Bhagavata Purana · Chapter 10.16

BhP_10.16.001/0 śrī-śuka uvāca
vilokya dūṣitāṃ kṛṣṇāṃ kṛṣṇaḥ kṛṣṇāhinā vibhuḥ /
tasyā viśuddhim anvicchan sarpaṃ tam udavāsayat

BhP_10.16.002/0 śrī-rājovāca
katham antar-jale 'gādhe nyagṛhṇād bhagavān ahim /
sa vai bahu-yugāvāsaṃ yathāsīd vipra kathyatām

brahman bhagavatas tasya bhūmnaḥ svacchanda-vartinaḥ /
gopālodāra-caritaṃ kas tṛpyetāmṛtaṃ juṣan

BhP_10.16.004/0 śrī-śuka uvāca
kālindyāṃ kāliyasyāsīd hradaḥ kaścid viṣāgninā /
śrapyamāṇa-payā yasmin patanty upari-gāḥ khagāḥ

vipruṣmatā viṣadormi- mārutenābhimarśitāḥ /
mriyante tīra-gā yasya prāṇinaḥ sthira-jaṅgamāḥ

taṃ caṇḍa-vega-viṣa-vīryam avekṣya tena $ duṣṭāṃ nadīṃ ca khala-saṃyamanāvatāraḥ &
kṛṣṇaḥ kadambam adhiruhya tato 'ti-tuṅgam % āsphoṭya gāḍha-raśano nyapatad viṣode // BhP_10.16.006* //
sarpa-hradaḥ puruṣa-sāra-nipāta-vega- $ saṅkṣobhitoraga-viṣocchvasitāmbu-rāśiḥ &
sarpa-hradaḥ puruṣa-sāra-nipāta-vega- $ saṅkṣobhitoraga-viṣocchvasitāmbu-rāśiḥ &
paryak pluto viṣa-kaṣāya-bibhīṣaṇormir % dhāvan dhanuḥ-śatam ananta-balasya kiṃ tat // BhP_10.16.007* //
tasya hrade viharato bhuja-daṇḍa-ghūrṇa- $ vār-ghoṣam aṅga vara-vāraṇa-vikramasya &
tasya hrade viharato bhuja-daṇḍa-ghūrṇa- $ vār-ghoṣam aṅga vara-vāraṇa-vikramasya &
āśrutya tat sva-sadanābhibhavaṃ nirīkṣya % cakṣuḥ-śravāḥ samasarat tad amṛṣyamāṇaḥ // BhP_10.16.008* //
taṃ prekṣaṇīya-sukumāra-ghanāvadātaṃ $ śrīvatsa-pīta-vasanaṃ smita-sundarāsyam &
taṃ prekṣaṇīya-sukumāra-ghanāvadātaṃ $ śrīvatsa-pīta-vasanaṃ smita-sundarāsyam &
krīḍantam apratibhayaṃ kamalodarāṅghriṃ % sandaśya marmasu ruṣā bhujayā cachāda // BhP_10.16.009* //
taṃ nāga-bhoga-parivītam adṛṣṭa-ceṣṭam $ ālokya tat-priya-sakhāḥ paśupā bhṛśārtāḥ &
taṃ nāga-bhoga-parivītam adṛṣṭa-ceṣṭam $ ālokya tat-priya-sakhāḥ paśupā bhṛśārtāḥ &
kṛṣṇe 'rpitātma-suhṛd-artha-kalatra-kāmā % duḥkhānuśoka-bhaya-mūḍha-dhiyo nipetuḥ // BhP_10.16.010* //
gāvo vṛṣā vatsataryaḥ krandamānāḥ su-duḥkhitāḥ /
kṛṣṇe nyastekṣaṇā bhītā rudantya iva tasthire

atha vraje mahotpātās tri-vidhā hy ati-dāruṇāḥ /
utpetur bhuvi divy ātmany āsanna-bhaya-śaṃsinaḥ

tān ālakṣya bhayodvignā gopā nanda-purogamāḥ /
vinā rāmeṇa gāḥ kṛṣṇaṃ jñātvā cārayituṃ gatam

tair durnimittair nidhanaṃ matvā prāptam atad-vidaḥ /
tat-prāṇās tan-manaskās te duḥkha-śoka-bhayāturāḥ

ā-bāla-vṛddha-vanitāḥ sarve 'ṅga paśu-vṛttayaḥ /
nirjagmur gokulād dīnāḥ kṛṣṇa-darśana-lālasāḥ

tāṃs tathā kātarān vīkṣya bhagavān mādhavo balaḥ /
prahasya kiñcin novāca prabhāva-jño 'nujasya saḥ

te 'nveṣamāṇā dayitaṃ kṛṣṇaṃ sūcitayā padaiḥ /
bhagaval-lakṣaṇair jagmuḥ padavyā yamunā-taṭam

te tatra tatrābja-yavāṅkuśāśani- dhvajopapannāni padāni viś-pateḥ /
mārge gavām anya-padāntarāntare nirīkṣamāṇā yayur aṅga satvarāḥ

antar hrade bhujaga-bhoga-parītam ārāt $ kṛṣṇaṃ nirīham upalabhya jalāśayānte &
gopāṃś ca mūḍha-dhiṣaṇān paritaḥ paśūṃś ca % saṅkrandataḥ parama-kaśmalam āpur ārtāḥ // BhP_10.16.019* //
gopyo 'nurakta-manaso bhagavaty anante $ tat-sauhṛda-smita-viloka-giraḥ smarantyaḥ &
gopyo 'nurakta-manaso bhagavaty anante $ tat-sauhṛda-smita-viloka-giraḥ smarantyaḥ &
graste 'hinā priyatame bhṛśa-duḥkha-taptāḥ % śūnyaṃ priya-vyatihṛtaṃ dadṛśus tri-lokam // BhP_10.16.020* //
tāḥ kṛṣṇa-mātaram apatyam anupraviṣṭāṃ $ tulya-vyathāḥ samanugṛhya śucaḥ sravantyaḥ &
tāḥ kṛṣṇa-mātaram apatyam anupraviṣṭāṃ $ tulya-vyathāḥ samanugṛhya śucaḥ sravantyaḥ &
tās tā vraja-priya-kathāḥ kathayantya āsan % kṛṣṇānane 'rpita-dṛśo mṛtaka-pratīkāḥ // BhP_10.16.021* //
kṛṣṇa-prāṇān nirviśato nandādīn vīkṣya taṃ hradam /
pratyaṣedhat sa bhagavān rāmaḥ kṛṣṇānubhāva-vit

ittham sva-gokulam ananya-gatiṃ nirīkṣya $ sa-strī-kumāram ati-duḥkhitam ātma-hetoḥ &
ājñāya martya-padavīm anuvartamānaḥ % sthitvā muhūrtam udatiṣṭhad uraṅga-bandhāt // BhP_10.16.023* //
tat-prathyamāna-vapuṣā vyathitātma-bhogas $ tyaktvonnamayya kupitaḥ sva-phaṇān bhujaṅgaḥ &
tat-prathyamāna-vapuṣā vyathitātma-bhogas $ tyaktvonnamayya kupitaḥ sva-phaṇān bhujaṅgaḥ &
tasthau śvasañ chvasana-randhra-viṣāmbarīṣa- % stabdhekṣaṇolmuka-mukho harim īkṣamāṇaḥ // BhP_10.16.024* //
taṃ jihvayā dvi-śikhayā parilelihānaṃ $ dve sṛkvaṇī hy ati-karāla-viṣāgni-dṛṣṭim &
taṃ jihvayā dvi-śikhayā parilelihānaṃ $ dve sṛkvaṇī hy ati-karāla-viṣāgni-dṛṣṭim &
krīḍann amuṃ parisasāra yathā khagendro % babhrāma so 'py avasaraṃ prasamīkṣamāṇaḥ // BhP_10.16.025* //
evaṃ paribhrama-hataujasam unnatāṃsam $ ānamya tat-pṛthu-śiraḥsv adhirūḍha ādyaḥ &
evaṃ paribhrama-hataujasam unnatāṃsam $ ānamya tat-pṛthu-śiraḥsv adhirūḍha ādyaḥ &
tan-mūrdha-ratna-nikara-sparśāti-tāmra- % pādāmbujo 'khila-kalādi-gurur nanarta // BhP_10.16.026* //
taṃ nartum udyatam avekṣya tadā tadīya- $ gandharva-siddha-muni-cāraṇa-deva-vadhvaḥ &
taṃ nartum udyatam avekṣya tadā tadīya- $ gandharva-siddha-muni-cāraṇa-deva-vadhvaḥ &
prītyā mṛdaṅga-paṇavānaka-vādya-gīta- % puṣpopahāra-nutibhiḥ sahasopaseduḥ // BhP_10.16.027* //
yad yac chiro na namate 'ṅga śataika-śīrṣṇas $ tat tan mamarda khara-daṇḍa-dharo 'ṅghri-pātaiḥ &
yad yac chiro na namate 'ṅga śataika-śīrṣṇas $ tat tan mamarda khara-daṇḍa-dharo 'ṅghri-pātaiḥ &
kṣīṇāyuṣo bhramata ulbaṇam āsyato 'sṛṅ % nasto vaman parama-kaśmalam āpa nāgaḥ // BhP_10.16.028* //
tasyākṣibhir garalam udvamataḥ śiraḥsu $ yad yat samunnamati niḥśvasato ruṣoccaiḥ &
tasyākṣibhir garalam udvamataḥ śiraḥsu $ yad yat samunnamati niḥśvasato ruṣoccaiḥ &
nṛtyan padānunamayan damayāṃ babhūva % puṣpaiḥ prapūjita iveha pumān purāṇaḥ // BhP_10.16.029* //
tac-citra-tāṇḍava-virugna-phaṇā-sahasro $ raktaṃ mukhair uru vaman nṛpa bhagna-gātraḥ &
tac-citra-tāṇḍava-virugna-phaṇā-sahasro $ raktaṃ mukhair uru vaman nṛpa bhagna-gātraḥ &
smṛtvā carācara-guruṃ puruṣaṃ purāṇaṃ % nārāyaṇaṃ tam araṇaṃ manasā jagāma // BhP_10.16.030* //
kṛṣṇasya garbha-jagato 'ti-bharāvasannaṃ $ pārṣṇi-prahāra-parirugna-phaṇātapatram &
kṛṣṇasya garbha-jagato 'ti-bharāvasannaṃ $ pārṣṇi-prahāra-parirugna-phaṇātapatram &
dṛṣṭvāhim ādyam upasedur amuṣya patnya % ārtāḥ ślathad-vasana-bhūṣaṇa-keśa-bandhāḥ // BhP_10.16.031* //
tās taṃ su-vigna-manaso 'tha puraskṛtārbhāḥ $ kāyaṃ nidhāya bhuvi bhūta-patiṃ praṇemuḥ &
tās taṃ su-vigna-manaso 'tha puraskṛtārbhāḥ $ kāyaṃ nidhāya bhuvi bhūta-patiṃ praṇemuḥ &
sādhvyaḥ kṛtāñjali-puṭāḥ śamalasya bhartur % mokṣepsavaḥ śaraṇa-daṃ śaraṇaṃ prapannāḥ // BhP_10.16.032*

0 nāga-patnya ūcuḥ
nyāyyo hi daṇḍaḥ kṛta-kilbiṣe 'smiṃs $ tavāvatāraḥ khala-nigrahāya &
nyāyyo hi daṇḍaḥ kṛta-kilbiṣe 'smiṃs $ tavāvatāraḥ khala-nigrahāya &
ripoḥ sutānām api tulya-dṛṣṭir % dhatse damaṃ phalam evānuśaṃsan // BhP_10.16.033* //
anugraho 'yaṃ bhavataḥ kṛto hi no daṇḍo 'satāṃ te khalu kalmaṣāpahaḥ /
yad dandaśūkatvam amuṣya dehinaḥ krodho 'pi te 'nugraha eva sammataḥ

tapaḥ sutaptaṃ kim anena pūrvaṃ nirasta-mānena ca māna-dena /
dharmo 'tha vā sarva-janānukampayā yato bhavāṃs tuṣyati sarva-jīvaḥ

kasyānubhāvo 'sya na deva vidmahe tavāṅghri-reṇu-sparaśādhikāraḥ /
yad-vāñchayā śrīr lalanācarat tapo vihāya kāmān su-ciraṃ dhṛta-vratā

na nāka-pṛṣṭhaṃ na ca sārva-bhaumaṃ $ na pārameṣṭhyaṃ na rasādhipatyam &
na yoga-siddhīr apunar-bhavaṃ vā % vāñchanti yat-pāda-rajaḥ-prapannāḥ // BhP_10.16.037* //
tad eṣa nāthāpa durāpam anyais tamo-janiḥ krodha-vaśo 'py ahīśaḥ /
saṃsāra-cakre bhramataḥ śarīriṇo yad-icchataḥ syād vibhavaḥ samakṣaḥ

namas tubhyaṃ bhagavate puruṣāya mahātmane /
bhūtāvāsāya bhūtāya parāya paramātmane

jñāna-vijñāna-nīdhaye brahmaṇe 'nanta-śaktaye /
aguṇāyāvikārāya namas te prākṛtāya ca

kālāya kāla-nābhāya kālāvayava-sākṣiṇe /
viśvāya tad-upadraṣṭre tat-kartre viśva-hetave

bhūta-mātrendriya-prāṇa- mano-buddhy-āśayātmane /
tri-guṇenābhimānena gūḍha-svātmānubhūtaye

namo 'nantāya sūkṣmāya kūṭa-sthāya vipaścite /
nānā-vādānurodhāya vācya-vācaka-śaktaye

namaḥ pramāṇa-mūlāya kavaye śāstra-yonaye /
pravṛttāya nivṛttāya nigamāya namo namaḥ

namaḥ kṛṣṇāya rāmāya vasudeva-sutāya ca /
pradyumnāyāniruddhāya sātvatāṃ pataye namaḥ

namo guṇa-pradīpāya guṇātma-cchādanāya ca /
guṇa-vṛtty-upalakṣyāya guṇa-draṣṭre sva-saṃvide

avyākṛta-vihārāya sarva-vyākṛta-siddhaye /
hṛṣīkeśa namas te 'stu munaye mauna-śīline

parāvara-gati-jñāya sarvādhyakṣāya te namaḥ /
aviśvāya ca viśvāya tad-draṣṭre 'sya ca hetave

tvaṃ hy asya janma-sthiti-saṃyamān vibho $ guṇair anīho 'kṛta-kāla-śakti-dhṛk &
tat-tat-svabhāvān pratibodhayan sataḥ % samīkṣayāmogha-vihāra īhase // BhP_10.16.049* //
tasyaiva te 'mūs tanavas tri-lokyāṃ $ śāntā aśāntā uta mūḍha-yonayaḥ &
tasyaiva te 'mūs tanavas tri-lokyāṃ $ śāntā aśāntā uta mūḍha-yonayaḥ &
śāntāḥ priyās te hy adhunāvituṃ satāṃ % sthātuś ca te dharma-parīpsayehataḥ // BhP_10.16.050* //
aparādhaḥ sakṛd bhartrā soḍhavyaḥ sva-prajā-kṛtaḥ /
kṣantum arhasi śāntātman mūḍhasya tvām ajānataḥ

anugṛhṇīṣva bhagavan prāṇāṃs tyajati pannagaḥ /
strīṇāṃ naḥ sādhu-śocyānāṃ patiḥ prāṇaḥ pradīyatām

vidhehi te kiṅkarīṇām anuṣṭheyaṃ tavājñayā /
yac-chraddhayānutiṣṭhan vai mucyate sarvato bhayāt

BhP_10.16.054/0 śrī-śuka uvāca
itthaṃ sa nāga-patnībhir bhagavān samabhiṣṭutaḥ /
mūrcchitaṃ bhagna-śirasaṃ visasarjāṅghri-kuṭṭanaiḥ

pratilabdhendriya-prāṇaḥ kāliyaḥ śanakair harim /
kṛcchrāt samucchvasan dīnaḥ kṛṣṇaṃ prāha kṛtāñjaliḥ

BhP_10.16.056/0 kāliya uvāca
vayaṃ khalāḥ sahotpattyā tamasā dīrgha-manyavaḥ /
svabhāvo dustyajo nātha lokānāṃ yad asad-grahaḥ

tvayā sṛṣṭam idaṃ viśvaṃ dhātar guṇa-visarjanam /
nānā-svabhāva-vīryaujo- yoni-bījāśayākṛti

vayaṃ ca tatra bhagavan sarpā jāty-uru-manyavaḥ /
kathaṃ tyajāmas tvan-māyāṃ dustyajāṃ mohitāḥ svayam

bhavān hi kāraṇaṃ tatra sarva-jño jagad-īśvaraḥ /
anugrahaṃ nigrahaṃ vā manyase tad vidhehi naḥ

BhP_10.16.060/0 śrī-śuka uvāca
ity ākarṇya vacaḥ prāha bhagavān kārya-mānuṣaḥ /
nātra stheyaṃ tvayā sarpa samudraṃ yāhi mā ciram /
sva-jñāty-apatya-dārāḍhyo go-nṛbhir bhujyate nadī

ya etat saṃsmaren martyas tubhyaṃ mad-anuśāsanam /
kīrtayann ubhayoḥ sandhyor na yuṣmad bhayam āpnuyāt

yo 'smin snātvā mad-ākrīḍe devādīṃs tarpayej jalaiḥ /
upoṣya māṃ smarann arcet sarva-pāpaiḥ pramucyate

dvīpaṃ ramaṇakaṃ hitvā hradam etam upāśritaḥ /
yad-bhayāt sa suparṇas tvāṃ nādyān mat-pāda-lāñchitam

BhP_10.16.064/0 śrī-ṛṣir uvāca
mukto bhagavatā rājan kṛṣṇenādbhuta-karmaṇā /
taṃ pūjayām āsa mudā nāga-patnyaś ca sādaram

divyāmbara-sraṅ-maṇibhiḥ parārdhyair api bhūṣaṇaiḥ /
divya-gandhānulepaiś ca mahatyotpala-mālayā

pūjayitvā jagan-nāthaṃ prasādya garuḍa-dhvajam /
tataḥ prīto 'bhyanujñātaḥ parikramyābhivandya tam

sa-kalatra-suhṛt-putro dvīpam abdher jagāma ha /
tadaiva sāmṛta-jalā yamunā nirviṣābhavat /
anugrahād bhagavataḥ krīḍā-mānuṣa-rūpiṇaḥ