Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhagavadgītābhāṣya · Chapter 6

6.1

anāśritaḥ karmaphalaṃ kāryaṃ karma karoti yaḥ |
sa saṃnyasī ca yogī ca na niragnir na cākriyaḥ ||

6.2

yaṃ saṃnyāsa iti prāhur yogaṃ taṃ viddhi pāṇḍava |
na hy asaṃnyastasaṅkalpo yogī bhavati kaścana ||

6.3

ārurukṣor muner yogaṃ karma kāraṇam ucyate |
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇam ucyate ||

6.4

yadā hi nendriyārtheṣu na karmasv anuṣajjate |
sarvasaṅkalpasaṃnyāsī yogārūḍhas tadocyate ||

6.5

uddhared ātmanātmānaṃ nātmānam avasādayet |
ātmaiva hy ātmano bandhur ātmaiva ripur ātmanaḥ ||

6.6

bandhur ātmātmanas tasya yenātmaivātmanā jitaḥ |
anātmanas tu śatrutve vartetātmaiva śatruvat ||

6.7

jitātmanaḥ praśāntasya paramātmā samāhitaḥ |
śītoṣṇasukhaduḥkheṣu tathā mānāvamānayoḥ ||

6.8

jñānavijñānatṛptātmā kūṭastho vijitendriyaḥ |
yukta ity ucyate yogī samaloṣṭāśmakāñcanaḥ ||

6.9

suhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu |
sādhuṣv api ca pāpeṣu samabuddhir viśiṣyate ||

6.10

yogī yuñjīta satatam ātmānaṃ rahasi sthitaḥ |
ekākī yatacittātmā nirāśīr aparigrahaḥ ||

6.11

śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiram āsanam ātmanaḥ |
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ celājinakuśottaram ||

6.12

tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yatacittendriyakriyaḥ |
upaviśyāsane yuñjyād yogam ātmaviśuddhaye ||

6.13

samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayan acalaṃ sthiram |
saṃprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ deśaś cānavalokayan ||

6.14

praśāntātmā vigatabhīḥ brahmacārivrate sthitaḥ |
manaḥ saṃyamya maccitto yukta āsīta matparaḥ ||

6.15

yuñjann evaṃ sadātmānaṃ yogī niyatamānasaḥ |
śāntiṃ nirvāṇaparamāṃ matsaṃsthām adhigacchati ||

6.16

nātyaśnatas tu yogo 'sti na caikāntam anaśnataḥ |
na cātisvapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna ||

6.17

yuktāhāravihārasya yuktaceṣṭasya karmasu |
yuktasvapnāvabodhasya yogo bhavati duḥkhahā ||

6.18

yadā viniyataṃ cittam ātmany evāvatiṣṭhate |
nisspṛhaḥ sarvakāmebhyo yukta ity ucyate tadā ||

6.19

yathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā |
yogino yatacittasya yuñjato yogam ātmanaḥ ||

6.21

sukham ātyantikaṃ yat tad buddhigrāhyam atīndriyam |
vetti yatra na caivāyaṃ sthitaś calati tattvataḥ ||

6.22

yaṃ labdhvā cāparaṃ lābhaṃ manyate nādhikaṃ tataḥ |
yasmin sthito na duḥkhena guruṇāpi vicālyate ||

6.23

taṃ vidyād duḥkhasaṃyogaviyogaṃ yogasaṃjñitam |
sa niścayena yoktavyo yogo 'nirviṇṇacetasā ||

6.24

saṅkalpaprabhavān kāmāṃs tyaktvā sarvān aśeṣataḥ |
manasaivendriyagrāmaṃ viniyamya samantataḥ ||

6.25

śanaiś śanair uparamed buddhyā dhṛtigṛhītayā |
ātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtvā na kiṃcid api cintayet ||

6.26

yato yato niścarati manaś cañcalam asthiram |
tatas tato niyamyaitad ātmany eva vaśaṃ nayet ||

6.27

praśāntamanasaṃ hy enaṃ yoginaṃ sukham uttamam |
upaiti śāntarajasaṃ brahmabhūtam akalmaṣam ||

6.28

evaṃ yuñjan sadātmānaṃ yogī vigatakalmaṣaḥ |
sukhena brahmasaṃsparśam atyantaṃ sukham aśnute ||

6.29

sarvabhūtastham ātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani |
īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ ||

6.30

yo māṃ paśyati sarvatra sarvaṃ ca mayi paśyati |
tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati ||

6.31

sarvabhūtasthitaṃ yo mām bhajaty ekatvam āsthitaḥ |
sarvathā vartamāno 'pi sa yogī mayi vartate ||

6.32

ātmāupamyena sarvatra samaṃ paśyati yo 'rjuna |
sukhaṃ vā yadi vā duḥkhaṃ sa yogī paramo mataḥ ||

6.33

yo 'yaṃ yogas tvayā proktaḥ sāmyena ṃadhusūdana |
etasyāhaṃ na paśyāmi cañcalatvāt sthitiṃ sthirām ||

6.34

cañcalaṃ hi manaḥ kṛṣṇa pramāthi balavad dṛḍham |
tasyāhaṃ nigrahaṃ manye vāyor iva suduṣkaram ||

6.35

asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam |
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate ||

6.36

asaṃyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ |
vaśyātmanā tu yatatā śakyo 'vāptum upāyataḥ ||

6.37

ayatiḥ śraddhayopeto yogāc calitamānasaḥ |
aprāpya yogasaṃsiddhiṃ kāṃ gatiṃ kṛṣṇa gacchati ||

6.38

kaccin nobhayavibhraṣṭaś chinnābhram iva naśyati |
apratiṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi ||

6.39

etaṃ me saṃśayaṃ kṛṣṇa cchetum arhasy aśeṣataḥ |
tvadanyaḥ saṃśayasyāsya cchettā na hy upapadyate ||

6.40

pārtha naiveha nāmutra vināśas tasya vidyate |
na hi kalyāṇakṛt kaścid durgatiṃ tāta gacchati ||

6.41

prāpya puṇyakṛtāṃ lokān uṣitvā śāśvatīḥ samāḥ |
śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo 'bhijāyate ||

6.42

atha vā yoginām eva kule bhavati dhīmatām |
etad dhi durlabhataraṃ loke janma yadīdṛśam ||

6.43

tatra taṃ buddhisaṃyogaṃ labhate paurvadaihikam |
yatate ca tato bhūyaḥ saṃsiddhau kurunandana ||

6.44ab

pūrvābhyāsena tenaiva hriyate hy avaśo 'pi saḥ |

6.44cd

jijñāsur api yogasya śabdabrahmātivartate ||

6.45

prayatnād yatamānas tu yogī saṃśuddhakilbiṣaḥ |
anekajanmasaṃsiddhas tato yāti parāṃ gatim ||

6.46

tapasvibhyo 'dhiko yogī jñānibhyo 'pi mato 'dhikaḥ |
karmibhyaś cādhiko yogī tasmād yogī bhavārjuna ||

6.47

yoginām api sarveṣāṃ madgatenāntarātmanā |
śraddhāvān bhajate yo māṃ sa me yuktatamo mataḥ ||

Original text: Bhagavadgītābhāṣya · Data entry Sadanori Ishitobi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc