Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Chapter 16
iti kāñjikavargaḥ //
// atha mūtravargaḥ //
auṣṭraṃ (mūtraṃ) go 'jāvimahiṣīgajāśvoṣṭrakharodbhavam /
(pittalaṃ rūkṣatīkṣṇoṣṇaṃ lavaṇānurasaṃ kaṭu /
kṛmiśophodarānāhaśūlapāṇḍukaphānilān /
gulmāruciviṣaśvitrakuṣṭhārśāṃsi jayel laghu /)
auṣṭraṃ gojāvināraṃ hayagajamahiṣīmūtravargaḥ kharoṣṇā (rāṇāṃ)
tiktaṃ tīkṣṇaṃ laghūṣṇaṃ salavaṇasurasaṃ pittalaṃ bhedi rūkṣam /
hṛdyaṃ rucyaṃ krimighnaṃ hutavahajananaṃ kuṣṭhamehau vināśī (śi)
gulmānāhārśaśūlānilakaphaviṣajit śophapāṇḍūdaraghnam //
mūtraṃ tathāṣṭādaśakuṣṭhaśophapāṇḍūdaronmādakaphāmayaghnam /
sevyaṃ niddarśā (?) vikāram etat rūkṣaṃ tathāmlaṃ krimiṣu praśastam /
// iti mūtravargaḥ //
// atha dhānyavargaḥ //
snigdho vātaharas tridoṣaśamanaḥ pathyaḥ sadā prāṇināṃ
śreṣṭhaḥ pauṣṭika [śreṣṭho brīhiṣu ṣaṣṭikaḥ] śramaharaḥ kṛcchrādiḍoṣāpahā /
gaura(ś cā)śvāsitagaurato 'pi nitarāṃ sevyaḥ karoty uccakaiḥ
bhukta (śukraṃ) śvāsaharas tathā śramaharaḥ kāsādidoṣāpahā
rase pāke svāduḥ pavanakaphāpattopaśamanaḥ
jvare 'jīrṇe pathyaḥ sakalajavarakṣābhaharaṇaḥ (?) /
śiśūnā vṛddhānāṃ yuvatisukumārātisa(su)khināṃ
ayaṃ sevyo rājā bhavati hi mahāśāliramalaḥ
dhānyaṃ vāpitam uttamaṃ tad akhilaṃ (chi)channodbhavaṃ madhyamaṃ
jñeyaṃ dyadavargapittaṃ (tad yad avāpitaṃ) tad adhamaṃ nissāradoṣapradam
{cf. Rājanighaṇṭu 16.158ab}
dagdhā yadbhavicpeṣyaṃ tetha (?) vipine yad vāpitāḥ śālayaḥ
ete chinnabhavā bhavanti khalu te viṇmūtrabandhapradāḥ
{cf. Rājanighaṇṭu 16.158cd}
deśe deśe tu jātāś ca nānāvarṇāś ca śālayaḥ /
teṣāṃ svataḥ pradhāno 'sau tridoṣaśamanaḥ paraḥ
rakto bhīrukapuṇḍarīkakalamas tūrṇo mahāpuṣpakaḥ
dīrghaḥ kāñcanahāyano 'sitaśi (sri) taḥ puṣpapāṇḍajaḥ pāṇḍukaḥ /
sāgarakhyās tapanīyakāḥ śakunako rodhras tu saugandhikaḥ
dhānādyāḥ sapataṅgidūṣakayutā hṛdyāḥ śubhāḥ śālayaḥ
susabhāḥ (?) yācanadīpanā balakarā snigdhās tridoṣāpahāḥ
śuklaśleṣmavivardhanā rucikarāḥ saṃdīpanās tarpaṇāḥ /
pathyāḥ sarvagade hitāḥ śramaharāḥ kṣuttṛṭśramadhvaṃsinaḥ
śreṣṭhā vrīhiṣu ṣaṣṭikāḥ kalapa (ma) kā raktā mahāśālayaḥ
rocanās tarpaṇā hṛdyā dīptasya (?) pācanāḥ /
guravo bṛṃhaṇāḥ pathyā nānājātīyaśālayaḥ
jagaromadhayero (?) hṛdyaḥ svādusaṃjīvano laghuḥ /
vṛṣyo balaprado hanyāt saghṛto 'sau malatrayam
rājānaṃ(nnaṃ) kaphavātaghnaṃ svādu pittanivāraṇam /
rūpaśukramahātejaḥsatvaśuddhibalapradaṃ
kṛṣṭi [ṣṇa] śāli [stri] tridoṣaghno madhuraḥ kārśyahā tathā /
pittaghnaḥ picchalaḥ śukrarūpavarṇabalapradaḥ
ete śāliguṇāḥ proktā jñātavyāḥ śāstrakovidaiḥ /
sarvaṃ vanatṛṇānāṃ (nnaṃ) ca kuṣṭarogavināśanam
Original text: Āyurvedamahodadhau annapānavidhi · Edition: S. Venkatasubrahmanya Sastri: Sushena's Ayurveda Mahodadhi-annapanavidhi, Madras 1950 (Madras Government Oriental Series, 60). · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0