Bhagavata Purana · Chapter 06.04
BhP_06.04.001/0 śrīrājovāca
devāsuranṛṇāṃ sargo nāgānāṃ mṛgapakṣiṇām /
sāmāsikastvayā prokto yastu svāyambhuve 'ntare
tasyaiva vyāsamicchāmi jñātuṃ te bhagavan yathā /
anusargaṃ yayā śaktyā sasarja bhagavān paraḥ
BhP_06.04.003/0 śrīsūta uvāca
iti sampraśnamākarṇya rājarṣerbādarāyaṇiḥ /
pratinandya mahāyogī jagāda munisattamāḥ
BhP_06.04.004/0 śrīśuka uvāca
yadā pracetasaḥ putrā daśa prācīnabarhiṣaḥ /
antaḥsamudrādunmagnā dadṛśurgāṃ drumairvṛtām
drumebhyaḥ krudhyamānāste tapodīpitamanyavaḥ /
mukhato vāyumagniṃ ca sasṛjustaddidhakṣayā
tābhyāṃ nirdahyamānāṃstān upalabhya kurūdvaha /
rājovāca mahān somo manyuṃ praśamayanniva
na drumebhyo mahābhāgā dīnebhyo drogdhumarhatha /
vivardhayiṣavo yūyaṃ prajānāṃ patayaḥ smṛtāḥ
aho prajāpatipatirbhagavān hariravyayaḥ /
vanaspatīn oṣadhīśca sasarjorjamiṣaṃ vibhuḥ
annaṃ carāṇāmacarā hy apadaḥ pādacāriṇām /
ahastā hastayuktānāṃ dvipadāṃ ca catuṣpadaḥ
yūyaṃ ca pitrānvādiṣṭā devadevena cānaghāḥ /
prajāsargāya hi kathaṃ vṛkṣān nirdagdhumarhatha
ātiṣṭhata satāṃ mārgaṃ kopaṃ yacchata dīpitam /
pitrā pitāmahenāpi juṣṭaṃ vaḥ prapitāmahaiḥ
tokānāṃ pitarau bandhū dṛśaḥ pakṣma striyāḥ patiḥ /
patiḥ prajānāṃ bhikṣūṇāṃ gṛhy ajñānāṃ budhaḥ suhṛt
antardeheṣu bhūtānāmātmāste harirīśvaraḥ /
sarvaṃ taddhiṣṇyamīkṣadhvamevaṃ vastoṣito hy asau
yaḥ samutpatitaṃ deha ākāśān manyumulbaṇam /
ātmajijñāsayā yacchet sa guṇān ativartate
alaṃ dagdhairdrumairdīnaiḥ khilānāṃ śivamastu vaḥ /
vārkṣī hy eṣā varā kanyā patnītve pratigṛhyatām
ity āmantrya varārohāṃ kanyāmāpsarasīṃ nṛpa /
somo rājā yayau dattvā te dharmeṇopayemire
tebhyastasyāṃ samabhavaddakṣaḥ prācetasaḥ kila /
yasya prajāvisargeṇa lokā āpūritāstrayaḥ
yathā sasarja bhūtāni dakṣo duhitṛvatsalaḥ /
retasā manasā caiva tan mamāvahitaḥ śṛṇu
manasaivāsṛjat pūrvaṃ prajāpatirimāḥ prajāḥ /
devāsuramanuṣyādīn nabhaḥsthalajalaukasaḥ
tamabṛṃhitamālokya prajāsargaṃ prajāpatiḥ /
vindhyapādān upavrajya so 'caradduṣkaraṃ tapaḥ
tatrāghamarṣaṇaṃ nāma tīrthaṃ pāpaharaṃ param /
upaspṛśyānusavanaṃ tapasātoṣayaddharim
astauṣīddhaṃsaguhyena bhagavantamadhokṣajam /
tubhyaṃ tadabhidhāsyāmi kasyātuṣyadyathā hariḥ
BhP_06.04.023/0 śrīprajāpatiruvāca
namaḥ parāyāvitathānubhūtaye guṇatrayābhāsanimittabandhave /
adṛṣṭadhāmne guṇatattvabuddhibhir nivṛttamānāya dadhe svayambhuve
na yasya sakhyaṃ puruṣo 'vaiti sakhyuḥ sakhā vasan saṃvasataḥ pure 'smin /
guṇo yathā guṇino vyaktadṛṣṭes tasmai maheśāya namaskaromi
deho 'savo 'kṣā manavo bhūtamātrām ātmānamanyaṃ ca viduḥ paraṃ yat /
sarvaṃ pumān veda guṇāṃśca tajjño na veda sarvajñamanantamīḍe
yadoparāmo manaso nāmarūpa rūpasya dṛṣṭasmṛtisampramoṣāt /
ya īyate kevalayā svasaṃsthayā haṃsāya tasmai śucisadmane namaḥ
manīṣiṇo 'ntarhṛdi sanniveśitaṃ svaśaktibhirnavabhiśca trivṛdbhiḥ /
vahniṃ yathā dāruṇi pāñcadaśyaṃ manīṣayā niṣkarṣanti gūḍham
sa vai mamāśeṣaviśeṣamāyā niṣedhanirvāṇasukhānubhūtiḥ /
sa sarvanāmā sa ca viśvarūpaḥ prasīdatāmaniruktātmaśaktiḥ
yadyan niruktaṃ vacasā nirūpitaṃ dhiyākṣabhirvā manasota yasya /
mā bhūt svarūpaṃ guṇarūpaṃ hi tat tat sa vai guṇāpāyavisargalakṣaṇaḥ
yasmin yato yena ca yasya yasmai yadyo yathā kurute kāryate ca /
parāvareṣāṃ paramaṃ prāk prasiddhaṃ tadbrahma taddheturananyadekam
yacchaktayo vadatāṃ vādināṃ vai vivādasaṃvādabhuvo bhavanti /
kurvanti caiṣāṃ muhurātmamohaṃ tasmai namo 'nantaguṇāya bhūmne
astīti nāstīti ca vastuniṣṭhayor ekasthayorbhinnaviruddhadharmaṇoḥ /
avekṣitaṃ kiñcana yogasāṅkhyayoḥ samaṃ paraṃ hy anukūlaṃ bṛhat tat
yo 'nugrahārthaṃ bhajatāṃ pādamūlam anāmarūpo bhagavān anantaḥ /
nāmāni rūpāṇi ca janmakarmabhir bheje sa mahyaṃ paramaḥ prasīdatu
yaḥ prākṛtairjñānapathairjanānāṃ yathāśayaṃ dehagato vibhāti /
yathānilaḥ pārthivamāśrito guṇaṃ sa īśvaro me kurutāṃ manoratham
BhP_06.04.035/0 śrīśuka uvāca
iti stutaḥ saṃstuvataḥ sa tasminnaghamarṣaṇe /
prādurāsīt kuruśreṣṭha bhagavān bhaktavatsalaḥ
kṛtapādaḥ suparṇāṃse pralambāṣṭamahābhujaḥ /
cakraśaṅkhāsicarmeṣu dhanuḥpāśagadādharaḥ
pītavāsā ghanaśyāmaḥ prasannavadanekṣaṇaḥ /
vanamālānivītāṅgo lasacchrīvatsakaustubhaḥ
mahākirīṭakaṭakaḥ sphuranmakarakuṇḍalaḥ /
kāñcyaṅgulīyavalaya nūpurāṅgadabhūṣitaḥ
trailokyamohanaṃ rūpaṃ bibhrat tribhuvaneśvaraḥ /
vṛto nāradanandādyaiḥ pārṣadaiḥ surayūthapaiḥ
stūyamāno 'nugāyadbhiḥ siddhagandharvacāraṇaiḥ /
rūpaṃ tan mahadāścaryaṃ vicakṣyāgatasādhvasaḥ
nanāma daṇḍavadbhūmau prahṛṣṭātmā prajāpatiḥ /
na kiñcanodīrayitumaśakat tīvrayā mudā /
āpūritamanodvārairhradinya iva nirjharaiḥ
taṃ tathāvanataṃ bhaktaṃ prajākāmaṃ prajāpatim /
cittajñaḥ sarvabhūtānāmidamāha janārdanaḥ
BhP_06.04.043/0 śrībhagavān uvāca
prācetasa mahābhāga saṃsiddhastapasā bhavān /
yac chraddhayā matparayā mayi bhāvaṃ paraṃ gataḥ
prīto 'haṃ te prajānātha yat te 'syodbṛṃhaṇaṃ tapaḥ /
mamaiṣa kāmo bhūtānāṃ yadbhūyāsurvibhūtayaḥ
brahmā bhavo bhavantaśca manavo vibudheśvarāḥ /
vibhūtayo mama hy etā bhūtānāṃ bhūtihetavaḥ
tapo me hṛdayaṃ brahmaṃstanurvidyā kriyākṛtiḥ /
aṅgāni kratavo jātā dharma ātmāsavaḥ surāḥ
ahamevāsamevāgre nānyat kiñcāntaraṃ bahiḥ /
saṃjñānamātramavyaktaṃ prasuptamiva viśvataḥ
mayy anantaguṇe 'nante guṇato guṇavigrahaḥ /
yadāsīt tata evādyaḥ svayambhūḥ samabhūdajaḥ
sa vai yadā mahādevo mama vīryopabṛṃhitaḥ /
mene khilamivātmānamudyataḥ svargakarmaṇi
atha me 'bhihito devastapo 'tapyata dāruṇam /
nava viśvasṛjo yuṣmān yenādāvasṛjadvibhuḥ
eṣā pañcajanasyāṅga duhitā vai prajāpateḥ /
asiknī nāma patnītve prajeśa pratigṛhyatām
mithunavyavāyadharmastvaṃ prajāsargamimaṃ punaḥ /
mithunavyavāyadharmiṇyāṃ bhūriśo bhāvayiṣyasi
tvatto 'dhastāt prajāḥ sarvā mithunībhūya māyayā /
madīyayā bhaviṣyanti hariṣyanti ca me balim
BhP_06.04.054/0 śrīśuka uvāca
ity uktvā miṣatastasya bhagavān viśvabhāvanaḥ /
svapnopalabdhārtha iva tatraivāntardadhe hariḥ
Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0