Bhavaprakasha · Part 2123

tatastaṃ balavānrāmo ripuṃ jāyāpahāriṇam /
hṛto vānarasainyena jaghāna raṇamūrdhani // 2
hate tasminsurārātau rāvaṇe balagarvite /
devarājaḥ sahasrākṣaḥ parituṣṭaś ca rāghave // 3
tatra ye vānarāḥ kecid rākṣasair nihatā raṇe /
tānindro jīvayāmāsa saṃsicyāmṛtavṛṣṭibhiḥ // 4
tato yeṣu pradeśeṣu kapigātrātparicyutāḥ /
pīyūṣabindavaḥ petus tebhyo jātā guḍūcikā // 5
guḍūcī madhuparṇī syād amṛtāmṛtavallarī /
chinnā chinnaruhā chinnodbhavā vatsādanīti ca // 6
jīvantī tantrikā somā somavallī ca kuṇḍalī /
cakralakṣaṇikā dhīrā viśalyā ca rasāyanī // 7
candrahāsā vayaḥsthā ca maṇḍalī devanirmitā /
guḍūcī kaṭukā tiktā svādupākā rasāyanī // 8
saṃgrāhiṇī kaṣāyoṣṇā laghvī balyāgnidīpinī /
doṣatrayāmatṛḍdāhamehakāsāṃśca pāṇḍutām // 9
kāmalākuṣṭhavātāsrajvarakrimivamīn haret /
pramehaśvāsakāsārśaḥkṛcchrahṛdrogavātanut // 10
tāmbūlavallī tāmbūlī nāginī nāgavallarī /
tāmbūlaṃ viśadaṃ rucyaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ tuvaraṃ saram // 11
vaśyaṃ tiktaṃ kaṭu kṣāraṃ raktapittakaraṃ laghu /
balyaṃ śleṣmāsyadaurgandhyamalavātaśramāpaham // 12
bilvaḥ śāṇḍilyaśailūṣau mālūraśrīphalāv api /
śrīphalastuvarastikto grāhī rūkṣo'gnipittakṛt /
vātaśleṣmaharo balyo laghuruṣṇaśca pācanaḥ // 13
gāmbhārī bhadraparṇī ca śrīparṇī madhuparṇikā /
kāśmīrī kāśmarī hīrā kāśmaryaḥ pītarohiṇī // 14
kṛṣṇavṛntā madhurasā mahākusumikāpi ca /
kāśmarī tuvarā tiktā vīryoṣṇā madhurā guruḥ // 15
dīpanī pācanī medhyā bhedinī bhramaśoṣajit /
doṣatṛṣṇāmaśūlārśoviṣadāhajvarāpahā // 16
tatphalaṃ bṛṃhaṇaṃ vṛṣyaṃ guru keśyaṃ rasāyanam /
vātapittatṛṣāraktakṣayamūtravibandhanut // 17
svādu pāke himaṃ snigdhaṃ tuvarāmlaṃ viśuddhikṛt /
hanyāddāhatṛṣāvātaraktapittakṣatakṣayān // 18
pāṭaliḥ pāṭalāmoghā madhudūtī phaleruhā /
kṛṣṇavṛntā kuberākṣī kālasthālyalivallabhā // 19
tāmrapuṣpī ca kathitāparā syātpāṭalā sitā /
muṣkako mokṣako ghaṇṭāpāṭaliḥ kāṣṭhapāṭalā // 20
pāṭalā tuvarā tiktānuṣṇā doṣatrayāpahā /

aruciśvāsaśothāsracchardihikkātṛṣāharī // 21
puṣpaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ himaṃ hṛdyaṃ kaphāsranut /
pittātisārahṛtkaṇṭhyaṃ phalaṃ hikkāsrapittahṛt // 22
agnimantho jayaḥ sa syāc chrīparṇī gaṇikārikā /
jayā jayantī tarkārī nādeyī vaijayantikā // 23
agnimanthaḥ śvayathunud vīryoṣṇaḥ kaphavātahṛt /
pāṇḍunut kaṭukastiktastuvaro madhuro'gnidaḥ // 24
śyonākaḥ śoṣaṇaśca syānnaṭakaṭvaṅgaṭuṇṭukāḥ /
maṇḍūkaparṇapattrorṇaśukanāsakuṭannaṭāḥ // 25
dīrghavṛnto 'raluścāpi pṛthuśimbaḥ kaṭaṃbharaḥ /
śyonāko dīpanaḥ pāke kaṭukastuvaro himaḥ /
grāhī tikto'nilaśleṣmapittakāsapraṇāśanaḥ // 26
ṭuṇṭukasya phalaṃ bālaṃ rūkṣaṃ vātakaphāpaham // 27
hṛdyaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ rocanaṃ laghu dīpanam /
gulmārśaḥkṛmihṛtprauḍhaṃ guru vātaprakopaṇam // 28
śrīphalaḥ sarvatobhadrā pāṭalā gaṇikārikā /
śyonākaḥ pañcabhiścaitaiḥ pañcamūlaṃ mahanmatam // 29
pañcamūlaṃ mahattiktaṃ kaṣāyaṃ kaphavātanut /
madhuraṃ śvāsakāsaghnamuṣṇaṃ laghvagnidīpanam // 30
śāliparṇī sthirā saumyā triparṇī pīvarī guhā /
vidārigandhā dīrghāṅgī dīrghapattrāṃśumatyapi // 31
śāliparṇī guruśchardijvaraśvāsātisārajit // 32
śoṣadoṣatrayaharī bṛṃhaṇyuktā rasāyanī /
tiktā viṣaharī svāduḥ kṣatakāsakrimipraṇut // 33
pṛśniparṇī pṛthakparṇī citraparṇyahiparṇyapi /
kroṣṭuvinnā siṃhapucchī kalaśī dhāvanirguhā // 34
pṛśniparṇī tridoṣaghnī vṛṣyoṣṇā madhurā sarā /
hanti dāhajvaraśvāsaraktātīsāratṛḍvamīḥ // 35
vārttākī kṣudrabhaṇṭākī mahatī bṛhatī kulī /
hiṅgulī rāṣṭrikā siṃhī mahoṣṭrī duṣpradharṣiṇī // 36
bṛhatī grāhiṇī hṛdyā pācanī kaphavātakṛt /
kaṭutiktāsyavairasyamalārocakanāśinī /
uṣṇā kuṣṭhajvaraśvāsaśūlakāsāgnimāndyajit // 37
kaṇṭakārī tu duḥsparśā kṣudrā vyāghrī nidigdhikā /
kaṇṭālikā kaṇṭakinī dhāvanī bṛhatī tathā // 38
śvetā kṣudrā candrahāsā lakṣmaṇā kṣetradūtikā /
garbhadā candramā candrī candrapuṣpā priyaṃkarī // 39
kaṇṭakārī sarā tiktā kaṭukā dīpanī laghuḥ // 40
rūkṣoṣṇā pācanī kāsaśvāsajvarakaphānilān /
nihanti pīnasaṃ pārśvapīḍākṛmihṛdāmayān // 41

tayoḥ phalaṃ kaṭu rase pāke ca kaṭukaṃ bhavet /
śukrasya recanaṃ bhedi tiktaṃ pittāgnikṛllaghu /
hanyātkaphamarutkaṇḍūkāsamedaḥkrimijvarān // 42
tadvat proktā sitā kṣudrā viśeṣād garbhakāriṇī // 43
gokṣuraḥ kṣurako'pi syāt trikaṇṭaḥ svādukaṇṭakaḥ /
gokaṇṭako gokṣurako vanaśṛṅgāṭa ityapi // 44
palaṃkaṣā śvadaṃṣṭrā ca tathā syād ikṣugandhikā /
gokṣuraḥ śītalaḥ svādurbalakṛdvastiśodhanaḥ // 45
madhuro dīpano vṛṣyaḥ puṣṭidaścāśmarīharaḥ /
pramehaśvāsakāsārśaḥkṛcchrahṛdrogavātanut // 46
śāliparṇī pṛśniparṇī vārttākī kaṇṭakārikā /
gokṣuraḥ pañcabhiścaitaiḥ kaniṣṭhaṃ pañcamūlakam // 47
pañcamūlaṃ laghu svādu balyaṃ pittānilāpaham /
nātyuṣṇaṃ bṛṃhaṇaṃ grāhi jvaraśvāsāśmarīpraṇut // 48
ubhābhyāṃ pañcamūlābhyāṃ daśamūlam udāhṛtam /
daśamūlaṃ tridoṣaghnaṃ śvāsakāsaśirorujaḥ /
tandrāśothajvarānāhapārśvapīḍārucīr haret // 49
jīvantī jīvanī jīvā jīvanīyā madhusravā /
maṅgalyanāmadheyā ca śākaśreṣṭhā payasvinī // 50
jīvantī śītalā svāduḥ snigdhā doṣatrayāpahā /
rasāyanī balakarī cakṣuṣyā grāhiṇī laghuḥ // 51
mudgaparṇī kākaparṇī sūryaparṇy alpikā sahā // 52
kākamudgā ca sā proktā tathā mārjāragandhikā /
mudgaparṇī himā rūkṣā tiktā svāduśca śukralā // 53
cakṣuṣyā kṣataśothaghnī grāhiṇī jvaradāhanut /
doṣatrayaharī laghvī grahaṇyarśo'tisārajit // 54