Aniruddha Samhita · Chapter 1

// hariḥ om //
śrī pāñcarātre
aniruddhasaṃhitā
himādriśikhare kṣetre sarvasiddhaniṣevite/
sarvavidyādharaissarva gandharvaiścaiva sevite

sarvāsiddhamuniśreṣṭhaiḥ sarvadevaissamākule/
nānāmṛgasamākīrṇe nānāpadmasamākule

nānāvṛkṣasamākīrṇe nānāpuṣpasamākule/
nānāpakṣisamākīrṇe suvarṇadrumamaṇḍite

mṛganābhisamāyukte kāñcanasthalaśobhite/
kramukairnālikeraiśca ketakairupaśobhite

apsarobhiḥ samākīrṇe mātaṅgairupaśobhite/
munimukhyaissamākīrṇai rāśramairupaśobhite

vāpīkūpataṭākādyaiḥ pannagairupaśobhite/
tṛṇaśaṣpasamāyukte puṃnāgairupaśobhite

candanairvakulaiścaiva padmaṣaṇḍaissamākule/
kumudotpalakahlāraiḥ nidhiratnaiḥ samākule

mātuluṅgasamāyukte panasairupaśobhite/
gogajaiśca samākīrṇe brāhmaṇaiśca samāvṛte

tasminmadhye samāsīnamāśrame paramātmane/
bhṛguṃ vedavidāṃ śreṣṭhamātmadhyānaparāyaṇam

vedavedāṅgatattvajñaṃ sarvaśāstrārthakovidam/
udyadādityasaṃkāśaṃ candrabiṃbanibhānanam

pavitrapāṇisaṃyuktaṃ kṛṣṇājinadharaṃ param/
praśāntamanasaṃ saumyaṃ vīrāsanasamanvitam

pārśvasthā munayaḥ sarve praṇipatya jagadgurum/
ūcustaṃ munayassarve etadvākyamatandritāḥ

vedāssarve samāsena sāṅgopāṅgāḥ savistarāḥ/
tvattaḥ kamalapatrākṣa śrutāḥ pūrvaṃ dayāpara

śreyo mārge na paśyāmaḥ tadvadasva mahāmune/
etacchrutvā mahāprājñaḥ provāca sa mahāmuniḥ

bhṛguḥ---
purā tapaḥ prabhāvena śvetadvīpamupāgamam/
kṣīrasāgaramadhye tu prāsādaṃ puṣpavāhanam

gopuraiśca samāyuktamanekāvaraṇairyutam/
bahumaṇḍapasaṃyuktaṃ bahupādasamanvitam

udyānādi samāyuktaṃ pādavipraiḥ? pratiṣṭhitam/
prastaraiśca samāyuktamanekatalasaṃyutam

toraṇaiḥ pañjarairyuktaṃ patākābhiralaṃkṛtam/
garuḍaiśca samāyuktaṃ koṇasiṃhasamanvitam

prāsādaṃ saṃpraviśyāhaṃ hemādrisadṛśākṛtim/
tatpraṇamya mahāprājñaṃ antaraṃ saṃpraviśya ca

pradakṣiṇaṃ kramātkṛtvā ādibhūrtiṃ saṃpraṇamya ca
vimānottarapārśve tu aniruddhaṃ praṇamya ca

tasyāntikaṃ samāsādya pūjayāmi jagatpatim/
pūrvoktakramayogena catuḥ sthānārcanairyutam

āsanādyupacāraiśca arghyādidravyasaṃgataiḥ/
nivedanairapūpādyai rmadhuparkapurassaram

ityevaṃ cirakāle tu yāte pratyakṣamādiśat/
devadevo jagannātho'niruddhaḥ paramaḥ pumān

nīlameghanibhaśśāntaścandrabimbanibhānanaḥ/
hārakeyūrasaṃyukto makuṭena virājitaḥ

śrīvatsakaustubhorasko vanamālāvirājitaḥ/
pītāmbaradharaḥ sragvī śaṅkhacakragadādharaḥ

āvirāsījjagannāthaḥ kṛpayā parayā vibhuḥ/
taṃ dṛṣṭvā vismayāviṣṭāḥ stotraiḥ stutvā jagatpatim

namaste puṇḍarīkākṣa namaste garuḍadhvaja/
namaste bhuvanādhāra namaste caturātmaka

namaste kamalākānta namaste karuṇākara/
namaste sarvalokeśa namaste śrīdharāya ca

namaste devadeveśa namaste lokapāvana/
stotreṇānena viprendra prasannobhūjjanārdanaḥ

śrībhagavān--
varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te prasanno'haṃ tavānagha
bhṛguḥ--
viditassarvaśāstrārtho vedavedāṅgakaṃ param

tvatprasādena deveśa śrutaṃ pūrvaṃ mayā vibho/
muktimārgaṃ na paśyāmi idānīṃ tadvadasva me

śrībhagavān--
pañcarātroktamārgeṇa bhuktirmuktiśca jāyate/
pañcarātrādṛte vipra muktimārgo na vidyate

bhṛguḥ--
pañcarātraṃ ca kiṃ deva kena proktaṃ jagatpate/
śrutaṃ kena hṛṣīkeśa mukti kena pralabhyate

pañcarātrasya śabdasya kaścārtho brūhi tattvataḥ/
śrībhagavān--
pañcarātraṃ mayā proktaṃ lokānāṃ hitakāmyayā

brahmendrudradevāṃśca śrāvayāmāsa bhūtale/
sāṃkhyayogādiśāstrāṇi rātrīyante mahāntyapi

tatsannidhau samākhyāsau tena loke pravartate/
candratārāgaṇaṃ yadvacchobhate naiva vāsare

tathetarāṇi śobhante pañca naivāsya saṃnidhau/
pañcatvamathavā yadvaddīpyamāne divākare

ṛcchanti rātrayastadvaditarāṇi tadantike/
tasmātpañcarātrākhyaṃ brahmā lokaṣitāmahaḥ

praṇavaṃ pañcasaṃbhūtaṃ pañcarātramiti smṛtam/
pañcatvājjāyate jantoḥ pañcarātramitismṛtam

pañcarātraprakāreṇa ye'rcayiṣyanti mānavāḥ/
nārāyaṇaṃ jagannāthaṃ te yānti paramāṃ gatim

pañcarātramidaṃ śāstraṃ bhuktimuktipradāyakam/
macchāsanamidaṃ śāstra midaṃ gṛhṇīṣva sādaram

matprasādādviśeṣeṇa śāstrapāraṃgato bhava/
ityuktvā devadeveśastatraivāntaradhīyata

ahaṃ śāstraṃ samādāya gamiṣyāmi mamāśramam/
etacchāstramupāśritya muktimārgaḥ prasidhyati

iti śrīpāñcārātre mahopaniṣadi aniruddhasaṃhitāyāṃ
śāstrāvataraṇaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ/
------------*************-------------