Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bodhasāra · Chapter 50

50.1

[p. 855-]
śivapūjāśatakam
śivapūjātmakaṃ karma karmanirmūlanakṣamam /
saṅkalpaḥ śivapūjāyāḥ sarvasaṅkalpaduḥkhahṛt

50.2

śivapañcākṣarī dīkṣā śabdabrahmamayī hitā /
śabdabrahmaṇi niṣṇātaḥ paraṃ brahmādhigacchati

50.3

tisro rekhā vibhūtestu śraddhābhaktiviraktayaḥ /
pūjādhikārasiddharthaṃ dhāryāḥ svāṅgeṣu śāmbhavaiḥ

50.4

rudrābharaṇamudrāstu dhāryā rudrākṣamālikāḥ /
devo bhūtvā yajeddevamitīyaṃ śāśvatī śrutiḥ

50.5

atha pūjākramaḥ |
ākārāḥ kalpitā yasyāṃ brahmādyāḥ sthirajaṅgamāḥ /
tanmṛtikāmayaṃ śaivaiḥ śivaliṅgaṃ prapūjyate

50.6

tatra prathamaṃ harāya nama iti mṛttikāgrahaṇam |
mṛtsatyā yaccharāvāstu śrutā brahmāṇḍakoṭayaḥ /
harāya nama ityeva grāhyā sā mṛttikā budhaiḥ

50.7

maheśvarāya nama iti liṅgasaṅghaṭṭanam |
akhaṇḍākāravṛttistu vedānte yā nirūpitā /
namo maheśvarāyeti liṅgasaṅghaṭṭanaṃ hi tat

50.8

śulapāṇaye nama iti pratiṣṭhāpanam |
tyaktvā'sambhāvanāṃ tadvadviparītatvabhāvanām /
śulapāṇiḥ pratiṣṭhāpyaḥ pīṭhe niṣṭhāmaye budhaiḥ

50.9

pinākadhṛte nama ityāvāhanam |
sarvagasyāpi devasya bhaktirāvāhanaṃ tava /
āvāhayāmi bhaktyā tvāmityāvāhyaḥ pinākadhṛt

50.10

atha dhyānam |
dhyāyennityaṃ maheśaṃ rajatagirinibhaṃ cārucandrāvataṃsaṃ ratnākalpojjvalāṅgaṃ paraśumṛgavarābhītihastaṃ prasannam /
padmāsīnaṃ samantātstutamamaragaṇairvyāghrakṛttiṃ vasānaṃ viśvādyaṃ viśvavandyaṃ nikhilabhayaharaṃ pañcavaktraṃ trinetram

50.11

athā'sya vivaraṇam |
tatra dhyāyedityādipadatrayasya vivaraṇam |
anitye nityaṃ virasā nitye nityaṃ dhṛtavratāḥ /
nityaṃ maheśaṃ dhyāyanti nityānityavivekinaḥ

50.12

atha rajatagirinibhamityasya vivaraṇam |
rajatasya giriḥ śaṃbhuḥ śāmbhavānāṃ paraṃ dhanam /
dhanena tena pūrṇānāṃ daridratvaṃ na vidyate

50.13

atha cārucandrāvataṃsamityasya vivaraṇam |
śuddhātmā śītalā kāntā sūkṣmā bodhakalā parā /
vakrāyate durāpeyaṃ candracūḍo vibharti tām

50.14

atha ratnākalpojjvalāṅgamityasya vivaraṇam |
yogadīkṣāmayānyeva bodharatnāni kānicit /
dadhāti śaṃkaro'to'sya ratnākalpojjvalāṅgatā

50.15

atha paraśuhastapadavivaraṇam |
yena mohavanaṃ chinnaṃ kadācinna prarohati /
sa bodhaḥ paraśustīkṣṇo haste rudrasya varttate

50.16

atha mṛgahastapadavivaraṇam |
dhartuṃ na śakyate dhīrairyo dhṛto'pi palāyate /
līlayaiva dhṛto haste śambhunā sa manomṛgaḥ

50.17

atha varahastatvavivaraṇam |
varārthibhirvareṇyāya vṛto yaistu varaḥ sa tam /
varaṃ dadāti hastena varadastena śaṃkaraḥ

50.18

athā'bhītihastatvavivaraṇam |
mṛtyorbibheti brahmā'pi mṛtyureva bhayaṃ mahat /
tasmādamṛtyurabhayaṃ haste mṛtyuñjayasya tat

50.19

atha prasannamityasya vivaraṇam |
siddhimekāmapi prāpya kaścidantaḥ prasīdati /
nidhānaṃ sarvasiddhīnāṃ prasannaḥ sarvadā haraḥ

50.20

atha padmāsīnamityasya vivaraṇam |
satāṃ hṛdayapadmeṣu yadāsīnaḥ sadāśivaḥ /
ata eva hi vedeṣu padmāsīna itīritaḥ

50.21

atha samantātstutamamaragaṇairityasya vivaraṇam |
stuvanti devānmanujāste devā devanāyakān /
devadevo mahādevaḥ stūyate devanāyakaiḥ

50.22

atha vyāghrakṛttiṃ vasānamityasya vivaraṇam |
śaṅkareṇa kirātena mohavyāghro nipātitaḥ /
kaṭau kṛttisvarūpeṇa paśya tasya nidarśanam

50.23

atha viśvādyaṃ viśvavandyamityasya vivaraṇam |
viśvakṛdviśvarūpo'sau viśvahṛdviśvapālakaḥ /
viśvādyo viśvavandyaśca viśveśo girijāpatiḥ

50.24

atha nikhilabhayaharamityasya vivaraṇam |
śrutirbhayamiti prāha dvitīyādvai bhayaṃ bhavet /
haro harati bhaktānāṃ muktido nikhilaṃ bhayam

50.25

atha pañcavaktramityasya vivaraṇam |
dhyāyanti bhaktāḥ sarvatra sarveṣāmapi sanmukhaḥ /
unmukho vimukhānāṃ yastasya sā pañcavaktratā

50.26

atha trinetramityasya vivaraṇam |
karmopāstī ubhe netre jñānaṃ netraṃ tṛtīyakam /
lalāṭe rājate yasya trinetrastena śaṅkaraḥ

50.27

iti dhyānam |
athopakaraṇavicāraḥ |
tatrādau śuddhasphaṭikasaṅkāśatāvicāraḥ |
nirmale sarvamevedaṃ yadasminpratibimbati /
śuddhasphaṭikasaṅkāśo nīrāgaḥ so'yamīśvaraḥ

50.28

atha karpūragauratāvicāraḥ |
yadvāsanāprasādena sarvā durvāsanā gatā /
svabhāvaśītalā seyaṃ śive karpūragauratā

50.29

atha digambaratāvicāraḥ |
nirāvaraṇavijñānasvarūpo hi svayaṃ haraḥ /
svairaṃ carati saṃsāre tena prokto digambaraḥ

50.30

atha bhasmoddhūlanavicāraḥ |
jñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasātkurute kila /
tenaiva bhasmanā gātramuddhūlayati dhūrjaṭiḥ

50.31

bhāsate bhinnabhāvānāmapi bhedo na bhasmani /
svasvabhāvasvabhāvena bhasma bhargasya vallabham

50.32

atha candracūḍatāvicāraḥ |
naśyantyasya kalāḥ sarvāḥ sā kalā naiva naśyati /
yā'rpitā śaṅkare bhaktyā candracūḍastayā haraḥ

50.33

atha jaṭājūṭavicāraḥ |
viśrāmo'yaṃ munīndrāṇāṃ purātanavaṭo haraḥ /
vedāntasāṅkhyayogākhyāstisrastajjaṭayaḥ smṛtāḥ

50.34

atha gaṅgādharatvavicāraḥ |
brahmalokā ca yā gaṅgā suṣumṇā śītaladravā /
mastake rājate yasya tena gaṅgādharo haraḥ

50.35

atha trinetratāvicāraḥ |
āpyāyanastamohantā vidyayā doṣadāhakṛt /
somasūryāgninayanastrinetrastena śaṅkaraḥ

50.36

atha nīlakaṇṭhatāvicāraḥ |
kaṇṭhe brahmāṇḍanabhasāṃ gilitānāmanekadhā /
chāyā sphaṭikasaṅkāśe nīlakaṇṭhatvakāraṇam

50.37

yadbrahmāṇḍaśarīrasya śyāmalaṃ pārvatīpateḥ /
kaṇṭhadeśe sthitaṃ vyoma nīlakaṇṭhastato haraḥ

50.38

śaṅkareṇābhraśubhreṇa yadviṣāmbu dayālunā /
kaṇṭhe dhṛtamataḥ kaṇṭhe navāmbudharasundaraḥ

50.39

śuddhasphaṭikasaṅkāśaḥ sthito'yaṃ mandarācale /
indranīlācalacchāyā nīlakaṇṭhatvakāraṇam

50.40

rāmo'sya paramo bhaktaḥ śaṅkaro bhaktavatsalaḥ /
rāmaratnaṃ dhṛtaṃ kaṇṭhe nīlakaṇṭhatvakāraṇam

50.41

atha bhujaṅgabhūṣaṇatāvicāraḥ |
yoginaḥ pavanāhārāstathā giribile śayāḥ /
nijarūpe dhṛtāstena bhujaṅgābharaṇo haraḥ

50.42

kācitkuṇḍalinī śaktiḥ śaṅkareṇa vaśīkṛtā /
kuṇḍalinyā kuṇḍalino dehābharaṇatāṃ gatāḥ

50.43

anantavāsukī śambhoḥ karṇakuṇḍalatāṃ gatau /
tatpradhānatayā'nyepi khyātāḥ kuṇḍalisaṃjñayā

50.44

atha triśūlavicāraḥ |
śāntivairāgyabodhākhyaistribhiragraistarasvibhiḥ /
triguṇatripuraṃ hanti triśūlena trilocanaḥ

50.45

atha ḍamaruvicāraḥ |
ṭaṇṭaṅkāracchalenāsau śaivānāṃ muktihetave /
neti neti muhuḥ prāha ḍamaruḥ śāmbhavo hi saḥ

50.46

atha muṇḍamālāvicāraḥ |
anantamṛtabrahmāṇḍamuṇḍamālāvidhāraṇe /
anādyanantarūpatvātsamarthaḥ śiva eva hi

50.47

atha vṛṣavāhanavicāraḥ |
brahmādyā yatra nārūḍhāstamārohati śaṅkaraḥ /
samādhiṃ dharmameghākhyaṃ tenāyaṃ vṛṣavāhanaḥ

50.48

atha kailāsavicāraḥ |
kaivalye lasate rudrastadbhaktā api sarvadā /
tatkaivalyavilāsena kailāsaṃ śambhumandiram

50.49

atha mandaravicāraḥ |
mathito muktiratnārthaṃ yenāyaṃ bhavasāgaraḥ /
sa bodho mandaro nāma mandiraṃ śaṅkarasya tat

50.50

atha śmaśānavicāraḥ |
nityaṃ krīḍati yatrāyaṃ svayaṃ saṃhārabhairavaḥ /
tatra śmaśāne saṃsāre śivaḥ sarvatra dṛśyate

50.51

atha gaṇavicāraḥ |
ānandasāgaraḥ śambhustacchaktirdrava ucyate /
śīkarā iva sāmudrāstadānandakaṇā gaṇāḥ

50.52

jagadvilakṣaṇaḥ svāmī svarūpākṛtilakṣaṇaiḥ /
jagadvilakṣaṇā eva gaṇāstasya kimadbhutam

50.53

atha yoginīgaṇavicāraḥ |
yaiva yaiva manovṛttiryogābhyāsena yoginām /
sā samīpaṃ gatā śambhoḥ saivāyaṃ yoginīgaṇaḥ

50.54

sakhāyaḥ śaṅkarasyaite yoginībhairavādayaḥ /
jīvanmuktā jaḍairuktā bhūtapretapiśācakāḥ

50.55

atha kālabhairavavicāraḥ |
vivarttitajagajjālaḥ kālo'sya dvārapālakaḥ /
kālādbibheti yadviśvaṃ sa gaṇaḥ kālabhairavaḥ

50.56

atha daṇḍapāṇivicāraḥ |
manaso daṇḍanenaiva daṇḍapāṇirgaṇo bhavet /
tādṛśā eva devasya gaṇatvamupayānti hi

50.57

atha kṣetrapālavicāraḥ |
paramātmā svayaṃ śambhustadaṃśāḥ kṣetrapālakāḥ /
aṃśāṃśibhāvabhedena kṣetrapālairvṛto haraḥ

50.58

atha nandigaṇavicāraḥ |
yasyopari sphuradrūpo dṛśyate parameśvaraḥ /
sa bodhaḥ śuddhabhāvātmā gīyate nandikeśvaraḥ

50.59

atha bhṛṅgivicāraḥ |
yaḥ kīṭabhṛṅgabhāvena bhaktaḥ sārūpyamāgataḥ /
sa eva khaṇḍaparaśorbhṛṅgināmā gaṇaḥ kila

50.60

atha mahākālavicāraḥ |
kālena bhakṣitaṃ viśvaṃ kālo bodhena bhakṣitaḥ /
bodhātmā kālakālo'yaṃ mahākālo paro gaṇaḥ

50.61

atha skandavicāraḥ |
bodhasvasenayā yena mohasya skandanaṃ kṛtam /
sa buddhimānmahāsenaḥ skando nāma śivātmajaḥ

50.62

atha gaṇeśavicāraḥ |
suto'nyo vighnarāśighnaḥ sarvavidyāviśāradaḥ /
ānandatundilaḥ sākṣātsiddhidātā gaṇeśvaraḥ

50.63

atha śivarātrivicāraḥ |
yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgartti saṃyamī /
jāgartti śivarātrau yaḥ śivastasminprasīdati

50.64

pañcakarmendriyāṇyeva pañcajñānendriyāṇi ca /
mano'haṃkṛticittāni trīṇi buddhiścaturdaśī

50.65

iyaṃ tu śāmbhavaiḥ proktā śivarātricaturdaśī /
nirāhāratayā tatra vṛttirodhī bhavedbudhaḥ

50.66

śivabhaktaiḥ kṛtā pūrvaṃ śivasyātyantavallabhā /
śivarātririyaṃ putra śivasāyujyadāyinī

50.67

niśītha eva madhyāhno rātrireva dinaṃ vibhoḥ /
na yatra kiñcitkāśeta sa prakāśastu śāmbhavaḥ

50.68

atha śivatāṇḍavavicāraḥ |
yasyānandalayenaiva nanditā nāradādayaḥ /
tadānandavinodākhyaṃ śāmbhavaṃ viddhi tāṇḍavam

50.69

atha smaraharatvavicāraḥ |
hṛte smare hṛtā eva ṣaḍapyete smarādayaḥ /
smarādiharaṇādeva devaḥ smaraharo haraḥ

50.70

atha gaurīvicāraḥ |
sā svabhāvena vāmaiva manovācāmagocarā /
vāmāṅgī vāmadevasya vāme gaurī virājate

50.71

sā brahmavādināṃ śreṣṭhā bhavānī brahmavādinī /
yā kaṭākṣeṇa sarvatra śivākhyaṃ brahma vīkṣate

50.72

mama priyo mama svāmī mamā''ttmā me gṛheśvaraḥ /
iti yasyāḥ śive bhāvaḥ sā dhanyā śailakanyakā

50.73

sa īkṣitaḥ sa āśliṣṭaḥ sa bhuktaḥ sa ca pūjitaḥ /
sa eva hṛdaye dhyātaḥ pārvatyā parameśvaraḥ

50.74

śivaṃ bhajati bhāvena pātivratyena pārvatī /
ataḥ saubhāgyametasyā loke vede ca gīyate

50.75

yogeśvarāṇāṃ yogo'yaṃ bhujyate yanmaheśvaraḥ /
tena yogena sampannā bhavānī divyayoginī

50.76

nityaṃ nṛtyati pārvatyāḥ purataḥ parameśvaraḥ /
yadantastādṛśaṃ prema tadagre kiṃ na nṛtyatu

50.77

ekātmabhāvasampannau sthitau bhinnātmakāviva /
bhavānīśaṅkarau vande brahmavidbrahmaṇī yathā

50.78

prakāradvitayenāpi pārvatī stutimarhati /
yadasyāḥ śaṅkare prema yadasyāṃ prema śāṅkaram

50.79

pūjanīyā viśeṣeṇa śaṅkarādapi pārvatī /
sākṣādānandarūpo yastasyāpyānandavardhinī

50.80

parabrahmasvarūpaiva pārvatī nātra saṃśayaḥ /
yadasyāṃ pracurapremā brahmajñānī sadāśivaḥ

50.81

mandārāstaravo vaneṣu parikhātoyaṃ sudhāsāgaro dvārepyaṣṭavibhūtayo nidhigaṇairantaḥpure pārvatī /
śūlaṃ śastravaraṃ vṛṣaḥ priyasakhā nāraḥ kapālaḥ kare graiveyaṃ garalaṃ bhujeṣu bhujagā bhasmāṅgarāge ruciḥ

50.82

candrādityaśataprakāśajayinī candrāvataṃsojjvalā gaṅgāgarbhajaṭādharā trinayanā gaṅgāmbuvannirmalā /
vāme bhūdharakanyakā sahacarī bhūtyā sadā'; laṃkṛtā svānandā śitikaṇṭhinī purabhido mūrttiḥ puraḥ sphūrjati

50.83

iti sopakaraṇaṃ dhyānam
paśupataye namaḥ snānam |
paśutvavāsanā tyājyā jñānagaṅgāmbudhārayā /
pavitrayā śītalayā snāpyaḥ paśupatiḥ śivaḥ

50.84

śivāya nama iti pūjanam |
śivo devaḥ śivo jīvaḥ śivādanyanna vidyate /
evaṃ śive prakarttavyaṃ bhaktyā candanalepanam

50.85

athākṣatāḥ |
bhajanādakṣatā bhaktā devastu svayamakṣataḥ /
atastvakṣatayā bhaktyā pūjanīyaḥ śivo'kṣataiḥ

50.86

athārkapuṣpavicāraḥ |
arkaḥ pāśupato nāma devaḥ pāśupatapriyaḥ /
ataḥ pāśupatārkasya puṣpaṃ paśupateḥ priyam

50.87

kaṭupatrastaruḥ ko'; pi bhaktena giriśe'rpitaḥ /
prakāśakastamohantā sa evārkatvamāgataḥ

50.88

puṣpaṃ kaṭudalasyāsya śāmbhavena niveditam /
śambhunā svīkṛtaṃ tena sā jātā śivamallikā

50.89

atha dhattūranirṇayaḥ |
īśvarasya prasādena bhāsate'nyādṛśaṃ jagat /
svasamānaguṇatvena dhattūraḥ śivavallabhaḥ

50.90

unmanyā svayamunmatta unmādayati śāmbhavān /
ata eva priyaṃ śambhoḥ puṣpamunmattasambhavam

50.91

kaitavaṃ kitavasyāsya sarvago'yaṃ na lipyate /
ataḥ kitavadhūrttasya kaitavaṃ kusumaṃ priyam

50.92

kāmādayo mahādhūrttā dhūrtitaṃ yairjagattrayam /
tāndhūrtayati yo yuktyā sa dhūrto dhūrjaṭipriyaḥ

50.93

arpitaṃ śaṅkare dhūrttapatraṃ kanakapuṇyadam /
anena hetunā jāto dhattūraḥ kanakāhvayaḥ

50.94

atha kaṇṭakārikānirṇayaḥ |
bhaktyā bhaktena ced vṛttirmanasaḥ śaṅkare'rpitā /
sakaṇṭakasvabhāvāpi jātā sā'kaṇṭakārikā

50.95

atha bilvavicāraḥ |
śivabhaktisvabhāvena śāṇḍilyo hi mahāmuniḥ /
tannāmnaiva priyaṃ śambhoḥ patraṃ śāṇḍilyasambhavam

50.96

viśvarūpo mahādevaḥ svayaṃ śailūṣalakṣaṇaḥ /
ataḥ śailūṣapatrāṇāṃ pūjayā sa prasīdati

50.97

janmanastu phalaṃ śrīmadbilvapatrārpaṇācchive /
ato nirūpito vṛkṣo bilvaḥ śrīphalasaṃjñayā

50.98

dhūpapradīpanaivedyaphalatāmbūladakṣiṇāḥ /
śivāya nama ityeva sarvamevāsya pūjanam

50.99

vidyāsu śrutirutkṛṣṭā rudraikādaśinī śrutau /
tatra pañcākṣarī śreṣṭhā sā japyā śivatuṣṭaye

50.100

draṣṭā ca darśanaṃ dṛśyamiti patratrayānvitā /
śive samarpyā cidrūpe prathamā bilvapatrikā

50.101

karttā kāryaṃ ca karaṇamiti patratrayānvitā /
śive samarpyā cidrūpe dvitīyā bilvapatrikā

50.102

bhoktā ca bhojanaṃ bhojyamiti patratrayātmikā /
śive samarpyā cidrūpe tṛtīyā bilvapatrikā

50.103

bhūrbhuvaśca tathā svarga iti patratrayātmikā /
śive samarpyā cidrūpe caturthī bilvapatrikā

50.104

jāgratsvapnastathā suptiriti patratrayānvinā /
śive samarpyā cidrūpe pañcamī bilvapatrikā

50.105

sthūlaṃ sūkṣmaṃ kāraṇākhyamiti patratrayānvitā /
śive samarpyā cidrūpe ṣaṣṭhikā bilvapatrikā

50.106

avidyā saṃsṛtirjīva iti patratrayānvitā /
śive samarpyā cidrūpe saptamī bilvapatrikā

50.107

utpattiśca sthitirnāśa iti patratrayānvitā /
śive samarpyā cidrūpe hyaṣṭamī bilvapatrikā

50.108

brahmā viṣṇustathā rudra iti patratrayānvitā /
śive samarpyā cidrūpe navamī bilvapatrikā

50.109

tamo rajastathā sattvamiti patratrayānvitā /
śive samarpyā cidrūpe daśamī bilvapatrikā

50.110

tvantā'hantā tathedaṃtvamiti patratrayānvitā /
śive samarpyā cidrūpe rudrākhyā bilvapatrikā

50.111

ekādaśaitāḥ kathitāḥ śāmbhavāḥ bilvapatrikāḥ /
etābhirarcitaḥ śambhuḥ sadyo muktiṃ prayacchati

50.112

athāṣṭamūrtipūjanam |
śarvo bhavo rudra ugro bhīmaḥ paśupatistathā /
mahādevastatheśāna iti mūrtiprapūjanam

50.113

aṣṭau prakṛtirūpāṇi kaṣṭānyaṣṭaiva dehinaḥ /
spaṣṭaṃ mūrtibhiraṣṭābhiraṣṭamūrtirharatyasau

50.114

atha pradakṣiṇanirṇayaḥ |
aparyanto mahādevastasya kalpaśatairapi /
na syātpradakṣiṇaṃ tena śivasyārdhaṃ pradakṣiṇam

50.115

atha gallavādyavicāraḥ |
yathā svarūpaṃ devasya tathā vaktuṃ na śakyate /
stutirvā gallavādyaṃ vā tena śambhordvayaṃ samam

50.116

atha namaskāravicāraḥ |
premanirbharabhāvena daṇḍavatpatitairbhuvi /
mahādevo namaskāryo galitatvādahaṅkṛteḥ

50.117

atha kṣamāpanam |
mānuṣyamapi saṃprāpya pūjito na maheśvaraḥ /
aparādho mahāñjātaḥ kṣamasveti muhurvadet

50.118

atha visarjananirṇayaḥ
jñatvakartṛtvabhoktṛtvajīvatvādivisarjanam /
etasyāṃ śivapūjāyāmetadeva visarjanam

50.119

ājñākaratvamāyāti puruṣārthacatuṣṭayī /
yato'syāḥ śivapūjāyā mahimā kena varṇyatām

50.120

tattvato yaḥ śivaṃ veda sa veda śivapūjanam /
kastattvataḥ śivaṃ veda ko veda śivapūjanam

Original text: Bodhasāra · Edition: Swâmî Dayânand [Dayānanda Svāmī]: Bodhasâr [Bodhasāraḥ], A Treatise on Vedânta, With a Commentary by the Author's Pupil, Paṇḍit Divâkar. Benares : Chowkhamba Sanskrit Book Depot 1905 (Benares Sanskrit series, 23) [commentary not included]. · Data entry Jennifer Cover · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc