Bhagavadgītābhāṣya · Chapter 11
madanugrahāya paramaṃ guhyam adhyātmasaṃjñitam |
yat tvayoktaṃ vacas tena moho 'yaṃ vigato mama ||
bhavāpyayau hi bhūtānāṃ śrutau vistaraśo mayā |
tvattaḥ kamalapatrākṣa māhātmyam api cāvyayam ||
evam etad yathāttha tvam ātmānaṃ parameśvara |
draṣṭum icchāmi te rūpam aiśvaraṃ puruṣottama ||
manyase yadi tac chakyaṃ mayā draṣṭum iti prabho |
yogeśvara tato me tvaṃ darśayātmānam avyayam ||
paśya me pārtha rūpāṇi śataśo 'tha sahasraśaḥ |
nānāvidhāni divyāni nānāvarṇākṛtīni ca ||
paśyādityān vasūn rudrān aśvinau marutas tathā |
bahūny adṛṣṭapūrvāṇi paśyāścaryāṇi bhārata ||
ihaikasthaṃ jagat kṛtsnaṃ paśyādya sacarācaram |
mama dehe guḍākeśa yac cānyad draṣṭum icchasi ||
na tu māṃ śakṣyase draṣṭum anenaiva svacakṣuṣā |
divyaṃ dadāmi te cakṣuḥ paśya me yogam aiśvaram ||
evam uktvā tato rājan mahāyogeśvaro hariḥ |
darśayām āsa pārthāya paramaṃ rūpam aiśvaram ||
anekavaktranayanam anekādbhutadarśanam |
anekadivyābharaṇaṃ divyānekodyatāyudham ||
divyamālyāmbaradharaṃ divyagandhānulepanam |
sarvāścaryamayaṃ devam anantaṃ viśvatomukham ||
divi sūryasahasrasya bhaved yugapad utthitā |
yadi bhāḥ, sadṛśī sā syād bhāsas tasya mahātmanaḥ ||
tatraikasthaṃ jagat kṛtsnaṃ pravibhaktam anekadhā |
apaśyad devadevasya śarīre pāṇḍavas tadā ||
tatas sa vismayāviṣṭo hṛṣṭaromā dhanañjayaḥ |
praṇamya śirasā devaṃ kṛtāñjalir abhāṣata ||
paśyāmi devāṃs tava deva dehe sarvāṃs tathā bhūtaviśeṣasaṅgān |
brahmāṇam īśaṃ kamalāsanastham ṛṣīṃś ca sarvān uragāṃś ca dīptān ||
anekabāhūdaravaktranetraṃ paśyāmi tvāṃ sarvato 'nantarūpam |
nāntaṃ na madhyaṃ na punas tavādiṃ paśyāmi viśveśvara viśvarūpa ||
kirīṭinaṃ gadinaṃ cakriṇaṃ ca tejorāśiṃ sarvato dīptim antam |
paśyāmi tvā durnirīkṣaṃ samantād dīptānalārkadyutim aprameyam ||
tvam akṣaraṃ paramaṃ veditavyaṃ tvam asya viśvasya paraṃ nidhānam |
tvam avyayaḥ śāśvatadharmagoptā sanātanas tvaṃ puruṣo mato me ||
anādimadhyāntam anantavīryam anantabāhuṃ śaśisūryanetram |
paśyāmi tvā dīptahutāśavaktraṃ svatejasā viśvam idaṃ tapantam ||
dyāvāpṛthivyor idam antaraṃ hi vyāptaṃ tvayaikena diśaś ca sarvāḥ |
dṛṣṭvādbhutaṃ rūpam ugraṃ tad evaṃ lokatrayaṃ pravyathitaṃ mahātman ||
amī hi tvā surasaṅghā viśanti kecid bhītāḥ prāñjalayo gṛṇanti |
svastīty uktvā maharṣisiddhasaṅghāḥ stuvanti tvāṃ stutibhiḥ puṣkalābhiḥ ||
rudrādityā vasavo ye ca sādhyā viśve 'śvinau marutaś coṣmapāś ca |
gandharvayakṣāsurasiddhasaṅghā vīkṣyante tvāṃ vismitāś caiva sarve ||
rūpaṃ mahat te bahuvaktranetraṃ mahābāho bahubāhūrupādam |
bahūdaraṃ bahudaṃṣṭrākarālaṃ dṛṣṭvā lokāḥ pravyathitās tathāham ||
nabhasspṛśaṃ dīptam anekavarṇaṃ vyāttānanaṃ dīptaviśālanetram |
dṛsṭvā hi tvā pravyathitāntarātmā dhṛtiṃ na vindāmi śamaṃ ca viṣṇo ||
daṃṣṭrākarālāni ca te mukhāni dṛṣṭvaiva kālānalasannibhāni |
diśo na jāne na labhe ca śarma prasīda deveśa jagannivāsa ||
amī ca tvā dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ sarvaiḥ sahaivāvanipālasaṅghaiḥ |
bhīṣmo droṇaḥ sūtaputras tathāsau sahāsmadīyair api yodhamukhyaiḥ ||
vaktrāṇi te tvaramāṇā viśanti daṃṣṭrākarālāni bhayānakāni |
kecid vilagnā daśanāntareṣu saṃdṛśyante cūrṇitair uttamāṅgaiḥ ||
yathā nadīnāṃ bahavo 'mbuvegāḥ samudram evābhimukhā dravanti |
tathā tavāmī naralokavīrā viśanti vaktrāṇy abhivijvalanti ||
yathā pradīptajvalanaṃ pataṅgā viśanti nāśāya samṛddhavegāḥ |
tathaiva nāśāya viśanti lokās tavāpi vaktrāṇi samṛddhavegāḥ ||
lelihyase grasamānaḥ samantāl lokān samagrān vadanair jvaladbhiḥ |
tejobhir āpūrya jagat samagraṃ bhāsas tavogrāḥ pratapanti viṣṇo ||
ākhyāhi me ko bhavān ugrarūpo namo 'stu te devavara prasīda |
vijñātum icchāmi bhavantam ādyaṃ na hi prajānāmi tava pravṛttim ||
kālo 'smi lokakṣayakṛt pravṛddho lokān samāhartum iha pravṛttaḥ |
ṛte 'pi tvā na bhaviṣyanti sarve ye 'vasthitāḥ pratyanīkeṣu yodhāḥ ||
tasmāt tvam uttiṣṭha yaśo labhasva jitvā śatrūn bhuṅkṣva rājyaṃ samṛddham |
mayaivaite nihatāḥ pūrvam eva nimittamātraṃ bhava savyasācin ||
droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca jayadrathaṃ ca karṇaṃ tathānyān api yodhamukhyān |
mayā hatāṃs tvaṃ jahi mā vyathiṣṭhāḥ yudhyasva jetāsi raṇe sapatnān ||
etac chrutvā vacanaṃ keśavasya kṛtāñjalir vepamānaḥ kirīṭī |
namaskṛtvā bhūya evāha kṛṣṇaṃ sagadgadaṃ bhītabhītaḥ praṇamya ||
sthāne hṛṣīkeśa tava prakīrtyā jagat prahṛṣyaty anurajyate ca |
rakṣāṃsi bhītāni diśo dravanti sarve namasyanti ca siddhasaṅghāḥ ||
kasmāc ca te na nameran mahātman garīyase brahmaṇo 'py ādikartre |
ananta deveśa jagannivāsa tvam akṣaraṃ sad asat tat paraṃ yat ||
tvam ādidevaḥ puruṣaḥ purāṇas tvam asya viśvasya paraṃ nidhānam |
vettāsi vedyaṃ ca paraṃ ca dhāma tvayā tataṃ viśvam anantarūpa ||
vāyur yamo 'gnir varuṇaś śaśāṅkaḥ prajāpatis tvaṃ prapitāmahaś ca |
namo namas te 'stu sahasrakṛtvaḥ punaś ca bhūyo 'pi namo namas te ||
namaḥ purastād atha pṛṣṭhatas te namo 'stu te sarvata eva sarva |
anantavīryāmitavikramas tvaṃ sarvaṃ samāpnoṣi tato 'si sarvaḥ ||
sakheti matvā prasabhaṃ yad uktaṃ he kṛṣṇa he yādava he sakheti |
ajānatā mahimānaṃ tavemaṃ mayā pramādāt praṇayena vāpi ||
yaś cāpahāsārtham asatkṛto 'si vihāraśayyāsanabhojaneṣu |
eko 'tha vāpy acyuta tatsamakṣaṃ tat kṣāmaye tvām aham aprameyam ||
pitāsi lokasya carācarasya tvam asya pūjyaś ca guru garīyān |
na tvatsamo 'sty abhyadhikaḥ kuto 'nyo lokatraye 'py apratimaprabhāva ||
tasmāt praṇamya praṇidhāya kāryaṃ prasādaye tvām aham īśam īḍyam |
piteva putrasya sakheva sakhyuḥ priyaḥ priyāyārhasi deva soḍhum ||
adṛṣṭapūrvaṃ hṛṣito 'smi dṛṣṭvā bhayena ca pravyathitaṃ mano me |
tad eva me darśaya deva rūpaṃ prasīda deveśa jagannivāsa ||
kirīṭinaṃ gadinaṃ cakrahastam icchāmi tvāṃ draṣṭum ahaṃ tathaiva |
tenaiva rūpeṇa caturbhujena sahasrabāho bhava viśvamūrte ||
mayā prasannena tavārjunedaṃ rūpaṃ paraṃ darśitam ātmayogāt |
tejomayaṃ viśvam anantam ādyaṃ yan me tvadanyena na dṛṣṭapūrvam ||
na vedayajñādhyayanair na dānair na ca kriyābhir na tapobhir ugraiḥ |
evaṃrūpaś śakya ahaṃ nṛloke draṣṭuṃ tvadanyena kurupravīra ||
mā te vyathā mā ca vimūḍhabhāvo dṛṣṭvā rūpaṃ ghoram īdṛṅ mamedam |
vyapetabhīḥ prītamanāḥ punas tvaṃ tad eva me rūpam idaṃ prapaśya ||
ity arjunaṃ vāsudevas tathoktvā svakaṃ rūpaṃ darśayām āsa bhūyaḥ |
āśvāsayām āsa ca bhītam enaṃ bhūtvā punas saumyavapur mahātmā ||
dṛṣṭvedaṃ mānuṣaṃ rūpaṃ tava saumyaṃ janārdana |
idānīm asmi saṃvṛttaḥ sacetāḥ prakṛtiṃ gataḥ ||
sudurdarśam idaṃ rūpaṃ dṛṣṭavān asi yan mama |
devā apy asya rūpasya nityaṃ darśanakāṅkṣiṇaḥ ||
nāhaṃ vedair na tapasā na dānena na cejyayā |
śakya evaṃvidho draṣṭuṃ dṛṣṭavān asi mām yathā ||
bhaktyā tv ananyayā śakya aham evaṃvidho 'rjuna |
jñātuṃ draṣṭuṃ ca tattvena praveṣṭuṃ ca parantapa ||
matkarmakṛn matparamo madbhaktas saṅgavarjitaḥ |
nirvairas sarvabhūteṣu yaḥ sa mām eti pāṇḍava ||
Original text: Bhagavadgītābhāṣya · Data entry Sadanori Ishitobi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0