Anuvyakhyana · Chapter 4.2

|| iti śrīmadānandatīrthabhagavatpādācāryaviracite śrīmadbrahmasūtrānuvyākhyāne caturthādhyāyasya prathamaḥ pādaḥ ||
devānāṃ ca manuṣyāṇāmetāvat samameva hi /
utkrāntimārgau devānāṃ na prāyeṇa bhaviṣyataḥ

karmakṣayasatathotkrāntirmārgo bhogaścatuṣyayam /
phalaṃ mokṣa iti proktaḥ kramāt pādeṣu coditaḥ

sraṣṭṛṣveva tu sṛjyānāṃ praveśo brahmaṇo laye /
devānāṃ mārga uddiṣṭo nārcirādirnacotkramaḥ

sraṣṭustu grāsabhūtasya dehastatra layaṃ vrajet /
yataḥ sṛjyasya devasya naivotkrāntistato bhavet

layāccaivārcirādīnāṃ lokānāmapi sarvaśaḥ /
kathaṃ mārgo bhavet teṣāṃ viśatāmuttamaṃ svataḥ

jātānāṃ mānuṣe loke devānāṃ ca kadācana /
utkrāntimārgau bhavato na tadā muktiriṣyate

anyeṣāmapi sākṣāttu muktiḥ prāpyāpi taṃ harim /
sahaiva brahmaṇā bhūyāditi śāstrasya nirṇayaḥ

kṣmāmbhonalānilaviyanmanaindriyārthabhūtādibhiḥ parivṛtaḥ pratisañjighṛkṣuḥ /
avyākṛtaṃ viśati yarhi guṇatrayātmā kālaṃ paraṃ svamanubhūya paraḥ svayambhūḥ

evaṃ paretya bhagavantamanupraviṣṭā ye yogino jitamarunmanaso virāgāḥ /
tenaiva sākamamṛtaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ brahma pradhānamupayāntyagatābhimānāḥ

bhagavantamanuprāptā api tu brahmaṇā saha /
paramaṃ mokṣamāyānti liṅgabhaṅgena yoginaḥ

prāptā api paraṃ devaṃ sahaiva brahmaṇā punaḥ /
ānandavyaktiyāyānti pūrṇāṃ liṅgasya bhaṅgataḥ

iti śrutipurāṇoktibalād vijñāyate ca tat /
bhogastu sarvadevānāṃ narādīnāṃ ca vidyate

tatra praveśo devānāmuttarottarataḥ kramāt /
ucyate dehagānāṃ ca vṛttīnāmevameva tu

tatra mokṣasvarūpaṃ tu vādinaḥ pratibhāśrayāt /
nānā vadanti puṃsāṃ hi matayo guṇabhedataḥ /
pṛthak pṛthak prajāyante tamasaivānyathāmatiḥ

rajasā miśrabuddhitvaṃ sattvenaiva yathā matiḥ /
guṇātītā vimuktānāṃ matiḥ śuddhacitiryataḥ

sāmyagevātha nityā ca tattanmāhātmyayogataḥ /
bahaḷā cātiviśadā spaṣṭā caiva śriyo matiḥ

mahāśuddhacititvena tato 'pyatimahācitiḥ /
aśeṣoruviśeṣāṇāmatispaṣṭatayā dṛśiḥ /
nityamekaprakārā ca nārāyaṇamatiḥ parā

sūryaprabhāvadakhilaṃ bhāsayanti nirantarā /
nirlepā vītadoṣā ca nityamevāvikāriṇī

viśeṣāṃsatadgatāṃstyaktavā prāyastallakṣaṇā śriyaḥ /
tathaiva spaṣṭatābhāvāt tattantratvācca kevalam /
na tādṛśī brahmaṇastu prāya eva śriyo yathā

muktānāṃ tu tadanyeṣāṃ samudrataraḷopamā /
agnijvālāvadeva syāt smṛtigānāṃ dṛśo bhavaḥ

evaṃvidheṣu jñāneṣu tamasā muṣyadṛṣṭayaḥ /
khadyotasadṛśātyalpajñānatvādanyathādṛśaḥ /
vadanti vādino mokṣaṃ nānāmatasamāśrayāt

āśritya pratibhāmāha jinastatrātitāmasīm /
jñānāt karmakṣayānmokṣo bhaved dehākhyapañjarāt

pañjaronmuktakhagavadalākākāśagocaraḥ /
nityamūrdhvaṃ vrajatyeva pudgalo hastapādavān

iti tat kena mānena mokṣarūpaṃ pradṛśyate /
gatirūrdhvā ca duḥkhetā gatitvāllaukikī yathā /
ityukte cānumānaikaśaraṇasya kimuttaram

anūrdhvagatitā tatra yadyupādhiḥ khagasya ca /
dūrordhvagamane duḥkhamiti sādhyānugo na saḥ

pratisādhanarūpasya nānumānasya dūṣaṇam /
upādhiḥ pratirūpaṃ hi sādhanaṃ tannacāparam

athāpi saśarīratvaṃ cātropādhirna vai bhavet /
gatitvaṃ yatra dehitvamiti yat sādhanānugam

āgamānanusāritve prasaṅgo 'yaṃ yatastataḥ /
nāpasiddhāntatā doṣaḥ prasaṅge yadi sā bhavet /
tadaivātiprasaṅgaḥ syānna pasaṅgaḥ kvacid bhavet

lokākāśagatitvaṃ cedupādhiḥ sādhanānugaḥ /
so 'pītyukte vadet kiṃ sa tasmād vedodito bhavet

mokṣa evaṃ svayaṃ viṣṇuryadyapīśo hyaśeṣavit /
cakāra saugatamataṃ mohāyaiva cakāra yat

asurāṇāmayogyānāṃ vedamārge pravartatām /
ato 'surādhikāratvānna grāhyaṃ tanmataṃ kvacit

catuṣprakāraṃ taccoktaṃ śūnyaṃ vijñānamekalam /
anumeyabahistattvaṃ tathā pratyakṣabāhyagam

iti tatra tu ye śūnyaṃ vadantyajñānamohitaḥ /
te mokṣaṃ tādṛśaṃ brūyurniśśaṅkaṃ māyino yathā

na kiñcinamuktayavasthāyāmātmātmīyamathāpi vā /
ekasmin saṃsṛtermukte na kiñcidavaśiṣyate

tatsaṃvṛtyaiva bhedo 'yaṃ cetanācetanātmakaḥ /
dṛśyate saṃvṛterdhvaṃse nirviśeṣaiva śūnyatā

na sattvaṃ naiva cāsattvaṃ śūnyatattvasya vidyate /
na sukhatvaṃ na duḥkhatvaṃ na viśeṣo 'pi kaścana

nirviśeṣaṃ syayambhātaṃ nirlepamajarāmaram /
śūnyaṃ tattvamasambādhaṃ nānāsaṃvṛtivarjitam

aśeṣadoṣarahitaṃ manovācāmagocaram /
mokṣa ityucyate 'sadbhirnānāsaṃvṛtidūṣitam

saṃsṛtyavasthaṃ vijñeyaṃ saṃvṛtyaiva viśeṣyate /
sthitayā dhvastayā caiva saṃsṛtirmokṣa ityapi

kecit teṣvanyathā prāhuḥ saṃvṛtyaiva tvanekadhā /
avacchinnaṃ mahāśūnyaṃ nānānapudgalaśabditam

yasya śūnyaikarasatā jñānāt sā tvapagacchati /
sa pudgalatvanirmukto mahāśūnyatvameṣyati

saṃvṛtyānyastvavacchinno duḥkhānyanubhavatyalam /
ityevaṃ māyinaścāhurekajīvatvavādinaḥ

bahujīvamatāśceti māyā teṣāṃ tu saṃvṛtiḥ /
nirviśeṣatvavācaiva śūnyaṃ brahmaiva no bhidā

saccitsukhādikaṃ caiva kiṃ kuto 'khaṇḍavādinaḥ /
vyāvartyamātrabhedastu vidyate śūnyavādinaḥ

anṛtāderapohaṃ tu svayameva hi manyate /
nirviśeṣatvato naiva viśeṣo brahmaśūnyayoḥ

prāmāṇyādi ca vedasya phalataḥ samameva hi /
atattvāvedakaṃ yasmāt pramāṇaṃ tena kathyate /
atattvāvedakatvaṃ yadaprāmāṇyaṃ satāṃ matam

dīrghabhrāntikarī cet syādatattvāvedakapramā /
rajjusarpādivijñānādapyādhikyādamānatā /
syādāgamasyānivartyamahāmohapradatvataḥ

talanailyādivijñānamākāśe mānatāṃvrajet /
chatrākāratvavijñānaṃcandraprādeśatāmatiḥ

nirbhedatvaṃ tu śūnyasya tenāpyaṅgīkṛtaṃ sadā /
sattvāsattvādidharmāṇāmabhāva ubhayormataḥ

na hi satpratiyogitvaṃ śūnyatvaṃ tena ceṣyate /
na ca duḥkhavirodhitvādanyā hyānandateṣyate

māyinā śūnyapakṣe 'pi jñānaṃ jāḍyavirodhi ca /
dharmaste 'pi na santyeva ko viśeṣastatastayoḥ

etādṛśānāṃ pakṣāṇāṃ dūṣaṇaṃ prabhurā kṛtam /
svapakṣasādanenaiva nābhāva iti coktitaḥ

ātmābhāve pumarthaḥ ka iṣṭasyātmāvadhiryataḥ /
yadi nātmāvadhirmokṣo mokṣaḥ syād ghaṭaśūnyatā /
kalpitatvād viśeṣāṇāṃ māyino 'pi samaṃ hi tat

dṛśyamāne viśeṣe 'pi yadi cedaviśeṣatā /
ghaṭābhāvo 'viśeṣaḥ syāt pāścātyaścedanāgataḥ

na mokṣo vimato yasmādadeho ghaṭaśūnyatā /
yathetyukte vadet kiṃ sa yo 'numāmātramānakaḥ

na ca māyī vadet tatra pūrvoktenaiva vartmanā /
amānatvācchrutestasya nacādehatvavādinī

śrutiḥ kācidadehatvamaprākṛtaśarīragā /
mokṣe bhogaṃ yato brūte jakṣan krīḍanniti śrutiḥ

nirduḥkhatvānna tanmokṣaḥ pratipannaṃ yatheti ca /
anumādūṣaṇaṃ kiṃ syād vādinoḥ śūnyamāyinoḥ

duḥkhaṃ duḥkhādabhinnatvānmokṣo 'pi syādasaṃśayam /
bhede sadvaitataiva syādityādyamitadoṣataḥ /
heyaṃ māyāmatenaiva saha śūnyamataṃ budhaiḥ

evaṃ vijñānavādo 'pi jñānamātraviśeṣataḥ /
tasyāpi bhaṅguratvādiviśeṣamapahāya hi /
advaitatāmataṃ sākṣāduktadoṣastato bhavet

kālo na kevalajñānī kālatvāt pratipannavat /
etayānumayā rodhānna tādṛṅmokṣarūpatā

yadi kālo 'pi netyāha kadeti praśna uttaram /
kiṃ vakṣyati yadāvasthāṃ vadet sā pakṣatāṃ vrajet

avasthātvāditi hyeva hetuḥ sāpi kadeti ca /
pṛṣṭe kālaśca vaktavyo nākālatvaṃ tato bhavet

na kāla iti sāmānyaniṣedhe kālagapramā /
niruṇaddhi vaktavyo nākālatvaṃ tato bhavet

ekajīvatvapakṣe tu kālābhāvādiyaṃ pramā /
kupitā kālamādāya dvaitamevopapādayet

vimataḥ prapañcavān kālaḥ kālatvāt pratipannavat /
iti cānyānumaikatvaṃ jīvasya vinivārayet

kālaśabdeśvaraikatvamatānyapyevameva hi /
nirākṛtāni teṣāṃ ca samatvāt pakṣadoṣayoḥ

jñānaṃ svarasabhaṅgayeva nityasantāmiṣyate /
bauddhābhyāmaparābhyāṃ tu tatrāpyuktānumā ripuḥ

mokṣo na śuddhavijñānasantānī kālagatvataḥ /
pratipanno yathetyetadanumānaṃ taduttaram

anumānāni sarvāṇi pratisādhanayogataḥ /
niṣiddhānyuktabhaṅgayaiva śrutayaścāsmaduktigāḥ

sāṅkhayanaiyāyikādyāśca prāhurmokṣaṃ tu nissukham /
icchādveṣaprayatnāderapi sarvātmanā layam

tatrāhurnaitadapyatra śobhanaṃ śrutayo yataḥ /
mahānandaṃ ca bhogaṃ ca niyamena vadanti hi

prākṛtapriyahānistu priyāspṛṣṭiritīryate /
apriyaṃ pratikūlaṃ tadaviśeṣeṇa śabditam

nāsti hyaprākṛtaṃ duḥkhaṃ sato jīvasya kutracit /
priyaṃ svarūpamevāsya balānandādivākyataḥ

heyatvādapapriyasyaiva priyahāneraniṣṭhataḥ /
na samastapriyābhāvo mokṣe prokte tu yujyate

apriyasya svarūpatvamasureṣveva hi śrutam /
asurā naivamevaṃ ca naivaṃ cākhilamānuṣāḥ /
ityātmapriyahānāya ko yateta ca buddhimān

sañjñā nāstītyapi hyasya nāmuktajñeyateti hi /
dharmānucchittimevāsya yato vaktayuttaraśrutiḥ

āśaṅkayāsya jñānahāniṃ maitreyyā mohamāha mām /
bhavānityuktavatyā hi nāhaṃ mohaṃ vadāmi te /
ityuktavā yājñavalkyo hi svarūpānāśamūcivān

jñānarūpasya vijñānānāśastannāśa eva yat /
iti śūnyamatocchittyai punarānandapūrvakān /
dharmānāhāpyanucchinnāṃstārkikairvinivāritān /
mātrāsaṃsargamapyāha tathā mādhyandinaśrutiḥ

ācikṣepa mataṃ tacca yasmin na viṣayādanam /
ghrāṇādibhogābhāvasya tvaniṣṭatvahṛdā śrutiḥ

yenedamakhilaṃ veda vijñātāraṃ svameva ca /
kena taṃ ca vijānīyādityaniṣṭaṃ hi sarvathā

nākhilajñāpako viṣṇurajñeyo niyamena hi /
tajjñānārthaṃ hi vedānāmakhilānāṃ pravartanam

pratyakṣāgamātmavijñānāvirodhānubhavādapi /
na svavijñānitāyāṃ ca virodhaḥ kaścaneyate

kartṛkarmavirodhaśca nityānubhavavirodhataḥ /
kathameva padaṃ gacched virodho dṛṣṭabādhanam

so 'śnute sarvakāmaṃśca kāmānnī kāmarūpyatha /
ityādiśrutayaścoktamarthameva vadanti hi

asvātantryādivetyuktaṃ na dvaitābhāvataḥ kvacit /
ātmaivābhūditi hyasmādaviśeṣaprasaṅgataḥ

asvātantryopamābhedabhedeṣviva udīritaḥ /
śabdatattva iti proktaṃ maitreyyuktottaraṃ ca kim

sukhādidharmahānau tu mukteḥ kiñca prayojanam /
yadyartho duḥkhahāniḥ syādanarthaḥ sukhanāśanam

tayośca duḥkhahānāddhi sukhanāśo 'dhiko bhavet /
prāpyāpi duḥkhaṃ sumahat sukhaleśāptaye janaḥ /
yatate sukhahānau hi ko mokṣāya yatet pumān

alpācca sukhānāśāddhi bibhetyatitarāṃ janaḥ /
mahacca duḥkhamāpnoti sukhanāśanivṛttaye

na ca rāganimittaṃ tad vītarāgā api sphuṭam /
nāradādyāḥ sukhārthāya sahante duḥkhamañjasā /
yuddhādidarśanaṃ yasmāt suduḥkhenāpi kuvarte

yadendravairocanayorbrahmāstrābhyāṃ sutāpitāḥ /
api naivājahuryuddharasāt te nāradādayaḥ /
iti skāndavacastasmāt sukhābhāvasya ko yatet

vimato duḥkhayug yasmāccetanaḥ san sukhojkhitaḥ /
pratipanno yathetyeva cānumā kena vāryate

sarvaśrutipurāṇeṣu sukhabhāvoktitastathā /
muktau na grāhyamevaitat sukhābhāvamataṃ budhaiḥ

so 'nānandād vimuktaḥ sannānandī bhavati sphuṭam /
nirguṇe brahmaṇi mayi dhārayan viśadaṃ manaḥ /
paramānandamāpnoti yatra kāmo 'vasīyate

na viṣṇusadṛśaṃ daivaṃ na mokṣasadṛśaṃ sukham /
na vedasadṛśaṃ vākyaṃ na varṇo 'kārasammitaḥ

yatrānandāśca modāśca mudaḥ pramuda āsate /
kāmasya yatrāptāḥ kāmāstatra māmamṛtaṃ kṛdhi

iti śrutipurāṇāni tatratatra vadanti hi /
ato mokṣe sukhābhāva iti yatkiñcideva hi

śiraḥkarādyabhāvaśca na muktasya bhavet kvacit /
śrutayaśca purāṇāni mānamatra bahūni ca

na vartate yatra rajastamastayoḥ sattvaṃ ca miśraṃ na ca kālavikramaḥ /
na yatra māyā kimutāpare hareranuvratā yatra surāsurārcitāḥ

śyāmāvadātāḥ śatapatralocanāḥ piśaṅgavastrāḥ surucaḥ supeśasaḥ /
sarve caturbāhava unmiṣanmaṇipravekaniṣkābharaṇāḥ suvarcasaḥ

pravāḷavaiḍūryamṛṇāḷavarcasāṃ parisphuratkuṇḍalamaulimālinām /
bhrājiṣṇubhiryaḥ parito virājate lasadvimānāvalibhirmahātmanām

vidyotamānapramadottamābhiḥ savidyudabhrāvalibhiryathā nabhaḥ /
śrīryatra rūpiṇyurugāyapādayoḥ karoti mānaṃ bahudhā vibhūtibhiḥ

ṛcāṃ tvaḥ poṣamāste pupuṣvān gāyatraṃ tvo gāyati śakvarīṣu /
brahmā tvo vadati jātavidyāṃ yajñasya mātraṃ vimibhīta u tvaḥ

kāmānnarūpī caratītipūrvaśrutyā purāṇoktibhirapyadoṣaḥ /
dehaḥ svarūpātmaka eva teṣāṃ muktiṃ gatānāmapi ceyate hi

śiraḥkarādyairapi muktibhājo yuktā yataste puruṣā idānīm /
yathetipūrvā anumāśca jīvasvarūpamaṅgādiyugāpayanti

na brahmarūpatvamamuṣya dehino muktāvapi syāt pramayā kathañcit /
sa brahmaṇā sahito 'śeṣabhogān bhuṅkte tathopetya sukhārṇavaṃ tam

yattat paraṃ jyotirupetya jīvo nijasvarapūtvamavāpya kāmān /
bhuṅkte sa daivaṃ puruṣottamo 'ja ātmeti cokto guṇapūrtihetoḥ

setuḥ sa devo 'khilamuktibhāgāmutāmṛtasyeṣya iheśitā yat /
ityādivākyairbhagavadvaśaḥ san bhuṅkte'khilān muktigato 'pi bhogān

kālo 'pyasau naikyayutaḥ pareṇa jīvasya kālo yata eṣa yadvat /
ityādikā apyanumāḥ pramāṇaṃ muktau ca jīvasya paratvarodhe

kathaṃ ca yaḥ pūrvamasau na paścād bhavet sa evetyapi yuktimeti /
yato na dṛṣṭaṃ yadabhūnna pūrvaṃ paścāt tadāseti kutaśca kiñcit

nacaiva muktau tu hareḥ pṛthaktavamaikyaṃ tathā syāditi yuktimeti /
yato na kutrāpi bhidābhidā ca dṛṣṭā citaścetanayā kutaścit

itthaṃ matāni bhramajāni yasmānmokṣaṃ samuddeśyamapi bhrameṇa /
vidurna samyag yadapīha laukikāḥ sukhaṃ mama syācca sadeti jānate

audāryamuccāvacaśaktirātmasvarapūdārḍhyaṃ ca nijasvabhāvaḥ /
svātantryamāpūrṇaviśeṣayogyatā virodhahāniśca caturthapāde

vyavasthitistvaviśeṣaḥ sthitiśca niṣedhasāmānyavidhikriyāṇām /
vibhaktatā cātvarayaiva siddhirvipakṣasamprāptiviruddhahetavaḥ

suśakyatā śaśvadatiprasiddhivivekavinyāsavicārasañjñāḥ /
nānāpravṛttiḥ kṛtakṛtyatā ca vipakṣatarkāḥ samatītapāde

mahāphalatvaṃ praviviktatā ca sandhigrahaḥ sādhanamāptakṛtyam /
viśeṣakāryaṃ kṛtisaṃsthitiśca suyuktayo nirṇayagāḥ svapakṣe

vyāmiśratā kāryakaratvamarthakḷptiḥ sudārḍhyaṃ paratantratā ca /
samānadharmaḥ kṛtaśeṣatā ca lokopamā pūrvamatānusārāḥ

viśeṣasāmyaśrutirāḍhyatā ca samānalopo mahimā viśeṣaḥ /
kṛtārthatā śaśvadanupravṛttiḥ siddhāntanirṇītiviśiṣṭahetavaḥ

pradhānavāyustviha vāyunāmā bhūteṣvitiproktagato 'pi yuktayā /
yasmācchrutau pavate ceti bhūri prokto yato bhūtamānī ca so 'pi /
mahāmānī tvalpamānī ca yasmāt tacchabdenāpyucyate tena so 'pi

tasmin layaṃ yānti bhūtānyaśeṣakramāvirodhena sa eva viṣṇau /
indrādīnāṃ tatra layaḥ kramaṃ tu proktaṃ viśeṣādanusṛtya nānyat

tasmādaśeṣā girijāṃ praviśya tayaiva rudraṃ saha tena vāṇīm /
tayā patiṃ prāpya sahaiva tena layaṃ harau yānti samastajīvāḥ

somastu vārīśayuto 'niruddhaṃ viśatyasau kāmamasau ca vāruṇīm /
sā śeṣadevaṃ sa giraṃ ca saiva vāyuṃ viśatyañja itīha nirṇayaḥ

umāgirīśāvapi bhāratīrāviti sma vāg vedagatā bravīti /
ahīndrapatnīmahipaṃ viriñcapatnīṃ viriñcaṃ ca vimuktikāle

ta eva yat tatpadamāpnuvanti tatkāla etān samupāsya jīvāḥ /
brahmatvakāle praviśanti caitānīti sma vāk tādṛśatāmupaiti

sūryo 'gniyukto gurumāpya tena śakraṃ sahainena suparṇapatnīm /
tayā suparṇaṃ saha tena vāṇīṃ brahmāṇametadgata eva yāti

indrapraveśastu yadocyate 'tra tadā hyumetyeva suparṇapatnī /
uktā suparṇaśca girīśanāmnā tato virodhaśca na kaścanātra

bhṛgvādayo dakṣamavāpya tena prāpyendrametena suparṇapatnīm /
viśanti ye manavo rājamukhyā manuṃ praviśyātra gatā mahendram

ākāśa urvī ca guruṃ praviśya tenaiva yātaḥ puruhūtadevam /
sanādayo yatayaḥ kāmameva viśanti śiṣṭā api havyavāham

varṇāśramācāraratā manuṣyā dharmaṃ manuṃ so 'pi sameti kāle /
tameva sarve pitaraḥ surānugāḥ sarve kuberaṃ sa ca somameva

vimuktikāle praviśantyabhīkṣṇaṃ bhogāṃśca taddehagatāḥ prabhuñjate /
ānandasuvyaktiramutra teṣāṃ bhavatyataśceṣyata eva nirgatāḥ /
krīḍanti bhūyaśca samāviśanti tāneva sāyujyamidaṃ vadanti

sāyujyahīnāśca laye tu sarve proktena mārgeṇa viśanti sṛṣṭau /
bahiśca niryānti tato 'nyadāpi sāyujyabhājāṃ bhavati praveśaḥ

uktaṃ samastaṃ paramaśrutau hi proktaṃ tu sargakramato viparyayaḥ /
muktau laye yadvadatho layaśca viparyayeṇetyavadad girāṃ patiḥ

layo yato muktiriyaṃ surāṇāṃ bhogo viśeṣeṇa ca yaṃ vadiṣyati /
uktaśca bimbapratibimbabhāvaḥ piṅgaśrutāvuktalayānusārataḥ

bimbe layo yanniyataśca muktau cidātmanāṃ tadvaśatā ca sarvadā /
tejo 'bhidhāṃ tu śriyamāpya viṣṇumagre tataḥ putratayaiva vāyuḥ /
āptaḥ prasūtaḥ punareva viṣṇuṃ praviśya muktaḥ praḷaye 'tra tiṣṭhati

sarve 'pi te muktagaṇā amandasāndraṃ nijānandamaśeṣato 'pi /
bhuñjanta evāsata īśadehe laye 'tha sarge bahireva yānti

prayāti dharmaṃ nirṛtistu śakraṃ marudgaṇāḥ pārṣadāstathaiva /
sarve 'niruddhaṃ pṛtanādhipādyāsturaśrutirhītthamiyaṃ vimuktiḥ