Avadānaśataka · Chapter 97
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryāṃ anyatamaḥ śreṣṭhī | sa dvitīyaśreṣṭhinā sārdhaṃ viruddhaḥ | tatas tena rājā prabhūtaṃ dhanaṃ datvā vijñāpitaḥ: deva ayaṃ śreṣṭhī aparādhikaḥ, kriyatām asya daṇḍanigraha iti | tato rājñā tasyaivānujñātaḥ | tenāsau svagṛham ānīya talābhis tāḍitaḥ | tato rudhirāvasiktaśarīrasya prabhūtaṃ tīkṣṇaṃ ca viṣacūrṇaṃ datvoptam*, yenāsya tac charīram ekadhanaṃ māṃsapiṇḍavad avasthitam* | tatas tasya śreṣṭhino vayasyakaiḥ śrutam*: yathā tenaivaṃvidhaṃ karma kṛtam iti | tatas taiḥ sametair bhūtvā # # {upakaraṇaviśeṣaiḥ} yair upakaraṇaviśeṣais tasmād vyādheḥ parimocitaḥ | tato 'sau tenaiva ca saṃvegena gṛhān niṣkramya pravrajitaḥ | tena anācāryakeṇa saptatriṃśadbodhipakṣyān dharmān bhāvayitvā pratyekā bodhiḥ sākṣātkṛtā | tato 'sya cittam utpannam*: bahv anena śreṣṭhinā matsaṃtāpād apuṇyaṃ prasūtam* | yanv aham enaṃ gatvā saṃvejayeyam iti | tatas tasyāgrato gatvā upari vihāyasam abhyudgamya vicitrāṇi prātihāryāṇi vidarśayitum ārabdhaḥ | āśu pṛthagjanānām ṛddhir āvarjanakarī | sa mūlanikṛtta iva drumaḥ pādayor nipatya kṛtakarapuṭo bhagavantaṃ vijñāpayati: avatara, avatara mahādakṣiṇīya, kṛtāparādho 'haṃ tavāntike, tvām eva niśritya punaḥ, pratyupasthāsyāmīti | tenāsau pratyekabuddhaḥ kṣamāpayitvā piṇḍakena pratipādya paṭenācchāditaḥ | praṇidhānaṃ ca kṛtam*: yan mayā krodhābhibhūtena tavāparādhaḥ kṛtaḥ, mā asya karmaṇo vipākaṃ pratyanubhaveyam* | yan mayā satkāraḥ kṛtaḥ, anenaivaṃvidhānāṃ guṇānāṃ lābhī syām*, prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyam iti ||
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena śreṣṭhī āsīt*, ayam sa guptikaḥ | tasya karmaṇaḥ prabhāvāt pañca janmaśatāni kaśābhis tāḍyamānaḥ kālaṃ kṛtavān* | tenaiva hetunā ayam evaṃvidhaṃ āśraya āsāditaḥ | bhūyaḥ kāśyape bhagavati sahajātakair vayasyakaiḥ sārdhaṃ pravrajita āsīt*| tatraibhir brahmacaryavāsaḥ paripālitaḥ | tenedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||
idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||
-------------------- Vaidya, p. 250 --------------------
AVŚ_97 virūpaḥ | (ed. Speyer, vol. II)
buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti devanāgayakṣāsuragaruḍakinnaramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme | # # # anyatamo gṛhapatir āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārako jātaḥ | jātamātrasya sarvaśarīraṃ vikṛtisphuṭaṃ pravṛttam* | durvarṇo durdarśano 'ṣṭādaśabhir doṣavarṇakaiḥ samanvāgataḥ sa dārako bhūtaḥ | tasya mātāpitarau sarvāṅgaṃ durvarṇaṃ durdarśanaṃ vikṛtarūpaṃ dṛṣṭvā cintāparau vyvasthitau | tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyvasthāpyate: kiṃ nāma bhavatu dārakasya? jñātaya ūcuḥ: yasmād ayaṃ jātamātra evaṃ vikṛtarūpaḥ, tasmād bhavatu dārakasya virūpa iti nāma ||
ydā mahān saṃvṛttas tadā tasya lajjayā mahān saṃkoco jātaḥ | kutrānyatra gamiṣyāmi, kva tiṣṭhāmi, iti vicārya sujīrṇodyānaṃ jagāma | atha bhagavān mahāśrāvakaparivṛtaḥ sujīrṇodyānaṃ gataḥ | sa bhagavantaṃ dṛṣṭvā jehrīyamāṇa itaś cāmutaś ca palāyitum ārabdhaḥ | tato bhagavatā ṛddhyā tathādhiṣṭhito yan na śaknoti palāyitum* | tato bhagavān saha śrāvakair nirodhasamāpattiṃ samāpannaḥ | tato nirodhād vyutthāya virūpam ātmānaṃ nirmitavān* | nirmāya śarāvaṃ bhojanapūrṇam ādāya virūpam āgataṃ dṛṣṭvā harṣajāta āmantritavān*: ehi sahāyaka, kuta āgamiṣyate, tiṣṭha, ubhāv api sahitau vatsyāva iti | tato 'sya bhagavatā bhojanaṃ dattam* | prīṇītendriyaś ca saṃvṛttaḥ | tato bhagavatā ātmā svaveṣeṇa sthāpitaḥ | tato virūpo buddhaṃ bhagavantaṃ dṛṣṭvā kathayati: abhirūpataras tvam idānīṃ saṃvṛttaḥ | kasya karmaṇaḥ prabhāvād iti | bhagavān āha: vidyā me asti cittaprasādajananī nāmnā, tasyā eṣa prabhāva iti | tatas tena bhagavato 'ntike cittaṃ prasāditam*, teṣāṃ ca mahāśrāvakāṇām ālayasamāpannānām* | tato 'sya lakṣmīḥ prādurbhūtā | pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti ||
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta virūpeṇa karmāṇi kṛtāni, yenaiva durvarṇo durdarśano 'ṣṭādaśabhir daurvarṇikadoṣaiḥ samanvāgataḥ | pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: virūpeṇaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni |
-------------------- Vaidya, p. 251 --------------------
virūpeṇaiva karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:
na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api |
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām*
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani puṣyo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | so 'pareṇa samayenānyatamāṃ rājadhānīm upaniśritya viharati | atha puṣyaḥ samyaksaṃbuddhaḥ samanvāhartuṃ pravṛttaḥ | paśyati tasmin kāle dvau bodhisatvau saṃnikṛṣṭau: bhagavāñ chākyamunir maitreyaś ca | maitreyasya svasaṃtatiḥ paripakvā, śāstur vaineyā aparipakvāḥ | śākyamunes tu svasaṃtatir aparipakvā, vaineyāḥ paripakvāḥ | atha puṣyaḥ samyaksaṃbuddhaḥ śākyamuner bodhisatvasya saṃtatiparipācanārthaṃ himavantaṃ parvatam abhiruhya ratnaguhāṃ praviśa paryaṅkaṃ baddhvā tejodhātuṃ samāpannaḥ | tasmiṃś ca kāle śākyamunir bodhisatvaḥ phalamūlānām arthe himavantaṃ parvatam abhirūḍhaḥ | sa itas tataś cañcūryamāṇo dadarśa puṣyaṃ samyaksaṃbuddhaṃ dvātriṃṣatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* | sahadarśanāc cānena tathāvidhaṃ cittasamādhānaṃ samāsāditam*, yad ekapādena sapta rātriṃdivāni ekayā gāthayā stutavān*:
na divi bhuvi vā nāsmiṃl loke na vaiśravaṇālaye
na marubhavane divye sthāne na dikṣu vidikṣu vā |
caratu vasudhāṃ sphītāṃ kṛtsnāṃ saparvatakānanāṃ
puruṣavṛṣabhāsty anyas tulyo mahāśramaṇas tava
atha puṣyaḥ samyaksaṃbuddhaḥ paripakvasaṃtatiṃ śākyamuniṃ bodhisatvaṃ dṛṣṭvā sādhukāram adāt*: sādhu sādhu satpuruṣa |
anena balavīryeṇa saṃpannena dvijottama |
nava kalpāḥ parāvṛttāḥ saṃstutyādya tathāgatam*
Original text: Avadānaśataka · Edition: the following editions: (1) Ed. P.L. Vaidya, Darbhanga 1958 (Buddhist Sanskrit Texts ; 19) and (2) Ed. J.S. Speyer, St. Petersbourg, 2 vols., 1906-1909 (Bibliotheca Buddhica ; 3) · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0