Scripture Library

Atharva Veda · Chapter 11

sūktam १
sūktam २
sūktam ३
sūktam ४
sūktam ५
sūktam ६
sūktam ७
sūktam ८
sūktam ९
sūktam १०
sūktam ११
sūktam १२
11.1
agne jāyasvāditirnāthiteyaṃ brahmaudanaṃ pacati putrakāmā /
saptaṛṣayo bhūtakṛtaste tvā manthantu prajayā saheha

11.2

kṛṇuta dhūmaṃ vṛṣaṇaḥ sakhāyo'droghāvitā vācamaccha /
ayamagniḥ pṛtanāṣāṭsuvīro yena devā asahanta dasyūn

11.3

agne'janiṣṭhā mahate vīryāya brahmaudanāya paktave jātavedaḥ /
saptaṛṣayo bhūtakṛtaste tvājījanann asyai rayiṃ sarvavīraṃ ni yaccha

11.4

samiddho agne samidhā samidhyasva vidvān devān yajñiyāmeha vakṣaḥ /
tebhyo haviḥ śrapayaṃ jātaveda uttamaṃ nākamadhi rohayemam

11.5

tredhā bhāgo nihito yaḥ purā vo devānāṃ pitṝṇāṃ martyānām /
aṃśāṃ jānīdhvaṃ vi bhajāmi tān vo yo devānāṃ sa imāṃ pārayāti

11.6

agne sahasvān abhibhūrabhīdasi nīco nyubja dviṣataḥ sapatnān /
iyaṃ mātrā mīyamānā mitā ca sajātāṃste balihṛtaḥ kṛṇotu

11.7

sākaṃ sajātaiḥ payasā sahaidhyudubjaināṃ mahate vīryāya /
ūrdhvo nākasyādhi roha viṣṭapaṃ svargo loka iti yaṃ vadanti

11.8

iyaṃ mahī prati gṛhṇātu carma pṛthivī devī sumanasyamānā /
atha gachema sukṛtasya lokam

11.9

etau grāvāṇau sayujā yuṅdhi carmaṇi nirbindhyaṃśūn yajamānāya sādhu /
avaghnatī ni jahi ya imāṃ pṛtanyava ūrdhvaṃ prajāmudbharantyudūha

11.10

gṛhāṇa grāvāṇau sakṛtau vīra hasta ā te devā yajñiyā yajñamaguḥ /
trayo varā yatamāṃstvaṃ vṛṇīṣe tāste samṛddhīriha rādhayāmi

11.11

iyaṃ te dhītiridamu te janitraṃ gṛhṇātu tvāmaditiḥ śūraputrā /
parā punīhi ya imāṃ pṛtanyavo'syai rayiṃ sarvavīraṃ ni yaccha

11.12

upaśvase druvaye sīdatā yūyaṃ vi vicyadhvaṃ yajñiyāsastuṣaiḥ /
śriyā samānān ati sarvāntsyāmādhaspadaṃ dviṣataspādayāmi

11.13

parehi nāri punarehi kṣipramapāṃ tvā goṣṭho adhyarukṣadbharāya /
tāsāṃ gṛhṇītādyatamā yajñiyā asan vibhājya dhīrītarā jahītāt

11.14

emā aguryoṣitaḥ śumbhamānā uttiṣṭha nāri tavasaṃ rabhasva /
supatnī patyā prajayā prajāvatyā tvāgan yajñaḥ prati kumbhaṃ gṛbhāya

11.15

ūrjo bhāgo nihito yaḥ purā va ṛṣipraśiṣṭāpa ā bharaitāḥ /
ayaṃ yajño gātuvin nāthavitprajāvidugraḥ paśuvidvīravidvo astu

11.16

agne caruryajñiyastvādhyarukṣacchucistapiṣṭhastapasā tapainam /
ārṣeyā daivā abhisaṃgatya bhāgamimaṃ tapiṣṭhā ṛtubhistapantu

11.17

śuddhāḥ pūtā yoṣito yajñiyā imā āpaścarumava sarpantu śubhrāḥ /
aduḥ prajāṃ bahulāṃ paśūn naḥ paktaudanasya sukṛtāmetu lokam

11.18

brahmaṇā śuddhā uta pūtā ghṛtena somasyāṃśavastaṇḍulā yajñiyā ime /
apaḥ pra viśata prati gṛhṇātu vaścarurimaṃ paktvā sukṛtāmeta lokam

11.19

uruḥ prathasva mahatā mahimnā sahasrapṛṣṭhaḥ sukṛtasya loke /
pitāmahāḥ pitaraḥ prajopajāhaṃ paktā pañcadaśaste asmi

11.20

sahasrapṛṣṭhaḥ śatadhāro akṣito brahmaudano devayānaḥ svargaḥ /
amūṃsta ā dadhāmi prajayā reṣayainān balihārāya mṛḍatān mahyameva

11.21

udehi vediṃ prajayā vardhayaināṃ nudasva rakṣaḥ prataraṃ dhehyenām /
śriyā samānān ati sarvāntsyāmādhaspadaṃ dviṣataspādayāmi

11.22

abhyāvartasva paśubhiḥ sahaināṃ pratyaṅṅenāṃ devatābhiḥ sahaidhi /
mā tvā prāpacchapatho mābhicāraḥ sve kṣetre anamīvā vi rāja

11.23

ṛtena taṣṭā manasā hitaiṣā brahmaudanasya vihitā vediragre /
aṃsadhrīṃ śuddhāmupa dhehi nāri tatraudanaṃ sādaya daivānām

11.24

aditerhastāṃ srucametāṃ dvitīyāṃ saptaṛṣayo bhūtakṛto yāmakṛṇvan /
sā gātrāṇi viduṣyodanasya darvirvedyāmadhyenaṃ cinotu

11.25

śṛtaṃ tvā havyamupa sīdantu daivā niḥsṛpyāgneḥ punarenān pra sīda /
somena pūto jaṭhare sīda brahmaṇāmārṣeyāste mā riṣan prāśitāraḥ

11.26

soma rājantsaṃjñānamā vapaibhyaḥ subrāhmaṇā yatame tvopasīdān /
ṛṣīn ārṣeyāṃstapaso'dhi jātān brahmaudane suhavā johavīmi

11.27

śuddhāḥ pūtā yoṣito yajñiyā imā brahmaṇāṃ hasteṣu prapṛthaksādayāmi /
yatkāma idamabhiṣiñcāmi vo'hamindro marutvāntsa dadādidaṃ me

11.28

idaṃ me jyotiramṛtaṃ hiraṇyaṃ pakvaṃ kṣetrātkāmadughā ma eṣā /
idaṃ dhanaṃ ni dadhe brāhmaṇeṣu kṛṇve panthāṃ pitṛṣu yaḥ svargaḥ

11.29

agnau tuṣān ā vapa jātavedasi paraḥ kambūkāmapa mṛḍḍhi dūram /
etaṃ śuśruma gṛharājasya bhāgamatho vidma nirṛterbhāgadheyam

11.30

śrāmyataḥ pacato viddhi sunvataḥ panthāṃ svargamadhi rohayainam /
yena rohātparamāpadya yadvaya uttamaṃ nākaṃ paramaṃ vyoma

11.31

babhreradhvaryo mukhametadvi mṛḍḍhyājyāya lokaṃ kṛṇuhi pravidvān /
ghṛtena gātrānu sarvā vi mṛḍḍhi kṛṇve panthāṃ pitṛṣu yaḥ svargaḥ

11.32

babhre rakṣaḥ samadamā vapaibhyo'brāhmaṇā yatame tvopasīdān /
purīṣiṇaḥ prathamānāḥ purastādārṣeyāste mā riṣan prāśitāraḥ

11.33

ārṣeyeṣu ni dadha odana tvā nānārṣeyāṇāmapyastyatra /
agnirme goptā marutaśca sarve viśve devā abhi rakṣantu pakvam

11.34

yajñaṃ duhānaṃ sadamitprapīnaṃ pumāṃsaṃ dhenuṃ sadanaṃ rayīṇām /
prajāmṛtatvamuta dīrghamāyū rāyaśca poṣairupa tvā sadema

11.35

vṛṣabho'si svarga ṛṣīn ārṣeyān gaccha /
sukṛtāṃ loke sīda tatra nau saṃskṛtam

11.36

samācinuṣvānusaṃprayāhyagne pathaḥ kalpaya devayānān /
etaiḥ sukṛtairanu gachema yajñaṃ nāke tiṣṭhantamadhi saptaraśmau

11.37

yena devā jyotiṣā dyāmudāyan brahmaudanaṃ paktvā sukṛtasya lokam /
tena geṣma sukṛtasya lokaṃ svarārohanto abhi nākamuttamam

11.1

11.2
bhavāśarvau mṛḍataṃ mābhi yātaṃ bhūtapatī paśupatī namo vām /
pratihitāmāyatāṃ mā vi srāṣṭaṃ mā no hiṃsiṣṭaṃ dvipado mā catuṣpadaḥ

11.2

śune kroṣṭre mā śarīrāṇi kartamaliklavebhyo gṛdhrebhyo ye ca kṛṣṇā aviṣyavaḥ /
makṣikāste paśupate vayāṃsi te vighase mā vidanta

11.3

krandāya te prāṇāya yāśca te bhava ropayaḥ /
namaste rudra kṛṇmaḥ sahasrākṣāyāmartya

11.4

purastātte namaḥ kṛṇma uttarādadharāduta /
abhīvargāddivasparyantarikṣāya te namaḥ

11.5

mukhāya te paśupate yāni cakṣūṃṣi te bhava /
tvace rūpāya saṃdṛśe pratīcīnāya te namaḥ

11.6

aṅgebhyasta udarāya jihvāyā āsyāya te /
dadbhyo gandhāya te namaḥ

11.7

astrā nīlaśikhaṇḍena sahasrākṣeṇa vājinā /
rudreṇārdhakaghātinā tena mā samarāmahi

11.8

sa no bhavaḥ pari vṛṇaktu viśvata āpa ivāgniḥ pari vṛṇaktu no bhavaḥ /
mā no'bhi māṃsta namo astvasmai

11.9

caturnamo aṣṭakṛtvo bhavāya daśa kṛtvaḥ paśupate namaste /
taveme pañca paśavo vibhaktā gāvo aśvāḥ puruṣā ajāvayaḥ

11.10

tava catasraḥ pradiśastava dyaustava pṛthivī tavedamugrorvantarikṣam /
tavedaṃ sarvamātmanvadyatprāṇatpṛthivīmanu

11.11

uruḥ kośo vasudhānastavāyaṃ yasminn imā viśvā bhuvanānyantaḥ /
sa no mṛḍa paśupate namaste paraḥ kroṣṭāro abhibhāḥ śvānaḥ paro yantvagharudo vikeśyaḥ

11.12

dhanurbibharṣi haritaṃ hiraṇyayaṃ sahasraghniṃ śatavadhaṃ śikhaṇḍin /
rudrasyeṣuścarati devahetistasyai namo yatamasyāṃ diśītaḥ

11.13

yo'bhiyāto nilayate tvāṃ rudra nicikīrṣati /
paścādanuprayuṅkṣe taṃ viddhasya padanīriva

11.14

bhavārudrau sayujā saṃvidānāvubhāvugrau carato vīryāya /
tābhyāṃ namo yatamasyāṃ diśītaḥ

11.15

namaste astvāyate namo astu parāyate /
namaste rudra tiṣṭhata āsīnāyota te namaḥ

11.16

namaḥ sāyaṃ namaḥ prātarnamo rātryā namo divā /
bhavāya ca śarvāya cobhābhyāmakaraṃ namaḥ

11.17

sahasrākṣamatipaśyaṃ purastādrudramasyantaṃ bahudhā vipaścitam /
mopārāma jihvayeyamānam

11.18

śyāvāśvaṃ kṛṣṇamasitaṃ mṛṇantaṃ bhīmaṃ rathaṃ keśinaḥ pādayantam /
pūrve pratīmo namo astvasmai

11.19

mā no'bhi srā matyaṃ devahetiṃ mā naḥ krudhaḥ paśupate namaste /
anyatrāsmaddivyāṃ śākhāṃ vi dhūnu

11.20

mā no hiṃsīradhi no brūhi pari ṇo vṛṅdhi mā krudhaḥ /
mā tvayā samarāmahi

11.21

mā no goṣu puruṣeṣu mā gṛdho no ajāviṣu /
anyatrogra vi vartaya piyārūṇāṃ prajāṃ jahi

11.22

yasya takmā kāsikā hetirekamaśvasyeva vṛṣaṇaḥ kranda eti /
abhipūrvaṃ nirṇayate namo astvasmai

11.23

yo'ntarikṣe tiṣṭhati viṣṭabhito'yajvanaḥ pramṛṇan devapīyūn /
tasmai namo daśabhiḥ śakvarībhiḥ

11.24

tubhyamāraṇyāḥ paśavo mṛgā vane hitā haṃsāḥ suparṇāḥ śakunā vayāṃsi /
tava yakṣaṃ paśupate apsvantastubhyaṃ kṣaranti divyā āpo vṛdhe

11.25

śiṃśumārā ajagarāḥ purīkayā jaṣā matsyā rajasā yebhyo asyasi /
na te dūraṃ na pariṣṭhāsti te bhava sadyaḥ sarvāṃ pari paśyasi bhūmiṃ pūrvasmāddhaṃsyuttarasmintsamudre

11.26

mā no rudra takmanā mā viṣeṇa mā naḥ saṃ srā divyenāgninā /
anyatrāsmadvidyutaṃ pātayaitām

11.27

bhavo divo bhava īśe pṛthivyā bhava ā papra urvantarikṣam /
tasyai namo yatamasyāṃ diśītaḥ

11.28

bhava rājan yajamānāya mṛḍa paśūnāṃ hi paśupatirbabhūtha /
yaḥ śraddadhāti santi devā iti catuṣpade dvipade'sya mṛḍa

11.29

mā no mahāntamuta mā no arbhakaṃ mā no vahantamuta mā no vakṣyataḥ /
mā no hiṃsīḥ pitaraṃ mātaraṃ ca svāṃ tanvaṃ rudra mā rīriṣo naḥ

11.30

rudrasyailabakārebhyo'saṃsūktagilebhyaḥ /
idaṃ mahāsyebhyaḥ śvabhyo akaraṃ namaḥ

11.31

namaste ghoṣiṇībhyo namaste keśinībhyaḥ /
namo namaskṛtābhyo namaḥ saṃbhuñjatībhyaḥ /
namaste deva senābhyaḥ svasti no abhayaṃ ca naḥ

11.1

11.3
tasyaudanasya bṛhaspatiḥ śiro brahma mukham

11.2

dyāvāpṛthivī śrotre sūryācandramasāvakṣiṇī saptaṛṣayaḥ prāṇāpānāḥ

11.3

cakṣurmusalaṃ kāma ulūkhalam

11.4

ditiḥ śūrpamaditiḥ śūrpagrāhī vāto'pāvinak

11.5

aśvāḥ kaṇā gāvastaṇḍulā maśakāstuṣāḥ

11.6

kabru phalīkaraṇāḥ śaro'bhram

11.7

śyāmamayo'sya māṃsāni lohitamasya lohitam

11.8

trapu bhasma haritaṃ varṇaḥ puṣkaramasya gandhaḥ

11.9

khalaḥ pātraṃ sphyāvaṃsāvīṣe anūkye

11.10

āntrāṇi jatravo gudā varatrāḥ

11.11

iyameva pṛthivī kumbhī bhavati rādhyamānasyaudanasya dyaurapidhānam

11.12

sītāḥ parśavaḥ sikatā ūbadhyam

11.13

ṛtaṃ hastāvanejanaṃ kulyopasecanam

11.14

ṛcā kumbhyadhihitārtvijyena preṣitā

11.15

brahmaṇā parigṛhītā sāmnā paryūḍhā

11.16

bṛhadāyavanaṃ rathantaraṃ darviḥ

11.17

ṛtavaḥ paktāra ārtavāḥ samindhate

11.18

caruṃ pañcabilamukhaṃ gharmo'bhīndhe

11.19

odanena yajñavataḥ sarve lokāḥ samāpyāḥ

11.20

yasmintsamudro dyaurbhūmistrayo'varaparaṃ śritāḥ

11.21

yasya devā akalpantocchiṣṭe ṣaḍaśītayaḥ

11.22

taṃ tvaudanasya pṛchāmi yo asya mahimā mahān

11.23

sa ya odanasya mahimānaṃ vidyāt

11.24

nālpa iti brūyān nānupasecana iti nedaṃ ca kiṃ ceti

11.25

yāvaddātābhimanasyeta tan nāti vadet

11.26

brahmavādino vadanti parāñcamodanaṃ prāśī३ḥ pratyañcā३ iti

11.27

tvamodanaṃ prāśī३ tvāmodanā३ iti

11.28

parāñcaṃ cainaṃ prāśīḥ prāṇāstvā hāsyantītyenamāha

11.29

pratyañcaṃ cainaṃ prāśīrapānāstvā hāsyantītyenamāha

11.30

naivāhamodanaṃ na māmodanaḥ

11.31

odana evaudanaṃ prāśīt

11.32

tataścainamanyena śīrṣṇā prāśīryena caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
jyeṣṭhataste prajā mariṣyatītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
bṛhaspatinā śīrṣṇā /
tenainaṃ prāśiṣaṃ tenainamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.33

tataścainamanyābhyāṃ śrotrābhyāṃ prāśīryābhyāṃ caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
badhiro bhaviṣyasītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
dyāvāpṛthivībhyāṃ śrotrābhyām /
tābhyāmenaṃ prāśiṣaṃ tābhyāmenamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.34

tataścainamanyābhyāmakṣībhyāṃ prāśīryābhyāṃ caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
andho bhaviṣyasītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
sūryācandramasābhyāmakṣībhyām /
tābhyāmenaṃ prāśiṣaṃ tābhyāmenamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.35

tataścainamanyena mukhena prāśīryena caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
mukhataste prajā mariṣyatītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
brahmaṇā mukhena /
tenainaṃ prāśiṣaṃ tenainamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.36

tataścainamanyayā jihvayā prāśīryayā caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
jihvā te mariṣyatītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
agnerjihvayā /
tayainaṃ prāśiṣaṃ tayainamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.37

tataścainamanyairdantaiḥ prāśīryaiścaitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
dantāste śatsyantītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
ṛtubhirdantaiḥ /
tairenaṃ prāśiṣaṃ tairenamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.38

tataścainamanyaiḥ prāṇāpānaiḥ prāśīryaiścaitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
prāṇāpānāstvā hāsyantītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
saptaṛṣibhiḥ prāṇāpānaiḥ /
tairenaṃ prāśiṣaṃ tairenamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.39

tataścainamanyena vyacasā prāśīryena caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
rājayakṣmastvā haniṣyatītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
antarikṣeṇa vyacasā /
tenainaṃ prāśiṣaṃ tenainamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.40

tataścainamanyena pṛṣṭhena prāśīryena caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
vidyuttvā haniṣyatītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
divā pṛṣṭhena /
tenainaṃ prāśiṣaṃ tenainamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.41

tataścainamanyenorasā prāśīryena caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
kṛṣyā na rātsyasītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
pṛthivyorasā /
tenainaṃ prāśiṣaṃ tenainamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.42

tataścainamanyenodareṇa prāśīryena caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
udaradārastvā haniṣyatītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
satyenodareṇa /
tenainaṃ prāśiṣaṃ tenainamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.43

tataścainamanyena vastinā prāśīryena caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
apsu mariṣyasītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
samudreṇa vastinā /
tenainaṃ prāśiṣaṃ tenainamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.44

tataścainamanyābhyāmūrubhyāṃ prāśīryābhyāṃ caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
ūrū te mariṣyata ityenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
mitrāvaruṇayorūrubhyām /
tābhyāmenaṃ prāśiṣaṃ tābhyāmenamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.45

tataścainamanyābhyāmaṣṭhīvadbhyāṃ prāśīryābhyāṃ caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
srāmo bhaviṣyasītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
tvaṣṭuraṣṭhīvadbhyām /
tābhyāmenaṃ prāśiṣaṃ tābhyāmenamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.46

tataścainamanyābhyāṃ pādābhyāṃ prāśīryābhyāṃ caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
bahucārī bhaviṣyasītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
aśvinoḥ pādābhyām /
tābhyāmenaṃ prāśiṣaṃ tābhyāmenamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.47

tataścainamanyābhyāṃ prapadābhyāṃ prāśīryābhyāṃ caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
sarpastvā haniṣyatītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
savituḥ prapadābhyām /
tābhyāmenaṃ prāśiṣaṃ tābhyāmenamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.48

tataścainamanyābhyāṃ hastābhyāṃ prāśīryābhyāṃ caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
brāhmaṇaṃ haniṣyasītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
ṛtasya hastābhyām /
tābhyāmenaṃ prāśiṣaṃ tābhyāmenamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.49

tataścainamanyayā pratiṣṭhayā prāśīryayā caitaṃ pūrva ṛṣayaḥ prāśnan /
apratiṣṭhāno'nāyatano mariṣyasītyenamāha /
taṃ vā ahaṃ nārvāñcaṃ na parāñcaṃ na pratyañcam /
satye pratiṣṭhāya /
tayainaṃ prāśiṣaṃ tayainamajīgamam /
eṣa vā odanaḥ sarvāṅgaḥ sarvaparuḥ sarvatanūḥ /
sarvāṅga eva sarvaparuḥ sarvatanūḥ saṃ bhavati ya evaṃ veda

11.50

etadvai bradhnasya viṣṭapaṃ yadodanaḥ

11.51

bradhnaloko bhavati bradhnasya viṣṭapi śrayate ya evaṃ veda

11.52

etasmādvā odanāttrayastriṃśataṃ lokān niramimīta prajāpatiḥ

11.53

teṣāṃ prajñānāya yajñamasṛjata

11.54

sa ya evaṃ viduṣa upadraṣṭā bhavati prāṇaṃ ruṇaddhi

11.55

na ca prāṇaṃ ruṇaddhi sarvajyāniṃ jīyate

11.56

na ca sarvajyāniṃ jīyate purainaṃ jarasaḥ prāṇo jahāti

11.1

11.4(११.६)
prāṇāya namo yasya sarvamidaṃ vaśe /
yo bhūtaḥ sarvasyeśvaro yasmintsarvaṃ pratiṣṭhitam

11.2

namaste prāṇa krandāya namaste stanayitnave /
namaste prāṇa vidyute namaste prāṇa varṣate

11.3

yatprāṇa stanayitnunābhikrandatyoṣadhīḥ /
pra vīyante garbhān dadhate'tho bahvīrvi jāyante

11.4

yatprāṇa ṛtāvāgate'bhikrandatyoṣadhīḥ /
sarvaṃ tadā pra modate yatkiṃ ca bhūmyāmadhi

11.5

yadā prāṇo abhyavarṣīdvarṣeṇa pṛthivīṃ mahīm /
paśavastatpra modante maho vai no bhaviṣyati

11.6

abhivṛṣṭā oṣadhayaḥ prāṇena samavādiran /
āyurvai naḥ prātītaraḥ sarvā naḥ surabhīrakaḥ

11.7

namaste astvāyate namo astu parāyate /
namaste prāṇa tiṣṭhata āsīnāyota te namaḥ

11.8

namaste prāṇa prāṇate namo astvapānate /
parācīnāya te namaḥ pratīcīnāya te namaḥ sarvasmai ta idaṃ namaḥ

11.9

yā te prāṇa priyā tanūryo te prāṇa preyasī /
atho yadbheṣajaṃ tava tasya no dhehi jīvase

11.10

prāṇaḥ prajā anu vaste pitā putramiva priyam /
prāṇo ha sarvasyeśvaro yacca prāṇati yacca na

11.11

prāṇo mṛtyuḥ prāṇastakmā prāṇaṃ devā upāsate /
prāṇo ha satyavādinamuttame loka ā dadhat

11.12

prāṇo virāṭprāṇo deṣṭrī prāṇaṃ sarva upāsate /
prāṇo ha sūryaścandramāḥ prāṇamāhuḥ prajāpatim

11.13

prāṇāpānau vrīhiyavāvanaḍvān prāṇa ucyate /
yave ha prāṇa āhito'pāno vrīhirucyate

11.14

apānati prāṇati puruṣo garbhe antarā /
yadā tvaṃ prāṇa jinvasyatha sa jāyate punaḥ

11.15

prāṇamāhurmātariśvānaṃ vāto ha prāṇa ucyate /
prāṇe ha bhūtaṃ bhavyaṃ ca prāṇe sarvaṃ pratiṣṭhitam

11.16

ātharvaṇīrāṅgirasīrdaivīrmanuṣyajā uta /
oṣadhayaḥ pra jāyante yadā tvaṃ prāṇa jinvasi

11.17

yadā prāṇo abhyavarṣīdvarṣeṇa pṛthivīṃ mahīm /
oṣadhayaḥ pra jāyante'tho yāḥ kāśca vīrudhaḥ

11.18

yaste prāṇedaṃ veda yasmiṃścāsi pratiṣṭhitaḥ /
sarve tasmai baliṃ harān amuṣmiṃlloka uttame

11.19

yathā prāṇa balihṛtastubhyaṃ sarvāḥ prajā imāḥ /
evā tasmai baliṃ harān yastvā śṛṇavatsuśravaḥ

11.20

antargarbhaścarati devatāsvābhūto bhūtaḥ sa u jāyate punaḥ /
sa bhūto bhavyaṃ bhaviṣyatpitā putraṃ pra viveśā śacībhiḥ

11.21

ekaṃ pādaṃ notkhidati salilāddhaṃsa uccaran /
yadaṅga sa tamutkhiden naivādya na śvaḥ syāt/
na rātrī nāhaḥ syān na vyuchetkadā cana

11.22

aṣṭācakraṃ vartata ekanemi sahasrākṣaraṃ pra puro ni paścā /
ardhena viśvaṃ bhuvanaṃ jajāna yadasyārdhaṃ katamaḥ sa ketuḥ

11.23

yo asya viśvajanmana īśe viśvasya ceṣṭataḥ /
anyeṣu kṣipradhanvane tasmai prāṇa namo'stu te

11.24

yo asya sarvajanmana īśe sarvasya ceṣṭataḥ /
atandro brahmaṇā dhīraḥ prāṇo mānu tiṣṭhatu

11.25

ūrdhvaḥ supteṣu jāgāra nanu tiryaṅni padyate /
na suptamasya supteṣvanu śuśrāva kaścana

11.26

prāṇa mā matparyāvṛto na madanyo bhaviṣyasi /
apāṃ garbhamiva jīvase prāṇa badhnāmi tvā mayi

11.1

11.5(११.७)
brahmacārīṣṇaṃścarati rodasī ubhe tasmin devāḥ saṃmanaso bhavanti /
sa dādhāra pṛthivīṃ divaṃ ca sa ācāryaṃ tapasā piparti

11.2

brahmacāriṇaṃ pitaro devajanāḥ pṛthagdevā anusaṃyanti sarve /
gandharvā enamanvāyan trayastriṃśattriśatāḥ ṣaṭsahasrāḥ sarvāntsa devāṃstapasā piparti

11.3

ācārya upanayamāno brahmacāriṇaṃ kṛṇute garbhamantaḥ /
taṃ rātrīstisra udare bibharti taṃ jātaṃ draṣṭumabhisaṃyanti devāḥ

11.4

iyaṃ samitpṛthivī dyaurdvitīyotāntarikṣaṃ samidhā pṛṇāti /
brahmacārī samidhā mekhalayā śrameṇa lokāṃstapasā piparti

11.5

pūrvo jāto brahmaṇo brahmacārī gharmaṃ vasānastapasodatiṣṭhat/
tasmājjātaṃ brāhmaṇaṃ brahma jyeṣṭhaṃ devāśca sarve amṛtena sākam

11.6

brahmacāryeti samidhā samiddhaḥ kārṣṇaṃ vasāno dīkṣito dīrghaśmaśruḥ /
sa sadya eti pūrvasmāduttaraṃ samudraṃ lokāntsaṃgṛbhya muhurācarikrat

11.7

brahmacārī janayan brahmāpo lokaṃ prajāpatiṃ parameṣṭhinaṃ virājam /
garbho bhūtvāmṛtasya yonāvindro ha bhūtvāsurāṃstatarha

11.8

ācāryastatakṣa nabhasī ubhe ime urvī gambhīre pṛthivīṃ divaṃ ca /
te rakṣati tapasā brahmacārī tasmin devāḥ saṃmanaso bhavanti

11.9

imāṃ bhūmiṃ pṛthivīṃ brahmacārī bhikṣāmā jabhāra prathamo divaṃ ca /
te kṛtvā samidhāvupāste tayorārpitā bhuvanāni viśvā

11.10

arvāganyaḥ paro anyo divaspṛṣṭhādguhā nidhī nihitau brāhmaṇasya /
tau rakṣati tapasā brahmacārī tatkevalaṃ kṛṇute brahma vidvān

11.11

arvāganya ito anyaḥ pṛthivyā agnī sameto nabhasī antareme /
tayoḥ śrayante raśmayo'dhi dṛḍhāstān ā tiṣṭhati tapasā brahmacārī

11.12

abhikrandan stanayann aruṇaḥ śitiṅgo bṛhacchepo'nu bhūmau jabhāra /
brahmacārī siñcati sānau retaḥ pṛthivyāṃ tena jīvanti pradiśaścatasraḥ

11.13

agnau sūrye candramasi mātariśvan brahmacāryapsu samidhamā dadhāti /
tāsāmarcīṃṣi pṛthagabhre caranti tāsāmājyaṃ puruṣo varṣamāpaḥ

11.14

ācāryo mṛtyurvaruṇaḥ soma oṣadhayaḥ payaḥ /
jīmūtā āsantsatvānastairidaṃ svarābhṛtam

11.15

amā ghṛtaṃ kṛṇute kevalamācāryo bhūtvā varuṇaḥ /
yadyadaicchatprajāpatau tadbrahmacārī prāyacchatsvān mitro adhyātmanaḥ

11.16

ācāryo brahmacārī brahmacārī prajāpatiḥ /
prajāpatirvi rājati virāḍindro'bhavadvaśī

11.17

brahmacaryeṇa tapasā rājā rāṣṭraṃ vi rakṣati /
ācāryo brahmacaryeṇa brahmacāriṇamicchate

11.18

brahmacaryeṇa kanyā yuvānaṃ vindate patim /
anaḍvān brahmacaryeṇāśvo ghāsaṃ jigīṣati

11.19

brahmacaryeṇa tapasā devā mṛtyumapāghnata /
indro ha brahmacaryeṇa devebhyaḥ svarābharat

11.20

oṣadhayo bhūtabhavyamahorātre vanaspatiḥ /
saṃvatsaraḥ saha ṛtubhiste jātā brahmacāriṇaḥ

11.21

pārthivā divyāḥ paśava āraṇyā grāmyāśca ye /
apakṣāḥ pakṣiṇaśca ye te jātā brahmacāriṇaḥ

11.22

pṛthaksarve prājāpatyāḥ prāṇān ātmasu bibhrati /
tāntsarvān brahma rakṣati brahmacāriṇyābhṛtam

11.23

devānāmetatpariṣūtamanabhyārūḍhaṃ carati rocamānam /
tasmājjātaṃ brāhmaṇaṃ brahma jyeṣṭhaṃ devāśca sarve amṛtena sākam

11.24

brahmacārī brahma bhrājadbibharti tasmin devā adhi viśve samotāḥ /
prāṇāpānau janayann ādvyānaṃ vācaṃ mano hṛdayaṃ brahma medhām

11.25

cakṣuḥ śrotraṃ yaśo asmāsu dhehyannaṃ reto lohitamudaram

11.26

tāni kalpan brahmacārī salilasya pṛṣṭhe tapo'tiṣṭhattapyamānaḥ samudre /
sa snāto babhruḥ piṅgalaḥ pṛthivyāṃ bahu rocate

11.1

11.6(११.८)
agniṃ brūmo vanaspatīn oṣadhīruta vīrudhaḥ /
indraṃ bṛhaspatiṃ sūryaṃ te no muñcantvaṃhasaḥ

11.2

brūmo rājānaṃ varuṇaṃ mitraṃ viṣṇumatho bhagam /
aṃśaṃ vivasvantaṃ brūmaste no muñcantvaṃhasaḥ

11.3

brūmo devaṃ savitāraṃ dhātāramuta pūṣaṇam /
tvaṣṭāramagriyaṃ brūmaste no muñcantvaṃhasaḥ

11.4

gandharvāpsaraso brūmo aśvinā brahmaṇaspatim /
aryamā nāma yo devaste no muñcantvaṃhasaḥ

11.5

ahorātre idaṃ brūmaḥ sūryācandramasāvubhā /
viśvān ādityān brūmaste no muñcantvaṃhasaḥ

11.6

vātaṃ brūmaḥ parjanyamantarikṣamatho diśaḥ /
āśāśca sarvā brūmaste no muñcantvaṃhasaḥ

11.7

muñcantu mā śapathyādahorātre atho uṣāḥ /
somo mā devo muñcatu yamāhuścandramā iti

11.8

pārthivā divyāḥ paśava āraṇyā uta ye mṛgāḥ /
śakuntān pakṣiṇo brūmaste no muñcantvaṃhasaḥ

11.9

bhavāśarvāvidaṃ brūmo rudraṃ paśupatiśca yaḥ /
iṣūryā eṣāṃ saṃvidma tā naḥ santu sadā śivāḥ

11.10

divaṃ brūmo nakṣatrāṇi bhūmiṃ yakṣāṇi parvatān /
samudrā nadyo veśantāste no muñcantvaṃhasaḥ

11.12

saptaṛṣīn vā idaṃ brūmo'po devīḥ prajāpatim /
pitṝn yamaśreṣṭhān brūmaste no muñcantvaṃhasaḥ /११//
ye devā diviṣado antarikṣasadaśca ye /
pṛthivyāṃ śakrā ye śritāste no muñcantvaṃhasaḥ

11.13

ādityā rudrā vasavo divi devā atharvāṇaḥ /
aṅgiraso manīṣiṇaste no muñcantvaṃhasaḥ

11.14

yajñaṃ brūmo yajamānamṛcaḥ sāmāni bheṣajā /
yajūṃṣi hotrā brūmaste no muñcantvaṃhasaḥ

11.15

pañca rājyāni vīrudhāṃ somaśreṣṭhāni brūmaḥ /
darbho bhaṅgo yavaḥ sahaste no muñcantvaṃhasaḥ

11.16

arāyān brūmo rakṣāṃsi sarpān puṇyajanān pitṝn /
mṛtyūn ekaśataṃ brūmaste no muñcantvaṃhasaḥ

11.17

ṛtūn brūma ṛtupatīn ārtavān uta hāyanān /
samāḥ saṃvatsarān māsāṃste no muñcantvaṃhasaḥ

11.18

eta devā dakṣiṇataḥ paścātprāñca udeta /
purastāduttarācchakrā viśve devāḥ sametya te no muñcantvaṃhasaḥ

11.19

viśvān devān idaṃ brūmaḥ satyasandhān ṛtāvṛdhaḥ /
viśvābhiḥ patnībhiḥ saha te no muñcantvaṃhasaḥ

11.20

sarvān devān idaṃ brūmaḥ satyasandhān ṛtāvṛdhaḥ /
sarvābhiḥ patnībhiḥ saha te no muñcantvaṃhasaḥ

11.21

bhūtaṃ brūmo bhūtapatiṃ bhūtānāmuta yo vaśī /
bhūtāni sarvā saṃgatya te no muñcantvaṃhasaḥ

11.22

yā devīḥ pañca pradiśo ye devā dvādaśa ṛtavaḥ /
saṃvatsarasya ye daṃṣṭrāste naḥ santu sadā śivāḥ

11.23

yan mātalī rathakrītamamṛtaṃ veda bheṣajam /
tadindro apsu prāveśayattadāpo datta bheṣajam

11.1

11.7(११.९)
ucchiṣṭe nāma rūpaṃ cocchiṣṭe loka āhitaḥ /
ucchiṣṭa indraścāgniśca viśvamantaḥ samāhitam

11.2

ucchiṣṭe dyāvāpṛthivī viśvaṃ bhūtaṃ samāhitam /
āpaḥ samudra ucchiṣṭe candramā vāta āhitaḥ

11.3

sann ucchiṣṭe asaṃścobhau mṛtyurvājaḥ prajāpatiḥ /
laukyā ucchiṣṭa āyattā vraśca draścāpi śrīrmayi

11.4

dṛḍho dṛṃha sthiro nyo brahma viśvasṛjo daśa /
nābhimiva sarvataścakramucchiṣṭe devatāḥ śritāḥ

11.5

ṛksāma yajurucchiṣṭa udgīthaḥ prastutaṃ stutam /
hiṅkāra ucchiṣṭe svaraḥ sāmno meḍiśca tan mayi

11.6

aindrāgnaṃ pāvamānaṃ mahānāmnīrmahāvratam /
ucchiṣṭe yajñasyāṅgānyantargarbha iva mātari

11.7

rājasūyaṃ vājapeyamagniṣṭomaṣtadadhvaraḥ /
arkāśvamedhāvucchiṣṭe jīvabarhirmadintamaḥ

11.8

agnyādheyamatho dīkṣā kāmapraśchandasā saha /
utsannā yajñāḥ satrāṇyucchiṣṭe'dhi samāhitāḥ

11.9

agnihotraṃ ca śraddhā ca vaṣaṭkāro vrataṃ tapaḥ /
dakṣiṇeṣṭaṃ pūrtaṃ cocchiṣṭe'dhi samāhitāḥ

11.10

ekarātro dvirātraḥ sadyaḥkrīḥ prakrīrukthyaḥ /
otaṃ nihitamucchiṣṭe yajñasyāṇūni vidyayā

11.11

catūrātraḥ pañcarātraḥ ṣaḍrātraścobhayaḥ saha /
ṣoḍaśī saptarātraścocchiṣṭājjajñire sarve ye yajñā amṛte hitāḥ

11.12

pratīhāro nidhanaṃ viśvajiccābhijicca yaḥ /
sāhnātirātrāvucchiṣṭe dvādaśāho'pi tan mayi

11.13

sūnṛtā saṃnatiḥ kṣemaḥ svadhorjāmṛtaṃ sahaḥ /
ucchiṣṭe sarve pratyañcaḥ kāmāḥ kāmena tātṛpuḥ

11.14

nava bhūmīḥ samudrā ucchiṣṭe'dhi śritā divaḥ /
ā sūryo bhātyucchiṣṭe'horātre api tan mayi

11.15

upahavyaṃ viṣūvantaṃ ye ca yajñā guhā hitāḥ /
bibharti bhartā viśvasyocchiṣṭo janituḥ pitā

11.16

pitā janiturucchiṣṭo'soḥ pautraḥ pitāmahaḥ /
sa kṣiyati viśvasyeśāno vṛṣā bhūmyāmatighnyaḥ

11.17

ṛtaṃ satyaṃ tapo rāṣṭraṃ śramo dharmaśca karma ca /
bhūtaṃ bhaviṣyaducchiṣṭe vīryaṃ lakṣmīrbalaṃ bale

11.18

samṛddhiroja ākūtiḥ kṣatraṃ rāṣṭraṃ ṣaḍurvyaḥ /
saṃvatsaro'dhyucchiṣṭa iḍā praiṣā grahā haviḥ

11.19

caturhotāra āpriyaścāturmāsyāni nīvidaḥ /
ucchiṣṭe yajñā hotrāḥ paśubandhāstadiṣṭayaḥ

11.20

ardhamāsāśca māsāścārtavā ṛtubhiḥ saha /
ucchiṣṭe ghoṣiṇīrāpa stanayitnuḥ śrutirmahī

11.21

śarkarāḥ sikatā aśmāna oṣadhayo vīrudhastṛṇā /
abhrāṇi vidyuto varṣamucchiṣṭe saṃśritā śritā

11.22

rāddhiḥ prāptiḥ samāptirvyāptirmaha edhatuḥ /
atyāptirucchiṣṭe bhūtiścāhitā nihitā hitā

11.23

yacca prāṇati prāṇena yacca paśyati cakṣuṣā /
ucchiṣṭājjajñire sarve divi devā diviśritaḥ

11.24

ṛcaḥ sāmāni chandāṃsi purāṇaṃ yajuṣā saha /
ucchiṣṭājjajñire sarve divi devā diviśritaḥ

11.25

prāṇāpānau cakṣuḥ śrotramakṣitiśca kṣitiśca yā /
ucchiṣṭājjajñire sarve divi devā diviśritaḥ

11.26

ānandā modāḥ pramudo'bhīmodamudaśca ye /
ucchiṣṭājjajñire sarve divi devā diviśritaḥ

11.27

devāḥ pitaro manuṣyā gandharvāpsarasaśca ye /
ucchiṣṭājjajñire sarve divi devā diviśritaḥ

11.1

11.8(११.१०)
yan manyurjāyāmāvahatsaṃkalpasya gṛhādadhi /
ka āsaṃ janyāḥ ke varāḥ ka u jyeṣṭhavaro'bhavat

11.2

tapaścaivāstāṃ karma cāntarmahatyarṇave /
ta āsaṃ janyāste varā brahma jyeṣṭhavaro'bhavat

11.3

daśa sākamajāyanta devā devebhyaḥ purā /
yo vai tān vidyātpratyakṣaṃ sa vā adya mahadvadet

11.4

prāṇāpānau cakṣuḥ śrotramakṣitiśca kṣitiśca yā /
vyānodānau vāṅmanaste vā ākūtimāvahan

11.5

ajātā āsann ṛtavo'tho dhātā bṛhaspatiḥ /
indrāgnī aśvinā tarhi kaṃ te jyeṣṭhamupāsata

11.6

tapaścaivāstāṃ karma cāntarmahatyarṇave /
tapo ha jajñe karmaṇastatte jyeṣṭhamupāsata

11.7

yeta āsīdbhūmiḥ pūrvā yāmaddhātaya idviduḥ /
yo vai tāṃ vidyān nāmathā sa manyeta purāṇavit

11.8

kuta indraḥ kutaḥ somaḥ kuto agnirajāyata /
kutastvaṣṭā samabhavatkuto dhātājāyata

11.9

indrādindraḥ somātsomo agneragnirajāyata /
tvaṣṭā ha jajñe tvaṣṭurdhāturdhātājāyata

11.10

ye ta āsan daśa jātā devā devebhyaḥ purā /
putrebhyo lokaṃ dattvā kasmiṃste loka āsate

11.11

yadā keśān asthi snāva māṃsaṃ majjānamābharat/
śarīraṃ kṛtvā pādavatkaṃ lokamanu prāviśat

11.12

kutaḥ keśān kutaḥ snāva kuto asthīnyābharat/
aṅgā parvāṇi majjānaṃ ko māṃsaṃ kuta ābharat

11.13

saṃsico nāma te devā ye saṃbhārāntsamabharan /
sarvaṃ saṃsicya martyaṃ devāḥ puruṣamāviśan

11.14

ūrū pādāvaṣṭhīvantau śiro hastāvatho mukham /
pṛṣṭīrbarjahye pārśve kastatsamadadhādṛṣiḥ

11.15

śiro hastāvatho mukhaṃ jihvāṃ grīvāśca kīkasāḥ /
tvacā prāvṛtya sarvaṃ tatsaṃdhā samadadhān mahī

11.16

yattaccharīramaśayatsaṃdhayā saṃhitaṃ mahat/
yenedamadya rocate ko asmin varṇamābharat

11.17

sarve devā upāśikṣan tadajānādvadhūḥ satī /
īśā vaśasya yā jāyā sāsmin varṇamābharat

11.18

yadā tvaṣṭā vyatṛṇatpitā tvaṣṭurya uttaraḥ /
gṛhaṃ kṛtvā martyaṃ devāḥ puruṣamāviśan

11.19

svapno vai tandrīrnirṛtiḥ pāpmāno nāma devatāḥ /
jarā khālatyaṃ pālityaṃ śarīramanu prāviśan

11.20

steyaṃ duṣkṛtaṃ vṛjinaṃ satyaṃ yajño yaśo bṛhat/
balaṃ ca kṣatramojaśca śarīramanu prāviśan

11.21

bhūtiśca vā abhūtiśca rātayo'rātayaśca yāḥ /
kṣudhaśca sarvāstṛṣṇāśca śarīramanu prāviśan

11.22

nindāśca vā anindāśca yacca hanteti neti ca /
śarīraṃ śraddhā dakṣiṇāśraddhā cānu prāviśan

11.23

vidyāśca vā avidyāśca yaccānyadupadeśyam /
śarīraṃ brahma prāviśadṛcaḥ sāmātho yajuḥ

11.24

ānandā modāḥ pramudo'bhīmodamudaśca ye /
haso nariṣṭā nṛttāni śarīramanu prāviśan

11.25

ālāpāśca pralāpāścābhīlāpalapaśca ye /
śarīraṃ sarve prāviśann āyujaḥ prayujo yujaḥ

11.26

prāṇāpānau cakṣuḥ śrotramakṣitiśca kṣitiśca yā /
vyānodānau vāṅmanaḥ śarīreṇa ta īyante

11.27

āśiṣaśca praśiṣaśca saṃśiṣo viśiṣaśca yāḥ /
cittāni sarve saṃkalpāḥ śarīramanu prāviśan

11.28

āsteyīśca vāsteyīśca tvaraṇāḥ kṛpaṇāśca yāḥ /
guhyāḥ śukrā sthūlā apastā bībhatsāvasādayan

11.29

asthi kṛtvā samidhaṃ tadaṣṭāpo asādayan /
retaḥ kṛtvājyaṃ devāḥ puruṣamāviśan

11.30

yā āpo yāśca devatā yā virāḍbrahmaṇā saha /
śarīraṃ brahma prāviśaccharīre'dhi prajāpatiḥ

11.31

sūryaścakṣurvātaḥ prāṇaṃ puruṣasya vi bhejire /
athāsyetaramātmānaṃ devāḥ prāyacchann agnaye

11.32

tasmādvai vidvān puruṣamidaṃ brahmeti manyate /
sarvā hyasmin devatā gāvo goṣṭha ivāsate

11.33

prathamena pramāreṇa tredhā viṣvaṅvi gacchati /
ada ekena gacchatyada ekena gacchatīhaikena ni ṣevate

11.34

apsu stīmāsu vṛddhāsu śarīramantarā hitam /
tasmiṃ chavo'dhyantarā tasmācchavo'dhyucyate

11.1

11.9(११.११)
ye bāhavo yā iṣavo dhanvanāṃ vīryāṇi ca /
asīn paraśūn āyudhaṃ cittākūtaṃ ca yaddhṛdi /
sarvaṃ tadarbude tvamamitrebhyo dṛśe kurūdārāṃśca pra darśaya

11.2

uttiṣṭhata saṃ nahyadhvaṃ mitrā devajanā yūyam /
saṃdṛṣṭā guptā vaḥ santu yā no mitrāṇyarbude

11.3

uttiṣṭhatamā rabhetāmādānasaṃdānābhyām /
amitrāṇāṃ senā abhi dhattamarbude

11.4

arbudirnāma yo deva īśānaśca nyarbudiḥ /
yābhyāmantarikṣamāvṛtamiyaṃ ca pṛthivī mahī /
tābhyāmindramedibhyāmahaṃ jitamanvemi senayā

11.5

uttiṣṭha tvaṃ devajanārbude senayā saha /
bhañjann amitrāṇāṃ senāṃ bhogebhiḥ pari vāraya

11.6

sapta jātān nyarbuda udārāṇāṃ samīkṣayan /
tebhiṣṭvamājye hute sarvairuttiṣṭha senayā

11.7

pratighnānāśrumukhī kṛdhukarṇī ca krośatu /
vikeśī puruṣe hate radite arbude tava

11.8

saṃkarṣantī karūkaraṃ manasā putramicchantī /
patiṃ bhrātaramātsvān radite arbude tava

11.9

aliklavā jāṣkamadā gṛdhrāḥ śyenāḥ patatriṇaḥ /
dhvāṅkṣāḥ śakunayastṛpyantvamitreṣu samīkṣayan radite arbude tava

11.10

atho sarvaṃ śvāpadaṃ makṣikā tṛpyatu krimiḥ /
pauruṣeye'dhi kuṇape radite arbude tava

11.11

ā gṛhṇītaṃ saṃ bṛhataṃ prāṇāpānān nyarbude /
nivāśā ghoṣāḥ saṃ yantvamitreṣu samīkṣayan radite arbude tava

11.12

udvepaya saṃ vijantāṃ bhiyāmitrāntsaṃ sṛja /
urugrāhairbāhvaṅkairvidhyāmitrān nyarbude

11.13

muhyantveṣāṃ bāhavaścittākūtaṃ ca yaddhṛdi /
maiṣāmuccheṣi kiṃ cana radite arbude tava

11.14

pratighnānāḥ saṃ dhāvantūraḥ paṭaurāvāghnānāḥ /
aghāriṇīrvikeśyo rudatyaḥ puruṣe hate radite arbude tava

11.15

śvanvatīrapsaraso rūpakā utārbude /
antaḥpātre rerihatīṃ riśāṃ durṇihitaiṣiṇīm /
sarvāstā arbude tvamamitrebhyo dṛśe kurūdārāṃśca pra darśaya

11.16

khaḍūre'dhicaṅkramāṃ kharvikāṃ kharvavāsinīm /
ya udārā antarhitā gandharvāpsarasaśca ye /
sarpā itarajanā rakṣāṃsi

11.17

caturdaṃṣṭrāṃ chyāvadataḥ kumbhamuṣkāmasṛṅmukhān /
svabhyasā ye codbhyasāḥ

11.18

udvepaya tvamarbude'mitrāṇāmamūḥ sicaḥ /
jayaṃśca jiṣṇuścāmitrāṃ jayatāmindramedinau

11.19

prablīno mṛditaḥ śayāṃ hato'mitro nyarbude /
agnijihvā dhūmaśikhā jayantīryantu senayā

11.20

tayārbude praṇuttānāmindro hantu varaṃvaram /
amitrāṇāṃ śacīpatirmāmīṣāṃ moci kaścana

11.21

utkasantu hṛdayānyūrdhvaḥ prāṇa udīṣatu /
śauṣkāsyamanu vartatāmamitrān mota mitriṇaḥ

11.22

ye ca dhīrā ye cādhīrāḥ parāñco badhirāśca ye /
tamasā ye ca tūparā atho bastābhivāsinaḥ /
sarvāṃstāmarbude tvamamitrebhyo dṛśe kurūdārāṃśca pra darśaya

11.23

arbudiśca triṣandhiścāmitrān no vi vidhyatām /
yathaiṣāmindra vṛtrahan hanāma śacīpate'mitrāṇāṃ sahasraśaḥ

11.24

vanaspatīn vānaspatyān oṣadhīruta vīrudhaḥ /
gandharvāpsarasaḥ sarpān devān puṇyajanān pitṝn /
sarvāṃstāmarbude tvamamitrebhyo dṛśe kurūdārāṃśca pra darśaya

11.25

īśāṃ vo maruto deva ādityo brahmaṇaspatiḥ /
īśāṃ va indraścāgniśca dhātā mitraḥ prajāpatiḥ /
īśāṃ va ṛṣayaścakruramitreṣu samīkṣayan radite arbude tava

11.26

teṣāṃ sarveṣāmīśānā uttiṣṭhata saṃ nahyadhvam /
mitrā devajanā yūyamimaṃ saṃgrāmaṃ saṃjitya yathālokaṃ vi tiṣṭhadhvam

11.1

11.10(११.१२)
uttiṣṭhata saṃ nahyadhvamudārāḥ ketubhiḥ saha /
sarpā itarajanā rakṣāṃsyamitrān anu dhāvata

11.2

īśāṃ vo veda rājyaṃ triṣandhe aruṇaiḥ ketubhiḥ saha /
ye antarikṣe ye divi pṛthivyāṃ ye ca mānavāḥ /
triṣandheste cetasi durṇāmāna upāsatām

11.3

ayomukhāḥ sūcīmukhā atho vikaṅkatīmukhāḥ /
kravyādo vātaraṃhasa ā sajantvamitrān vajreṇa triṣandhinā

11.4

antardhehi jātaveda āditya kuṇapaṃ bahu /
triṣandheriyaṃ senā suhitāstu me vaśe

11.5

uttiṣṭha tvaṃ devajanārbude senayā saha /
ayaṃ balirva āhutastriṣandherāhutiḥ priyā

11.6

śitipadī saṃ dyatu śaravyeyaṃ catuṣpadī /
kṛtye'mitrebhyo bhava triṣandheḥ saha senayā

11.7

dhūmākṣī saṃ patatu kṛdhukarṇī ca krośatu /
triṣandheḥ senayā jite aruṇāḥ santu ketavaḥ

11.8

avāyantāṃ pakṣiṇo ye vayāṃsyantarikṣe divi ye caranti /
śvāpado makṣikāḥ saṃ rabhantāmāmādo gṛdhrāḥ kuṇape radantām

11.9

yāmindreṇa saṃdhāṃ samadhatthā brahmaṇā ca bṛhaspate /
tayāhamindrasaṃdhayā sarvān devān iha huva ito jayata māmutaḥ

11.10

bṛhaspatirāṅgirasa ṛṣayo brahmasaṃśitāḥ /
asurakṣayaṇaṃ vadhaṃ triṣandhiṃ divyāśrayan

11.11

yenāsau gupta āditya ubhāvindraśca tiṣṭhataḥ /
triṣandhiṃ devā abhajantaujase ca balāya ca

11.12

sarvāṃllokāntsamajayan devā āhutyānayā /
bṛhaspatirāṅgiraso vajraṃ yamasiñcatāsurakṣayaṇaṃ vadham

11.13

bṛhaspatirāṅgiraso vajraṃ yamasiñcatāsurakṣayaṇaṃ vadham /
tenāhamamūṃ senāṃ ni limpāmi bṛhaspate'mitrān hanmyojasā

11.14

sarve devā atyāyanti ye aśnanti vaṣaṭkṛtam /
imāṃ juṣadhvamāhutimito jayata māmutaḥ

11.15

sarve devā atyāyantu triṣandherāhutiḥ priyā /
saṃdhāṃ mahatīṃ rakṣata yayāgre asurā jitāḥ

11.16

vāyuramitrāṇāmiṣvagrāṇyāñcatu /
indra eṣāṃ bāhūn prati bhanaktu mā śakan pratidhāmiṣum /
āditya eṣāmastraṃ vi nāśayatu candramā yutāmagatasya panthām

11.17

yadi preyurdevapurā brahma varmāṇi cakrire /
tanūpānaṃ paripāṇaṃ kṛṇvānā yadupocire sarvaṃ tadarasaṃ kṛdhi

11.18

kravyādānuvartayan mṛtyunā ca purohitam /
triṣandhe prehi senayā jayāmitrān pra padyasva

11.19

triṣandhe tamasā tvamamitrān pari vāraya /
pṛṣadājyapraṇuttānāṃ māmīṣāṃ moci kaścana

11.20

śitipadī saṃ patatvamitrāṇāmamūḥ sicaḥ /
muhyantvadyāmūḥ senā amitrāṇāṃ nyarbude

11.21

mūḍhā amitrā nyarbude jahyeṣāṃ varaṃvaram /
anayā jahi senayā

11.22

yaśca kavacī yaścākavaco'mitro yaścājmani /
jyāpāśaiḥ kavacapāśairajmanābhihataḥ śayām

11.23

ye varmiṇo ye'varmāṇo amitrā ye ca varmiṇaḥ /
sarvāṃstāmarbude hatāṃ chvāno'dantu bhūmyām

11.24

ye rathino ye arathā asādā ye ca sādinaḥ /
sarvān adantu tān hatān gṛdhrāḥ śyenāḥ patatriṇaḥ

11.25

sahasrakuṇapā śetāmāmitrī senā samare vadhānām /
vividdhā kakajākṛtā

11.26

marmāvidhaṃ roruvataṃ suparṇairadantu duścitaṃ mṛditaṃ śayānam /
ya imāṃ pratīcīmāhutimamitro no yuyutsati

11.27

yāṃ devā anutiṣṭhanti yasyā nāsti virādhanam /
tayendro hantu vṛtrahā vajreṇa triṣandhinā

Original text: atharvavedaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0