujane śīlasya vārtaiva kā /
dambhārambhabhayaṃkare ca vadane krodhaḥ svayaṃ lakṣyate
nagnānām aśanaiṣiṇāṃ niyaminām eṣāṃ paśūnām iva
yatraite paśavaḥ pūjyās tatrotsāryā bhavanti ke /
athavā deśadoṣo 'yaṃ gatānugatikā sthitiḥ
iti bruvāṇāṃ tāṃ śvaśrūr viṣaṇṇā pratyabhāṣata /
pitus te bhavane bhadre pūjyate vada kīdṛśaḥ
sāvadan matpitur gehe pūjyate bhagavān jinaḥ /
kāruṇyāt sarvajagatāṃ kuśalātiśayodyataḥ
dhyānādhīnaḥ stimitanayanaḥ pūrṇalāvaṇasindhur
nāsāvaṃśaṃ vipulasaralaṃ setubhūtaṃ dadhānaḥ /
bhūṣāśūnyaprasṛtarucimatkarṇapāśābhirāmaḥ
kāntyaivāsau kim api viduṣāṃ śāntim antas tanoti
śirasi sahajaprājyālokaprasekamayaṃ maṇiṃ
karipatikarākārau bāhūkavat kanakadyutiḥ /
karatalagatām lekhāṃ śaṅkhadhvajāmbujamālikāṃ
śamamayamahāsāṃrājyārhaṃ bibharti sa lakṣaṇam
tasyābhilāṣajanakasya mahāmunīnāṃ sarvābhilāṣakalanārahitaḥ svabhāvaḥ /
niḥśeṣitasmṛtibhuvaḥ pramadāśrayasya rāgojjhitasya sutarām adharaḥ sarāgaḥ
mūrtir nirbharasaṃgamapraṇayinī maitrī manaḥśāyinī
kṣāntis tanmayakāriṇī hṛdi dayā gāḍhaṃ samāśleṣiṇī /
sarvāśābharaṇasya bhūridayitāsaktasya saṃlakṣyate
tasyāpūrvamaṇer ananyamahimā vairāgyagarbhaḥ śamaḥ
pūjyaḥ sa bhavane 'smākaṃ yasya pravrajyayā satām /
dhatte śīladukūlānām nirāvaraṇatāṃ manaḥ
viśvarakṣāmaṇer yasya smṛtyāpi bhavabhoginā /
rāgadveṣogradaṃṣṭreṇa bādhyate na punar janaḥ
iti tasyā vacaḥ śvaśrūḥ śrutvā śrotrarasāyanam /
sadyaḥ prasādaviśadā tāṃ jagāda pramodinī
api taddarśanopāyaḥ kaścid asti varānane /
api tvatpuṇyasaṃbandhād vayam apy amṛtāspadam
iti sānunayaṃ śvaśrvā sā sādaradhiyārthitā /
taṃ vaḥ saṃdarśayāmīti babhāṣe bhaktimāninī
mahāpratijñāsaṃbhārabharanirvahaṇaiṣiṇī /
sā saṃśayatulāruḍhā kṣaṇaṃ dhyānaparābhavat
tataḥ prāsādam āruhya bhagavatsevitāṃ diśam /
praṇipatyāsṛjat pūjyapūjārhakusumāñjalim
puṣpadhūpodakair arcāṃ sā kṛtvā tatpadonmukhī /
ānandabāṣpasaṃruddhavistīrṇanayanāvadat
anukampyaiva bhagavan ratnatrayavivarjitā /
tavāśramamṛgīvāhaṃ dūraṃ deśam imam gatā
tvatpādapadmayugalaṃ śaraṇam prapannāṃ dūrasthitām api dṛśā spṛśa māṃ dayālo /
vātsalyapeśaladhiyāṃ mahatāṃ pravāsadurīkṛteṣu karuṇā na tanutvam eti
bhagavan dāsasutayā tvaṃ mayādya nimantritaḥ /
prātar āgamanenaiva mānaṃ vitara me vibho
ity udīrya tayotsrṣṭā vicitrakusumāvalī /
sajīviteva prayayau nabhasā bhaktidūtikā
sā śvetaraktaharitāsitapuṣpapālī khe dhūpadhūmaśabalā śanakaiḥ prayāntī /
bālāmbudapraṇayinī suciraṃ cakāśe saṃcālicāpalatikeva śacīdhavasya
atha jetavanaṃ prāpya kṣaṇena kusumāvalī /
sā bhaktiśālinī śāstuḥ papāta caraṇābjayoḥ
bhagavān api sarvajñaḥ sarvaṃ jñātvā samīhitam /
sumāgadhāyāḥ kāruṇyād ānandam avadat puraḥ
prātar gantavyam asmābhir nagaraṃ puṇḍravardhanam /
sumāgadhā prārthayate sasaṃghasya mamārcanam
śataṣaṣṭyadhikaṃ tatra yojanānām itaḥ param /
ekenāhnā ca gantavyaṃ na vilambo 'tra yujyate
vyomnā maharddhyā śaknoti gantuṃ yo yaḥ prabhāvavān /
nimantraṇaśalākāṃ tvaṃ tasmai tasmai samarpaya
preritaḥ sugateneti sa bhikṣubhyo nyavedayat /
ekāhagamanaprāpyaṃ śalākābhir nimantraṇam
śalākāsu gṛhītāsu tatra sarvair maharddhibhiḥ /
pūrṇaḥ kumbhopadhānīyaḥ sthaviro 'py agrahīt kramāt
tena prāptaprabhāvena śalākāyāṃ prasārite /
pāṇau prāha tam ānandaḥ kiṃcit smitasitānanaḥ
anāthapiṇḍadagṛhaṃ na gantavyaṃ padadvayam /
saṣaṣṭiyojanaśataṃ dinārdhenaiva laṅghyate
ity uktaḥ sthaviras tena vailakṣyavinatānanaḥ /
acintayat svavargāgre nyūnabhāvo hi duḥsahaḥ
anādikālopacitāḥ kleśajanmajarādayaḥ /
hantuṃ sapatnaiḥ śakyante prāptum ṛddhipadaṃ kiyat
iti cintayatas tasya tīvrasaṃvegayā dhiyā /
prādur āsīt kṣaṇenaiva maharddhiḥ śuddhacetasaḥ
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prabhāte sarvabhikṣavaḥ /
nānātridaśaveśeṇa vimānair nabhasā yayuḥ
atrāntare mahārambhasambhāraparipūrite /
sumāgadhā bhartṛgṛhe bhagavaddarśanotsukā
saha prāsādam āruhya śvaśrūśvaśurabhartṛbhiḥ /
tasthau kusumadhūpārdhyāracanāsaṃgrahonmukhī
bhikṣur ājñātakauṇḍinyas tato 'śvaratham āsthitaḥ /
divyarddhivividhāścaryaḥ prathamaṃ pratyadṛśyata
taṃ dṛṣṭvā sūryasaṃkāśaṃ vismitāḥ śvaśurādayaḥ /
ūcuḥ sumāgadhāṃ prītyā kim eṣa bhagavān iti
sāvadad bhagavān nāyaṃ dṛśyate taraṇiprabhaḥ /
ayam ājñātakauṇḍinyo bhikṣur akṣuṇṇadīdhitiḥ
āpatatsu krameṇātha ratheṣu śvaśurādayaḥ /
kim ayaṃ kim ayaṃ bhadre bhagavān iti tāṃ jaguḥ
sābravīn naiva śāstāyam ete tacchāsanocitāḥ /
bhikṣavaḥ praśamaślāghyās tapodīptataratviṣaḥ
yaḥ kāntahemadrumaramyaśailaśrṅgādhirūḍhaḥ parato 'bhyupaiti /
āścaryakṛn mūrta iva prabhāvaḥ śrīmān mahākāśyapa eṣa bhikṣuḥ
pañcānanasyandanam āsthito yaḥ satoyajīmūtagabhīraghoṣam /
vyomnā samabhyeti gunaiḥ pragītaḥ sa eṣa bhikṣur bhuvi śāriputraḥ
āruhya kailāsam ivātiśubhraṃ dvipam caturdantam anantakāntiḥ /
āyāti yaḥ puṇyavatāṃ jagatsu maudgalyanāmā ca sa eṣa bhikṣuḥ
vaidūryanālaṃ kanakāravindam āruhya ratnāṅkurakeśarāḍhyam /
upaiti yaḥ saurabhapūritāśaḥ sa eṣa bhikṣuḥ prathito 'niruddhaḥ
yaś cāmbarāgraṃ garuḍādhirūḍhaḥ pakṣānilotsāritavārivāhaḥ /
vigāhate sphitavanena bhikṣur maitrāyaṇīsūnur ayaṃ sa pūrṇaḥ
anantam āsthāya nitāntaśāntam īrṣyāpathaṃ sattvamahodadhir yaḥ /
prabhāmṛtaiḥ sarpati tarpitāśaḥ prabhāvavān eṣyajid eṣa bhikṣuḥ
vilolavallīvalayābhirāmaṃ viśālam āruhya suvarṇatālam /
yaḥ puṇyapūrṇadyutir abhyupaiti sa eṣa bhikṣur matimān upālī
āruhya vaiḍūryavimānaśṛṅgaṃ suvarṇaratnojjvalapatralekham /
limpann ivāgacchati yaḥ prabhābhiḥ kātyāyano nāma sa eṣa bhikṣuḥ
śarīriṇaṃ dharmam ivādhiruhya vigāhate khaṃ vṛṣavāhano yaḥ /
pṛṣṭhaḥ pratiṣṭhāpariniṣṭhitānāṃ gariṣṭhadhīḥ kauṣṭhila eṣa bhikṣuḥ
vimānahaṃsadyutibhir muhūrtaṃ smitormiramyaṃ muhur antarīkṣam /
kurvan samabhyeti taponidhir yaḥ pilindavatsāhvaya eṣa bhikṣuḥ
yo 'yaṃ samutphullalatāvitānavanāntarāle viharann upaiti /
sa śroṇakoṭiḥ śruta eṣa bhikṣur akṣuṇṇalakṣmīr gṛhanirvyapekṣaḥ
yaś cakravartī divi bhāti so 'yaṃ śāstuḥ suto rāhulakābhidhānaḥ /
hemaprabhābhūṣitadigvibhāgaḥ saṃlakṣyate merur ivānyarūpaḥ
ete giribhyo 'tha digantarebhyaḥ kṣmāmaṇḍalād vyomataṭāntarāc ca /
āyānty asaṃkhyādbhutabhikṣusaṃghā vicitraratnāsanavāhanasthāḥ
tayā krameṇeti nivedyamānaṃ te bhikṣusaṃghaṃ vimukhaṃ vilokya /
yayuḥ praharṣādbhutasaṃbhramāṇāṃ vidheyatāṃ tulyam ananyalakṣmyāḥ
atha jvalatkāñcanacūrṇavarṇaṃ jagad babhūvārkaśataprakāśam /
aśeṣasaṃtāpaviśeṣaśāntyā śītāṃśumālāśataśītalaṃ ca
atha dhanapatiśakrabrahmamukhyair amartyair vipulagaganayātrādattasevānuyātraḥ /
amarapurapurastrīkīrṇapuṣpaprabhāvān nayanapatham ayāsīt puṇyabhājāṃ jinendraḥ
aṣṭādaśadvārapathā puraṃ tat sa tulyam aṣṭādaśamūrtir eva /
praviśya cakre śaśikāntaratnaśikhāmayaṃ veśma sumāgadhāyāḥ
abhyarcitas tatra bahuprakāraiḥ pūrṇopacāraiḥ praṇipatya sarvaiḥ /
apūjayat paurajanaḥ samantād bahiś ca bhittipratibimbitaṃ tam
sumāgadhāyā dayayā dayāluḥ pūjāṃ gṛhītvā bhagavān sasaṃghaḥ /
anugrahālokanasaṃvibhāgaiḥ sarvānvavāyā vidadhe prasādam
sumāgadhā saśvaśurādivargā sahāparaiḥ paurajanaiś ca sarvāḥ /
śāstus tayā deśanayā babhūvuḥ śuddhāśayās tatkṣaṇadṛṣṭasatyāḥ
sumāgadhāyāḥ kuśalānubandhaṃ puṇyaṃ prabhāvaṃ vipulaṃ vilokya /
te bhikṣavas tatra kutūhalena papracchū ramyaṃ jinam ādivṛttam
pṛṣṭaḥ sa taiḥ saṃsadi sarvadarśī sumāgadhāyāḥ kuśalasya hetum /
dantaprabhābhiḥ kakubhāṃ mukheṣu diśan prakāśam bhagavān babhāṣe
vārāṇasyām abhūt pūrvaṃ kṛkeḥ kantasya bhūpateḥ /
sutā kāñcanamālākhyā kucakāñcanamālikā
kāśyapākhyasya śāstuḥ sā satataṃ bhaktiśālinī /
paricaryāṃ vyadhāt sārdhaṃ sakhīnāṃ pañcabhiḥ śataiḥ
sa kadācin narapatir vikṛtasvapnadarśanāt /
bhayasaṃśayasaṃbhrāntaḥ papraccha phalakovidān
te taṃ rājasutādveṣān nimittajñā babhāṣire /
atipriyasya hṛdayaṃ hutvāgnau labhyate śivam
iti teṣām anādṛtya vacaḥ krūrataraṃ nṛpaḥ /
bhagavantaṃ yayau draṣṭuṃ kāśyapaṃ duhitur girā
sa tam etyāvadat svapnaḥ savikāraḥ paraṃ mayā /
dṛṣṭo 'dya sarvaṃ sarvajña tatphalaṃ vaktum arhasi
vātāyanena nirgacchan ruddhapuccho mayā gajaḥ /
tṛṣitasya tathā paścāt kupo dhāvan vilokitaḥ
tṛptaś ca śaktuprasthena mauktiprasthavikrayaḥ /
samīkṛtāni dṛṣṭāni kudārūṇi ca candanaiḥ
kalabhena mahāhastī samāhūtas tathāhave /
parān aśuciliptāṅgaḥ pralimpan viplutaḥ kapiḥ
sphītarājyām abhiṣiktaś ca kucāpalanidhiḥ kapiḥ /
paṭo 'ṣṭādaśabhiḥ kṛṣṭaḥ puruṣair apy asaṃkṣayaḥ
ramyapuṣpaphalārāmaś caurair api viluṇṭhitaḥ /
dveṣopahāsakalahāsaktaś ca vipulo janaḥ
svapnādbhutānām eteṣāṃ manye ghorataraṃ phalam /
iti pṛṣṭaḥ kṣitibhujā bhagavān kāśyapo 'bravīt
śatāyuṣi jane śāstā śāntaḥ śākyamunir jinaḥ /
bhaviṣyaty amṛtāmbhodhiḥ sa drṣṭaḥ kuñjaras tvayā
tasyāpi paścime kāle śrāvakāḥ kalisaṃśrayāt /
tyaktaśīlaguṇācārā bhaviṣyanti saviplavāḥ
apakvālpavivekānāṃ balāt te gṛhavāsinām /
svayaṃ sevāṃ samālambya kariṣyanty eva deśanām
arthanīyo 'rthibhāvena yasmāt sevāsu dhāvati /
tṛṣitasya vrajan paścāt kūpas tasmād vilokitaḥ
te kariṣyanti lobhāndhaḥ saṃmohopahatāḥ param /
bodhyaṅgamuktāprasthasya śaktuprasthena vikrayam // KAvk_93.lOO //
tīrthavākyakudārūṇi buddhabhāṣitacandanaiḥ /
sāmyam āpādayiṣyanti te maugdhyād aviśeṣiṇaḥ
kvacid bhadraṃ samāsādya vinītaṃ bhikṣukuñjaram /
duḥśīlakalabho bhikṣuḥ spardhayā dhik kariṣyati
cāpalāśuciliptāṅgaḥ suśīlān bhikṣumarkaṭaḥ /
anulimpan svadoṣeṇa kariṣyaty ātmasannibhān
ṣaṇḍakasyābhiṣekaś ca bhaviṣyati kaper iva /
saṃbuddhaśāsanapaṭaṃ kṛṣyamāṇaṃ na naṃkṣyati
saṃghadravyaphalārāmeṣv api yāsyanti cauratām /
mithaḥ kalahaśīlāś ca bhaviṣyanty apavādinaḥ
tava svapnavipākānte phalāny etāni bhūtale /
iti śāstur vacaḥ śrutvā vismito 'bhūn mahīpatiḥ
sānugasyātha nṛpateḥ sa śāstā dharmadeśanām /
kṛtvā kāñcanamālāyā dideśa kuśalārhatām // KAvk_93.l07 //
janmāntale cakārārcāṃ stūpe nāraṅgamālayā /
sā tena sukṛtenaiva jātā hemasrajāṅkitā
seyaṃ sumāgadhā puṇyaprabhāveṇa mahīyasā /
prāptādya janakāyasya samyak kuśalasetutām
adhidhāyeti bhagavān nabhasā bhikṣubhiḥ saha /
rucā saṃpūrayann āśāṃ yayau jetavanaṃ jinaḥ // KAvk_93.ll0 //
puṃsāṃ satkulabhūtaye balavatī mithyaiva putraspṛhā
sūnuś ced aguṇas tad eva viphalaṃ tat kiṃ na sarvaṃ kulam /
sā kanyā kila jāyate guṇavatī puṇyaprabhāvād yayā
saṃsārorusaritpatau kulayugam nāv eva saṃtāryate
Original text: Bodhisattvāvadānakalpalatā 93, Sumāgadhāvadāna · Edition: P.L. Vaidya, Ksemendra's Avadanakalpalata, vol. II. Darbhanga: Mithila Institute 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 23), pp. 526-534 (Avadāna 93) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0