અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 32

ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયાં બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં કલ્યાણાકાર્યવદાનમેકત્રિંશઃ પલ્લવઃ ॥
32. વિશાખાવદાનમ્ ।
વામાઃ સજ્જનવામાઃ પ્રાયેણ ભવન્તિ નીરોગિણ્યઃ ।
તિમિરોન્મુખી સરાગા ક્ષિપતિ રવિં ભૂધરાત્સંધ્યા

દેવદત્તસ્ય ચરિતે બહુજન્માન્તરાશ્રયે ।
કથિતે ઽપિ પુનઃ પ્રાહ ભગવાન્ જ્ઞાનસાગરઃ

પુરા કલિઙ્ગવિષયે નૃપતિઃ શત્રુભઙ્ગકૃત્ ।
શ્રીમાનભૂદશોકાખ્યઃ પ્રખ્યાતાસંખ્યવિક્રમઃ

તસ્ય શાખઃ પ્રશાખશ્ચ ચત્વારઃ સદૃશાઃ સુતાઃ ।
અનુશાખો વિશાખશ્ચેત્યભવન્ ભુવિ વિશ્રુતાઃ

તારુણ્યમત્તાસ્તે પિત્રા સપત્નીકાઃ પ્રવાસિતાહ્ ।
સવિકારનિકારેણ પુત્રસ્નેહો ઽપિ નશ્યતિ

તે શનૈઃ ક્ષીણપાથેયા દુર્દશામિવ દુઃસહામ્ ।
વિકટામટવીં પ્રાપ્યં ક્ષુત્ક્ષામાઃ સમચિન્તયન્

એતાઃ સ્ત્રિયો વિપત્કાલે ગુલ્ફબન્ધનશૃઙ્ખલાઃ ।
કૃચ્છ્રલબ્ધે ચ ભાગિન્યઃ સ્થિતાઃ પર્ણાશને ઽપિ નઃ

ઇતિ ચિન્તયતામાસીત્ તેષાં સ્ત્રીબધનિશ્ચયહ્ ।
દુર્દશાદગ્ધભાગ્યાનાં ઘોરા સંજાયતે મતિઃ

તેષાં મધ્યાદ્વિશાખસ્તુ પાપસંકલ્પશઙ્કિતઃ ।
ભાર્યામાદાય કૃપયા પલાય્ય પ્રયયૌ પૃથક્

સા કલઙ્કવતી નામ ભૃશં વૈક્લવ્યમાગતા ।
દૂરાધ્વધાવનશ્રાન્તા મૂર્ચ્છિતા ન્યપતદ્ભુવિ

તતઃ સા કરુણાર્દ્રેણ ભર્ત્રા પ્રાણક્ષયક્ષણે ।
શરાવેધસમુદ્ભૂતં પાયિતા નિજશોણિતમ્

તામ્ રક્તપાનસંપ્રાપ્તજીવિતામ્ સત્ત્વસાગરઃ ।
સ્વાઙ્ગં નિષ્કૃત્ય માંસેન પ્રાણવૃત્તિમકારયત્

નિર્જલં ઘોરકાન્તારં સમુત્તીર્ય ક્રમેણ તૌ ।
પ્રચ્છાયપાદપશ્યામં પ્રાપ્તૌ ગિરિનદીતટમ્

વિશ્રાન્તયોસ્તયોસ્તત્ર કૃત્તપાદકરો નરઃ ।
તીવ્રાક્રન્દી નદીવેગેનોહ્યમાનઃ સમાયયૌ

દૃષ્ટ્વૈવ કરુણાશ્લિષ્ટઃ કષ્ટાં વિપદમાશ્રિતઃ ।
વિગાહ્ય સરિતં દોર્ભ્યાં વિશાખસ્તમતારયત્

તતઃ પ્રત્યાગતપ્રાણાં તોયમૂલફલાદિભિઃ ।
સ તં ચક્રે દિનૈરેવ સંરૂઢચ્છેદનિર્વ્યથમ્

સ્વસ્થો ઽપિ ગતિવૈકલ્યાન્નૈવ ગન્તું ક્કચિત્ ક્ષમઃ ।
સ તસ્થૌઇ તત્ર તત્પત્ન્યા કાલે કલિતભોજનહ્

રાજપુત્રસ્તુ જાયાયામભૂદ્વિરલસંગમઃ ।
સિંહાલ્પરતયઃ શૂરાઃ પ્રાયેણ વિજિગીષવઃ

દિવ્યૌષધિરસાહારપરિપૂર્ણતનુઃ શનૈઃ ।
તત્પત્ની વિકલાયાસ્મૌ ચકાર સુરતસ્પૃહામ્

સ્નેહેન નોપલિપ્યન્તે ન બધ્યન્તે ગુણેન ચ ।
ગુરવે ન ચ સજ્જન્તિ સ્વેચ્છસ્પર્શસુખાઃ સ્ત્રિયઃ

સા તેન નિશિ નિઃશબ્દં રમમાણા ઘનસ્તની ।
નિઃશઙ્કસુરતાતૃપ્તા પતિં વિઘ્નમમન્યત

સા પત્યુઃ સ્વૈરિણી તેન વિદધે વધસંવિદમ્ ।
પાપેષુ શિક્ષાકુશલાઃ કલુષાઃ કિલ યોષિતઃ

સા શિરઃશૂલમતુલં વદન્તી સ્વસ્ય છદ્મના ।
ચક્રે લિખિતપાપાસ્યા લલાટે પટ્ટબન્ધનમ્

તસ્યાઃ શિરોરુજાં તીવ્રાં વ્યતીતઃ પાર્થિવાત્મજઃ ।
કારુણ્યાત્તત્પ્રતીકારે તાં તાં યુક્તિમચિન્તયત્

વિષાદચિન્તાસ્તિમિતં શ્વસન્તં સા જગાદ્ તમ્ ।
શીતાર્તકૂજદ્ભ્રમરા હિમમ્લાનેવ પદ્મિની

એવંવિધં મે કન્યાયાહ્ શિરઃશૂલં પુરાભવત્ ।
પાષાણભેદલેપેન ભિષગ્ભિશ્ચ નિવારિતમ્

પાષાણભેદવ્યાપ્તો ઽયં પ્રાગ્ભાગો ઽસ્ય્ મહીભૃતઃ ।
રાજ્જ્વાવતીર્ય ભવતા ગૃહ્યતાં યદિ શક્યતે

ધારયિષ્યામિ પાણિભ્યામહમાલમ્બનં તવ ।
ઇત્યુક્તઃ પ્રણયાત્પત્નયા તથેત્યાહ નૃપાત્મજઃ

તત્પાણિધૃતરજ્જ્વાથ વિહિતાલમ્બનઃ શનૈઃ ।
સો ઽવતીર્ણઃ શિલાસ્ફાલગર્જદ્ગિરિનદીતટમ્

ભેષજાદાનસંસક્તઃ સંત્યક્તાલમ્બનસ્તયા ।
સ પપાત મહાશ્વભ્રે સ્ત્રીચિત્તચપલામ્ભસિ

શુભસ્ય કર્મણઃ શેષાદભગ્નતનુરેવ સઃ ।
ઉહ્યમાનઃ પ્રવાહેણ ધીરશ્ચિતમચિન્તયત્

નારીચિત્તાભમાવર્તં દર્શયન્ત્યા નિજાશયમ્ ।
મમ સ્ત્રીનિયમે નૂનમુપદેશઃ કૃતો ઽનયા

દુર્વિજ્ઞેયાઃ પ્રતતમતિભિઃ સ્વપ્નસંકલ્પકલ્પા
રાગદ્વેષવ્યસનવિષમાયાસવિન્યાસસક્તાઃ ।
કામાત્કામી સકલજનતામોહને સંપ્રવૃત્તાઃ
પાતાયૈવ ક્ષસ્ણપરિચિતસ્યાપિ માયાઃ સ્ત્રિયશ્ચ

ઇતિ સંચિન્તયન્નેવ નદીવેગેન ભૂયસા ।
પ્રાપિતઃ સુકૃતેનેવ સ પુરીં પુષ્કરાવતીમ્

તસ્મિન્નવસરે તત્ર નિષ્પુત્રે નૃપતૌ મૃતે ।
નિમિત્તજ્ઞૈર્મહામાત્યૈર્ગૃહીતઃ સ સુલક્ષણઃ

અભિષિક્તઃ સ તૈસ્તત્ર વિધિવન્મઙ્ગલોદકૈઃ ।
અભૂદ્વિવાહવિદ્વેષી દૃષ્ટસ્ત્રીચરિતાદ્ભુતઃ

કલઙ્કવત્યપિ ગિરૌ બોધિસત્ત્વવિવર્જિતે ।
મન્દ્વીર્યૌષધિઃ કાલે વૃત્તિચ્છેદાકુલાભવત્

સ્કન્ધે ભગ્નાઙ્ગમારોપ્ય સા ગ્રામપુરવર્ત્મસુ ।
જનં પતિવ્રતાસ્મીતિ ગિરા ભિક્ષામયાચત

પરિવ્રતાગૌરવેણ સર્વસ્તસ્યૌ દદૌ બહુ ।
મિથ્યાશીલપ્રવાદો ઽપિ સૂતે વિપદિ સંપદમ્

અટન્તી સા શનૈઃ પ્રાપ્તા નગરીં પુષ્કરાવતીમ્ ।
સતીતિ વન્દિતા સર્વૈર્વૃપદ્વારાન્તિકે યયૌ

રાજા સ્ત્રીવૃત્તવિદ્વેષી વન્દતે તુ પતિવ્રતામ્ ।
ઇતિ સંચિન્ત્ય તદ્ભક્ત્યા નૃપં પ્રાહ પુહોહિતઃ

દૂરેદેશાન્તરાદ્દેવ પ્રાપ્તા કાપિ પતિવ્રતા ।
યયેયં ચરણન્યાસૈર્ભૂતધાત્રી પવિત્રિતા

હે દેવ પશ્ય તાં શાધ્વીં સ્કન્ધારોપિતભર્તૃકામ્ ।
પતિવ્રતાપ્રણામેન પુંસામાયુર્વિવર્ધતે

નૃપઃ પુરોહિતેનેતિ તત્સંદર્શનમર્થિતઃ ।
તમુવાચ ન જાનીષે બ્રાહ્મણઃ સરલે ભવાન્

સ્નિગ્ધા સ્ત્રીતિ પ્રવાદો ઽયં નિર્વ્યાજેતિ મતિભ્રમઃ ।
સતીતિ વ્યોમપુષ્પાપ્તિઃ પાપા સ્ત્રીતિ ન સંશયઃ

નિષ્ફલાશ્ચગ્નુરોહિણ્યઃ સરલા જનસંગમે ।
નાર્યો વેતસવલ્લર્ય ઇવ નિર્મૂલબન્ધનાઃ

ભેદદ્રોહૈકશીલાભ્યો દુઃશીલાભ્યઃ સ્વભાવતઃ ।
નમઃ સ્ત્રીભ્યો નમઃ સ્ત્રીભ્યો નમઃ સ્ત્રીભ્યો નમો નમહ્

દૃષ્ટસ્ત્રીવૃત્તદોષાય તચ્ચિન્તાવ્યથિતાન્મને ।
અપ્યેષા પૃથિવી મહ્યં રત્નપૂર્ણા ન રોચતે

નગમૃગવધૂમુગ્ધાસ્તીક્ષ્ણાઃ પરં પરવઞ્ચને
તનુવિતરણે સક્તાઃ પુંસાં હરન્તિ ચ જીવિતમ્ ।
દધતિ ચ ભયં પુષ્પાયાતે પિબન્તિ ચ પાવકં
સરલકુટિલા નૈવ જ્ઞાતા વિચારશતૈઃ સ્ત્રિયઃ

તથાપિ યદિ નિર્બન્ધસ્તવ પશ્યામિ તાં સ્ત્રિયમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વા હર્મ્યમારુહ્ય તામ્ દદર્શ નરેશ્વરઃ

તામેવ સ પરિજ્ઞાય પાપાં કૃત્તાઙ્ગસઙ્ગિનીમ્ ।
સચિવેભ્યઃ ક્ષિતિપતિસ્તદ્વૃત્તાન્તં ન્યવેદયત્

નૃપં સાપિ પરિજ્ઞાય પાપા ક્ષણમધોમુખી ।
નિરસ્તા પ્રયયૌ તૂર્ણં પિહિતશ્રવણૈર્જનૈઃ

વિશાખનામા નરનાથસૂનુઃ સો ઽહં વધૂઃ સાસ્ય ચ દેવદત્તઃ ।
શ્રુત્વેતિવૃત્તં કથિતં જિનેન ભિક્ષુવ્રજસ્તચ્ચરિતં નિનિન્દ