ānandakandaḥ · Chapter 1
ānandakanda
१, १
kailāsaśikharāsīnaṃ kālakandarpanāśanaṃ /
prasannaṃ parameśānaṃ jagadānandakāraṇaṃ
praṇamya parayā bhaktyā bhairavī stutimātanot /
devadeva mahādeva janmadāridryanāśana
prasīda karuṇāmūrte prasanna parameśvara /
divyāgamarahasyāni kulakaulādikāni ca
jāne tava prasādena māyāmaṅgalavigraha /
śrotumicchāmi sarveśa tava divyarasāyanaṃ
jarājanmāmayaghnaṃ ca khecaratvādisiddhidaṃ /
dāridryaduḥkhaśamanaṃ brahmatvādivarapradaṃ
īśvara uvāca /
sādhu sādhu mahābhāge sarvalokopakāriṇi /
tatsarvaṃ jāyate sūtācchuddhātmaprāṇavallabhe
sarvalokopakārārthaṃ guhyātguhyatamaṃ hitaṃ /
rasendrasya samutpattiṃ lakṣaṇaṃ ca surārcite
tatsarvaṃ sampravakṣyāmi śṛṇu bhairavi samprati /
<rasotpattiḥ>
surendrairmunibhirdivyaiḥ gandharvoragakiṃnaraiḥ
prārthito bhavatyāṃ tu kumārotpattiṃ icchadbhiḥ /
tārakāsuranāśāya lokānāṃ rakṣaṇāya ca
tadā himālayagireḥ guhāyāṃ suciraṃ priye /
saṃkrīḍamānayoḥ kālo gato naḥ putralipsayā
trijagatkṣobhi surataṃ tyajituṃ preṣitaḥ suraiḥ /
kapotarūpamāsthāya vahniḥ prāgādgavākṣataḥ
taṃ dṛṣṭvā lajjayā devi visṛṣṭaṃ surataṃ mayā /
nikṣiptaṃ vadane vahnerāvayosteja ujjvalaṃ
tena dandahyamāno'gnirgaṅgāyāṃ tannyamajjayat /
tena gaṅgāpi saṃtaptā tadbahirvisasarja ca
tatdvidhābhūdbahiḥ prāpya caikaṃ skandaprasūtaye /
anyacchuddharaso jāto hyāpadaṃbudhipāradaḥ
śatayojananimneṣu pañcakūpeṣu saṃsthitaḥ /
tanmalā dhātavo jātā maṇayo divyavastu ca
tattatkṣetraviśeṣeṇa nāmavarṇādikānguṇān /
bhinnaḥ prāpto rasendro'yaṃ janmadāridryabhañjanaḥ
te kūpāḥ pralaye pañca saṃjñā jātādi vai mukhāḥ /
sasaṃcavarṇāṃ nivṛttyā nikṣiptā niyutāni hi
pañcavarṇāni deveśi sarvasattvayutāni ca /
pūrvasyāṃ pāradaḥ śveto nānāvarṇairgadāpahaḥ
cañcalo dakṣiṇasyāṃ tu rasendro nīlavarṇavān /
doṣahīno'tirūkṣaśca sutarāṃ capalaḥ priye
tena jātā bhujaṅgendrā jarājanmagadoṣojjhitāḥ /
paścimasyāṃ tu sūtākhyaḥ pītavarṇo'tirūkṣakaḥ
sarvadoṣayuto'sau tu śuddho'ṣṭādaśakarmabhiḥ /
sarvasiddhiprado devi dehalohādisiddhidaḥ
uttarasyāṃ diśo raktaḥ sarvadoṣavivarjitaḥ /
rasāyanaṃ tu tenaiva devā janmajarojkṣitāḥ
madhye tu miśrako jñeyaḥ sarvavarṇasamanvitaḥ /
bahiścandrārkācchāyo raso doṣasamanvitaḥ
sa cāṣṭādaśasaṃskāraiḥ śuddhaḥ siddhiprado bhavet /
amarāṇāṃ svarūpaṃ tu rasendro hi maheśvaraḥ
pūrayāmāsatustau ca stokato hyatidurlabhau /
anyeṣu sarvakāryeṣu siddhado'pi hi karmabhiḥ
aṣṭādaśabhiratyantaṃ śuddhaḥ siddhiprado drutaṃ /
rasāvatāraṃ yo vetti sa tu dhārmikasattamaḥ
āyuṣyasukhasaṃtānadhanārogyamavāpnuyāt /
<rasaparyāyāḥ tanniruktaista>
janmarogajarāmṛtyudāridryāṃbhonidheḥ paraṃ
pāraṃ dadāti tenaiva pāradaḥ parikīrtitaḥ /
rasoparasalohādikartṛtvācca rasendrakaḥ
mama pratyaṅgasūtatvātsūta ityabhidhīyate /
sūte yasmātsarvasiddhiṃ tasmātsūta iti smṛtaḥ
mama deharaso yasmātrasastasmātprakīrtitaḥ /
jarāmaraṇadāridryaroganāśāya śasyate
tasmāśrasa iti prokto dhātutvācca varānane /
sarvadhātūnrasatyeṣaḥ tasmācca rasa īritaḥ
mitrakārī savarṇatvātsarvasiddhipradāyakaḥ /
pārado vyādhisaṃhartā rasendro rasakarmaṇi
dhātukarmasu sūtaḥ syādrasendro rasasādhane /
sarvakarmārhatatayā sarvatayā priye
sarvasiddhiprado devi miśrako'yamudāhṛtaḥ /
<rasagatā doṣāḥ>
amoghasiddhimamalaṃ sarvasiddhipradaṃ rasaṃ
ālokya tridaśāḥ sarve brahmaviṣṇupuregamāḥ /
māmabhiprārthayāmāsuḥ stotraiśca vividhaiḥ priye
rasendradarśanādeva narapakṣimṛgādayaḥ /
siddhiṃ nānāvidhāṃ yānti tannivāraya śaṃkara
tasmāttridhā kañcukābhirdoṣaiścāsau niyojitaḥ /
tadā prabhṛti doṣaiśca kañcukābhiśca varjitaḥ
śuddho'ṣṭādaśasaṃskāraiḥ sūto bhavati siddhidaḥ /
<rasāvasthāḥ>
dhūmaściṭiciṭiścaiva maṇḍūkaplutireva ca
sakaṃpaśca vikaṃpaśca pañcāvasthā rasasya tu /
<rasagatayaḥ>
rasasya gatayaḥ pañca jale syājjalavadgatiḥ
dhūme dhūmagatiḥ sūtaḥ staraṇe haṃsavadgatiḥ /
kiṭṭe kiṭṭanibhā devi pañcamo jīvavadgatiḥ
catasro gatayo dṛśyāḥ adṛśyā paṃcamī gatiḥ /
yantrauṣadhādyai roddhavyāścatasro gatayaḥ priye
dhyānamantrauṣadhādyaiśca roddhavyā pañcamī gatiḥ /
<naisargikā doṣāḥ>
pārthivaśca tathaivāpya āgneyaścānilastathā
nābhaso gajacarmākhyaḥ puṇḍarīko visarpakṛt /
hāridro raktacarmākhyo nāraṅgo raktabindukaḥ
asahyāgniśca maṇḍūko malā naisargikāḥ smṛtāḥ /
<aupadhikā doṣāḥ>
kālikā malinī caiva kapotī raktakañcukā
salomī girijā caiva piṅgalī sapta kañcukāḥ /
aupādhikā imā jñeyāḥ pārade kīrtitāḥ priye
<yaugikā doṣāḥ>
viṣaṃ nāgaśca vaṅgaśca yaugikaśca trayaḥ smṛtāḥ /
<doṣāṇāṃ svarūpam>
bhaumaḥ kuṣṭhakaraścāpyo doṣodrekaṃ karoti saḥ
āgneyaḥ kurute dāhaṃ vāyavyaḥ śūlakṛdbhavet /
bādhiryaṃ nābhaso doṣo gajatvaggajacarmakṛt
puṇḍarīko dadrukaro visarpaśca visarpakṛt /
hāridraḥ pāḍukṛtprokto raktacarmākṣipāṭalaṃ
nāraṅgo dumbaraṃ kuṣṭhaṃ raktabījo masūrikāḥ /
asahyāgnirmohakārī maṇḍūkaścarmakīlakṛt
malo mūrcchākaro devi khyātā doṣodbhavāstathā /
kālikā kṛṣṇavarṇaṃ ca malinī malasagrahaṃ
kapotī svarasādaṃ ca visphoṭaṃ raktakañcukā /
salomī vamanaṃ kuryātgirijā jāḍyakāriṇī
piṅgalī netraghnī doṣāḥ kacukajāḥ smṛtāḥ /
viṣaṃ mṛtyuprado nāgo jāḍyaṃ vaṅgassurārcite
kurute pūtigandhatvaṃ gadā yaugikasambhavāḥ /
<rasasya sthānāntaragatiḥ>
prathamārtavasusnātā surūpā śubhalakṣaṇā
śuddhāmbaradharā mālyagandhanliptā subhūṣitā /
uttamāśvasamārūḍhā ratisaṅgavivarjitā
abhyarcya gaṇanāthaṃ ca bhairavaṃ ca guruṃ purā /
rasendrabhairavaṃ dhyātvā kūpasthaṃ pāradaṃ priye
paśyecchīghraṃ tato gacchetna punaḥ pṛṣṭhamīkṣayet /
eṣā yojanamātroā kumārī hayasādhanā
tadānīṃ āharettatu kumārāsaṃjighṛkṣayā /
kūpamadhyātsamutpatya so'nudhāvati tāṃ prati
yāvadyojanamāgatya punaḥ kūpe viśetkṣaṇāt /
paritaḥ kṛtagarteṣu teṣu teṣu ca saṃsthitaṃ
taṃ rasendraṃ śucirbhūtvā gṛhṇīyādrasadeśikaḥ /
gauravādagnivadanātpatito daradāhvaye
deśe sa sūto bhūlīnaḥ tantrajñai rasakovidaḥ /
nikṣipya mṛttikāyantre pātanākhye samāgataḥ
pārado gṛhyate devi doṣahīnassa ucyate /
evameva tatra tatra siddhavidyādharaissadā
nikṣepitaḥ pāradendro vidyate devi siddhidaḥ
âk, १, २
śrībhairavī /
rasopadeśadātāraṃ tacchiṣyaṃ kākinīstriyaṃ /
rasapūjāṃ tu pṛcchāmi yathāvatkathayasva me
śrībhairavaḥ /
<rasopadeśakalakṣaṇam>
śṛṇu bhairavi tatsarvamapūrvaṃ kathayāmi te /
ācāryo jñānavāndakṣaḥ śīlavānguṇavānśuciḥ
dharmajñaḥ satyasaṃdhaśca rasaśāstraviśāradaḥ /
vedavedāntatattvajño nirmalaḥ śivavatsalaḥ
devībhaktaḥ sadā śānto rasamaṇḍapakovidaḥ /
mantrasiddho mahāvīro devatāyāgatatparaḥ
rasadīkṣāvidhānajño mantrauṣadhamahārasān /
rāgasaṃkhyāṃ bījakalpaṃ dvandvamelāpanaṃ biḍaṃ
rañjanaṃ sāraṇāṃ tailaṃ dalāni krāmaṇāni ca /
varṇotkarṣaṃ mṛdutvaṃ ca jāraṇaṃ bālavṛddhayoḥ
khecarīṃ bhūcarīṃ caiva yo vetti sa gururbhavet /
<śiṣyalakṣaṇam>
gurubhaktaḥ sadācāro lobhamāyāvivarjitaḥ
nispṛho nirahaṅkāraḥ satyavāṅniyamasthitaḥ /
nirālasyaḥ svadharmajñaḥ ṣaṭkarmanirataḥ sudhīḥ
dambhahiṃsādinirmuktaḥ śivācāreṣu dīkṣitaḥ /
atyantasādhakaḥ śānto mantrānuṣṭhānatatparaḥ
dāntaḥ śiṣyaḥ sa vijñeyaḥ śaktimāngatamatsaraḥ /
<kākinīlakṣaṇam>
ākuñcitasnigdhakeśā padmapatrāyatekṣaṇā
dīrghottuṅgaghrāṇakeśā vidrumādharaśobhitā /
dāḍimībījadaśanā kambugrīvonnatastanī
śirīṣamālāmṛdulabāhupāśavirājitā /
saṃkīrṇorasthalā nimnanābhiḥ sūkṣmā calāṅgakā
talodarī romarājivalitrayavibhūṣitā /
viśālajaghanopetā rambhoruḥ subhagā priyā
kādalopamajaṅghā ca pāṭalāṅghrisaroruhā /
śoṇāmalanakhopetā rājahaṃsagatiḥ śubhā
kalakokilanidhvānakalakaṇṭhādimañjulā /
pippalachadasaṃkāśasmaramandiramaṇḍitā
yuvatī śyāmalā snigdhā surūpā śubhalakṣaṇā /
cumbanasparśanāśleṣaratikarmavicakṣaṇā
bahule yā puṣpavatī pakṣe sā kākinī smṛtā /
svasvavarṇasadbhūtā grāhyā vāpyanyavarṇajā
rasakarmaṇi dīkṣāyāṃ prayoge ca rasāyane /
<kākinītvāpādanam>
kākinyabhāve taruṇī surūpānyāthavā bhavet
gandhakaṃ goghṛtopetaṃ niṣkaṃ triḥ saptavāsaraṃ /
prātardadyāttu sā nārī kākinīsadṛśā bhavet
dhārmikaḥ pāpabhīruśca balavānjñānavittamaḥ /
nyāyaśreṣṭhaḥ sarvasamo rasāgamaviśāradaḥ
bhūpatiścāsya mantrī ca sarvaśāstraviśāradaḥ /
sarvadharmarataḥ śreṣṭho nyāyamārgapravartakaḥ
<rasaśālānirmāṇam>
rasaśālāṃ pravakṣyāmi rasendrasya varānane /
nirṇayecca nirātaṅke deśe ca nirupaplave
āstikaprāṇisubhage dhanadhānyasamākule /
saurājye pūrṇavibhave nirapāye hyanindake
nagare sarvavarṇāḍhye mahāmāheśvarāvṛte /
tatrāpi vijaye sthāne pavitre ca surakṣite
savyālapaśupakṣyādisaṃbādhaparivarjite /
samasthale ca prākāraparighārgalabhūṣite
nāraṅgadāḍimaḍahajambīraphalapūrake /
tālahintālavakulanārikelāmlapāṭale
aśokajambūpanasasālapuṃnāgamaṇḍite /
kapitthapūgasaraladevadārusubilvake
dhātrīnyagrodhavaraṇamadhūkāmrātamaṇḍite /
ketakīmallikājātīyūthikāmālatīyute
māgadhīkundakuravatilake śatapatrake /
kumudotpalakalhārapuṇḍarīkāṃbujotpalaiḥ
haṃsasārasakāraṇḍacakravākavirājitaiḥ /
sarobhiḥ śītalajale paritaḥ pariveṣṭite
śītānilābhilulitalalitaprasavāñcite /
citrodyāne'tirucire rasaśālāṃ prakalpayet
ṣoḍaśastambharucirāṃ caturaśrāṃ samāyatāṃ /
manojñāṃ devadeveśi mattavāraṇasaṃyutāṃ
vātāyanasamopetāṃ kavāṭārgalarakṣitāṃ /
kakṣapatākāsaṃyuktāṃ sarvopakaraṇojjvalāṃ
samālikhitadikpālāṃ samarcitavināyakāṃ /
pratiṣṭhitomāmāheśāṃ dvārapālaiśca rakṣitāṃ
bherīkāhalaghaṇṭādidivyavādyavināditāṃ /
vāstulakṣaṇasaṃyuktāṃ rasaśālāṃ prakalpayet
śālāyāṃ vedikā kāryā sudṛḍhā darpaṇopamā /
iṣṭakaiḥ khacitā ramyā sasopānā salakṣaṇā
kapilāgomayāliptā hiraṇyakalaśāvṛtā /
<rasendrapūjāvidhiḥ>
vedikāyāṃ rasendrasya bhadrapīṭhaṃ prakalpayet
bhadrapīṭhe likhetsamyaksindūreṇa dvihastakaṃ /
ṣaṭkoṇaṃ vasupatraṃ ca tadbahiścāṣṭapatrakaṃ
kamalaṃ caturaśraṃ ca caturdvāropaśobhitaṃ /
rasaliṅgaṃ nyasedyantre puṣpādyaiśca samarcayet
<rasasandhyā>
atha sandhyāṃ pravakṣyāmi rasakarmaphalapradāṃ /
praviśedrasaśālāṃ ca snātaḥ śuddho'nulepitaḥ
śuklamālyāmbaradharaḥ saṃyatātmā jitendriyaḥ /
yatavāggurubhaktaśca satyavādī dṛḍhavrataḥ
upaviśya samācāmetmṛdule citrakambale /
vāṅmāyāśrīyutaṃ toyaṃ ātmavidyāśivātmakaṃ
tattvaṃ ca śodhayāmīti trivāraṃ vidhivatpibet /
dhyāyedvaradagāyatrīṃ trivāraṃ prajapetpriye
rasabhairavagāyatrīṃ śṛṇu bhairavi tattvataḥ /
aiṃ raseśvarāya vidmahe rasāṅkuśāya dhīmahi /
tannaḥ sūtaḥ pracodayāt /
koṭisūryapratīkāśaṃ daśakoṭīndusaṃnibhaṃ
śubhraṃ pañcamukhaṃ devaṃ trinetraṃ candraśekharaṃ /
aṣṭādaśabhujaṃ śāntaṃ pañcakṛtyaparāyaṇaṃ
śuklamālyāṃbaradharaṃ nāgayajñopavītinaṃ /
sphaṭikasaṅkāśaṃ pretārūḍhaṃ raseśvaraṃ
nīlakaṇṭhaṃ ca sarvajñaṃ sarvābharaṇabhūṣitaṃ /
varadaṃ rasaśāstraṃ ca pāradaṃ bhujaṅgaṃ sudhāṃ
śaṅkhabhaiṣajyakodaṇḍaśūlakhaṭvāṅgasāyakaṃ /
ḍamaruṃ karavālaṃ ca gadāṃ pāvakamīśvari
ārogyaṃ divyamālāṃ ca hyabhayaṃ dvinavaiḥ karaiḥ /
rasāṅkuśīṃ nijotsaṅge bibhrāṇaṃ vṛṣavāhanaṃ
kapardabhāraruciraṃ mandahāsānanaṃ śivaṃ /
rasabhairavaṃ ācintya tasyotsaṅge rasāṅkuśīṃ
aṅkuśaṃ cākṣamālāṃ ca dadhatīṃ dakṣahastayoḥ /
pāśābhayaṃ ca bibhrāṇāṃ dakṣiṇetarahastayoḥ
caturbhujāṃ raktavarṇāṃ triṇetrāminduśekharāṃ /
raktāmbaradharāṃ devīṃ kambugrīvāṃ kṛpāmayīṃ
ratnālaṅkārarucirāṃ mandahāsavirājitāṃ /
dhyāyedrasāṅkuśīṃ devīṃ devasyābhimukhīṃ śivāṃ
tato bhasma samādāya vāmahastena dhārayet /
naivādhaḥpatitaṃ pātre gṛhītvā gomayaṃ sudhīḥ
viśoṣya pradahetkuṇḍe krameṇa dhārayetpriye /
punaruddhāraṇaṃ caiva sadyojātādibhirbhavet
nirīkṣaṇaṃ prokṣaṇaṃ ca tāḍanābhyukṣaṇaṃ tathā /
sadyojātādibhirmantrairabhimantrya ca tatpunaḥ
mūrdhni vaktre ca hṛdaye guhye caraṇayoḥ kramāt /
īśānādyaiḥ pañcamantraistattatsthāneṣu nikṣipet
sarvāṅgoddhūlanaṃ kuryātbhasmanā pañcabhiśca taiḥ /
saṃkalpaṃ vidhivatkuryātrasācāryo maheśvaraḥ
prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā mūlamantreṇa pārvati /
prokṣayenmantritaṃ toyaṃ mūrdhni vāmakarasthitaṃ
ācamya ca punastoyaṃ mūlamantreṇa mantritaṃ /
tridhā dakṣiṇahastasthaṃ pibedācamanaṃ tataḥ
arghyaṃ mūlena dattvā triḥ punarācamya pārvati /
aṣṭottaraśataṃ japtvā mūlamantramudāradhīḥ
samarpayecca sūtāya rasasandhyeyamīśvari /
trikālamevaṃ kurvīta sandhyāṃ sarvāghanāśinīṃ
<rasāṃkuśarasāṃkuśīmūlamantroddhāraḥ>
vakṣye'haṃ mūlamantrasya śṛṇūddhārakramaṃ priye /
vāṅmāyā kamalā cātha caturthyanto raseśvaraḥ
tato mahākālapadaṃ mahābalapadaṃ tataḥ /
aghorabhairavapadaṃ vajravīrapadaṃ tataḥ
krodhakālapadaṃ caitatsarvaṃ sambuddhisaṃyutaṃ /
kaṣaṣṭavargāntayutaḥ sādhodantaḥ sabindukaḥ
idaṃ pañcākṣaraṃ kūṭaṃ tataḥ karṣaṇasaṃyutaḥ /
savisargo'pyayaṃ kūṭaścaturvarṇātmakaḥ priye
rasendrabhairavasyāyaṃ mantro dvātriṃśadarṇakaḥ /
gopitaḥ sarvatantreṣu rahasyo'tyantadurlabhaḥ
rasāṅkuśāmantramahaṃ vakṣyāmi śṛṇu bhairavi /
vāṅmāyā bhuvaneśī ca ramā makaraketanaḥ
rasāṅkuśā caturthyāṃ ca namo'nto dvādaśārṇakaḥ /
mantro rasāṅkuśāyāśca tava devyāḥ prakīrtitaḥ
rasabhairavasya chando'nuṣṭhupprakīrtitaḥ /
nandikeśa ṛṣiḥ prokto devaḥ śrīrasabhairavaḥ
raṃ bījaṃ laṃ bhavetkīlaṃ antyārṇaḥ śaktirīritaḥ /
rasāṃkuśāyāḥ skandasyārdraṃ bījaṃ kīlakaṃ rasaḥ
namaḥ śaktiriti khyātaṃ rahasyaṃ mantramuttamaṃ /
<rasaliṅgārcanā>
rasaliṅgārcanaṃ vakṣye bhairavi śṛṇu tattvataḥ
vāmapādaṃ puraskṛtya praviśedyāgamandiraṃ /
āsane mṛdule sthitvā śuciḥ saṃyatamānasaḥ
prāṇānāyamya saṃkalpya śrīguruṃ śirasi sthitaṃ /
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ praśāntaṃ varadābhayaṃ
smarettannāma pūrvaṃ ca tadanujñāmavāpya ca /
divi sthitāśca ye bhūtā bhūmisthā vighnakāriṇaḥ
pātāle ye mahābhūtāḥ te naśyantu śivājñayā /
anenaiva ca mantreṇa digvidikṣvakṣatānkṣipet
puṣpamastrāya phaḍiti nikṣipedantarikṣake /
sarvaśatrupramathanī ceti dakṣiṇapārṣṇikāṃ
trivāraṃ ghātayedbhūmau prāṇāyāmo bhavetpunaḥ /
rasendrabhadrapīṭhasya dakṣiṇe caturaśrakaṃ
maṇḍalaṃ hastamātraṃ ca sārdhaṃ kuryātsuśobhanaṃ /
trikoṇavṛttaṣaṭkoṇacaturaśraṃ bhavetkramāt
indrādilokapālāṃśca tattannāmapuraḥsaraṃ /
praṇavādinamo'ntaiśca pūjayetkusumākṣataiḥ
vāṅmāyākamalābījairhṛdayādīnprapūjayet /
prācyāmavācyāṃ kramaśaḥ pratīcyottarayoḥ śive
īśānalāsuramarutkoṇe netre prapūjayet /
astraṃ sarvāsu kāṣṭhāsu caturthyantaṃ phaḍantakaṃ
choṭikā darśayedaṣṭa paścādādhāramāharet /
tatraivāvāhayedagnimaṇḍalaṃ bījamūlakaṃ
agnerdaśa kalāstatra yā gandhākṣataiḥ kramāt /
tataḥ pātraṃ samādāya bhāvayetsūryamaṇḍalaṃ
mārtaṇḍadvādaśakalāstatrārcyāścandanākṣataiḥ /
gandhottamānvitaṃ toyaṃ pūrayedarghyapātrakaṃ
cintayedaindavaṃ bimbaṃ tāstatra pūjayet /
madhye trikoṇamālikhya śaktibījaṃ samullikhet
tatra kṣipetgandhapuṣpaṃ mūlamantraṃ tridhā japet /
pūrvādidikṣu catasṛṣu catuḥpātrāṇi dhārayet
pūrayetpūrvavattāni gandhapuṣpākṣatairyajet /
prokṣayenmūlamantreṇa madhyapātrodakena ca
pātrāṇi nijagātrāṇi pūjādravyāṇi sarvataḥ /
svāgataścaturaśraṃ ca maṇḍalaṃ parikalpayet
pūrvavatpañcapātrāṇi pūrayecchuddhavāriṇā /
nikṣipenmadhyage sūtaṃ ratnaṃ dakṣiṇake kṣipet
svarṇaṃ tadvāmapātre ca tatsamīpe kuśaṃ nyaset /
ratnapātrasamīpasthe pātre syādaṣṭagandhakaṃ
pratipātre trikoṇaṃ ca likhenmāyāsamanvitaṃ /
nyasedgandhākṣataṃ puṣpaṃ tridhā mūlena mantrayet
saptadhā rasapātraṃ ca mūlamantreṇa mantrayet /
rasapātrodakenaiva pūjādravyāṇi cātmanaḥ
śarīramuttamāṅgaṃ ca prokṣayetpīṭhadīpakaṃ /
āsanasya ṛṣirmeruḥ sutalaṃ chanda īritaṃ
kūrmarūpī tu bhagavāndevatā parikīrtitā /
pṛthvi tvayā dhṛtā lokā devi tvaṃ viṣṇunā dhṛtā /
tvaṃ ca dhāraya māṃ devi pavitraṃ kuru cāsanaṃ /
anenaiva tu mantreṇa cāsane kusumaṃ kṣipet
<bhūtaśuddhiḥ>
bhūtaśuddhiṃ pravakṣyāmi pṛthvī pītā savajrakā /
kaṭhinā laṃbījayutā jānvantāṅguṣṭhamūlataḥ
dhyeyā jānvādikaṭyantaṃ uparyasyārdhacandrakā /
śubhrā vaṃ bījasahitā vicintyā dravarūpikā
kaṭyādi hṛdayāntaṃ ca bahirdhyeyastrikoṇagaḥ /
raṃ bījaṃ raktavarṇaśca svastikena vibhūṣitaḥ
hṛdādikaṇṭhaparyantaṃ vāyuḥ smaryo'ñjanaprabhaḥ /
yaṃbījasahito devi ṣaḍbinduparibhūṣitaḥ
ṣaṭkoṇaḥ karṇadeśācca brahmarandhrāntamīśvari /
vartulaṃ haṃbījayutaṃ mahākṛṣṇaṃ viyatsmaret
pṛthivīṃ apsu ca tāstvagnau sa ca vāyau sa so'mbare /
melayitvā dvādaśānte sthāpayetparameśvari
yaṃbījenātmano dehaṃ mūlādhārādviśoṣayet /
ṣaḍādhārāṇi nirbhidya yāvatbrahmabilaṃ priye
raṃ bījena daheddehaṃ sarvamāplāvayettataḥ /
vaṃbījena dravībhūtaṃ brahmarandhrendumaṇḍalāt
syandamānāmṛtenaiva tanumāplāvayecchive /
ākāśādvāyumādadyāttasmādvahniṃ samāharet
vahnerāpaḥ samādeyāstābhyo bhūmiṃ samāharet /
evaṃ pañca ca bhūtāni svasvasthāne niyojayet
vāmakukṣisthitaṃ pāpapuruṣaṃ kṛṣṇarūpiṇaṃ /
dhyāyettaṃ nirgataṃ devi khaḍgacarmadharaṃ paraṃ
nyāsaṃ rasāṅkuśenaiva kṛtvāṅgulihṛdādiṣu /
aiṃ hrīṃ śrīṃ kṣmauṃ kṣmaṃ hrāṃ hrīṃ hrūṃ hraiṃ hrauṃ hraḥ phaṭraseśvarāya mahākālabhairavāya śikhāyai vaṣaṭ /
raudrarūpāya kṛṣṇapiṅgalalocanāya avatara २ avatāraya २ jalpa २ jalpaya २ śubhāśubhaṃ kathaya २ kathāpaya २ mama mahārakṣāṃ kuru kuru kāraya २ mama rasasiddhiṃ dehi dehi १८८८ /
mahākālabhairavāya hṛdayāya namaḥ /
pūrvavanmahābalabhairavāya śirase svāhā /
pūrvavataghorabhairavāya śikhāyai vaṣaṭ /
pūrvavatvajravīrabhairavāya kavacāya huṃ /
pūrvavatkrodhabhairavāya netratrayāya vauṣaṭ /
pūrvavatkālabhairavāya astrāya phaṭ /
evamaṅgulinyāsaḥ /
pratibījaiḥ samuccārya caturthaṃ rasāṃkuśaṃ
hṛdādipañcasthāneṣu vinyasedbījapañcakaṃ /
tataścāstrāya phaḍiti coṭikāṃ dikṣu darśayet
mātṛkāṃ ca kalānyāsaṃ pājyonyāsaṃ ca kolakaṃ /
prakurvīta tato devi cāntaryajanaṃ ācaret
kumbhakena hṛdambhoje samphullaṃ vidadhāti hi /
hṛtpadmakarṇikāyāṃ ca rasamūrtiṃ ca cintayet
mānasairgandhapuṣpādyairupacāraiḥ prapūjayet /
svadehaṃ gandhapuṣpādyairalaṃkuryādyathāsukhaṃ
antaryajanamevaṃ syādbahiryajanaṃ ācaret /
astreṇa liṅgaṃ samprokṣya liṅgaśuddhiṃ vidhāya ca
vastrena toyena pūritāṃ vardhanīṃ priye /
dakṣapārśve saṃniveśya pūjayettāṃ vidhānataḥ
pīṭhe sindūrarajasā vidadhyāccaturaśrakaṃ /
ṣaṭkoṇaṃ vilikhettasminṛjuṃ svarṇaśalākayā
vasupatraṃ cāṣṭapatraṃ sacaturdvārabhūgṛhaṃ /
caturaśraṃ bahirbhāge dikpālānpūjayetpriye
nandinaṃ ca mahākālaṃ bhṛṅgiṃ riṭiṃ mahābalaṃ /
kumbhakarṇaṃ ca sugrīvaṃ bhṛṅgakaṃ ca dṛḍhāyudhaṃ
caturdvāre tu vinyasya dvau dvau prāgādipūjitau /
rukmaṃ raupyaṃ tāmrasīsaṃ vaṅgakāntaśaṭhaṃ hyayaḥ
prāgādidvārṣu sampūjya kramāddve dve maheśvari /
bhūgṛhābhyantare prācyāṃ śukramagnau grahaṃ yajet
dakṣiṇasyāṃ yajedrudramāsure ca samīraṇaṃ /
paścimasyāṃ śivaṃ vahniṃ vāyavyāṃ uttare hyumāṃ
yajetpāvakamaiśānyāṃ tataścāṣṭadalāgrake /
prāgādau gandhakaṃ tālaṃ kāsīsaṃ ca manaḥśilāṃ
kaṃkuṣṭhaṃ mākṣikaṃ caiva nṛpāvartaṃ ca gairikaṃ /
lepikā kṣepikā caiva krāmikā rañjikā tathā
lohaṭī bandhakārī ca bhūcarī mṛtyunāśinī /
vibhūtiḥ khecarī caiva daśa dūtyaḥ krameṇa ca
pūjyāstvaṣṭadale padme hyūrdhvādhastāddaleṣu ca /
māṇikyamuktāvaiḍūryanīlagāruḍavidrumāḥ
gomedaḥ puṣparāgaśca maṇayaḥ sarvasiddhidāḥ /
dvitīyavasupatrasya dalāgreṣu prapūjayet
aṣṭādaśabhujā rudrāḥ pañcavaktrāstriyambakāḥ /
candrārdhaśobhimakuṭāḥ nīlagrīvā vṛṣadhvajāḥ
svasvavarṇadharāḥ sarve tvaṣṭavidyeśvarāstu te /
pūjanīyā maheśāni dvitīye'ṣṭadalāmbuje
rasakaṃ vimalaṃ tāpyaṃ capalaṃ tutthamañjanaṃ /
ṣaṭkoṇasya dalāgreṣu sakhyaḥ syuḥ sarvasiddhidāḥ
vajravaikrāntavajrābhrakāntapāṣāṇaṭaṅkaṇaṃ /
bhūnāgaḥ śaktayaścaitāḥ ṣaḍasreṣu prapūjayet
hiṃgulaṃ sasyakaṃ caiva śilājatvagnijārakaṃ /
tatkarṇikāyāṃ pūrvādau parāśakticatuṣṭayaṃ
hiṃgulaṃ mālinī śaktiḥ parā śaktiśca sasyakaṃ /
śilājatvaparā śaktiragnijāraḥ parāparā
praṇavādinamo'ntaiśca tattannāmapuraḥsaraṃ /
sacaturthyā yajedetānrasāvaraṇasaṃsthitān
madhye tu divyaśaktīnāṃ pūjayedrasabhairavaṃ /
saptaviṃśatiniṣke tu drāvite śuddhahāṭake
navaniṣkaṃ sūtarājaṃ vinyaseccaikamānasaḥ /
madhūcchiṣṭakṛte yantre liṅgākāre sulakṣaṇe
niṣṭapte hāṭake sūtaṃ pratapte prakṣipecchive /
muhūrtātsvāṅgaśītaṃ taṃ rasaliṅgaṃ payo'ntare
sthāpayetpunarādāya hyuparisthaṃ malaṃ haret /
saṃghṛṣya ca samīkṛtya liṅgaṃ saṃprokṣayettataḥ
evaṃ raupyādilohairvā vyastairvātha samastakaiḥ /
abhrakādimasattvairvā liṅgaṃ kuryātsvaśaktitaḥ
rasaliṅgaṃ dvidhā proktaṃ sakalaṃ niṣkalaṃ priye /
pūrvoktaṃ sakalaṃ liṅgaṃ niṣkalaṃ kevalo rasaḥ
bubhukṣūṇāṃ hi sakalaṃ niṣkalaṃ mokṣamicchatāṃ /
rasaliṅgaṃ hemabaddhaṃ brahmaviṣṇvīśavahnayaḥ
apūjayanrūpyabaddhaṃ gaṇeśaskandanandinaḥ /
tvayābhrasatvasambaddhaṃ rasaliṅgaṃ prapūjitaṃ
tāmrabaddhaṃ ramāvāṇīkuberendrajalādhipāḥ /
kāntabaddhaṃ yamamarunnairṛtāḥ samapūjayan
vaṅgabaddhaṃ siddhasādhyavidyādharamaharṣayaḥ /
nāgabaddhaṃ nāgavasugandharvoragakinnarāḥ
tīkṣṇabaddhaṃ bhadrakālīyakṣabhūtapiśācakāḥ /
muṇḍabaddhaṃ ca durgāmbā cāpsaroguhyakāsurāḥ
niṣkalaṃ rasaliṅgaṃ tu bhṛṅgyādyā yogino'rcayan /
uktāni rasaliṅgāni mānavāḥ phalakāṅkṣiṇaḥ
pūjayeyuḥ prayatnena nityaṃ sarvārthasiddhaye /
uktānāṃ rasaliṅgānāṃ prāṇasaṃsthāpanaṃ śṛṇu
prāṇānāyamya vidhivatprāṇaśaktiṃ smarecchive /
śoṇitāmbhodhimadhyastharaktāmbhojāsanāṃ parāṃ
raktāṃbaradharāṃ raktāṃ nānāratnakirīṭinīṃ /
vimalendukalājūṭāṃ ravivahnīndulocanāṃ
karṇatāṭaṅkakiraṇāruṇīkṛtakapolakāṃ /
śrīparṇīkusumākāranāsāvaṃśavirājitāṃ
pravālapadmarāgābhabimbādharavirājitāṃ /
kuruvindadalākāraślakṣṇadantābhiśobhitāṃ
śaṅkhābhirāmakaṇṭhasthamuktāhāravirājitāṃ /
aṅgulīyakakeyūrakaṭakādivibhūṣitāṃ
pāśāṅkuśekṣukodaṇḍapuṣpabāṇābhayapradāṃ /
rudhirāpūrṇapātreṇa śobhamānakarāmbujāṃ
pīnastanataṭodbhāsihārakuṅkumamaṇḍitāṃ /
kāñcīmañjīrakaṭakapādāṅgulivibhūṣitāṃ
prāṇapratiṣṭhāṃ liṅgasya kurvītaikāgramānasaḥ /
sṛṇiṃ mañca pāśaśca haṃsaḥ so'hamiti priye /
amuṣya liṅgasya prāṇa iha prāṇaḥ /
amuṣya liṅgasya jīva iha sthitaḥ /
amuṣya liṅgasya sarvendriyāṇi vāṅmanaścakṣuḥśrotrajihvāghrāṇā ihāgatya sukhaṃ ciraṃ tiṣṭhantu so'haṃ haṃsaḥ svāhā /
yaralavaśaṣasahoṃ /
kroṃ hrīṃ āṃ /
etanmantraṃ samuccārya prāṇānāvāhayetpriye /
asya śrīprāṇapratiṣṭhāmantrasya brahmaviṣṇumaheśvarā ṛṣayaḥ /
ṛgyajuḥsāmāni chandāṃsi /
śrīparāśaktirdevatā /
āṃ bījaṃ /
hrīṃ śaktiḥ kroṃ kīlakaṃ /
amuṣya liṅgasya prāṇapratiṣṭhāyāṃ viniyogaḥ /
āsanaṃ pūjayetpūrvaṃ gandhapuṣpākṣatādibhiḥ
hāṃ ādhāraśaktyai namaḥ /
hrīṃ kūrmāya namaḥ /
hrūṃ anantāya namaḥ /
hraiṃ pṛthivyai namaḥ /
hrauṃ kandāya namaḥ /
aṅkurāya nālāya karṇikebhyaḥ dalebhyaḥ kesarebhyaḥ karṇikāyai tanmadhye dharmāya jñānāya vairāgyāya aiśvaryāya adharmāya ajñānāya avairāgyāya anaiśvaryāya namaḥ /
hṛdambhojasthitaṃ devaṃ saha devyā maheśvari /
āvāhayetsāvaraṇaṃ svāṅgaśaktisamanvitaṃ
pīṭhe saṃsthāpayelliṅgaṃ mūlenārghyaṃ kuśodakaiḥ /
pādyaṃ gandhodakairdadyāthaimenācamanaṃ bhavet
ratnodakairbhavetsnānaṃ sarvaṃ mūlena śāmbhavi /
ekādaśena rudreṇa pavamānena pārvati
camakaiḥ puruṣasūktaiśca phalaiḥ pañcāmṛtairapi /
nālikerekṣusalilaiḥ sugandhodakavāriṇā
saṃsnāpya ca tato liṅgaṃ pīṭhe saṃsthāpayecchive /
liṅgasya paritaḥ oṃ vāmadevāya namaḥ jyeṣṭhāya rudrāya kālāya kalavikaraṇāya balāya balavikaraṇāya balapramathanāya sarvabhūtadamanāya ityaṣṭāsu dikṣu manonmanāya iti śivasannidhau puṣpairabhyarcya /
oṃ hrāṃ hṛdayāya namaḥ /
oṃ hrīṃ śirase svāhā /
oṃ hrūṃ śikhāyai vaṣaṭ /
oṃ hraiṃ kavacāya huṃ /
oṃ hrauṃ netratrayāya vauṣaṭ /
oṃ hraḥ astrāya phaṭ /
hrāṃ īśānāya namaḥ /
hrīṃ tatpuruṣāya namaḥ /
hrūṃ aghorāya namaḥ /
hraiṃ vāmadevāya namaḥ /
hrauṃ sadyojātāya namaḥ /
mūlamantreṇa devāya dadyātpuṣpāñjaliṃ priye
mūlamantraṣaḍaṅgena nyāsaṃ kuryācchivasya ca /
liṅgasya dakṣiṇe bhāge ṛgādīnnigamānapi
brahmāṇaṃ pṛthivīṃ toyaṃ viṣṇuṃ rudraṃ hutāśanaṃ /
īśvaraṃ pavanaṃ caivamākāśaṃ ca sadāśivaṃ
śrīkaṇṭhamamṛtāṃśuṃ ca bhairavaṃ bhāskaraṃ tathā /
paraṃ śivaṃ parātmānaṃ pūjayenmatimānkramāt
liṅgasya vāmapārśve tu brāhmyādīḥ sapta mātaraḥ /
mahālakṣmīṃ mahākālīṃ durgāṃ skandavināyakau
yoginyaḥ kṣetrapālāśca śaktayaścādipīṭhakāḥ /
oḍyāṇaśaktirjālaṃdhrī tathā pūrṇā giriḥ priye
kāmeśvarīti saṃpūjyā rudraśaktiḥ surārcite /
lopāmudrā kubjikā ca kālasaṃkarṣaṇī tathā
madhurādirasā gandhāḥ sarvadhānyāni pārvati /
divyauṣadhyaḥ sudhā hālā viṣaṃ carmādidhātavaḥ
indriyāṇi mano buddhirahaṅkāraśca cetanaḥ /
śabdādyā viṣayāḥ pūjyā dehāṅgāni ca śāmbhavi
liṅgasya paścime bhāge samudrāḥ sarito nadāḥ /
parvatā merumukhyāśca bhāskarādyā nava grahāḥ
jyotiścakraṃ dhruvaścaiva śiśumāraḥ prajāpatiḥ /
kalāḥ kāṣṭhāśca ghaṭikā muhūrtāḥ praharā dinaṃ
rātriḥ pakṣaśca māsaśca ṛtukālāyanāni ca /
saṃvatsarā yugāḥ kalpā diśastārāstithiḥ śive
pātālāni ca nāgendrāstathā kālāgnirudrakāḥ /
yakṣāḥ piśācabhūtāśca rākṣasā danujāstathā
guhyakā duṣṭavetālā rājayakṣmādayo gadāḥ /
mantrāḥ śastrāṇi cāstrāṇi sampūjya kramaśaḥ priye
liṅgasya pūrvabhāge tu saṃpūjyā gurupaṅktayaḥ /
siddhāḥ sādhyāśca munayo yogino brahmavādinaḥ
vidyādharāḥ kinnarāśca gandharvaścāśvinau tathā /
vasavo'psarasāṃ mukhyā śṛṅgārādirasā nava
gītaṃ nṛttāni tadbhedāḥ kāśyapādyāstathā daśa /
rudrāḥ samanavaḥ pūjyā bhāskarā vahnayastrayaḥ
viśve devāśca pitaro mātaraḥ pitṛdevatāḥ /
kulācāryā rasācāryāḥ pūrvācāryāḥ śivārcakāḥ
matsyādidaśajanmāni jino lokāyatastathā /
narakādyāḥ sarvalokā garuḍā garuḍāṇḍakāḥ
brahmāṇḍāḥ khecarāḥ sarve bhūcarāśca jalecarāḥ /
sampūjya devatāḥ sarvāḥ praṇavādinamo'ntakaiḥ
tattannāmacaturthyantaiḥ puṣpagandhākṣataiḥ priye /
devāya vastrayugalaṃ upavītadvayaṃ tathā
madhuparkaṃ divyagandhamakṣatānkusumāni ca /
sadā kaitakavarjyāni divyāni vidalāni ca
tatpuṣpāṇi ca kahlārakamalotpalakairavaṃ /
jātīcampakapunnāgapūganāraṅgakaiḥ
māgadhīmādhavīmallīyūthikāprabhṛtīni ca /
damanī maruvaṃ caiva rasendrāya samarpayet
dhūpaṃ daśāṅgaṃ dīpaṃ cāpūpānnaṃ ghṛtapāyasaṃ /
saṣaḍrasāni śākāni śuddhagandhottamānvitaṃ
lehyaṃ coṣyādi naivedyaṃ pāradendrāya darśayet /
hastaprakṣālanaṃ devi dadyādgandhodakena ca
suvāsitāni pūgāni ghanasārayutāni ca /
avadātāni sāgrāṇi nāgavallīdalāni ca
muktāphalodbhavaṃ cūrṇaṃ tāmbūlaṃ ca samarpayet /
darpaṇaṃ cāmaradvandvaṃ chatraṃ nṛttaṃ ca gītakaṃ
upacāreṣu sarveṣu dadyādācamanaṃ priye /
sarvopacārānmūlena dadyātstotraṃ japecchive
rasendrabhairavaṃ devaṃ dhyātvā devīṃ rasāṃkuśāṃ /
māheśvarāṃśca vinatāṃ gandhapuṣpādibhiryajet
aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ ca dadyādgandhottamānvitaṃ /
bindumūlena devāya devyai ca gurupaṅktaye
kramādāvaraṇasthebhyo devībhyo'pi ca tarpayet /
hrīṃ ānandaśivamūrtimārādhayāmi /
hrīṃ parānandaśivamūrtimārādhayāmi /
hrīṃ parāparānandaśivamūrtimārādhayāmi /
hrīṃ ānandasiddhamūrtimārādhayāmi /
hrīṃ parānandasiddhamūrtimārādhayāmi /
hrīṃ parāparānandasiddhamūrtimārādhayāmi /
klīṃ ānandagurumūrtimārādhayāmi /
klīṃ parānandagurumūrtimārādhayāmi /
klīṃ parāparānandagurumūrtimārādhayāmi /
tebhyo dattvā prasādaṃ ca tairanujñāpitaḥ svayaṃ
kuṇḍalyāṃ ātmatattvaṃ ca vidyātattvaṃ ca nābhigaṃ /
hṛdaye śivatattvaṃ ca sarvatattvaṃ hi tālugaṃ
tritattvaṃ evaṃ saṃcintya prasādaṃ ca samantrakaṃ /
tataḥ prajvalitaṃ smṛtvā jyotirantargataṃ priye
svīkurvīta prasādaṃ ca yatheṣṭaṃ surasevite /
prīṇanti pitaro harṣānmūrchayā sarvadevatāḥ
ajñānā [... au३ Zeichenjh] vaprītiḥ sa evāhaṃ na saṃśayaḥ /
<rasendrabalikramaḥ>
gandhottamaudanaṃ śuddhakṣatajaṃ ca ghṛtaṃ madhu
saṃyojya pañcakhaṇḍaṃ ca kṛtvā dadyātkrameṇa ca /
dakṣiṇottarapūrvāsu paścimāyāṃ ca madhyame
tāṃstānmantrānsamuccārya baliṃ dadyāttato naraḥ /
praṇavaṃ māyāṃ kamalāṃ devīṃ putrapradaṃ tataḥ
tato vaṭukanāthākhyaṃ kapilaṃ jaṭābhārabhāsuraṃ ca tataḥ piṅgala triṇetra imāṃ baliṃ pūjāṃ gṛhṇa gṛhṇa svāhā /
oṃ hrīṃ śrīṃ siddhayoginībhyaḥ sarvamātṛbhyo namaḥ /
oṃ hrīṃ śrīṃ sarvabhūtebhyaḥ sarvabhūtapatibhyo namaḥ /
oṃ hrīṃ śrīṃ sthānakṣetrapāla imāṃ baliṃ pūjāṃ gṛhṇa gṛhṇa svāhā /
oṃ hrīṃ śrīṃ rasendra kṣetrapāla rājarājeśvara imāṃ baliṃ pūjāṃ gṛhṇa gṛhṇa svāhā /
baliṃ dadyāditi śive sarvavighnopaśāntaye /
tataścāṣṭottaraśataṃ japenmūlaṃ rasāgrataḥ
tataḥ stotraṃ japeddevi rasabhairavatuṣṭaye /
saṃtuṣṭāḥ sarvadevāḥ syuḥ tuṣṭe tu rasabhairave
ayaṃ nityārcanavidhiḥ proktaḥ sarvatra durlabhaḥ /
<pāradapūjāphalam>
viddhi māṃ pāradaṃ devi tatsmartā matsamaḥ priye
pāradastvadhiko matto madīyatvācca sārataḥ /
rasasya smaraṇaṃ puṇyaṃ darśanaṃ sparśanaṃ tathā
pūjanaṃ bhakṣaṇaṃ dānaṃ ṣoḍhā puṇyamudīritaṃ /
sāttvikaṃ rājasaṃ caiva tāmasaṃ trividhaṃ vapuḥ
sāttvikaṃ muktidaṃ śubhraṃ bālaṃ dvibhujamaṇḍitaṃ /
pūrṇapātraṃ sūkṣmadaṇḍaṃ dvinetraṃ kiṅkiṇīsrajaṃ
rājasaṃ bhuktidaṃ raktaṃ kirīṭaśaśiśekharaṃ /
caturbhujaṃ ca taruṇaṃ nīlakaṇṭhaṃ trilocanaṃ
sarvaiśvaryapradaṃ dhyāyetśūlapātravarābhayaṃ /
tāmasaṃ kṛṣṇavarṇaṃ ca jvaladūrdhvaśiroruhaṃ
aṣṭādaśabhujaṃ tryakṣaṃ pūrvoktaṃ cintayedrasaṃ /
sarvasiddhipradaṃ devi sarvakāmaphalapradaṃ
smaraṇaṃ rasarājasya sarvopadravanāśanaṃ /
hṛdambhojasthitaṃ dhyāyennaśyantyenāṃsi bhairavi
darśanaṃ pāradendrasya hanti pāpaṃ trikālajaṃ /
setukedāraparyantadivyaliṅgaughadarśane
yatpuṇyaṃ labhate martyaḥ tatkoṭiguṇitaṃ bhavet /
pṛthivyāṃ sarvatīrtheṣu sāgarānteṣu darśanāt
snānapānādibhiḥ puṇyaṃ tatkoṭiguṇitaṃ bhavet /
gohatyāniyutaṃ devi bhrūṇahatyāśatāni ca
brahmahatyāsahasrāṇi naśyanti rasadarśanāt /
gavāṃ koṭipradānena svarṇakoṭiśatena ca
aśvamedhasahasreṇa yatpuṇyaṃ tacca darśanāt /
rasasya sparśanaṃ hanyādagamyāgamanaṃ priye
paradravyāpahāraṃ ca pāpaṃ prāṇivadhārjitaṃ /
saptadvīpe dharaṇyāṃ ca pātāle gagane divi
yānyarcayati liṅgāni tatpuṇyaṃ rasapūjayā /
svāyaṃbhuveṣu liṅgeṣu divyeṣu kṛtapūjayā
yatpuṇyaṃ rasaliṅgasya pūjayā tatphalaṃ bhavet /
yogino'ṣṭāṅganiratā yatpadaṃ brahmavādinaḥ
tatpadaṃ samavāpnoti rasaliṅgasya pūjayā /
kuṃkumāgarukastūrīkarpūrāntargataṃ rasaṃ
mūrchitaṃ rasaliṅgāya dadyādiṣṭārthasiddhaye /
bhakṣaṇādrasarājasya sarvapāpaṃ vinaśyati
anādimāyāmalinamātmānaṃ ca viśoṣayet /
bhavarogaṃ harecchīghraṃ tritāpaṃ ca vināśayet
rasarājasya dānena caturabdhyantamedinīṃ /
mahāmerusamaṃ svarṇaṃ dattvā yattatphalaṃ bhavet
brahmarūpī śuddharaso viṣṇurūpī sa mūrchitaḥ /
bhasmīkṛto rudrarūpī baddhaḥ sūtaḥ sadāśivaḥ
kāmarūpī jalūkābhaḥ kālarūpī ca doṣavān /
mūrchito bhasmito baddhaḥ pāradendro maheśvari
vyādhimṛtyudaridratvaṃ harate'sau kṛpākaraḥ /
<rasendrastotram>
dadāsi tvaṃ rasendrāśu śabdasparśanadhūmataḥ
svarṇamarbudakoṭyantaṃ trāhi khecarasiddhida /
namaste kālakālāya namaḥ sarvaguṇātmane
valīpalitanāśāya mahāvīryapradāyine /
namaḥ śastrāstrahantre ca māyāmbhonidhipārada
pāradendra namastubhyaṃ kāminīkelimanmatha /
sudhārūpa tridoṣaghna namaste ṣaḍrasātmane
ghanatvātpṛthivīrūpa dravatvājjalarūpiṇe /
tejo'dhikatvāttejasvincāñcalyādvāyurūpiṇe
sūkṣmatvādrasarūpāya namaste bhūtarūpiṇe /
namaste yogayogyāya prasīdāmaravandita
vedagodvijarājendraguruvīrādihiṃsayā /
sambhūtakṣayakuṣṭhādīnrogānharasi pāvana
naṣṭendriyārthānajñānāntrātā tvamasi pārada /
sarvauṣadhībhyo'pyadhiko hyaṇumātropayogataḥ
eko'pi sarvadoṣaghno'rucināśana te namaḥ /
tvayā sṛṣṭā mahendrādyāḥ surā brahmādayaḥ kalāḥ
candrārkagrahanakṣatraśivabhairavaśaktayaḥ /
jñānājñānaguṇā lokā gandharvoragarākṣasāḥ
divyauṣadhāni sarvāṇi sarvasiddhikarāṇyapi /
sūtendra bhavataḥ śrīmankalāṃ nārhanti ṣoḍaśīṃ
pratyakṣaśambho sūtendra kimanyairbhavati sthite /
aṇimādiguṇopete nānāsiddhipradāyake
yogino hemamukhyāni lohānyakṣayatāṃ sadā /
amṛtatvaṃ prāpnuvanti sevayā tatra kojvala
dṛśyādṛśyasvarūpaṃ tvāṃ bhogamokṣapradaṃ paraṃ /
yo na jānāti sūtendra sa māṃ vetti kathaṃ naraḥ
gururmātā pitā bhrātā dhanaṃ vidyā gatiḥ suhṛt /
rasa tvameva bhūtānāṃ tvattaḥ ko'nyo hitaṃkaraḥ
rasendra tava yoge ca śāstre stotre rasāyane /
yastu bhaktiyuto loke sa evāhaṃ na saṃśayaḥ
brahmajñāne'pi niṣṇāto yastvāṃ nindati pārada /
tyājyo'sau sarvalokeṣu naivāhaṃ rakṣituṃ kṣamaḥ
yastvāṃ nāstīti ca vadettasya siddhirna kutracit /
yastvāmastīti ca vadettasya siddhirbhavetsadā
rasendraṃ yastu loke'sminkulīno vādhamānvayaḥ /
saṃskṛtaṃ kurute sūta tvāmaṣṭādaśakarmabhiḥ
sa puṇyaḥ sa vratī dhanyaḥ sa ślāghyaḥ sa ca buddhimān /
sa pumānsa ca sarvajñaḥ sa siddhaḥ sa ca daivataṃ
tatkulaṃ pāvanaṃ bhūmiḥ puṇyā rājā jayānvitaḥ /
tatpuraṃ sotsavaṃ nityaṃ kṛtārthā ca tadambikā
tasya saṃdarśanaṃ puṇyaṃ sparśanaṃ bhāṣaṇaṃ tathā /
pratyakṣādipramāṇena pārada tvaṃ sadāśivaḥ
tvatto dehādi lohāni vajratvaṃ yānti hematāṃ /
rasendra tvatprasādena māninyo mṛgalocanāḥ
cakravākasamottuṅgapīnavṛttastanojjvalāḥ /
cañcalā manmathāsaktā vidrumādharaśobhitāḥ
śukatuṇḍapratīkāśavakratīkṣṇanakhāṅkurāḥ /
śirīṣamālāsubhujāḥ campakasraksamaprabhāḥ
nimnanābhisamudbhūtaromarājivirājitāḥ /
sarvāṅgasauṣṭhavāḥ kāntāḥ snigdhā vaśyā bhavanti ca
sūtendra śuṣkakāṣṭhānāṃ rāśimagniryathā dahet /
tathaiva janmadāridryamṛtyuduḥkhamahāmayān
jāraṇārthe'gnimadhye tvāṃ dhārayetkati vāsarān /
tāvatkalyasahasrāṇi śivaloke sukhaṃ vaset
tava kāryeṣu sūtendra kiṃciddravyaṃ vyayennaraḥ /
teṣāṃ dadāsi tadvittaṃ koṭikoṭiguṇādhikaṃ
paramā pāradī vidyā sarvalokeṣu durlabhā /
bhogamokṣapradā puṇyā putrārogyapravardhanī
ye tvāṃ nindanti sūtendra mārjālakharavāyasāḥ /
jambūkā ṛṣabhāḥ śvānaḥ klībāndhabadhirā jaḍāḥ
mūkāḥ kubjāḥ paṅgavaśca vyaṅgā vandhyāśca rogiṇaḥ /
kaivartāḥ pāpakarmāṇo jāyante'nekajanmasu
bhavato nindakaiḥ sārdhaṃ bhāṇḍapakvānnamiśraṇaṃ /
yaḥ kuryādāsanaṃ śayyāṃ bhojanālāpasaṃgatiṃ
sa pāpiṣṭho bhavettyājyaḥ sarvadharmabahiṣkṛtaḥ /
iti stotraṃ mayā proktaṃ pāradendrasya bhairavi
yaḥ paṭhetśṛṇuyādbhaktyā trisandhyaṃ rasasiddhaye /
brahmahatyādipāpaiśca pātakairupapātakaiḥ
trikarmakalibhirdevi mucyate nātra saṃśayaḥ /
ghore yuddhe mahāraṇye digbhrame śatrusaṃkaṭe
nadīprataraṇe devi coravyāghrādisaṅkaṭe /
japetstotramidaṃ devi dhyātvā śrīrasabhairavaṃ
iti stutvā sūtarājaṃ sarvaṃ karma samarpayet /
raso dātā raso bhoktā rasaḥ kartā ca kāraṇaṃ
raso hotā ca havyaṃ ca sarvavyāpī rasaḥ sadā /
anenaiva ca mantreṇa rasendrāya samarpayet
tato nyāsaṃ ca mūlena kuryāddhyātvā ca pūrvavat /
saṃhāramudrāṃ kṛtvātha vahennadyāṃ raseśvaraṃ
hṛtpadme sthāpayeddevaṃ sāṅgāvaraṇaśaktikaṃ /
śivo'hamiti sadbhāvaṃ cintayedrasadeśikaḥ
pūjāsthānaṃ ca saṃmārjya prokṣayedudakena ca /
tato homālayaṃ prāpya samācamya ca deśikaḥ
śālāyāmagnidigbhāge yonikuṇḍe trimekhalaṃ /
darbhaiḥ prāgudagagraiśca paristīrṇaṃ yathāvidhi
nyāsaṃ mūlena saṃkalpya prāṇāyāmaṃ vidhāya ca /
pañcabhūsaṃskṛtaṃ kṛtvā svastriyā vā dvijena vā
ānīya vahniṃ nikṣipya kuṇḍe prajvālayettataḥ /
vahniṃ piṅgajaṭājūṭaṃ trinetraṃ śuklavāsasaṃ
raktāmbhojasthitaṃ devaṃ mālyābharaṇabhūṣitaṃ /
saptahastaṃ catuḥśṛṅgaṃ dviśīrṣaṃ ca tripādakaṃ
tridhā baddhaṃ ca ṛṣabhaṃ śaktyādyāyudhadhāriṇaṃ /
dhyātvā tasyārghyapādyādi kuryātsarvopacārakaṃ
gandhākṣatasupuṣpaiśca pūjayejjātavedasaṃ /
tasminnāvāhayeddevaṃ saṃcintya rasabhairavaṃ
nyāsaṃ devasya kurvīta mūlamantreṇa homayet /
tilājyavrīhibhirmantraṃ śatamaṣṭottaraṃ priye
aṣṭāviṃśati vā kuryātmūlātpūrvāhutiṃ hunet /
prāṇāyāmaṃ tato nyāsaṃ kṛtvā ca hṛdi dhāraṇaṃ /
evaṃ nityārcanavidhiḥ proktastava surārcite
âk, १, ३
<rasadīkṣākramaḥ>
atha dīkṣāṃ pravakṣyāmi sarvasiddhipradāyinīṃ /
sā ca pañcavidhā proktā samayādivibhedataḥ
samayā prathamā dīkṣā sādhakākhyā dvitīyakā /
nirvāṇākhyā tṛtīyā ca caturthyācāryasaṃjñakā
pañcamī siddhasaṃjñā ca prāyaśo durlabhā nṛṇāṃ /
pūrvoktalakṣaṇopetaḥ śiṣyo bhaktinataḥ śuciḥ
guruṃ praṇamya cāṣṭāṅgaṃ stutvā ca bahudhā tataḥ /
anugṛhṇīṣva me dīkṣāmiti vijñāpayedguruṃ
dīkṣāṃ ca vidhivatprāpya śiṣyaḥ sarvārthadṛgbhavet /
<dīkṣāyogyāḥ śubhatithyādayaḥ>
aśvinīmūlarevatyo mṛgaḥ puṇyaḥ punarvasuḥ
rohiṇī śravaṇo maitraṃ hastaḥ syāduttarātrayaṃ /
maghāśvinī śreṣṭhatamā dīkṣākarmaṇi tārakāḥ
tṛtīyā pañcamī caiva saptamī ca caturdaśī /
aṣṭamī paurṇamāsī ca daśamī ca trayodaśī
etāstu tithayo mukhyāḥ saumyendugurubhārgavāḥ /
āditya iti vāreṣu rasadīkṣā suśobhanā
<samayādīkṣākramaḥ>
śuklapakṣe suyoge ca karaviṣṭivivarjite /
candratārābalopetaviṣuvāyanasaṃkrame
grahaṇe śivarātre ca janmarkṣe sumuhūrtake /
śubhagrahe siddhayoge dadyāddīkṣāṃ gurūttamaḥ
rasaśālāṃ praviśyātha sarvopakaraṇojjvalāṃ /
puṣpamālāsamākīrṇāmuttoraṇapatākinīṃ
nityapūjāgnikāryaṃ ca kṛtvā dīkṣākramaṃ bhajet /
devasya dakṣiṇe pārśve vistare taṇḍulānśritān
caturaśraṃ ca tanmadhye kṣipetprasthaṃ sutaṇḍulaṃ /
tadūrdhvaṃ vinyasetkumbhaṃ sitasūtreṇa veṣṭitaṃ
vāsobhyāṃ veṣṭitaṃ sūtapañcaratnasamanvitaṃ /
pañcamṛtpallavatvagbhiḥ pāvitaṃ jalapūritaṃ
dūrvāgandhottamatilahemadarbhākṣatānvitaṃ /
śivasaṃjñamidaṃ kumbhaṃ śivarūpaṃ vicintayet
tadvāmabhāge saṃsthāpya vardhanīsaṃjñakaṃ ghaṭaṃ /
śaktirūpaṃ ca pūrvoktasarvadravyasamanvitaṃ
paritaḥ sarvatobhadraṃ śrīgaurītilakaṃ likhet /
nandyāvartaṃ svastikaṃ ca pañcavarṇavirājitaṃ
prakṣālya pādau pāṇī ca samācamya gurūttamaḥ /
nijāsanaṃ samāsādya prāṇāyāmatrayaṃ tathā
śiṣyasyāsyāyurārogyasaṃpatsaṃtānavṛddhaye /
muktaye cāṣṭasiddhyai ca saṃkalpyābhyarcayecchivaṃ
gandhapuṣpākṣairdhūpairdīpairnaivedyadarśanaiḥ /
śivakumbhaṃ vardhanīṃ ca pūjayetsopacārakaṃ
rasāṅkuśīṃ mūlamantraṃ prajapecca sahasrakaṃ /
taddaśāṃśaṃ hunetkuṇḍe trikoṇe lakṣaṇānvite
phalaṃ trimadhusaṃyuktaṃ tato gandhottamānvitaṃ /
kramādāvṛtidevāṃśca caturthyāṃ svasvanāmakaṃ
svāhāntaṃ praṇavādiṃ ca samuccārya huneddhaviḥ /
śivatrayaṃ purā devi tataḥ siddhatrayaṃ yajet
tato gurutrayaṃ devi kulavṛddhāngurūttamaḥ /
yoginīṃ pūjayitvā tu labdhānujño gurustataḥ
sa śaktimānandaśivamūrtimārādhayāmi ca /
tathā parānandaśivamūrtimārādhayāmi ca
evaṃ trisiddhamūrtiṃ ca śrībījasahitaṃ yajet /
evaṃ trigurumūrtiṃ ca mārabījayutaṃ yajet
tattvatrayaṃ gṛhītvā ca punarnyāsaṃ samācaret /
svayaṃ śivatanurbhūtvā śivo'hamiti bhāvayet
hṛṣṭaṃ śaktiyutaṃ śiṣyaṃ śivadraṣṭā vilokayet /
svavāmapārśve saṃsthāpya tanmūrdhani vinikṣipet
mūlābhimantritaṃ bhasma tannetraṃ vastrarodhitaṃ /
kṛtvā tanmūrdhni saṃprokṣya śivavardhanivāriṇā
tridhā svadakṣiṇe haste śivaṃ sāvaraṇaṃ yajet /
vijñeyaḥ śivahasto'yaṃ bhavapāśanikṛntanaḥ
aṅkuśīmūlamantraṃ ca trivāraṃ ca samuccaret /
śiṣyadakṣiṇakarṇe ca kuryānmantropadeśakaṃ
pūrvaṃ gaṇapatermantraṃ kṣetrapālamanuṃ tataḥ /
ṛṣistu gaṇakaśchando nyṛcidgāyatrikā smṛtaṃ
devo gaṇapatirjñeyo nyāsaṃ bījākṣareṇa ca /
ādivargatṛtīyārṇaṃ sārdhacandraṃ gaṇākhyakaṃ
patiṃ caturthyā saṃyuktaṃ namo'ntaṃ manumuccaret /
pāśāṅkuśaṃ modakaṃ ca bibhrāṇaṃ svavipāṇakaṃ
gajānanaṃ pravālābhaṃ makuṭendukalādharaṃ /
tundilaṃ gaṇanāthaṃ ca dhyātvā lakṣaṃ japenmanuṃ
daśāṃśaṃ tarpaṇaṃ homaṃ saguḍaṃ satilaṃ hunet /
kaṣabinduyutaṃ kṣetrapālaṃ ca sacaturthikaṃ
namo'ntaṃ manumuccārya nyāsaṃ bījākṣareṇa ca /
chandaḥ paṅktirmunirjñeyo bhṛgurdevaśca bhairavaḥ
caturbhujaṃ śūlapātravaradābhayaśobhitaṃ /
kālāmbudanibhaṃ nāgabhūṣaṇaṃ kiṅkiṇīsrajaṃ
trinetraṃ vakradaṃṣṭraṃ ca dhyātvā lakṣaṃ japenmanuṃ /
daśāṃśaṃ tarpaṇaṃ homaṃ pāyasaṃ trimadhuplutaṃ
hunediti samādiśya sāmayācārikaṃ bhajet /
devatāparicaryāṃ ca śuśrūṣāṃ ca guroḥ kuru
atandrito japaṃ kuryātśāstraśravaṇamādarāt /
pūrvoktācāramārgeṇa nirato bhava saṃtataṃ
prahvaḥ kṛtāñjalirbhūtvā kariṣyāmi tathā prabho /
dhanyo'haṃ kṛtakṛtyo'smi śrīnātha tvatprasādataḥ
iti vijñāpayecchiṣyaḥ samayācārabṛṃhitaḥ /
prātastarāṃ samutthāpya gurūṃśca śirasi smaret
nivedyāvaśyakaṃ karma snātaḥ saṃdhyāṃ samācaret /
nadyāstīrthe taṭāke vā puṣkariṇyāṃ śucau jale
upaspṛśya ca saṃkalpya nityatarpaṇamācaret /
ādau śivatrayaṃ vighnanāthaṃ kṣetrādhipaṃ hariṃ
brahmāṇaṃ bhāskarādīṃśca grahāndurgāṃ ca mātṛkāḥ /
bhairavānasitāṅgādīntataḥ siddhatrayaṃ vadet
ādināthaṃ mīnanāthaṃ gorakṣaṃ koṅkaṇeśvaraṃ /
jālandhreśaṃ kandhanīśaṃ oḍḍīśaṃ ciñciṇīśvaraṃ
cauraṅgiṃ etānnāthākhyānnava saṃtarpayettataḥ /
cauraṅgiṃ carpaṭiṃ ghoḍācūliṃ rāmadvayaṃ tataḥ
bholagovindasiddhaṃ ca vyāḍiṃ nāgārjunaṃ tathā /
koraṇḍaṃ śūrpakarṇaṃ ca muktāyīṃ revaṇaṃ tathā
siddhaṃ kukkurapādaṃ ca śūrpapādaṃ kaṇairikaṃ /
siddhaṃ kiṅkiṇikākhyaṃ ca siddhānṣoḍaśa tarpayet
tato gurutrayaṃ tarpya mātaraṃ pitaraṃ guruṃ /
ācāryaṃ bhrātaraṃ mitraṃ tarpya cānyānkulodbhavān
tarpayedvidhinācamya devatārādhanaṃ tataḥ /
nadyāstīre taṭāke vā goṣṭhe devālaye tathā
śucisthale vā saṃstīrya saikataṃ vartulākṛtiṃ /
āvāhayeddinādhīśaṃ pāṭalaṃ śivarūpiṇaṃ
dvinetrapadmayugaladhāriṇaṃ dvibhujaṃ paraṃ /
raktasragambarālepabhūṣāpadmāsanojjvalaṃ
dhyātvārcayedraktapuṣpaistato vighneśabhairavau /
dhyātvā pūrvoktavattau dvau raktapuṣpaiḥ samarcayet
aṣṭāṅgadaṇḍapraṇatiṃ kuryātdvādaśavārakaṃ /
punaḥ saṃsthāpayetsvānte sevāyai svagurorvrajet
ityuktā samayā dīkṣā sādhakā kathyate'dhunā /
<sādhakadīkṣā>
samayācāranirataṃ sacchiṣyaṃ pakvamānasaṃ
dīkṣayetsudine lagne dīkṣayā sādhakākhyayā /
kuryānnaimittikīṃ pūjāṃ śiṣyamāvāhayedguruḥ
svayaṃ śivatanuḥ śiṣyaṃ gaurīgarbhagataṃ smaret /
bhūmau vibhūtiṃ saṃstīrya tasminkoṇatrayaṃ likhet
tatropaveśya śiṣyaṃ ca bandhayitvā vilocane /
garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tataḥ
jātakarma ca dīkṣāṅgaṃ nāmadheyaṃ ca kalpayet /
vratakarmaṇi samprokṣya mūlamantreṇa bhasmanā
gaurīputraṃ bhāvayitvā tasya dīkṣāṃ prakalpayet /
śivadṛṣṭyā vilokyāmuṃ śivabhasma ca mūrdhani
nidhāya mūlamantraṃ ca pūjayeddaśavārakaṃ /
tasya dakṣiṇakarṇe ca upadiśyāddaśākṣaraṃ
<rasagāyatrī>
rasendrabhairavaṃ mantraṃ gāyatrīṃ rasasaṃjñikāṃ /
sa binduhutabhugbījaṃ rasendrasya padaṃ tataḥ
bhairavaṃ ca caturthyantaṃ karmāstraṃ ca daśāṃśakaṃ /
vahnibījaṃ dīrghayuktaṃ karanyāsaṃ samācaret
aghorākhya ṛṣiśchando virāḍdevo maheśvaraḥ /
pūrvasevājapaṃ lakṣaṃ daśāṃśaṃ homatarpaṇaṃ
tilājyavrīhibhiḥ kuryāddhomaṃ niścalamānasaḥ /
pūrvoktāṃ rasagāyatrīṃ japellakṣaṃ ca tarpaṇaṃ
huneddaśāṃśamājyena satilavrīhibhiḥ priye /
dadyācchiṣyāyākṣamālāṃ rasaliṅgaṃ rasāgamaṃ
pūrvoktācāravānbhūtvā rasaliṅgaṃ samarcayet /
svaśāstrārthāvagamanaṃ kuryātsūtendrasaṃskṛtiṃ
gurusevārataṃ nityaṃ śiṣyamājñāpayediti /
śiṣyo baddhāñjalirnamrastavājñāṃ ācarāmyahaṃ
ityuktā sādhakā dīkṣā nirvāṇākhyā praśasyate /
<nirvāṇadīkṣā>
kṛtanityakriyaḥ pūrvaṃ kṛtanaimittikārcanaḥ
pūrvavacchivakumbhādi vardhanīṃ sthāpayetkramāt /
svavāme bhasma saṃstīrya ṣaṭkoṇaṃ bhūgṛhaṃ likhet
śiṣyaṃ saṃveśya kumbhasthajalaiḥ saṃprokṣayedguruḥ /
mūlābhimantritaṃ bhasma tasya mūrdhni nikṣipet
gandhapuṣpākṣataṃ dadyātbadhnīyāddakṣiṇe kare /
kaṅkaṇaṃ caraṇāṅguṣṭhabrahmarandhrāntamānakaṃ
sūtraṃ tanmūlamantreṇa mantritaṃ surabhīkṛtaṃ /
śivahastaṃ ca tanmūrdhni nidhāya gurusattamaḥ
rasāṃkuśāṃ dvādaśārṇāṃ upadiśyānmanuṃ paraṃ /
rasabhairavadaivatyaṃ dadyācchiṣyāya deśikaḥ
ṛṣiśchando devatā ca nyāsaṃ pūrvoktavatpriye /
tarpaṇaṃ cātha homaṃ ca dhyānaṃ kuryācca pūrvavat
utthāya ca guruṃ natvā bahuśaḥ stotramuccaret /
guruḥ śiṣyāya vai dadyādvyāghracarmāsanaṃ ca yatra
bhastrikāṃ vastrasampūrṇāṃ dadyādbhaiṣajyabhastrikāṃ /
rasāgamaṃ pāṭhayitvā bhava śiṣya cikitsakaḥ
rudrarūpī bhavānjātaḥ sarvabhūtahito bhava /
ityādiśedguruḥ śiṣyaṃ śiṣyo hṛṣṭamanāstataḥ
kṛtakṛtyo'smi pūto'smi tīrṇasaṃsārasāgaraḥ /
iti vijñāpayecchiṣyaḥ stutvā ca bahudhā guruṃ
proktā nirvāṇadīkṣeyaṃ athācāryābhiṣecanaṃ /
<ācāryadīkṣā>
nirvāṇadīkṣitasyāsya śiṣyasyāpi mahātmanaḥ
ācāryadīkṣāṃ kurvīta yathāvadgurusattamaḥ /
yathā nirvāṇadīkṣāyāstathā sarvaṃ prakalpayet
viśeṣācchivavardhanyoḥ purataḥ sthāpayedghaṭaṃ /
rūpyagandhādilohāśādivyauṣadhagaṇānvitaṃ
śivakumbhavadanyacca sarvamasminvinikṣipet /
gurukumbhaṃ japetspṛṣṭvā mūlamaṣṭottaraṃ śataṃ
gurukumbhamimaṃ viddhi gurumantreṇa pūjayet /
āvāhanāsanārghyādyairupacāraiśca ṣoḍaśaiḥ
śivādipaṅktiṃ tatraiva pūjayedguruṇā saha /
yathāpūrvaṃ samāsīnaṃ śiṣyaṃ caikāgramānasaṃ
pūrvavacchivavardhanyorambunā pariṣecayet /
pūrvavacchivahastaṃ ca mūlamantropadeśakaṃ
kṛtvā taduttamāṅge ca gurupaṅktiṃ guruṃ tathā /
āvāhanādyaiḥ sampūjya gandhasragdīpakaiḥ
phalagandhottamopetairnaivedyaiḥ pūjayetkramāt /
guruḥ kumbhajalaiḥ kuryātprokṣaṇaṃ pañcapallavaiḥ
mūlamantreṇa śatadhā śivapaṅktyā trisaptadhā /
tathaiva siddhapaṅktyā ca gurupaṅktyā tathaiva ca
śiṣyāya gurubhaktāya śaktiyuktāya dhīmate /
hārakeyūrakaṭakamudrikāmakuṭāni ca
vāhanāsanasacchatracāmaravyajanāni ca /
maṇikuṇḍalayugmaṃ ca bhūtyāḍhyaṃ pātramakṣayaṃ
saśirastrāṇamuṣṇīṣaṃ paṭṭakūrpāsamuttamaṃ /
yogapaṭṭaṃ yogadaṇḍaṃ tathaivoḍyāṇabandhanaṃ
dadyāttasmai tathaivājñāṃ tvamācāryo'si saṃprati /
īśvaro'syadya dhanyo'si sarveṣāṃ deśiko bhava
rasāgamānāṃ divyānāṃ vyākhyātā bhava tattvavit /
ityādiśedguruḥ śiṣyaṃ praṇataṃ guruvatsalaṃ
iti cācāryadīkṣeyaṃ siddhadīkṣādya kathyate /
<siddhadīkṣā>
navaṃ saptarātraṃ vā pañcarātraṃ trirātrakaṃ
vīrāḥ śaktiyutāḥ pūjyāḥ ekaviṃśati cānvahaṃ /
tatsaṃkhyā yoginaḥ pūjyāḥ kumārāḥ kanyakāḥ striyaḥ
gandhapuṣpākṣataiḥ puṣpaiḥ phalagandhottamārpaṇaiḥ /
toṣayitvā pradadyācca vastrābharaṇadakṣiṇāḥ
athāsanasamāsīnaṃ śiṣyaṃ bhaktiyutaṃ śuciṃ /
spṛṣṭvā karābhyāṃ tacchīrṣaṃ dakṣiṇe śravaṇe manuṃ
vahniṃ sabījaṃ śītāṃśuṃ savisargaṃ ca dīkṣayet /
mūlādhārātsamudbhūtaṃ rephaṃ vahniśikhopamaṃ
ṣaḍādhārāmbujaṃ tīrtvā brahmarandhrāntagaṃ smaret /
brahmarandhrāddravībhūtaṃ sakāraṃ somarūpiṇaṃ
āplāvayantaṃ sarvāṅgaṃ siddhaḥ saṃcintayenmanuṃ /
ucchvāsaniśvāsabhavaṃ saṃhārasthitikāraṇaṃ
jñātvetthaṃ manasā nityaṃ sarvamantrātmakaṃ sadā /
sarvadevamayaṃ puṇyaṃ sarvasiddhipradāyakaṃ
jīvato muktidaṃ śuddhaṃ śivaśaktyātmakaṃ paraṃ /
rasamantramimaṃ viddhi cāgnīṣomātmakaṃ bhaja
ekaviṃśatisāhasraṣaṭśatādhikasaṃkhyakaṃ /
pravartitaṃ divārātraṃ manastatra nidhehi ca
mantrasyāsya ṛṣirjīvaśchandetyuktāḥ prakīrtitāḥ /
raso devastu raṃ bījaṃ saṃ śaktistu prakīrtitaḥ
rephadīrghayutaṃ kuryātkarāṅganyāsamācaret /
dhyāyeddhṛdambuje devi koṭisūryendusannibhaṃ
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ rasaṃ saṃsārapāradaṃ /
evaṃ niṣkalarūpaṃ taṃ dhyātvā tanmayatāṃ vrajet
<niṣkalarasastotram>
tvaṃ rasastvaṃ śivastvaṃ hi śaktistvaṃ bhairaveśvaraḥ /
tvaṃ brahmā tvaṃ hi rudraśca sūryastvaṃ śītadīdhitiḥ
tvaṃ bhūstvaṃ salilastvaṃ ca vahnistvaṃ ca sadāgatiḥ /
tvaṃ vyoma tvaṃ parākāśaḥ tvaṃ jīvastvaṃ parā gatiḥ
tvaṃ siddhastvaṃ prabuddhastvaṃ sugandhastvaṃ ca manmathaḥ /
tvaṃ lokapālastvaṃ tārā mātṛkāstvaṃ gajānanaḥ
tvaṃ skandastvaṃ gurustvaṃ ca tvaṃ sarvajanakaḥ śuciḥ /
tvaṃ yajvā tvaṃ haristvaṃ ca tretāgnistvaṃ ca ṛtvijaḥ
yena tvamarcyase tena pūjitāḥ sarvadevatāḥ /
tvayi tuṣṭe ca saṃtuṣṭā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ
tvatpādodakapānena sarvatīrthaphalaṃ labhet /
yastvāṃ paśyati sadbhaktyā taṃ ālokayate śivaḥ
yastvāṃ saṃkīrtayettasya sarvamantraphalaṃ bhavet /
yatra tvaṃ kṣaṇamātre ca puṇyakṣetraṃ taducyate
tvaṃ yaṃ paśyati siddhendra sa brahmā viṣṇurīśvaraḥ /
yatra bhuṅkṣe'nnakavalaṃ tatra trailokyamati hi
yena tvaṃ dhriyase nātha tvayāyaṃ striyatekṣaṇaṃ /
sa eva citsadānandaḥ paramātmā dhruvaṃ bhavet
evaṃ niścitacittasya siddhasya tava yoginaḥ /
varṇāśramasadācārāḥ kṛtyākṛtyavivekataḥ
pāpaṃ puṇyaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ śītamuṣṇaṃ priyāpriye /
snānāsnānaṃ hānivṛddhī śuddhāśuddhaṃ bhayābhayaṃ
grāhyāgrāhyaṃ kṣudhā tṛṣṇā na kiṃcidiha vidyate /
svecchāhāravihāraśca sukhī saṃhṛṣṭamānasaḥ
nirmamaḥ sarvakāryeṣu kalatrādiṣu bandhuṣu /
evamācāryavacanamaṅgīkṛtya ca dīkṣitaḥ
adya prabhṛti vandyastvaṃ mā kuru praṇatiṃ kvacit /
matsamāno'si siddho'si jīvanmukto'si saṃprati
ityuktvācāryavaryo'pi siddhamāliṅgya ca kṣaṇaṃ /
siddhadīkṣeyamākhyātā śivasāyujyadāyinī
durlabhā sarvatantreṣu tava prītyā prakāśitā /
devītthameva mantavyaṃ durlabhaṃ samayeṣu ca
âk, १, ४
<rasasaṃkārāḥ>
śrībhairavī /
rasasaṃskāramīśa tvaṃ yathāvatkathayasva me /
śrībhairavaḥ /
aṣṭādaśa syuḥ saṃskārā rasasya parameśvari
tānsiddhasādhakābhyarcye yathāvatkathayāmi te /
athādau svedanaṃ karma dvitīyaṃ mardanaṃ priye
mūrchā tṛtīyamutthānaṃ caturthaṃ pātanaṃ śive /
pañcamaṃ rodhanaṃ ṣaṣṭhaṃ niyāmaṃ saptamaṃ smṛtaṃ
dīpanaṃ cāṣṭamaṃ devi navamaṃ cānuvāsanaṃ /
daśamaṃ cāraṇaṃ devi jāraṇaṃ rudrasaṃkhyakaṃ
garbhadrutirdvādaśī syātbāhyadrutistrayodaśī /
caturdaśaṃ syādrāgākhyaṃ sāraṇā daśapañcamī
anusāraṇā ṣoḍaśī ca vikhyātā pratisāraṇā /
saptadaśī cāṣṭadaśaṃ vedhanaṃ dehalohayoḥ
<rasasaṃskāraprakāraḥ>
atha vakṣyāmi saṃskārānrasarājasya pārvati /
liṅgasya dakṣiṇe bhāge likhetṣaṭkoṇamaṇḍale
tadbahiścāṣṭapatraṃ ca kamalaṃ caturaśrakaṃ /
digdvāraśobhitaṃ tasya karṇikāyāṃ nyasecchive
tāmrajaṃ kāntajaṃ vāpi khalvaṃ tu svarṇarekhitaṃ /
tanmadhye rasarājaṃ tu palānāṃ śatamātrakaṃ
tadardhaṃ vā tadardhaṃ vā kṣiptvā bhaktyā prapūjayet /
sādhako rasarājasya tataḥ saṃskāramācaret
<svedanam, dhānyāmlasandhānaprakāraḥ>
yavagodhūmakalamamāṣamudgacaṇādibhiḥ /
śyāmākakodravādyaiśca nānādhānyaiśca nistuṣaiḥ
dhānyaṃ caturguṇajale mṛdghaṭe nikṣipetpriye /
prāpnoti yāvadamlatvaṃ tāvadyatnena rakṣayet
tanmadhye haṃsapādīṃ ca mīnākṣīṃ dvipunarnavāṃ /
citrakaṃ bhṛṅgarājaṃ ca viṣṇukrāntāṃ śatāvarīṃ
sarpākṣīṃ girikarṇīṃ ca muṇḍīṃ ca sahadevikāṃ /
triphalāṃ khaṇḍaśaḥ kṛtvā sarvānetānvinikṣipet
dhānyasya ca caturthāṃśāndhānyāmlamidamuttamaṃ /
svedanādiṣu kāryeṣu pāradasya viśiṣyate
ātapte kāntaje khalve rasarājaṃ vinikṣipet /
cūrṇaṃ ca gṛhadhūmaṃ ca citrakaṃ triphalāṃ guḍaṃ
dagdhorṇāmiṣṭakāṃ kanyāṃ lavaṇaṃ bṛhatīdvayaṃ /
māgadhīṃ rājikāṃ caiva vandhyāṃ karkoṭakīṃ tathā
etānkalāṃśānsūtasya tasminkṣiptvā vimardayet /
dattvā dattvātha dhānyāmlamevaṃ kṛtvā dinatrayaṃ
samyaksoṣṇāranālena rasaṃ prakṣālayetpriye /
paṭuṃ rājīṃ trikaṭukaṃ mūlakaṃ citrakaṃ varāṃ
punarnavāṃ meṣaśṛṅgīṃ meghanādaṃ durālabhāṃ /
ārdrakaṃ rajanīṃ nāgabalāṃ ca navasārakaṃ
samaṃ dhānyāmlakaiḥ piṣṭvā ślakṣṇaṃ vastre pralepayet /
yāvadaṅgulimātraṃ ca tasminpūrvarasaṃ kṣipet
tadbaddhvā tāmraje pātre kṣiptvā dhānyāmlapūrite /
ghaṭe dolākhyayantre ca svedayettamaharniśaṃ
tamuddhṛtya punaḥ soṣṇairāranālaiḥ śarāvake /
prakṣālayetsūtarājamevaṃ kuryāttrisaptadhā
prasveditaṃ sūtarājaṃ tataḥ saṃmardayetpriye /
<mardanam>
athāto mardanaṃ karma vakṣyāmi śṛṇu bhairavi
cūrṇādipūrvavaddravyaṃ viśālāṃ rājavṛkṣakaṃ /
aṅkolaṃ kṛṣṇadhuttūraṃ trikaṭuṃ ca samaṃ samaṃ
sarvaṃ sūtakalāṃśaṃ ca taptakhalve rasaṃ kṣipet /
mardayetpūrvadhānyāmlairdivārātraṃ punaśca taṃ
kṣālayenmṛṇmaye pātre tataḥ soṣṇāranālakaiḥ /
mardanaṃ kṣālanaṃ caivamekaviṃśativāsaraṃ
evaṃ vimarditaṃ sūtaṃ samādāyātha mūrchayet /
abhrajīrṇo'thavā bījajīrṇaḥ sūto'pi mardyate
cūrṇādipūrvadravyaiśca rāgāngṛhṇāti nirmalaḥ /
<mūrcchā>
atha mūrchāṃ pravakṣyāmi śṛṇu tvaṃ sāvadhānataḥ
rājikā meṣaśṛṅgī ca citrakaṃ ca phalatrayaṃ /
kṣīrakandaṃ sūraṇaṃ ca sarpākṣī kākamācikā
nīlā vacā balā kanyā kṛṣṇonmattastathākulī /
śvetāparājitāṅkolaṃ gojihvā garuḍī tathā
eteṣāṃ svarasairmardyo ravikṣīreṇa pāradaḥ /
vyastānāṃ vā samastānāṃ rasaireṣāṃ dināvadhi
mardayettaptakhalve ca mūṣāyāṃ taṃ rasaṃ kṣipet /
nirudhya bhūdhare yantre vipacettaṃ punaḥ priye
rājikādyauṣadhabhavai rasaistriḥ saptavāsaraṃ /
mardanaṃ bhūdhare pākaṃ kuryātsaṃmūrchito rasaḥ
bhavettadutthānavidhiṃ prakurvīta surārcite /
<utthāpanavidhiḥ>
evaṃ saṃmūrchitaṃ sūtaṃ kṣālayetkāṃjikena ca
soṣṇena vāriṇā vāpi sūtamutthāpayetpriye /
pātanāyantrayoge vā rasasyotthāpanaṃ bhavet
<pātanam>
pātanaṃ trividhaṃ proktaṃ rasarājasya pārvati /
ūrdhvapātamadhaḥpātaṃ tiryakpātanamucyate
<ūrdhvapātanavidhiḥ>
rasasya pātanaṃ vakṣye pāṭhā brāhmī ca citrakaṃ /
śāṅgerī kākamācī ca maṇḍūkī girikarṇikā
kumārī ca jayā bhṛṅgī gojihvā śaṅkhapuṣpikā /
bhūpāṭalī ca nirguṇḍī kākajaṅghā śatāvarī
ārdrakaṃ devadālī ca tilaparṇī ca nīlikā /
āragvadhaḥ kṣīrakandamaṅkolo devadāru ca
eṣāṃ rasaiḥ samastānāṃ vyastānāṃ vā dinaṃ rasaṃ /
mardayettaptakhalve tatśulbaṃ sūtacaturthakaṃ
taṃ piṣṭvā pātayedyantre hyūrdhvapātanake dinaṃ /
ūrdhvalagnaṃ rasaṃ śuddhaṃ tamādāyātha mardayet
pūrvoditauṣadharasaiḥ pūrvavatśulbasaṃyutaṃ /
pātayenmardayedevaṃ saptadhaivaṃ punaḥ punaḥ
ūrdhvapātanasaṃśuddhaṃ pāradaṃ pātayedadhaḥ /
<adhaḥpātanavidhiḥ>
athādhaḥpātanaṃ vakṣye tryūṣaṇaṃ lavaṇaṃ varāṃ
citrakaṃ rājikāṃ śigruṃ sarvaṃ sūtasamaṃ kṣipet /
mardayettaptakhalve ca rasaṃ dhānyāmlakena ca
tatkalkena lipedūrdhvaṃ bhāṇḍaṃ samyaknirodhayet /
ūrdhvabhāṇḍasya pṛṣṭhe tu dadyāllaghupuṭaṃ tataḥ
ityadhaḥpātanaṃ kuryātsaptavāraṃ punaḥ punaḥ /
adhaḥpātanaśuddhasya tiryakpātanamācaret
<tiryakpātanavidhiḥ>
vakṣyāmi tiryakpatanaṃ sūtaṃ dhānyābhrakaṃ samaṃ /
dhānyāmlairmardayedyāmaṃ tiryakpātanayantrake
caṇḍāgninā pacedevaṃ saptavāraṃ punaḥ punaḥ /
evaṃ tridhā pātitaṃ ca tataḥ sūtaṃ nirodhayet
abhrakaṃ vātha gandhaṃ vā mākṣikaṃ vimalāmapi /
svarṇaṃ vā rajataṃ vāpi kāntaṃ vā tīkṣṇameva vā
pratyekaṃ śodhitaṃ deyaṃ tāmravatpādamātrakaṃ /
pāṭhādikarasaiḥ kuryānmardanaṃ pātanaṃ kramāt
yadyaddravyānvitaḥ sūtastattaddravyaguṇapradaḥ /
pātane tāmrayogena nāgavaṅgau tyajedrasaḥ
athavā dīpikāyantre śuddhaḥ syātpātito rasaḥ /
<nirodhanam>
kadarthito bhavetsūtaḥ svedādyaiḥ pañcakarmabhiḥ
āpyāyanārthaṃ sūtasya karma kuryānnirodhanaṃ /
atha karma nirodhākhyaṃ peṣayellavaṇaṃ jalaiḥ
sthālīmadhye rasaṃ kṣiptvā tadūrdhvaṃ lavaṇaṃ kṣipet /
kiṃcijjalaṃ ca nivapettaṃ śarāveṇa rodhayet
kuryātsamyaksandhilepaṃ tadūrdhvaṃ ca puṭellaghu /
evaṃ nirodhanaṃ karma vidadhyātsaptadhā priye
āpyāyito bhavetsūto'nena ṣaṇḍatvavarjitaḥ /
nirodhakarmasiddho'sau vīryavānsuniyamyate
<niyāmanam>
atho niyāmanaṃ karma kathayāmi varānane /
yavaciñcā kṣīrakandaṃ sarpākṣī paṭu bhṛṅgarāṭ
vandhyā karkoṭakī nimbaḥ sarvaṃ dhānyāmlapeṣitaṃ /
kṛtvāloḍyāranālena taddravaiḥ svedayeddinaṃ
yantre niyāmake saptavāsaraṃ taṃ ca dīpayet /
<dīpanam>
athāto dīpanaṃ karma vadāmi tava pārvati
svarṇapuṣpī ca marīcaṃ trikṣāraṃ pañcapuṣpikā /
bhūkhagaḥ pañcalavaṇaṃ rājikā śigrumūlakaṃ
kāsīsaṃ vijayā kanyā pātālagaruḍī kaṇā /
kṣīrakandaṃ ca karkoṭī girikarṇī jayā madhu
citrakaṃ kākajaṅghā ca sarvamamlagaṇena ca /
kalkayetpāradaṃ tena mardayettaddravairapi
ḍolāyantre pacedekadinamevaṃ ca saptadhā /
mardanaṃ pācanaṃ kuryātgrāsārthī dīpito rasaḥ
evaṃ pradīpitaṃ sūtaṃ śuddhaṃ tamanuvāsayet /
<anuvāsanam>
athānuvāsanaṃ karma mṛtpātre dīpitaṃ rasaṃ
kṣiptvā jambīrajadrāvaistīvragharme'nuvāsayet /
evaṃ saptadinaṃ kuryāttataścāraṇamācaret
navabhiḥ svedanādyaiśca śuddhaḥ syātkarmabhiḥ priye /
pāradaḥ sarvarogaghnaḥ saptakañcukavarjitaḥ
śrībhairavī /
svedanādīni karmāṇi śrutāni vada śaṅkara /
tvatprasādādasaṃdehaṃ saṃśṛṇve cāraṇādikaṃ
śrībhairavaḥ /
sādhu pṛṣṭaṃ mahābhāge śṛṇu taccāraṇādikaṃ /
<cāraṇavidhiḥ>
athābhracāraṇaṃ karma vakṣyāmi parameśvari
samukhe vā nirmukhe vā rase vā vāsanāmukhe /
gaganaṃ cārayedgarbhapiṣṭigrāsakramaiḥ kramāt
<samukhacāraṇam>
atrādau kathyate devi samukhaṃ cāraṇaṃ sphuṭaṃ /
samukho grasati grāsaṃ nirmukho grasanākṣamaḥ
tasmātparaṃ rasendrasya mukhīkaraṇamācaret /
<prathamo mukhīkaraṇaprakāraḥ>
iṣṭakāmadhyabhāge tu gambhīraṃ vartulaṃ samaṃ
gartaṃ kṛtvā tatra sūtaṃ prakṣipedanuvāsitaṃ /
nirundhyātsvacchavastreṇa rasasya daśamāṃśakaṃ
gandhaṃ tadūrdhvaṃ nikṣipya śarāveṇa nirodhayet /
tatpṛṣṭhe'lpapuṭaṃ dadyātgandhe jīrṇe punaḥ punaḥ
kṣiptvā kṣiptvā śataguṇaṃ cārayetpātayediti /
caturguṇe sāndravastre gālayettaṃ raseśvaraṃ
veṇau kṣiptvā nirudhyāsyaṃ pacedgomūtrapūrite /
bhāṇḍe trisaptadivasaṃ punastaṃ taptakhalvake
jambīramātuluṅgāmlavetasairbhūkhagaistryahaṃ /
bhūnāgaiśca tryahaṃ mardyaṃ taṃ paścādiṣṭakodare
ekaikaṃ gartamādadyāddhānyābhraṃ gandhakaṃ tathā /
pratyekaṃ daśaniṣkaṃ ca yāmaṃ jambīramarditaṃ
anena lepayedgartadvayaṃ ekeṣṭakāntare /
garte kṣiptvātha taṃ taṃ viṃśanniṣkaṃ tadūrdhvataḥ
aparāṃ iṣṭakāṃ dadyāttatsandhiṃ loṇamṛtsnayā /
dṛḍhaṃ liptvātha dīpāgnau pacetsaptadināvadhi
iṣṭakāṃ svāṅgaśītāṃ tāṃ avatārya haredrasaṃ /
kiṭṭahīnaṃ punarapi kuryāditthaṃ trivārakaṃ
evaṃ kṛte rasendrasya sukhaṃ syāddevasaṃjñakaṃ /
<dvitīyo mukhīkaraṇaprakāraḥ>
punaranyaṃ pravakṣyāmi mukhīkaraṇamuttamaṃ
rasendraṃ jīvibhūnāgasamaṃ saṃmardayettryahaṃ /
tatkṣipetbhūlatāliptamūṣāyāṃ saṃniveśayet
tadūrdhvaṃ bhūlatākalkaṃ kṣiptvā ruddhvā viśoṣayet /
ārdragomayaliptāṃ tāṃ pādamagnāṃ niveśayet
tadgarte ca puṭaṃ deyaṃ tuṣakārīṣavahninā /
dinānte tatsamuddhṛtya pūrvavanmardayetpacet
triṃśadvāraṃ punaḥ kuryāditthaṃ vahnimukho rasaḥ /
grasate guhyasūto'yaṃ sarvasiddhiprado bhavet
<tṛtīyo mukhīkaraṇaprakāraḥ>
punaranyaṃ pravakṣyāmi mukhīkaraṇamuttamaṃ /
gomūtrapūrite bhāṇḍe ḍolāyantre pacedrasaṃ
triḥ saptavāraṃ samyakca randhritaṃ veṇunālake /
mukhaṃ bhavati sūtasya cāraṇārhaṃ varānane
<caturtho mukhīkaraṇaprakāraḥ>
iṣṭakādvayamadhye ca gartaṃ tu caturaṅgulaṃ /
daśaniṣkaṃ śuddhagandhaṃ dhānyābhraṃ daśaniṣkakaṃ
jambīranīraiḥ saṃmardya yāmaṃ kalkena tena ca /
gartadvayaṃ samāṃśena liptvā garte vinikṣipet
vāsitaṃ rasarājaṃ taṃ viṃśanniṣkaṃ tadūrdhvataḥ /
iṣṭakāmaparāṃ nyasya ślakṣṇamṛllavaṇairdṛḍhaṃ
lepayedatha dīpāgnimadhaḥ prajvālayetpriye /
anusyūtaṃ saptarātraṃ svāṅgaśītaṃ samuddharet
kiṭṭaṃ vihāya taṃ sūtaṃ pūrvavacca trivārakaṃ /
kuryādevaṃ hi sūtasya mukhaṃ bhavati śobhanaṃ
<nirmukhacāraṇāprakāraḥ>
divyauṣadhiprabhāvena rasaścarati nirmukhaḥ /
athavā vajravaikrāntasparśādabhrādikaṃ caret
pāradasya catuḥṣaṣṭiniṣkaṃ vaikrāntabhasma ca /
caturniṣkaṃ vajrabhasma niṣkaṃ divyauṣadhidravaiḥ
sarvaṃ saptadinaṃ mardya sa raso'bhrādikaṃ caret /
<vāsanāmukhacāraṇam>
gandhakaṃ jārayetsūte dolākhye pūrvabhāṣite
yantre ca ṣoḍaśaguṇaṃ rasaḥ syādvāsanāmukhaḥ /
<abhrakābhiṣekaḥ cāraṇīyābhrakasya saṃskāraḥ>
cāraṇārhābhrakasyāhaṃ abhiṣekaṃ vadāmi te
<prathamaḥ prakāraḥ>
mṛtamabhraṃ tu rudhiraiḥ kṣārairjalakaṇairapi /
sṛṣṭitrayaistumburubhirmardayedamlavargakaiḥ
saptāhaṃ taccaretsūtaḥ samukho nirmukho'thavā /
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
mṛtamabhraṃ ca kadalī mūlakaṃ ca śatāvarī
punarnavā meghanādo yavaciñcā ca śigrukaḥ /
sūraṇaṃ ca rasaireṣāṃ mardayedbhāvayetpriye
saptāhaṃ taccaretsūtaḥ samukho nirmukho'thavā /
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
śulvapātre tu lavaṇasarjiṭaṅkaṇabhūkhagān
kṣiptvāranālaṃ tridinaṃ kuryātparyuṣitaṃ yathā /
tasminnāgaṃ tu vidrāvya ḍhālayecchatadhā priye
raupyakarmaṇi vaṅgasya taddravairbhāvayedghanaṃ /
saptāhaṃ taccaretsūtaḥ samukho nirmukho'thavā
<caturthaḥ prakāraḥ>
dhānyābhramarkakṣīreṇa mardayedekavāsaraṃ /
nirudhya saṃpuṭe pacyātkapotākhye puṭe punaḥ
caturvāraṃ puṭedevaṃ mardayecca punastathā /
rambhādravaistridhā mardyaṃ mūlakasya dravaistridhā
kākamācī meghanādo matsyākṣī ca punarnavā /
apāmārgaścitrakaṃ ca vidārī bhṛṅgarāṇmuniḥ
caturvāraṃ pacedevaṃ mardayecca punastathā /
etairekaikadhā mardyaṃ puṭapākaṃ pṛthakpṛthak
tadabhrakaṃ bhāvayecca musalī yavaciñcikāḥ /
taṇḍulī kadalī śigrurvarī cārkaḥ punarnavā
ekaikaiśca dravairbhāvyamekaikaṃ divasaṃ pṛthak /
tadabhrakaṃ pāradendraścaratyeva surārcite
<pañcamaḥ prakāraḥ>
dhānyābhraṃ ravidugdhena mardayedyāmamātrakaṃ /
tadabhraṃ saṃpuṭe ruddhvā kapotākhyapuṭe pacet
vārāṃścaturdaśaivaṃ syāttato rambhārkapīlukāḥ /
nāgavallī ca musalī kuberākṣī ca śigrukaḥ
tumbī tumbururaṅkolabalāpāmārgakāḥ priye /
gṛhītvaiṣāmekarasaṃ savyoṣaṃ ca sakāṃjikaṃ
bhāṇḍamadhye vinikṣipya ḍolāyantre pacettryahaṃ /
pūrvābhraṃ ca tatastasmātsamuddhṛtyātha sādhayet
ṭaṅkaṇaṃ tuvarī sindhukāsīsaṃ ca samaṃ samaṃ /
abhrakasya daśāṃśaṃ tu sarvametadvimardayet
tadabhrakaṃ caretsūtaḥ samukho nirmukho'thavā /
<ṣaṣṭaḥ prakāraḥ>
muṇḍīdrave tu śatadhā drutaṃ nāgaṃ praḍhālayet
taddraveṇa ca dhānyābhraṃ mardayetsaṃpuṭe kṣipet /
ruddhvā pacetkapotākhye puṭe caivaṃ tu saptadhā
ārdrakasya dravairevaṃ saptadhā citrakadravaiḥ /
tatsamaṃ gandhakaṃ dattvā mardayedbhāvayetkramāt
prāguktamuṇḍīsvarasairbījapūrarasena ca /
stanyairekadinaṃ bhāvyaṃ tadabhraṃ ca caredrasaḥ
evaṃ sarvāṇi bījāni sattvaṃ cābhrakasya ca /
svarṇādisarvalohāni satvāni vividhāni ca
dvandvāni sarvaratnāni yadyatsyāccāraṇārhakaṃ /
tattatpiṣṭvābhravatkāryaṃ tattaccarati pāradaḥ
<saptamaḥ prakāraḥ>
tilaparṇīrasaiḥ piṣṭvā dhānyābhraṃ puṭayettridhā /
saptadhā bhāvayedasya mardanena ca pāradaḥ
piṣṭatāṃ yāti sahasā gaganaṃ carati kṣaṇāt /
<aṣṭamaḥ prakāraḥ>
trikṣāraṃ pañcalavaṇaṃ kāṅkṣī kāsīsaṭaṅkaṇaṃ
bhūkhagaṃ hemamākṣīkaṃ saurāṣṭrī vatsanābhakaṃ /
tuvarī vetasāmlaṃ ca sarvametatsamāṃśakaṃ
tatsamāṃśaṃ tu dhānyābhraṃ dhānyāmlairmardayeddinaṃ /
arkakṣīraṃ bhṛṅgarājo meghanādaḥ punarnavā
mūlakaṃ citrakaṃ raṃbhā kākamācī śatāvarī /
apāmārgastālamūlī vidārī taṇḍulī muniḥ
mīnākṣī śigru bṛhatī kumārī yavaciñcikā /
balā tumbī kuberākṣī vyoṣaṃ tumburupīlunī
aṅkolaḥ phaṇivallī ca sarvametatsamāṃśakaṃ /
saṃpeṣya kalkayeddevi dhānyāmle taccaturguṇe
drutaṃ nāgaṃ śataṃ vārānkṣipettasminpunaḥ punaḥ /
kalkadraveṇa pūrvābhraṃ yāmaṃ saṃmardayeddṛḍhaṃ
kapotākhye puṭe pacyādevaṃ viṃśativārakaṃ /
tattulyaṃ gandhakaṃ dattvā pūrvoktairauṣadhadravaiḥ
sastanyairbījapūrotthairdravairbhāvyaṃ trivāsaraṃ /
etadabhraṃ tu sūtasya cāraṇe paramaṃ hitaṃ
dvaṃdvitaṃ vyomasatvaṃ ca bījāni vividhāni ca /
hemādisarvalohāni ratnāni vividhāni ca
dvaṃdvitaṃ vajrabījaṃ ca cāraṇāyāṃ vidhīyate /
samastametatpūrvoktaprakāreṇaiva kārayet
tadā rasendraścarati tatsarvaṃ cāraṇocitaḥ /
<navamaḥ prakāraḥ>
pātre tu kāsīsaṃ kāṃkṣī mākṣīkagandhakaṃ
kṣāratrayaṃ pañcaloṇaṃ amlayuktaṃ kṣaṇaṃ kṣipet /
divyābhiṣekayogoktaṃ śatadhā ḍhālayedahiṃ
vaṅgaṃ vānena vastūni cāraṇārhāṇi bhāvayet /
varī punarnavā raṃbhā gavākṣī yavaciñcikā
śigrukā meghanādaśca rasaireṣāṃ vibhāvayet /
vajrābhrakaṃ krameṇaiva saptāhaṃ suravandite
tadabhrakaṃ nāgavallyā koberyā śigrukasya vā /
bāṇāṅkolabalāraṃbhāsphotānāṃ pīlukasya vā
alambuṣāhimarucāmusalītumburorapi /
athavā kharamañjaryāstiktaśākasya vā priye
ekenaiṣāṃ rasenaiva vyoṣasarṣapasaṃyutaṃ /
svinnaṃ tridivasaṃ kuryāttasminṭaṅkaṇasaindhavaṃ
kāsīsaṃ tuvarīṃ kṣiptvā pūrvābhiṣavayogataḥ /
etadabhraṃ caretsūtaḥ samukho nirmukho'thavā
tadabhrakaprabhāvena golakaḥ siddhido bhavet /
<daśamaḥ prakāraḥ>
dhānyāmlairamlavargaiśca svedayedabhrakaṃ dinaṃ
tataḥ snukkṣīrato mardyaṃ kapotākhye puṭe dahet /
munitrayaṃ meghanādaṃ rambhākandaṃ ca mūlakaṃ
matsyākṣī śṛṅgiveraṃ ca kākamācī punarnavā /
apāmārgastvarūpūgaścaiteṣāṃ tu rasena ca
ekaikena punardadyādekaikaṃ pūrvamabhrakaṃ /
ḍolāyantre snuhīkṣīrayuktamekadinaṃ pacet
tataśchāyāgate śuṣke ghane'sminnavasārakaṃ /
nimbaṃ vacāṃ ca kāsīsaṃ caṇakāmlaṃ pṛthakpṛthak
abhrasya ṣoḍaśāṃśaṃ ca nikṣipettāmrabhājane /
gharṣayettaccaretsūto lohapātrasya yogataḥ
<ekādaśaḥ prakāraḥ>
dhānyābhraṃ mardayetsomavallītoyairdinaṃ dṛḍhaṃ /
puṭedevaṃ tridhā paścātsomavallyā rasena ca
bhāvayetsaptadhā devi rasaścarati tadghanaṃ /
<dvādaśaḥ prakāraḥ>
sāranāle tu śatadhā niṣicya tamanena ca
śatadhā plāvayedabhraṃ tāmravāsanayā saha /
khalalyāṃ taccaretsūto nātra kāryā vicāraṇā
<gandhakabhāvanā>
cāraṇārthasya gandhasya bhāvanāṃ śṛṇu pārvati /
saurāṣṭraṃ cājamodaṃ ca sarjīṃ sīsameva ca
mardayecchigrutoyena gandhakaṃ tena bhāvayet /
saptāhaṃ marditaṃ gandhaṃ cārayetpāradasya ca
rāgaṃ dhatte rasendrasya bījānāṃ pākajāraṇe /
pakṣacchede rasendrasya śreṣṭhaḥ syātsarvakarmaṇi
palāśapuṣpasvarasaiḥ śākavṛkṣacchadadravaiḥ /
viṣṇukrāntādravairgandhaṃ bhāvayetsaptavāsaraṃ
taṃ gandhaṃ cārayetsūte iṣṭakāyantrayogataḥ /
<amracāraṇe śreṣṭhā divyamūlyaḥ>
athābhracāraṇe śreṣṭhā divyamūlīrvadāmi te
vajrī raṃbhā haṃsapadī ciñcikā vyāghrapādikā /
maṇḍūkī bṛhatī puṅkhā kumārī lāṅgalī tathā
sarpākṣī cāgnidhamanī śaṅkhapuṣpīndravāruṇī /
ṣaṇḍajārī ca karkoṭī vikhyātā divyamūlikā
<gandhakābhrakacāraṇam>
athātaścāraṇaṃ karma pravakṣyāmi samāsataḥ /
dhānyābhrakaṃ drute gandhe samaṃ kṣiptvā niyojayet
khyāto gandhābhrayogo'yaṃ śreṣṭhaścāraṇakarmaṇi /
samukhaṃ nirmukhaṃ vāpi pāradaṃ daśaniṣkakaṃ
gandhābhrayoganiṣke dve piṣṭaṃ kuryādyathā tathā /
taṃ piṣṭaṃ nāgapiṣṭyātha samayā pariveṣṭayet
hemakarmaṇi vaṅgasya piṣṭyā rajatakarmaṇi /
tāmrapiṣṭyā dehasiddhau veṣṭayetparameśvari
tāṃ piṣṭiṃ vidrute gandhe vipaceddivasatrayaṃ /
tāṃ piṣṭiṃ dīpikāyantre pācayetpātayedadhaḥ
taṃ rasaṃ pūrvavatpiṣṭiṃ kuryādveṣṭanavarjitāṃ /
tridinaṃ vidrute gandhe vipacetpātayedadhaḥ
taṃ rasaṃ taptakhalve tu catuḥṣaṣṭiguṇaṃ kṣipet /
bhāgaikamabhiṣiktābhraṃ mardyaṃ divyauṣadhairdinaṃ
tatkṣipeccāraṇāyantre jambīrarasasaṃyute /
tīvrātape dinaṃ sthāpyaṃ sūtaścarati tadghanaṃ
evaṃ punaḥ punargarbhapiṣṭīgrāsakramātmakaṃ /
pattrābhracāraṇaṃ proktamevaṃ satvābhracāraṇaṃ
evaṃ kuryādyathāśakyaṃ cāraṇaṃ parameśvari /
rase'bhraṃ cārayetpūrvaṃ catuḥṣaṣṭitamāṃśakaṃ
dvātriṃśattamabhāgaṃ syāttadetatṣoḍaśāṃśakaṃ /
aṣṭamāṃśaṃ caturthāṃśaṃ dvitīyāṃśaṃ samaṃ kramāt
dviguṇaṃ caturguṇaṃ cāṣṭaguṇaṃ ṣoḍaśakaṃ guṇaṃ /
dvātriṃśadguṇamevaṃ syātcatuḥṣaṣṭiguṇaṃ kramāt
pakṣacchedastvadoṣatvaṃ laghutā grāsayogyatā /
mukhitāgnisahatvaṃ ca vyāpitvaṃ gatihīnatā
rasendrasyānavasthatvaṃ ca bhavedabhrakacāraṇāt /
<jāraṇā>
yasyāhamapi tuṣṭaḥ syāṃ tasya sūtendrajāraṇe
matirbhavenna sandeho jāraṇā bhuktimuktidā /
durlabhā jāraṇā devi vinā bhāgyaṃ na labhyate
jāraṇā dvividhā bālajāraṇā vṛddhajāraṇā /
<jāraṇe kramaḥ>
gaganaṃ jārayetpūrvaṃ sarvasatvānyataḥ paraṃ
dvaṃdvāni sarvalohāni pakvabījāni bhairavi /
padmarāgādiratnāni jārayecca yathākramaṃ
<jāraṇāya abhrakasatvanirmāṇaprakāraḥ, prathamaḥ prakāraḥ>
jāraṇārhaṃ vyomasatvaṃ rasarājasya vakṣyate /
dhānyābhrakaṃ ca vidhivanmārayedvajrasaṃjñakaṃ
abhiṣekaṃ pūrvavatsyāttasmintāpyaṃ daśāṃśakaṃ /
pañcamāhiṣagavyaśca mardayetkarṣasannibhāḥ
kurvīta vaṭikāḥ koṣṭhīyantre satvaṃ vipātayet /
satvasya ca caturthāṃśaṃ tāpye mūṣāgataṃ dhamet
evaṃ kṛtvā caturvāraṃ tatsatvaṃ rasajāraṇe /
rasāyane ca bhaiṣajye śreṣṭhaṃ sakalakarmaṇi
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
mṛtābhraṃ taccaturthāṃśaṃ nāgaṃ tatpādamākṣikaṃ /
pañcabhirmāhiṣairgavyaiḥ pātayetsattvamujjvalaṃ
tatsatvaṃ taccaturthāṃśaṃ mākṣikaṃ tatsamāṃ śilāṃ /
dhametpraliptamūṣāyāṃ satvaṃ syāddhemasannibhaṃ
evaṃ kuryāccaturvāraṃ tatsatvaṃ grasate rasaḥ /
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
mṛtābhrakaṃ ṣoḍaśāṃśaṃ taccaturthāṃśakaṃ trapu
tatsamaṃ tālakaṃ kṣiptvā pañcamāhiṣagavyataḥ /
sattvaṃ nipātayettacca caturthaṃ haritālakaṃ
kṣiptvā kṣiptvā caturvāraṃ tatsatvaṃ grasate rasaḥ /
<caturthaḥ prakāraḥ, abhrakasattvamṛdūkaraṇam>
vajramūṣāgataṃ kṛtvā ghanasatvaṃ ca tatsamaṃ
kacaṃ ca ṭaṅkaṇaṃ kṣiptvā ruddhvā tīvrāgninā dhamet /
tatkṣipedamlavargeṇa ciñcābījaṃ snuhīdalaṃ
piṣṭvā tasminpunastadvatkācaṭaṅkaṇayogataḥ /
dhamedevaṃ saptavāraṃ secanaṃ ca punaḥ punaḥ
tadabhrasattvaṃ śubhraṃ syānmṛdu syāccāraṇoditaṃ /
<pañcamaḥ prakāraḥ>
rasendraṃ ṭaṅkaṇaṃ tāpyaṃ bhāgaikaikaṃ pṛthakpṛthak
tribhāgaṃ śodhitaṃ nāgaṃ mṛtābhraṃ daśabhāgakaṃ /
yavakṣāraṃ ca dagdhorṇāṃ sarjakṣāraṃ ca gugguluṃ
ajāpañcāṅgasaṃyuktaṃ amlamūtragaṇairyutaṃ /
mardayetpūrvavatsatvaṃ pātayenmṛdu nirmalaṃ
<dvandvamelāpanāya mūṣālepaḥḥ prathamaḥ prakāraḥ>
dvandvamelāpane mūṣālepaṃ vakṣyāmi pārvati
meṣaśṛṅgaṃ khuraṃ guñjā ṭaṅkaṇaṃ ca viṣaṃ samaṃ /
sthūlabhekasya vasayā piṣṭvā mūṣāṃ pralepayet
milanti sarvasatvāni mūṣāyāṃ cūrṇitāni ca /
gugguluṃ dhātakīpuṣpaṃ guḍaṃ kṣāratrayaṃ samaṃ
stanyaiḥ piṣṭvātha mūṣāyāṃ lepanaṃ dvandvamelanaṃ /
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
aśmabhedī lāṅgalī ca bhūlatā ca marīcakaḥ
kārpāsasya phalaṃ śakragopaścaitāṃśca mardayet /
nārīstanyena tenaiva mūṣāmantaḥ pralepayet
tasyāṃ milanti satvāni sarvāṇi ca mahārasāḥ /
hemamukhyāni lohāni caṇḍāgnidhamanena ca
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
cucundaryāśca piśitaṃ ṭaṅkaṇaṃ ca viṣaṃ samaṃ /
mardayitvā ca mūṣāntarlepayettatra nikṣipet
dvandvayogyaṃ tu yadyatsyāttatsarvaṃ dhamanānmilet /
<caturthaḥ prakāraḥ>
bhasmīkṛtamapāmārgaṃ kaṅguṇītailamarditaṃ
mūṣāyāṃ lepayettena dvandvadravyaṃ vinikṣipet /
milettīvrāgnidhamanāttattanmārakavāpanāt
<dvandvamelāpanam>
ata eva pravakṣyāmi dvandvamelāpanaṃ śṛṇu /
varṣābhūkadalīkandakākamācīpunarnavaṃ
svarṇaṃ narakapālaṃ ca guñjā ṭaṅkaṇamabhrakaṃ /
satvaṃ mūṣāgataṃ dhmātaṃ hemābhraṃ milati kṣaṇāt
abhrakaṃ cūrṇayitvā tu kākamācīrasaplutaṃ /
kapitthatoyasaṃyuktaṃ sūtaṭaṅkaṇasaṃyutaṃ
vaṅgapatrāntare nyastaṃ dhmātaṃ vaṅgābhrakaṃ milet /
āvartya kaṭutailena bhasmāpāmārgajaṃ kṣipet
hemābhraṃ nāgatāpyena tārābhraṃ haritālakāt /
gandhakena tu śulvābhraṃ tīkṣṇābhraṃ sindhuhiṅgulāt
vaṅgābhraṃ haritālena nāgābhraṃ śilayā milet /
lāṅgalī camarīkeśāḥ kārpāsāsthi kulatthakaṃ
bhūlatā cāśmadamanī strīstanyaṃ suragopakaḥ /
dvandve praliptamūṣāyāṃ sudhmātāstīvravahninā
kāntābhraśailavimalāḥ milanti sakalāḥ kṣaṇāt /
atha cucchundarīmāṃsaṃ viṣaṭaṅkaṇayojitaṃ
mūṣāpralepātkurute sarvadvandveṣu melanaṃ /
jaurabhramaraśṛṅgaṃ ca maṇḍūkasya vasāmiṣaṃ
guñjāṭaṅkaṇalepena sarvasatveṣu melanaṃ /
ṭaṅkaṇorṇāgirijatukarṇākṣīmalakarkaṭaiḥ
milanti sarvadravyāṇi strīstanyaparipeṣitaiḥ /
dhātakīgugguluguḍasarjayāvakaṭaṅkaṇaiḥ
strīstanyapeṣitaṃ śastaṃ dvandvaṃ syāttu rasāyane /
sūkṣmacūrṇaṃ tu yatkiṃcitpūrvakalkena saṃyutaṃ
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ saṃkaraṃ milati kṣaṇāt /
vāpitaṃ tāpyarasakasasyakairdaradena ca
sa satvaṃ syādanibiḍaṃ dṛḍhaṃ dhmātaṃ milettataḥ /
rasoparasalohāni sarvāṇyekatra melayet
<prathamaḥ prakāraḥ>
anyonyaṃ dvaṃdvatāṃ yānti dravanti salilaṃ yathā /
vajrābhrasattvacūrṇaṃ tu yatkiṃcillohacūrṇakaṃ
dvayaṃ samaṃ tayostulyaṃ arivargaṃ vinikṣipet /
dvandvamelanamūṣāyāṃ dhamanānmelanaṃ bhavet
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
mardayeṭṭaṅkaṇaṃ rambhākandatoyena lepayet /
mūṣāṃ śvetābhrakaṃ vaṅgaṃ dhamanānmilati priye
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
vanaśigruṣṭaṅkaṇaśca guñjā ca nṛkapālakaṃ /
piṣṭvā yoṣitstanyanīraistena mūṣāṃ pralepayet
vaṅgaśvetābhrasatvaṃ ca cūrṇayitvā kṣipeddhamet /
asaṃśayaṃ milantyeva śreṣṭhaṃ rajatakarmaṇi
<caturthaḥ prakāraḥ>
śvetābhrasatvaṃ saṃcūrṇya taccaturthāṃśapāradaṃ /
sūtatulyaṃ ṭaṅkaṇaṃ ca mardayetkākamācijaiḥ
dravaistadgolakaṃ kṛtvā vaṅgapatreṇa veṣṭayet /
śvetābhrasatvatulyena liptamūṣāgataṃ dhamet
bhavetsammelanaṃ samyakmukhyaḥ syādrūpyakarmaṇi /
<vajrahemamelāpane mūṣālepaḥḥ prathamaḥ prakāraḥ>
athāto vajrakanakadvandvamelāpralepanaṃ
guñjā kāntamukhaṃ tulyaṃ dvandvayordviguṇaṃ baliṃ /
stanyena yoṣitāṃ piṣṭvā mūṣāyāmantare tathā
melayedvajramelāpo'yaṃ kathito mayā /
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
śilādhātuḥ kāntamukhaṃ śaśadantāśca gandhakaḥ
amlavetasakaṃ tulyaṃ piṣṭvā mūṣāṃ pralepayet /
hemavajraṃ milatyeva mūṣāyāṃ nātra saṃśayaḥ
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
kulīrāsthi śilādhātu mahiṣīkaṇadṛṅmalaṃ /
ṭaṅkaṇorṇāsamaṃ sarvaṃ kāntāstanyena mardayet
anena lepayenmūṣāṃ hemavajraṃ milatyalaṃ /
<caturthaḥ prakāraḥ>
kāntāsyaṃ ṭaṅkaṇaṃ bālavatsaviḍbhramarāsthi ca
manuṣyacikurāsthīni strīstanyena vimardayet /
anena liptamūṣāyāṃ hemavajraṃ mileddhruvaṃ
<pañcamaḥ prakāraḥ>
tāpyaṭaṅkaṇabhūnāgakāntakācamadhūni ca /
kulīrāsthi snuhīkṣīramarkakṣīraṃ samaṃ samaṃ
stanyena mardayetsarvaṃ mūṣālepaṃ tu kārayet /
mūṣālepo bhavedeṣa vajrahāṭakamelanaḥ
vajraṃ bhasmībhavedyaistairmūṣāmantarvilepayet /
dhamettīvrāgninā hemavajramelāpanaṃ bhavet
<vajrahemamelāpanam; prathamaḥ prakāraḥ>
athāto melanaṃ vakṣye vajrahemnoḥ sureśvari /
svarṇaṃ dvādaśabhāgaṃ syāttadardhaṃ śuddhapāradaṃ
rasendrārdhaṃ nāgabhasma nāgārdhaṃ mṛtavajrakaṃ /
etaccatuṣṭayaṃ cāmlairmardayettaptakhalvake
uddhṛtya dvandvamelāpe mūṣāyāṃ rodhayeddhamet /
haṭhāttacca milatyetannātra kāryā vicāraṇā
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
bhāvayecchārivākṣīre mṛtaṃ vajraṃ dinaṃ tataḥ /
mardayedgolakaṃ kṛtvā śeṣayeccaikabhāgakaṃ
tribhāgaṃ rasarājaṃ ca caturbhāgaṃ suvarṇakaṃ /
amlena mardayetpiṣṭiṃ kṛtvā tadgolakaṃ
tatpiṣṭvā veṣṭayettacca bhūrjapatreṇa veṣṭayet /
pakṣaṃ nyaseddhānyarāśau taduddhṛtya punaḥ punaḥ
dhameddhaṭhānmilatyeva nātra kāryā vicāraṇā /
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
vajraṃ ṣoḍaśabhāgena hemapatreṇa veṣṭayet
tatkṣipelliptamūṣāyāṃ svarṇāṃśaṃ śvetakācajaṃ /
cūrṇaṃ vā nṛkapālaṃ vā cūrṇaṃ kṛtvā vinikṣipet
nirudhya ca dhamettīvramevaṃ kuryātpunaḥ punaḥ /
kṣiptvā kṣiptvā śvetakācaṃ nṛkapālamathāpi vā
saptadhaivaṃ milatyeva punarevaṃ vidhīyate /
asya hemnaḥ ṣoḍaśāṃśaṃ mṛtaṃ vajraṃ vinikṣipet
pūrvavalliptamūṣāyāṃ kācaṃ vā nṛkapālakaṃ /
kṣiptvā kṣiptvā dhamettīvraṃ saptavāraṃ milatyalaṃ
evaṃ tṛtīyavāraṃ ca kuryādevaṃ caturthakaṃ /
<dvandvitānāmabhiṣekaḥ>
athāto dvaṃdvitānāṃ ca pravakṣyāmyabhiṣecanaṃ
kāsīsaṃ pañcalavaṇaṃ mākṣīkaṃ gandhakaṃ tathā /
kāṃkṣī kṣāratrayaṃ tulyamāranālena mardayet
tatkalkaṃ ātape tāmrapātre saṃsthāpayettryahaṃ /
tasminkṣipeddrutaṃ nāgaṃśatadhā taddrutaṃ drutaṃ
tāmrapātrasthasauvīrairbhāvayecchatavārakaṃ /
dvaṃdvitaṃ taccaretsūto yatkiṃcijjāraṇārhakaṃ
rūpyakarmaṇi vaṅgaṃ syānnāgaṃ syāddhemakarmaṇi /
<pakvabījavidhānam>
athātaḥ sampravakṣyāmi pakvabījaṃ surārcite
<prathamaṃ vidhānam>
suvarṇe vidrute tulyaṃ nāgābhraṃ dvaṃdvitaṃ priye /
vāhayeddvādaśaguṇaṃ svarṇaśeṣaṃ yathā dhamet
pakvabījaṃ idaṃ khyātaṃ jārayetpārade kramāt /
<dvitīyaṃ vidhānam>
pītābhrasatvaṃ svarṇaṃ ca samāṃśaṃ dvaṃdvitaṃ dhamet
vāhayeddvādaśaguṇaṃ svarṇaśeṣaṃ yathā dhamet /
punaḥ pītābhrasatvaṃ ca vaheddaśaguṇaṃ śanaiḥ
svarṇaśeṣaṃ bhavedyāvatpakvabījaṃ idaṃ bhavet /
<tṛtīyaṃ vidhānam>
nāgārkavyomarasakaṃ catustrirdvyekabhāgikaṃ
cūrṇayelliptamūṣāyāṃ andhayecca dhameddṛḍhaṃ /
mākṣikeṇa ca tatkhoṭaṃ saṃpeṣyāmlaiḥ puṭe pacet
punastatsamamākṣīkamamlaiḥ piṣṭvā puṭe pacet /
evaṃ pañcapuṭaṃ dattvā taddrute hemni vāhayet
dhameddaśaguṇaṃ yāvattāvatsyātpakvabījakaṃ /
<caturbījakramaḥ>
athātaḥ sampravakṣyāmi caturbījaṃ varānane
hematārāhikuṭilabījānyetāni tattvataḥ /
hemabījaṃ nāgabījaṃ śasyate hemakarmaṇi
tārabījaṃ vaṅgabījaṃ kathite rūpyakarmaṇi /
hemabījaṃ tārabījaṃ bhavetāṃ ca rasāyane
nāgabījaṃ vaṅgabījaṃ na rasāyanakarmaṇi /
catvāryetāni bījāni bhaveyū rogaśāntaye
anyathā naiva yojyāni bījānyetāni śāmbhavi /
<hemabījavidhānam, prathamaṃ hemabījam>
gandhakaṃ sasyakaṃ vāpi mākṣīkaṃ vātha tālakaṃ
śilāṃ ca vimalāṃ vāpi vaikrāntaṃ vāñjanaṃ ca vā /
kharparaṃ vā kāntamukhaṃ vā cūrṇayitvā samāṃśakaṃ
śatavārāndrute hemni vāhayecca punaḥ punaḥ /
<dvitīya nāgabhasmasiddhaṃ hemabījam>
sūtahiṃgulakaṃkuṣṭhalohaparpaṭikābhrakaṃ
mṛtārkamākṣīkaśilāvimalāṃśca samāṃśakān /
etānnāgakalābhāgānsnuhyarkapayasā priye
mardayettena patrāṇi śuddhanāgasya lepayet /
puṭeddvātriṃśatipuṭe nāgo bhasmati tadvahet
samaṃ samaṃ ca śatadhā vidrute pūrvavāhite /
suvarṇe ca tathā hemaśeṣaṃ tāvaddhameddṛḍhaṃ
<tṛtīyaṃ vaṅgabhasmasiddhaṃ hemabījam>
athavā bhasmayedvaṅgaṃ tālaśaṅkhābhrapāradaiḥ /
ciñcākṣāraistrapusamaiḥ snuhyarkakṣīramarditaiḥ
puṭetṣoḍaśabhistacca śatadhā hemni vāhayet /
<caturthaṃ tāmrabhasmasiddhaṃ hemabījam>
athavā mārayecchulbamūrdhvādho gandhakaṃ samaṃ
kṣiptvā puṭedaṣṭavāraṃ tattāmraṃ hemni vāhayet /
<pañcamaṃ tīkṣṇabhasmasiddhaṃ hemabījam>
athavā mārayettīkṣṇaṃ tīkṣṇatulyaṃ ca hiṃgulaṃ
strīstanyairmardayitvā tu puṭedatha kalāṃśakaṃ /
tīkṣṇasya hiṃgulaṃ dattvā mardayetpuṭayetkramāt
evaṃ tatṣoḍaśapuṭaiḥ tattīkṣṇaṃ hemni vāhayet /
śatadhā hema tadiśaṃ vidrute hemni vāhayet
<ṣaṣṭhaṃ hemabījam>
taddhemni dviguṇaṃ tāpyaṃ pūrṇitaṃ taddhameddṛḍhaṃ /
taccūrṇayeddvitripuṭaiḥ pañcabhirmāritaṃ bhavet
tadvāhayeddaśaguṇaṃ drute hemni dhamandhaman /
tadeva jāyate divyaṃ sarvasiddhipradāyakaṃ
hemabījamidaṃ khyātaṃ hitaṃ syādrasajāraṇe /
<saptamaṃ hemabījam>
sasyakābhrakavaikrāṃtasatvaṃ svarṇamahiṃ raviṃ
tīkṣṇaṃ ca cūrṇayelliptamūṣāyāṃ cāndhritaṃ dhamet /
punaḥ prakaṭamūṣāyāṃ dhamettasmindrute sati
mākṣikaṃ nikṣipetkiṃcitkiṃciddattvā punaḥ punaḥ /
yāvatsvarṇāvaśeṣaṃ syāttatastasminvinikṣipet
svarṇaṃ nāgaṃ raviṃ tīkṣṇaṃ pūrvavacca dhametkramāt /
vāhayenmākṣikaṃ tadvaddhametsvarṇāvaśeṣakaṃ
hemabījamidaṃ khyātaṃ hitaṃ syādrasajāraṇe /
<aṣṭamaṃ hemabījam>
samāṃśaṃ cūrṇayedabhraṃ satvaṃ tāmramayaṃ śubhaṃ
abhrakāddviguṇaṃ dhautaṃ tāpyaṃ sarvaṃ dhameddhaṭhāt /
mūṣāyāṃ dvandvaliptāyāṃ tatkhoṭaṃ cūrṇayettataḥ
mardyaṃ divyauṣadhirasaiḥ saṃpuṭe rodhayeddṛḍhaṃ /
pacedgajapuṭe tadvaccūrṇayenmardayetpuṭet
evaṃ pañcapuṭaiḥ pakvaṃ tadvahetkanake drute /
yāvaddaśaguṇaṃ tāvanmūṣāyāṃ prakaṭe dhamet
tatastasminśuddhatāpyaṃ kṣiptvā kṣiptvā dhameddhamet /
yāvatsvarṇāvaśeṣaṃ syātsvarṇabījamidaṃ priye
<navamaṃ hemabījam>
tīkṣṇārkanāgabhasmāni tāpyacūrṇaṃ samaṃ samaṃ /
etaddrute vaheddhemni yāvaddaśaguṇaṃ bhavet
tāvatsvarṇāvaśeṣaṃ syātsvarṇabījamidaṃ priye /
<daśamaṃ hemabījam>
mṛtatārārkatīkṣṇāyaḥ samaṃ sarvaṃ dhameddṛḍhaṃ
mūṣāyāṃ dvandvaliptāyāṃ tatkhoṭaṃ cūrṇayettataḥ /
taccūrṇaṃ drāvite svarṇe vāhayecca śanaiḥ śanaiḥ
yāvaddaśaguṇaṃ paścāttāpyacūrṇaṃ kṣipankṣipan /
dhametsvarṇāvaśeṣaṃ syāddhemabījamidaṃ priye
<ekādaśaṃ hemabījam>
nāgamekaṃ catustāmraṃ sattvaṃ rasakasambhavaṃ /
mūṣāyāṃ dvandvaliptāyāṃ sarvaṃ dhmātaṃ vicūrṇayet
taccūrṇaṃ vāhayetsvarṇe vidrute ṣaḍguṇaṃ śanaiḥ /
svarṇaśeṣaṃ bhavedyāvattāvatsyātsvarṇabījakaṃ
<dvādaśaṃ hemabījam>
tāpyena mārayettāmraṃ tannāge vāhayecchanaiḥ /
yāvacchataguṇaṃ tāpyaṃ cūrṇaṃ kṣiptvā dhamandhaman
tadvāhayeddhameddhemni kramāddvātriṃśataṃ guṇaṃ /
svarṇaśeṣaṃ bhavedyāvattāvatsyāddhemabījakaṃ
<trayodaśaṃ hemabījam>
bhāgaikaṃ kharparīsatvaṃ dvibhāgaṃ cābhrasatvakaṃ /
tribhāgaṃ tāmracūrṇaṃ ca liptamūṣāgataṃ dhamet
tatkhoṭaṃ cūrṇayettāpyaṃ tulyamamlairvimardayet /
tatkṣipetsaṃpuṭe ruddhvā puṭellaghupuṭe punaḥ
evaṃ pañcapuṭaiḥ pakvaṃ taccūrṇaṃ vāhayeddrute /
sahasraguṇitaṃ hemni yāvatsvarṇāvaśeṣitaṃ
tāvattāpyaṃ vahedyuktyā syādidaṃ hemabījakaṃ /
<caturdaśaṃ hemavījam>
bhāgaikamabhrasatvaṃ ca dvibhāgaṃ śuddhatāmrakaṃ
cūrṇayelliptamūṣāyāṃ kṣiptvā ruddhvā dhameddṛḍhaṃ /
tatastaṃ cūrṇayettāpyaṃ tulyamamlena mardayet
tadruddhvā saṃpuṭe pacyātpuṭe taccūrṇayetpunaḥ /
pūrvavanmākṣike kṣiptvā mardayetpātayetpriye
evaṃ pañcapuṭe kārye taccūrṇaṃ vāhayetpriye /
svarṇe śataguṇaṃ yāvattāvatsyāddhemabījakaṃ
<pañcadaśaṃ hemabījam>
mākṣikaṃ gandhapāṣāṇaṃ haritālaṃ manaḥśilāṃ /
vaikrāntakaṃ kāntamukhaṃ sasyakaṃ vimalāṃjane
rasakaṃ cāpi śataśaścūrṇitaṃ hemni vāhayet /
lohaparpaṭikātāpyakaṅkuṣṭhavimalābhrakaiḥ
mṛtaśulbaśilāsūtasnuhyarkakṣīrahiṅgulaiḥ /
nāgo nirjīvatāṃ yāti yogaiḥ punaḥ punaḥ
rasatālakaśuddhaciṃcākṣāraistathā trapu /
mṛtaṃ nāgaṃ mṛtaṃ vaṅgaṃ śulbaṃ tīkṣṇaṃ ca vā mṛtaṃ
ekaikaṃ uttame hemni vāhayetsuravandite /
niruddhe pannage hemni nirvyūḍhe śatasaṃguṇaiḥ
<hemni nāgādinirvahaṇena varṇavyatyāsaḥ>
nāgajīrṇaṃ rocanābhaṃ hārītaṃ tāmravāhitaṃ /
tīkṣṇajīrṇaṃ ravisamaṃ vaṅgajīrṇaṃ japānibhaṃ
<prathamaṃ tārabījam>
śvetābhrasatvaṃ tīkṣṇaṃ ca tāpyaṃ ca vimalāṃ tathā /
kharparaṃ ca samaṃ sarvaṃ kuṭilaṃ ca caturguṇaṃ
dhametsarvaṃ cūrṇayecca bhasmayetpuṭapañcakaiḥ /
tāre drute śataguṇaṃ vāhayecca śanaiḥ śanaiḥ
tārabījaṃ idaṃ khyātaṃ jāraṇe paramaṃ hitaṃ /
<dvitīyaṃ tārabījam>
yathā tāpyena kuṭilaṃ tathā tāpyena mārayet
tadbhāgaṃ ca samaṃ tālaṃ tatsamaṃ rajate drute /
triṃśadguṇaṃ bhavedyāvattāvadvāhyaṃ krameṇa ca
tārabījamidaṃ khyātaṃ pārade tacca jārayet /
<tṛtīyaṃ tārabījam>
tīkṣṇaṃ vaṅgaṃ ca vimalāṃ samāṃśaṃ cūrṇayetpriye
dvandvamelopaliptāyāṃ dhamettatkhoṭakaṃ bhavet /
tatkhoṭaṃ cūrṇayedamlairmardayetpuṭayediti
pañcavāraṃ prakurvīta bhasma tajjāyate priye /
tadbhasma vidrute tāre vāhayecca samaṃ samaṃ
dhamandhamandaśaguṇaṃ yāvadbhavati bhairavi /
tārabījaṃ idaṃ śreṣṭhaṃ rasarājasya jāraṇe
<caturthaṃ tārabījam>
śvetābhrasatvaṃ kuṭilaṃ tāramākṣīkasatvakaṃ /
trayaṃ samāṃśaṃ saṃcūrṇya liptamūṣāgataṃ dhamet
taccūrṇaṃ vāhayettāre tāratulyaṃ vinikṣipet /
yāvaddaśaguṇaṃ tāvattāramākṣīkavāpataḥ
tārabījaṃ idaṃ proktaṃ jāraṇe paramaṃ hitaṃ /
<pañcarmaṃ tārabījam>
tridvyekabhāgāndeveśi tīkṣṇatālāmalānkramāt
cūrṇitānliptamūṣāyāṃ kṣiptvā tīvrāgninā dhamet /
tatkhoṭaṃ cūrṇayedamlairmardayetpuṭayediti
saptadhā taddrute tāre vāhyaṃ daśaguṇaṃ tataḥ /
kṣiptvā kṣiptvā tālacūrṇaṃ tāraśeṣaṃ yathā dhamet
tārabījamidaṃ śreṣṭhaṃ jāraṇe paramaṃ hitaṃ /
<ṣaṣṭhaṃ tārabījam>
kharparī tālaśubhrābhrasattvakaṃ tāramākṣikaṃ
tulyaṃ sarvasamaṃ vaṅgaṃ sarvaṃ mūṣāgataṃ dhamet /
cūrṇayenmardayedamlaiḥ puṭedevaṃ tu saptadhā
taccūrṇaṃ vāhayettāre drute daśaguṇaṃ dhaman /
tāraśeṣaṃ bhavedyāvattāvatsyāttārabījakaṃ
<saptamaṃ tārabījam>
śvetābhrasatvaṃ vaṅgaṃ ca dvandvaṃ kuryācca pūrvavat /
taccūrṇe tālakaṃ dattvā pādamamlairvimardayet
puṭettasminkṣipettālaṃ pūrvavanmardanaṃ puṭaṃ /
evaṃ pañcapuṭaṃ kuryāttaccūrṇaṃ vāhayeddrute
rajate dvādaśaguṇaṃ tadbhavettārabījakaṃ /
<aṣṭamaṃ tārabījam>
śvetābhrasatvaṃ vaṅgaṃ ca vaṅgārdhaṃ tīkṣṇacūrṇakaṃ
tīkṣṇāṃśā tāravimalā sarvaṃ mūṣāgataṃ dhamet /
tatastaccūrṇayedamlaiḥ piṣṭvā ruddhvā puṭetpacet
pañcavāraṃ punastacca vāhayedrajate drute /
yāvacchataguṇaṃ tāvattālakaṃ ca kṣipandhamet
tāraśeṣaṃ bhavedyāvattāvatsyāttārabījakaṃ /
<tāmrabījam>
tāmrabījaṃ pravakṣyāmi jāraṇārthaṃ rasasya tu
svarṇaṃ tāmraṃ samaṃ devi tayostulyaṃ ca mākṣikaṃ /
ūrdhvādho nikṣipelliptamūṣāyāṃ taddhameddṛḍhaṃ
dhamedevaṃ ca daśadhā dattvā dattvātha mākṣikaṃ /
tāmrabījamidaṃ khyātaṃ bhāsvatkiraṇasaṃnibhaṃ
<prathamaṃ nāgabījam>
abhrakaṃ rasakaṃ tulyaṃ nāgabhasma caturguṇaṃ /
dhamayeccūrṇayettacca mākṣikeṇa ca mārayet
etatsamaṃ śilācūrṇamekīkṛtyātha vāpayet /
taddhametsadṛśe hemni vidrute śatadhā priye
nāgabījamidaṃ proktametatsūte tu jārayet /
<dvitīyaṃ nāgabījam>
nāgabījaṃ pravakṣyāmi śreṣṭhaṃ tadrasajāraṇe
rasakābhrakatāmre'hiṃ bhāgavṛddhyā dhamettataḥ /
mākṣikeṇa hataṃ tacca bījaṃ nirvāhayetpriye
dvātriṃśāṃśaguṇaṃ hemni vaṅgaṃ tāpyahataṃ vahet /
triṃśadguṇaṃ śilāvāpyaṃ nāgabījamudāhṛtaṃ
<vaṅgabījakramaḥ>
bījaṃ pravakṣyāmi vaṅgaṃ tālaṃ ca tāpyakaṃ /
samaṃ dhameccūrṇayecca tatsamaṃ tāpyatālakaṃ
mardayetpuṭayedamlairbhasma syātṣoḍaśaiḥ puṭaiḥ /
tāre drute śataguṇaṃ vāhayedvaṅgabhasma ca
tattāre tālakaṃ devi dvātriṃśadguṇamāvahet /
vaṅgabījamidaṃ jñeyametatsūte tu jārayet
<jāraṇe biḍayogāḥ>
viḍayogānpravakṣyāmi jāraṇārhānsurārcite /
<१. vaḍavānalaviḍaḥ>
sauvīraṃ gandhakaṃ kāṃkṣī kāsīsaṃ vyoṣasaindhavaṃ
sauvarcalaṃ sarjikā ca mālatītīrasambhavaṃ /
śigrumūlarasaiḥ sarvaṃ bhāvayetsaptavāsaraṃ
biḍo'yaṃ jāraṇe śreṣṭho nāmnā ca vaḍabānalaḥ /
<२. vaiśvānaraviḍaḥ>
arkakṣīrairdagdhaśaṅkhaṃ bhāvayetpuṭayetpriye
śatadhāyaṃ viḍaḥ prokto nāmnā vaiśvānaro mahān /
<३. jvālāmukhabiḍaḥ>
gandhakaṃ śaṅkhacūrṇaṃ ca saindhavaṃ ca viṣaṃ samaṃ
śatavāraṃ gavāṃ mūtraiḥ śigrumūlarasaistathā /
bhāvito'yaṃ biḍaḥ prokto nāmnā jvālāmukhaḥ smṛtaḥ
<४. agnijihvakabiḍaḥ>
palāśasya rasairbhāvyaṃ ṭaṅkaṇaṃ śatadhā priye /
lohānāṃ jāraṇe śreṣṭho biḍo nāmnāgnijihvakaḥ
<५ vaḍabābiḍaḥ>
kāntāsyaṃ gandhakaṃ cūlī caikaikaṃ lohajārakaṃ /
cūlīgandhakasindhūtthatālabhūkhagaṭaṅkaṇān
sakṣāramūtrairvipacennāmnāyaṃ vaḍabāmukhaḥ /
<६. mahāvaiśvānaro viḍaḥ>
devadāliṃ mokṣakaṃ ca niculaṃ ca punarnavāṃ
palāśaṃ kāñcanaṃ vāsāmeraṇḍaṃ vāstukaṃ tilaṃ /
kadalīmapi sarvāṅgaṃ khaṇḍitaṃ nāti śoṣayet
mūtravarge cāṣṭaguṇe prakṣipettadanantaraṃ /
samūlaṃ mūlakaṃ dagdhvā tilakāṇḍaṃ ca tatsamaṃ
kṣāradvayaṃ pūrvarase kṣiptvā sthāpyaṃ tryahaṃ khare /
ātape tadvastrapūtaṃ lohapātre dravaṃ pacet
bahavo budbudā bāṣpā udbhavanti yadā yadā /
trikṣāraṃ trikaṭuṃ gandhaṃ kāsīsaṃ loṇapañcakaṃ
saurāṣṭrīṃ rāmaṭhaṃ cūliṃ samaṃ cūrṇīkṛtaṃ kṣipet /
pracālayellohadarvyā guḍapāko yathā bhavet
samuttārya kṣipellohasaṃpuṭe saptavāsaraṃ /
bhūgarbhe dhānyarāśau ca saptāhaṃ dhārayetpunaḥ
saptāhaṃ dhārayedgharme mahāvaiśvānaro biḍaḥ /
<७. vahnibiḍaḥ>
jambīrāmlena śatadhā vanaśigrurasena ca
gandhakaṃ bhāvayedeṣa biḍaḥ syādvahnisaṃjñakaḥ /
navasāro'pi ca tathā gandhavatsa biḍo bhavet
<८. citrabhānubiḍaḥ>
gandhakaṃ niculakṣāraṃ guṃjābījaṃ ca ṭaṅkaṇaṃ /
mūlabījaṃ devadālyāḥ samaṃ sarvaṃ ca bhāvayet
tiktakośātakīnīraiḥ saptadhāmlagaṇaistathā /
biḍo'yaṃ citrabhānuḥ syātpradhānaṃ hemajāraṇe
<९. mahābiḍaḥ>
mūlakaṃ śṛṅgiveraṃ ca vahniṃ dagdhvā trayaṃ samaṃ /
gomūtre nikṣipettacca vastrapūtaṃ ca kārayet
anena bhāvito gandhaḥ śatadhā syānmahābiḍaḥ /
<१०. anyo mahābiḍaḥ>
tālaṃ śilā ṭaṅkaṇaṃ ca śaṅkhaṃ lavaṇaśuktike
mūtrāmlairvipacenmandaṃ vahnāveṣa biḍo mahān /
<११. vajrānalabiḍaḥ>
arkakṣīrairdagdhaśaṅkhaṃ śatadhā bhāvayettataḥ
mardayitvāmlavargeṇa ruddhvā pañcapuṭaiḥ pacet /
tatsamaṃ ṭaṅkaṇakṣāraṃ kṣiptvāmlagaṇabhāvitaṃ
kṛtvā manaḥśilāṃ gandhaṃ daradaṃ vidrumaṃ tataḥ /
nṛpāvartaṃ tu pañcānāṃ śaṃkhacūrṇaṃ samaṃ priye
bhāvayedamlavargeṇa tridinaṃ syānmahābiḍaḥ /
nāmnā vajrānalaḥ proktaḥ khoṭaḥ sūtasya jāraṇe
dvandvamelāpamūṣāyāṃ sāraṇe yojayetsadā /
pāradastu kṣaṇādeva vajrādīnyapi jārayet
<१२. anyo viḍaḥ>
nirdagdhaśaṅkhacūrṇaṃ ca ravikṣīraśatāplutaṃ /
puṭitaṃ bahuśo devi praśasto jāraṇe biḍaḥ
<१३. baḍabāmukho biḍaḥ>
śataśo vā plutaṃ cūrṇaṃ gandhakasya gavāṃ jalaiḥ /
nirdagdhaśaṅkhacūrṇaṃ tu śigrumūlāmbubhāvitaṃ
śataśo viṣasindhūtthasaṃyutaṃ vaḍabāmukhaḥ /
<१४. sarvajārakabiḍaḥ>
gandhakaṃ bhāvayetkanyādhuttūrakaravīrajaiḥ
dravaistu śatadhā gharme viḍo'sau sarvajārakaḥ /
<१५. anyo biḍaḥ>
tāmravallīdalarasaiḥ plāvayedgandhasaindhavaṃ
saptāhena bhavedenaṃ niyuñjyāddhemajāraṇe /
<१६. siddhabiḍaḥ>
saindhavaṃ kunaṭī gandhaṃ pratyekaṃ ca palaṃ palaṃ
bhūlatā tripalaṃ sarvaṃ mardayecchoṣayetpacet /
evaṃ kuryādaṣṭavāraṃ ayaṃ siddhabiḍaḥ smṛtaḥ
<abhrakajāraṇam>
athābhrajāraṇaṃ karma vakṣyāmi śṛṇu pārvati /
taptakhalve catuḥṣaṣṭiniṣkasūtaṃ sucāritaṃ
bhāvitaṃ gaganaṃ caikaṃ niṣkaṃ tatra vinikṣipet /
trikṣāraṃ pañcalavaṇaṃ bhūkhagāmlajavetasān
ṣoḍaśāṃśānrasendrasya kṣipejjambīravāriṇā /
mardayedyāmamātraṃ tu kūrmayantre viḍānvite
paceddinaṃ vinikṣipya jīrṇagrāso bhavedrasaḥ /
etatsūtaṃ taptakhalve kṣiptvā rājīguḍorṇakaṃ
iṣṭikāṃ gṛhadhūmaṃ ca saindhavaṃ pāradasya tu /
etatsarvaṃ ṣoḍaśāṃśaṃ mardyamamlagaṇairdinaṃ
caṇḍātape piṇḍitaṃ tadrase baddhvātha poṭalaṃ /
amlavargeṇa bharite ḍolāyantre paceddinaṃ
pratigrāse tvidaṃ kuryātpunargrāsaṃ apekṣate /
grāso'jīrṇo yadi bhavetpācyaḥ kacchapayantrake
evaṃ grāsakrameṇaiva jārayedgaganādikaṃ /
catuḥṣaṣṭitamāṃśādi catuḥṣaṣṭiguṇāvadhi
rasendre jārayedgrāsaṃ dattvā dattvā punaḥ /
<jīrṇābhrakarasalakṣaṇam>
catuḥṣaṣṭyaṃśake sūto vyomasatve tu jārite
daṇḍadhārī jalūkābho vaiṣa dvātriṃśadaṃśake /
ṣoḍaśāṃśe vāyasasya viṣṭhātulyo'ṣṭamāṃśake
dadhimaṇḍasamo devi caturthāṃśe tu jārite /
navanītasamo dvyaṃśe golābho jārito bhavet
abhrake samajīrṇe tu śatavedhī bhavedrasaḥ /
ghane dviguṇajīrṇe tu sahasrāṃśena vedhayet
caturguṇe'bhrake jīrṇe tvayutāyurbhavetpriye /
gagane'ṣṭaguṇe jīrṇe brahmāyurlakṣavedhakaḥ
viṣṇvāyuḥ ṣoḍaśaguṇe jīrṇe'bhre koṭivedhakaḥ /
dvātriṃśadguṇite jīrṇe rudrāyurdaśakoṭibhiḥ
catuḥṣaṣṭiguṇe jīrṇe nityāyuḥ śatakoṭibhiḥ /
abhrake samajīrṇe tu raso doṣānvimuñcati
jahāti svagatānsarvānsarvalohāni bhakṣayet /
<pakṣaccheda>
yantrādadho na patati naivotpatati cordhvataḥ
nodgārī kapilo varṇe vahnau tiṣṭhati niścalaḥ /
vipruṣo muñcate devi chinnapakṣo bhavedrasaḥ
samajīrṇe tu bālaḥ syādyuvā jīrṇacaturguṇaḥ /
vyomaṣaḍguṇajīrṇastu vṛddhasaṃjño bhavedrasaḥ
bālo vidhyati kalkena yuvā patrapralepataḥ /
jāritastu rasendro'yaṃ vṛddho lohāni vidhyati
bālaḥ sūto rujaṃ hanti na samartho rasāyane /
yuvā rasāyane dakṣo vṛddhaḥ syāddehalohayoḥ
<anyajāraṇaprakāraḥ>
abhāve ghanasatvasya kāntasatvaṃ pradīyate /
tadabhāve bhavettīkṣṇamevaṃ dvandvāni jārayet
ghanajīrṇasya sūtasya tato dvandvāni jārayet /
rasendro dvandvarahitaṃ na caredabhrasatvakaṃ
tasmāddhemādilohena yuktamabhraṃ careddhruvaṃ /
nāgābhraṃ vāpi vaṅgābhraṃ tāmrābhraṃ vā surārcite
tārābhraṃ vāpi hemābhraṃ tāpyābhraṃ vāpi jārayet /
ghanasatvaṃ yathā jīrṇaṃ tathā dvandvāni jārayet
dvandvabījarasasyātha pakvabījāni jārayet /
<jāraṇāphalam>
khalvaṃ tu pīṭhikā devi rasendro liṅga ucyate
mardanaṃ candanaṃ tasya grāsaḥ pūjā vidhīyate /
kṣīyamāṇe pātakaughe sulabhā rasajāraṇā
jāraṇāyāṃ ca labdhāyāṃ jñānaṃ kaivalyadaṃ bhavet /
tāvanmuktiḥ kutaḥ kānte yāvanno vetti jāraṇāṃ
jāraṇā sādhakendrasya muktivyaktikarā priye /
jāraṇārthaṃ raso yāvaddinaṃ vahnau tu dhāryate
śivaloke sukhaṃ bhuṅkte tāvatkalpasahasrakaṃ /
dhārayedyo rasaṃ vahnāvekāhaṃ vā tadardhakaṃ
kṣīyante tasya pāpāni bahujanmārjitāni ca /
suvarṇaretaso mitraṃ svarṇadehastathā rasaḥ
asahatvaṃ sūtavahnau toye maitraṃ suvarṇataḥ /
caturguṇena vastreṇa pīḍito nirmalaśca saḥ
gālanakriyayā grāse sati niḥśeṣanirgate /
sa bhaveddaṇḍadhārī ca jīrṇagrāsastadā rasaḥ
hrāṃ hrīṃ hrūṃ hraiṃ hrauṃ hraḥ phaṭraseśvarāya sarvasattvopahārāya grāsaṃ gṛhṇa gṛhṇa hrīṃ svāhā /
<garbhadrutiḥ; garbhadrāvaṇayogyabījasiddhiḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
garbhadrutiṃ pravakṣyāmi jāritasya rasasya ca /
garbhadrāvaṇayogyāni bījāni śṛṇu bhairavi
nāgabhasma ca mākṣīkaṃ gandhakaṃ ca samaṃ samaṃ /
cūrṇitaṃ vāhayetsvarṇe triguṇaṃ drāvite dhaman
pūtibījamidaṃ sūtagarbhe dravati tatkṣaṇāt /
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
svarṇe nāgaṃ samāvartya śilācūrṇaṃ kṣipankṣipan
nāgakṣaye punarnāgaṃ dattvā dattvā trivārakaṃ /
svarṇaśeṣaṃ bhavedyāvattāvaddhāmyaṃ punaḥ punaḥ
etadbījaṃ dravatyeva rasagarbhe tu mardanāt /
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
suvarṇaṃ tāpyasatvaṃ tu samaṃ mūṣāgataṃ dhamet
tasmindrute tāpyacūrṇaṃ tulyaṃ tulyaṃ kṣipankṣipan /
mākṣīkasatvaṃ triguṇamevaṃ vāhyaṃ punaḥ punaḥ
etadbījaṃ rasendrasya garbhe dravati mardanāt /
<caturthaḥ prakāraḥ>
suvarṇasya samaṃ tāpyasatvamāvartayettataḥ
kuryātkaṇṭakavedhyāni patrāṇi ca vilepayet /
lavaṇenāmlapiṣṭena gandhatulyena pārvati
tāni patrāṇi ca puṭe paceddhemāvaśeṣitaṃ /
etadbījaṃ rasendrasya garbhe dravati mardanāt
<pañcamaḥ prakāraḥ>
tāpyatulyaṃ ca sindhūtthaṃ mardayedamlakena ca /
tatsaṃpuṭe puṭe pacyātpunaḥ saṃmardayetpuṭet
punaḥ punardviṣaḍvāramasya tulyaṃ ca nāgajaṃ /
bhasma saṃmardayedamlairanena svarṇapatrakaṃ
liptvā liptvā dhametsaptavāraṃ tadvāhayettataḥ /
drutaṃ taṃ vāpayetpūrvaṃ kalkitaiḥ saptavārakaṃ
etadbījaṃ rasendrasya garbhe dravati mardanāt /
<ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ>
kāsīsaṃ ṭaṅkaṇaṃ gandhaṃ tāpyaṃ sauvarcalaṃ śilāṃ
tulyaṃ saṃmardayetsarvāṃścaṇakāmlairdināvadhi /
etadbījaṃ rasendrasya garbhe dravati mardanāt
<garbhadrāvaṇe mūṣāyantrasiddhiḥ>
suvarcalaṃ ca kāsīsaṃ yavakṣāraṃ ca ṭaṅkaṇaṃ /
mākṣikaṃ saindhavaṃ cullī sāmudraṃ rājikā tathā
tulyaṃ kāṃkṣīṃ ca karpūraṃ arkasnukkṣīramarditaṃ /
anena lepayenmūṣāṃ biḍenāṃgulamātrakaṃ
mūṣāyantramidaṃ śreṣṭhaṃ garbhadrāvaṇakarmaṇi /
<garbhadrutiprakārāḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
svarṇaṃ tāmraṃ mṛtaṃ tīkṣṇaṃ rañjitaṃ pakvabījakaṃ
garbhadrāvaṇabījaṃ ca sarvamāvartayeddṛḍhaṃ /
drute'smiṃstāpyacūrṇaṃ ca kṣiptvā kṣiptvā dhamandhaman
yāvatkṣayaṃ gate tāmratīkṣṇe tāvatsureśvari /
etadbījaṃ rasendrasya garbhe dravati mardanāt
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
hema gandhahataṃ nāgaṃ pakvabījasya sādhanaṃ /
taddvayaṃ liptamūṣāyāṃ andhrayitvā dhameddṛḍhaṃ
taccūrṇaṃ abhiṣiktaṃ ca rasagarbhe dravatyalaṃ /
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
suvarṇe vidrute śulbaṃ mṛtaṃ tīkṣṇaṃ śanaiḥ śanaiḥ
vāhayetṣaḍguṇaṃ yāvattadrase dravati priye /
<caturthaḥ prakāraḥ>
mahārasānanurasānkṣīṇalohāni cākṣaye
samāṃśaṃ samamākṣīkagandhakāvāpayogataḥ /
śataśo vāhayedetadakṣīṇāṃśāvaśeṣitaṃ
samāṃśaṃ rasarājasya garbhe dravati niścitaṃ /
<pañcamaḥ prakāraḥ>
jāritasya rasendrasya catuḥṣaṣṭitamāṃśakaṃ
garbhadrāvaṇabījaṃ ca taptakhalve vinikṣipet /
śilārucakamākṣīkagandhakāsīsaṭaṅkaṇaiḥ
mardayeccaṇakāmlena sarvametaddināvadhi /
rasasyaitatṣoḍaśāṃśaṃ dattvā bījaṃ ca dāpayet
mucyate yatra yatraiva tattaddravati tatkṣaṇāt /
<ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ>
apāmārgapalāśotthabhasmakṣāraṃ samāharet
ṭaṅkaṇaṃ sayavakṣāraṃ kāsīsaṃ ca suvarcalaṃ /
sāmudraṃ saindhavaṃ rājīṃ mākṣikaṃ navasārakaṃ
karpūraṃ mākṣikaṃ tulyaṃ snuhyarkakṣīramarditaṃ /
mūṣālepamanenaiva kṛtvā kuryādbiḍena ca
lepaṃ aṅgulamānena prāksūtaṃ cātra nikṣipet /
ruddhvā svedyaṃ dinaikaṃ tu karīṣāgnau dravatyalaṃ
ityevaṃ drāvitaṃ jāryaṃ yāvadbījaṃ tu ṣaḍguṇaṃ /
<१३. bāhyadrutiḥ>
śive vakṣyāmi te bāhyadrutikarma yathākramaṃ
yenopāyenābhrakādidrutirbhavati tacchṛṇu /
<abhrakadrutiḥ>
athābhrakadrutiṃ vakṣye kañcukīkandameva ca
kapitindau keśataile pratyekaṃ tu tridhā vapet /
mūṣāyāṃ drāvayitvā tadabhrasatvaṃ drutirbhavet
<svarṇadrutiḥ>
phalapāṃśurdevadālyāḥ śakagopo'śvalālakāḥ /
ṭaṅkaṇaṃ jālinīnīrairbhāvayedbahudhā priye
drāvayetkāñcanaṃ tatra vapetsūtasamā drutiḥ /
<sarvaratnadrutiḥ>
trikṣāraṃ caṇakāmlaṃ ca rāmaṭhaṃ cāmlavetasaṃ
tathā jvālāmukhīkṣāraṃ sthalakumbhīrasena ca /
piṣṭvā snuhyarkayoḥ kṣīraistadgole mṛdu hīrakaṃ
nikṣipettacca jambīre ḍolāyantre tryahaṃ pacet /
evaṃ kṛte hīrakasya drutirbhavati sūtavat
padmarāgādiratnānāṃ drutireva kṛte bhavet /
<drutimelāpanam>
drutīnāṃ melanaṃ vakṣye śṛṇu bhairavi tattvataḥ
kṛṣṇāgaruśca kastūrī brahmabījaṃ ca mākṣikaṃ /
nārīpuṣpaṃ viṣaṃ hiṃgu laśunaṃ ṭaṅkaṇaṃ niśā
etaiḥ samaṃ drutiṃ sūtaṃ taptakhalve vimardayet /
pāṭhā vandhyā tālamūlī nīlī trividhacitrakaṃ
padmakandaṃ kṣīrakandaṃ balā guñjāmṛtārdrakaṃ /
aśvalālā nimbapatraṃ strīstanyaṃ ca samaṃ samaṃ
eteṣāṃ grāhayetsvacchaṃ rasaṃ vastreṇa gālitaṃ /
etaddrutiyute sūte kṣiptvā kṣiptvā vimardayet
milanti drutayaḥ sarvāḥ pārade nātra saṃśayaḥ /
drutayo militā yena yantraṃ tenaiva kacchapaṃ
limpecca biḍayogena melayejjārayetkramāt /
ityevaṃ rasarājasya ṣaḍguṇāṃ jārayeddrutiṃ
<१४. rañjanam>
drutijīrṇasya sūtasya rañjanaṃ śṛṇu pārvati /
tasmādrañjakabījānāṃ rañjanaṃ ca vadāmi te
<rañjanatailavidhiḥ>
palāśapuṣpaṃ mañjiṣṭhā lohitaṃ karavīrajaṃ /
puṣpaṃ ca khadiraṃ raktacandanaṃ kukkuṭī tathā
niśādvayaṃ ca saralaṃ devadāruṃ japāsumaṃ /
anyāni raktapuṣpāṇi lākṣātoyena mardayet
etaccaturguṇaṃ tailaṃ tailādraktaprasūnajaṃ /
dravaṃ caturguṇaṃ deyaṃ tailaśeṣaṃ yathā bhavet
tasminniṣecayedbījaṃ ekaviṃśativārakaṃ /
rañjayetpakvabījāni sarvāṇyevaṃ surārcite
<nāgabījarañjanam>
kharpare nāgamādāya caṇḍāgniṃ jvālayedadhaḥ /
palāśaparṇabījāni kṣipettasminpracālayet
palāśadaṇḍenāmardyaṃ caturyāmena bhasmati /
tadbhasma gandhakaṃ tulyamamle yāmaṃ prapeṣayet
ruddhvā puṭedgajapuṭe svāṅgaśītaṃ taduddharet /
taccaturthāṃśakaṃ gandhaṃ dattvā piṣṭvā puṭe pacet
evaṃ dvisaptavāreṇa nāgaṃ syādraktavarṇakaṃ /
vāśāpañcāṅgacūrṇaṃ ca taccūrṇaṃ kakubhasya ca
śigrukiṃśukakoraṇḍaśākapuṣpāṇi nāginīṃ /
ahimāraṃ kumārīṃ ca nāgakanyāṃ ca cūrṇayet
etatsarvaṃ caikabhāgaṃ dvibhāgaṃ ca manaḥśilāṃ /
bhāṇḍe sarvaṃ vinikṣipya gavāṃ mūtre caturguṇe
pacetpādāvaśeṣaṃ tu pūrvanāge kṣipankṣipan /
cullyāṃ pacedbrahmadaṇḍaiścālayetsaptavāsaraṃ
idaṃ nāgaṃ pakvabīje drute nirvāhayettridhā /
rañjitaṃ jāyate bījaṃ mukhyaṃ syādrasarañjane
<bījarañjanaprakāraḥ>
tāpyasatvaṃ ca kṛṣṇābhrasatvacūrṇaṃ dhametsamaṃ /
tasmindrute tāpyacūrṇaṃ mṛtaśulbaṃ kramādvahet
triguṇaṃ tadbhavedbījaṃ rañjakaṃ parameśvari /
<anyaḥ prakāraḥ>
kunaṭī mākṣikaṃ gandhaṃ daradaṃ peṣayetsamaṃ
raktavargasya gomūtre peṣitasya rase priye /
peṣayecchoṣayetsaptavāraṃ taccūrṇayetkṣipet
dvaṃdvite tīkṣṇatāmre ca tulyaṃ kṣiptvā dhameddṛḍhaṃ /
jyotiṣmatītailayukte raktavarge niṣecayet
punaśca pūrvacūrṇaṃ tu tulyaṃ kṣiptvā dhametpriye /
secayetsaptadhā tvevaṃ syādbījaṃ rasarañjakaṃ
<anyaḥ prakāraḥ>
tāraṃ ca vimalāsattvaṃ samāṃśaṃ drāvayettataḥ /
saraktavarge gomūtre bhāvitaṃ daradaṃ tridhā
tattulyaṃ nikṣipettasmindhamedevaṃ tu saptadhā /
kṣiptvā kṣiptvā ca daradaṃ syādbījaṃ rasarañjakaṃ
<anyaḥ prakāraḥ>
ghanasattvaṃ ahiṃ svarṇaṃ samāṃśaṃ dvaṃdvitaṃ dhamet /
kharpare raktavargaṃ ca mākṣikaṃ gairikaṃ śilāṃ
samaṃ saṃcūrṇayettasminvāpayecca samaṃ samaṃ /
daśavāraṃ bhavedetadbījaṃ sūtendrarañjakaṃ
<anyaḥ prakāraḥ>
yavaciñcārasairbhāvyā raktavarṇā manaḥśilā /
viṃśadvāraṃ prayatnena tena kalkena lepayet
nāgapatraṃ puṭe pacyādyāvaccūrṇamupāgataṃ /
rasakasya tu bhāgāṃstrīnbhāgaikaṃ daradasya ca
śilāgandhaviṣāṇāṃ ca trayāṇāmekabhāgakaṃ /
secayenmātuluṅgāmlaiḥ tena kalkena lepayet
mūṣāgarbhe kṣipettattatpūrvanāgaṃ dhamettataḥ /
drutaṃ yāvatsamuddhṛtya liptvā mūṣāṃ punardhamet
ityevaṃ saptadhā dhāmyaṃ nāgaṃ svarṇanibhaṃ bhavet /
<anyaḥ prakāraḥ>
pītābhrakasya satvaṃ tu pūrvanāgaṃ ca tatsamaṃ
dvaṃdvitaṃ pūrvayogena hyabhiṣiktaṃ ca kārayet /
anena dvandvayogena vāpo deyo drutasya ca
pakvabījasya vārāṃstrīntadbījaṃ rañjitaṃ śubhaṃ /
<tārabījarañjanam>
athātastārabījānāṃ rañjanaṃ śṛṇu pārvati
nānābhūruhasambhūtaśvetapuṣparase priye /
caturbhāge caikabhāgaṃ kaṅguṇītailakaṃ kṣipet
tailāvaśeṣaṃ vipacettārabījāni tatra vai /
bhūyo bhūyo drāvayitvā secayedekaviṃśatiṃ
bījāni rañjitānyevaṃ bhaveyū rasarañjane /
evaṃ vaṅgasya bījāni rañjayetparameśvari
<rañjanakramaḥ>
drutijīrṇasya sūtasya catuḥṣaṣṭitamāṃśakaṃ /
nikṣipedrañjakaṃ bījaṃ taptakhalve dināvadhi
mardayettaptakhalve tu pacetkacchapayantrake /
evaṃ grāsakrameṇaiva ṣaḍguṇaṃ jārayetpriye
<१५. १७. sāraṇatrayam; sāraṇārthe vajrabījasādhanam; prathamaḥ prakāraḥ>
rañjitasya rasendrasya pravakṣye sāraṇātrayaṃ /
sāraṇā yogyabījāni divyāni ca surārcite
svarṇaṃ dvādaśabhāgaṃ syāttadardhaṃ śuddhapāradaṃ /
rasendrārdhaṃ nāgabhasma caturbhāgaṃ mṛtaṃ paviṃ
etaccatuṣṭayaṃ cāmlairmardayettaptakhalvake /
uddhṛtya dvandvamelāpamūṣāyāṃ rodhayeddhamet
haṭhāttacca milatyeva vajrabījaṃ idaṃ priye /
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
bhāvayecchāribākṣīrairmṛtaṃ vajraṃ dinaṃ tataḥ
mardayedgolakaṃ kṛtvā śoṣayeccaikabhāgakaṃ /
tribhāgaṃ rasarājaṃ ca caturbhāgaṃ suvarṇakaṃ
amlena mardayetpiṣṭiṃ kṛtvā tadvajragolakaṃ /
tatpiṣṭyā veṣṭayettacca bhūrjapatreṇa veṣṭayet
pakṣaṃ nyaseddhānyarāśau taduddhṛtya punaḥ priye /
dhameddhaṭhānmilatyeva vajrabījaṃ idaṃ bhavet
vajraṣoḍaśabhāgena svarṇapatreṇa veṣṭayet /
tatkṣiptvā liptamūṣāyāṃ svarṇāṃśaṃ śvetakācajaṃ
cūrṇaṃ vā nṛkapālaṃ vā cūrṇaṃ kṛtvā vinikṣipet /
nirudhya ca dhamettīvraṃ evaṃ kuryātpunaḥ punaḥ
kṣiptvā kṣiptvā śvetakācaṃ nṛkapālamathāpi vā /
saptadhaivaṃ milatyeva vajrabījamidaṃ bhavet
<sāraṇātailam>
ataḥ paraṃ sāraṇāyāṃ pravakṣye tailasādhanaṃ /
jyotiṣmatīkarañjākṣakaṭutumbīsamudbhavaṃ
tailaṃ kūrmavarāhādimeṣamatsyasamudbhavaṃ /
jalūkābhekajātā ca vasā grāhyā vidhānataḥ
raktavargaḥ pītavargaḥ kvāthyaḥ kṣīraiścaturguṇaiḥ /
puṣpāṇāṃ raktapītānāṃ anekānāṃ dravaṃ haret
pāṭalīkākatuṇḍyutthamahārāṣṭrīdravaṃ tathā /
ekāṃśaṃ tailaṃ ekāṃśā vasā kvāthaścaturguṇaḥ
dvyaṃśaiḥ puṣpadravairdvyaṃśānpāṭalyādidravānapi /
sarvaṃ tāmramaye pātre mṛdunā vahninā pacet
tasminkṣipetṣoḍaśāṃśaṃ bhūlatāmalatāpyakaṃ /
vikhyātaṃ sāraṇātailaṃ rasarājasya jāraṇe
rañjitaṃ rasarājaṃ tu sāraṇātailasaṃyutaṃ /
nikṣipetsāraṇāyantre nālamūṣāṃ gataṃ drutaṃ
bījaṃ tu ḍhālayetsūte catuḥṣaṣṭitamāṃśakaṃ /
uddhṛtya taptakhalve tu paṭvamlairmardayeddinaṃ
tataḥ kacchapayantre tu savivye pācayeddinaṃ /
ityevaṃ ṣaḍguṇaṃ sāryaṃ sārito jāyate rasaḥ
evaṃ dvitīyavāre tu kṛte sūto'nusāritaḥ /
tathā tṛtīyavāre tu rasaḥ syātpratisāritaḥ
<१८. vedhaḥ>
sāritasya rasendrasya haritālaṃ samāṃśakaṃ /
mardayeddhūrtatailaiśca dinaṃ divyauṣadhidravaiḥ
tata uddhṛtya kṣipedvajramūṣāyāṃ vipaceddinaṃ /
karīṣāgnāviti punarmardyaṃ pācyaṃ tridhā priye
anena karmaṇā devi sūto baddhamukho bhavet /
baddhavaktrasya sūtasya bhāgamekaṃ surārcite
sutāratāmratīkṣṇānāṃ cūrṇānāṃ ekabhāgakaṃ /
sarvaṃ saṃmardayeddevadālīnīrairdinaṃ tataḥ
madhvājyaiśca dinaṃ mardyaṃ tena kuryātsugolakaṃ /
nikṣipedvajramūṣāyāṃ ruddhvā tīvrāgninā dhamet
sa rasaḥ khoṭabaddhaḥ syāttatkhoṭaṃ kācaṭaṅkaṇaiḥ /
tejaḥpuñjo bhavedyāvattāvatkuryāddhamandhaman
taṃ rasaṃ yojayeddehe lohe roge ca pārvati /
<dehavedhakramaḥ>
dehavedhaṃ pravakṣyāmi sāvadhānaṃ śṛṇu priye
pācanasnehanasvedavamanārecanaiḥ kramāt /
śarīraṃ śodhayelloṇakṣārāmlādivivarjitaḥ
tatastvāroṭakaṃ sūtaṃ bhakṣayetparameśvari /
kṣetraṃ kṛtvā śarīraṃ tu tataḥ siddharasaṃ kṣipet
śatavedhirasaṃ pūrvaṃ tataḥ sāhasravedhakaṃ /
daśasāhasravedhaṃ ca lakṣavedhakaraṃ rasaṃ
vedhakaṃ daśalakṣasya koṭivedhaṃ surārcite /
gandhakena yutaṃ sūtaṃ krameṇānena suvrate
sa rasaḥ kramate dehe siddhayaḥ sambhavanti hi /
rasāyane tu yāḥ proktā mūlikā dehasiddhidāḥ
tābhiryukto rasendrastu dehe saṃkramate priye /
krāmati tanau hi sūto janayati putrāṃścadevatāgarbhān
khe gamanena ca nityaṃ saṃcaraṇaṃ sakalabhuvaneṣu /
dhātā bhuvanatritaye sraṣṭādyo brahmayoniriva
viṣṇuriva pālanārthe saṃhartā rudradevavatsatkalaṃ /
<lohavedhakramaḥ>
krāmaṇaṃ lohavedhasya vakṣyāmi śṛṇu bhairavi
daradaṃ mākṣikaṃ kāntaṃ śilāṃ gandhaṃ viṣaṃ ghanaṃ /
rasakaṃ bhūlatāṃ hiṅgu kāntāsyaṃ ṭaṅkaṇaṃ priye
gandhakena hataṃ tāmraṃ bhujaṅgaṃ śilayā hataṃ /
daradena hataṃ tīkṣṇaṃ mahiṣīkarṇasambhavaṃ
malaṃ vāyasaviṣṭhāṃ ca prathamārtavaraktataḥ /
anena veṣṭayetsiddhasūtaṃ loheṣu vedhayet
tārakṛṣṭyaṣṭanavatiḥ svarṇamekaṃ tathā rasaḥ /
śatavedhī tu vikhyātastvevaṃ sāhasravedhakaḥ
vedhayeddaśasāhasraṃ lakṣaṃ koṭimathārbudaṃ /
jāraṇāyāṃ balaṃ yāvattāvallohāni vedhayet
<१. krāmaṇayogaḥ>
mākṣikaṃ bhūlatāṃ sūtaṃ kunaṭīṃ ṭaṅkaṇaṃ tathā /
strīstanyaraktaṃ sampiṣṭaṃ krāmaṇaṃ kṣepalepayoḥ
<२. krāmaṇayogaḥ>
hiṅgulaṃ rasakaṃ kāntaṃ indragopaṃ viṣaṃ tathā /
mardayettailaraktābhyāṃ krāmaṇaṃ kṣepalepayoḥ
<३. krāmaṇayogaḥ>
gaṇḍolaviṣabhekāsyamahiṣīnetrajaṃ malaṃ /
rudhireṇa samāyuktaṃ rasasaṃkrāmaṇe hitaṃ
<४. krāmaṇayogaḥ>
rocanaṃ gugguluṃ stanyaṃ indragopaṃ viṣaṃ tathā /
sarvaṃ saṃmardayeddevi rasasaṃkrāmaṇe hitaṃ
<५. krāmaṇayogaḥ>
viṣṇukrāntā madhūcchiṣṭaṃ māhiṣaṃ karṇajaṃ malaṃ /
bhūlatā kākaviṣṭhā ca lāṅgalī dvipadīrajaḥ
nararaktaṃ brahmasomā surasā śailajaṃ priye /
śṛṅgī ca lakṣmaṇā gṛdhrakarṇī ca krāmaṇaṃ paraṃ
<६. krāmaṇayogaḥ>
śrīveṣṭanimbaniryāsastrīstanyaviṣaṭaṅkaṇaiḥ /
goghṛtena samāyukto lohe saṃkrāmate rasaḥ
<७. krāmaṇayogaḥ>
paramaṃ krāmaṇaṃ vaṅgaṃ mṛganābhaṃ ca pārvati /
mātṛvāhaḥ kulīraśca śaṅkhābhyantarajo malaḥ
tathā kapitthaniryāso rasasaṃkrāmaṇaṃ paraṃ /
krāmaṇaṃ rasarājasya vedhakāle pradāpayet
âk, १, ५
<viśeṣajāraṇākramaḥ>
śrībhairavī /
sāmānyajāraṇā proktā tvayā pūrvaṃ sadāśiva /
viśeṣajāraṇaṃ brūhi yathā jānāmyahaṃ prabho
śrībhairavaḥ /
śṛṇu devi vakṣyāmi bhūcarākhyaṃ tu jāraṇaṃ /
<bhūcarī jāraṇā>
kṛṣṇaṃ pītaṃ tathā raktaṃ śulbe tīkṣṇe ca melayet
śulbaṃ śuddhaṃ yadā jīrṇaṃ dvāviṃśatiguṇaṃ mate /
gandhanāgaṃ tato'rdhaṃ tu krameṇaiva tu melayet
hemnā tu saha dātavyaṃ sūtakaikena ṣoḍaśa /
gandhanāgaṃ yadā jīrṇaṃ tadā baddho bhavedrasaḥ
hemni jīrṇe tato'rdhena mṛtalohena rañjayet /
gandhakena hataṃ śulbaṃ mākṣikaṃ daradāyasaṃ
puṭena mārayecchuddhaṃ hema dadyāttu ṣaḍguṇaṃ /
sūtake hemabījaṃ ca yadā jīrṇaṃ caturguṇaṃ
baddharāgaṃ vijānīyāddhemābho jāyate rasaḥ /
sāraṇāyantramadhyasthaṃ tenaiva saha sārayet
tribhāgaṃ sāritaṃ kṛtvā punastatraiva jārayet /
jāritaḥ sāritaścaiva punarjāritasāritaḥ
saptaśṛṅkhalikāyogātkoṭivedhī bhavedrasaḥ /
bhūcarī jāraṇā proktā khecarīṃ jāraṇāṃ śṛṇu
<khecarī jāraṇā>
hīnarāgāni ratnāni rasocchiṣṭāni kārayet /
kaṭutuṃbasya bījāni tasyārdhena tu dāpayet
mahājārasamāyuktaṃ kalkaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ /
vajramūṣāmukhe caiva tanmadhye sthāpayedrasaṃ
katakaṃ kanakaṃ caivaṃ ekīkṛtya vimardayet /
padmarāgapralepaṃ tu rase grāsaṃ tu dāpayet
bhakṣitavyaṃ prayatnena natvā ca gurudevayoḥ /
sarvasiddhānnamaskṛtya devatāśca viśeṣataḥ
mūrcchāṅgadāhaśca tato jāyate nātra saṃśayaḥ /
ātmānamutthitaṃ paśyeddivyadeho mahābalaḥ
śaṅkhakāhalanirghoṣaiḥ siddhavidyādharaiḥ saha /
icchayā vicarellokānkāmarūpī vimānagaḥ
devā vai yatra līyante siddhastatraiva līyate /
<anyo jāraṇāprakāraḥ>
punaranyaṃ pravakṣyāmi jāraṇāyogaṃ uttamaṃ
sughṛṣṭaṃ pātitaṃ sūtaṃ sarvadoṣojjhitaṃ tataḥ /
śākapallavasāreṇa viṣṇukrāntārasena ca
pālāśapuṣpatoyena bhāvitaṃ gandhakaṃ samaṃ /
samaṃ kṛṣṇābhrasatvaṃ ca rasakaṃ cāṣṭakaṃ guṇaṃ
tīkṣṇaśulboragaṃ caiva kūrmayantreṇa jārayet /
kāñcanaṃ jārayetpaścādbiḍayogena pārvati
tataḥ siddhaṃ vijānīyāddvaidhaṃ śulvasya dāpayet /
karmasaṃkhyāpramāṇena nāgo bhavati kāñcanaṃ
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi jāraṇākramaṃ uttamaṃ /
bījacūrṇāni tailena bhāvayitvā punaḥ punaḥ
ṣoḍaśāṃśena taṃ grāsamaṅgulyā mardayecchanaiḥ /
ārdrakādi tato yogāddātavyaṃ ṣoḍaśāṃśataḥ
bhūrje dattvā tato deyaṃ ḍolāyantre vinikṣipet /
ahorātreṇa tadbījaṃ sūtako grasati priye
samuddhṛtya rasaṃ devi khalve saṃmardayettataḥ /
tato yantre vinikṣipya divārātraṃ dṛḍhāgninā
taptaṃ samuddhṛtaṃ yantrāttaptakhalve vimardayet /
mardayitvārdrake piṇḍe kṣiptvātha tripuṭaṃ dahet
tato garbhe patatyāśu jarate tatsukhena tu /
ḍolāyantre tato dadyādārdrapiṇḍena saṃyutaṃ
tṛtīyadivase sūto jarate grasate tataḥ /
samajīrṇaṃ tato yāvatḍolāyantre vicakṣaṇaḥ
paścātkacchapayantreṇa samajīrṇaṃ tu pārvati /
tāmrāṃśadvādaśāṃśena kacchapena tu jārayet
prāgvadārdrakayogaṃ ca garbhadrāvaṇaṃ eva ca /
paścāttaṃ devi nikṣipya puṭaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ
aṣṭāṃśena tato grāsaṃ garbhadrāvaṃ ca pūrvavat /
kandodare sūraṇasya taṃ vinikṣipya sūtakaṃ
puṭayedvārtikastāvatyāvatkando na dahyate /
pādāṃśena tu mūṣāyāṃ grāsaḥ sūte vidhīyate
pūrvavacca biḍaṃ dadyādgarbhadrāvaṇameva ca /
evaṃ caturguṇe jīrṇe sūtako balavānbhavet
tataḥ śalākayā grāsamagnistho grasate rasaḥ /
tato ratnāni jāryāṇi vakṣyamāṇakrameṇa tu
abhrakaṃ bhrāmakaṃ caiva śaṅkhanābhiṃ tathaiva ca /
rasānuparasāndattvā mahājārasamanvitaṃ
vajrakandalatāṃ brāhmīmeṣaśṛṅgyamṛtāyasaṃ /
kaṭutumbasya bījāni mṛtalohāni pācayet
sarvāṇi samabhāgāni śikhiśoṇitamarditaṃ /
tāvattaṃ mardayetprājño yāvatkarma dṛḍhaṃ bhavet
mūṣā mallākṛtiścaiva kartavyācchādanaiḥ saha /
tanmadhye sthāpayetsūtamadhovātena dhāmayet
ādau tāvatprakartavyaṃ vajramauṣadhalepitaṃ /
gṛhyate nātra sandeho yathā tīvrahutāśane
kuliśādi bhaveddagdhaṃ karīṣā tena mardayet /
yāvadekādaśaguṇaṃ kuliśaṃ jārayedbudhaḥ
saṃdagdhā śaṅkhanābhiśca mātuluṅgarasaplutā /
muktāphalaṃ tato deyaṃ vajrajīrṇe tu sūtake
anena kramayogena hyekādaśaguṇaṃ bhavet /
kevalaṃ śikhipittaṃ ca nīlīniryāsamiśritaṃ
nīlotpalāni liptāni nikṣiptāni tu sūtake /
rasaḥ pibenmahārāgānhīnarāgānparityajet
ratnāni śikhipittaṃ ca mahāratnasamanvitaṃ /
sadratnaṃ lepayettena prakṣipedrasamadhyataḥ
rajanī caiva kaṅkuṣṭhaṃ brahmaniryāsabhāvitaṃ /
jāraṇaṃ puṣparāgasya tenaiva saha dāpayet
bahuratneṣu jīrṇeṣu bhṛṅgarājeṣu suvrate /
rasendro dṛśyatāṃ devi nīlapītāruṇacchaviḥ
<dhūmavedhīrasaḥ>
śuddhāni hemapatrāṇi śatāṃśenānulepayet /
puṭena mārayedetadindragopanibhaṃ bhavet
saṃsparśādvedhayetsarvaṃ idaṃ hema mṛtaṃ priye /
tribhāgaṃ sūtakendrasya teneva saha kārayet
mūṣāmadhye sthite tasminpunastenaiva jārayet /
dhūmavedhī bhaveddevi punaḥ punaḥ prasāritaḥ
anena kramayogena yadi jīrṇā triśṛṅkhalā /
vedhayennātra sandeho giripāṣāṇabhūtalaṃ
pārśve jyotiḥ pradṛśyeta ūrdhvaṃ dṛśyeta tena vai /
bhūcaraṃ taṃ vijānīyādrasendraṃ nātra saṃśayaḥ
tenāśrāntagatirdevi yojanānāṃ śataṃ vrajet /
divyatejā mahākāyo divyadṛṣṭirmahābalaḥ
sarvarogavinirmukto jīveccandrārkatārakaṃ /
tasya mūtrapurīṣaṃ tu sarvalohāni vidhyati
<anye vedhaprakārāḥ>
samajīrṇena vajreṇa hemnā ca sahitena ca /
agnistho jārayellohānbandhaṃ āyāti sūtakaḥ
sārayettena bījena sahasramapi vedhayet /
sāritaṃ jārayetpaścātlepyaṃ kṣepyaṃ sahasrataḥ
sārayettena bījena lakṣavedhaṃ avāpnuyāt /
anena kramayogena koṭivedhī bhavedrasaḥ
kevalaṃ tu yadā vajraṃ samajīrṇaṃ tu kārayet /
baddhaḥ sūtastadā jñeyo niṣkampo nirupadravaḥ
agnistho jāyate sūtaḥ śalākāṃ grasate kṣaṇāt /
haṭhāgninā dhāmyamāno grasate sarvamādarāt
grasate jarate sūtaṃ āyurdravyapradāyakaḥ /
mūṣāsthaṃ dhamayetsūtaṃ haṭhāgnau naiva kampayet
jārayetsarvaratnāni baddhaḥ khecaratāṃ nayet /
aṣṭalohe'ṣṭaguṇite jīrṇe syādrasabandhanaṃ
lohāni sarvāṃstriguṇaṃ triguṇaṃ kanakaṃ tathā /
dhūmāvaloke vedhī syātbhavennirvāṇado'mbaraḥ
ādāvaṣṭaguṇaṃ jāryaṃ vyomasattvaṃ mahārase /
samaṃ hemadaśāṃśena vajraratnāni jārayet
samaṃ ca jārayedvajraṃ tadāsau khecaro rasaḥ /
krame pradakṣiṇāvartaḥ koṭivedhī ca jāyate
<jīrṇadravyamānabhedādvedhe viśeṣaḥ>
same tu pannage jīrṇe daśavedhī bhavedrasaḥ /
dviguṇe śatavedhī syātsahasraṃ triguṇe bhavet
caturguṇe'yutaṃ devi krameṇānena vardhayet /
uttarottaravṛddhyā tu jārayettatra pannagaṃ
kuṭilaṃ pannagaṃ jāryaṃ navasaṃkhyākrameṇa tu /
dattvā krameṇa deveśi koṭivedhī bhavedrasaḥ
gandhakādimapāṣāṇe ṣaḍguṇe jīrṇatāṃ gate /
rogahartā rasaḥ syāttu samukhe tavadā bhavet
tasminśataguṇe jīrṇe rugjarāmṛtyuhā bhavet /
abhrakādimapāṣāṇasattvānyātmasamaṃ grasan
rugjarā maraṇaṃ jitvā śatavedhī raso bhavet /
śatāyurdviguṇe jīrṇe sūtaḥ sāhasravedhakaḥ
caturguṇe sahasrāyuḥ pārado'yutavedhakaḥ /
rasaścāṣṭaguṇe jīrṇe lakṣāyurlakṣavedhakaḥ
brahmāyuḥ ṣoḍaśaguṇe koṭivedhī bhavedrasaḥ /
dvātriṃśadguṇite jīrṇe khecaratvādisiddhidaḥ
viṣṇorāyurbalaṃ datte pāradaḥ sparśavedhakaḥ /
catuḥṣaṣṭiguṇe jīrṇe śivāyuḥ śabdavedhakaḥ
<ṣaḍguṇābhrakajāraṇena sarvadoṣanāśaḥ>
rasasya sarvadoṣāstu ṣaḍguṇenābhrakeṇa tu /
jīrṇena nāśaṃ āyānti nātra kāryā vicāraṇā
tadā grasati lohāni tyajecca gatiṃ ātmanaḥ /
<pañcāvasthā>
dhūmaściṭiciṭiścaiva maṇḍūkaplutireva ca
sakampaśca vikampaśca pañcāvasthā rasasya tu /
samajīrṇo bhavedbālo yauvanasthaścaturguṇaḥ
vṛddhaḥ ṣaḍguṇajīrṇastu sarvakarmakaraḥ śubhaḥ /
<jāraṇe kramaḥ>
gandhakaṃ jārayedādau sarvasattvānyataḥ paraṃ
tataḥ sarvāṇi lohāni dvandvāni vividhāni ca /
pakvabījāni ratnāni drutisattve ca jārayet
catuḥṣaṣṭyaṃśake pūrvaṃ dvātriṃśāṃśe tṛtīyakaḥ /
tṛtīyaḥ ṣoḍaśāṃśe tu caturthaścāṣṭamena ca
pañcamo'tha caturthāṃśe ṣaṣṭho dvyaṃśe prakīrtitaḥ /
śatāṃśe saptamo jñeyo grāsamānaṃ rasasya tu
<grāsamānabhedena svarūpabhedaḥ>
catuḥṣaṣṭyaṃśake grāse daṇḍadhārī bhavedrasaḥ /
jalūkābho dvitīye tu grāsayoge sureśvari
grāse rasāttṛtīye ca kākaviṣṭhāsamo bhavet /
caturtho golakākāraḥ pañcame dahanaprabhaḥ
ṣaṣṭhe sūryaprabhaḥ sūtastejaḥpuñjaśca saptame /
rasarājasya deveśi kramājjīrṇasya lakṣaṇaṃ
samāṃśaṃ dviguṇaṃ grāsaṃ tataḥ sūte caturguṇaṃ /
tathā cāṣṭaguṇaṃ devi jārayecca kalāguṇaṃ
dvātriṃśadguṇitaṃ devi catuḥṣaṣṭiguṇaṃ kramāt /
<saṃskārairjāyamānā guṇāḥ>
tīvratvaṃ janayetsvedādamalatvaṃ ca mardanāt
mūrchanāddoṣarāhityaṃ utthānātpūtināśanaṃ /
rasāyanaṃ pātanena rodhādāpyāyanaṃ bhavet
acāpalyaṃ niyamanāddīpanātsamukho jvalet /
vāsanādyogasāṃgatyaṃ cāraṇādbalacāritā
jāraṇādbandhanaṃ samyagekatvaṃ drāvaṇadvayāt /
raktatvaṃ rañjanāttasya vyāpitvaṃ sāraṇātrayāt
krāmitvaṃ krāmaṇāddehaloheṣvapi ca vedhanāt
âk, १, ६
<dehavedhakramaḥ>
praṇamya śirasā śambhuṃ papraccha girijātmajā /
śrībhairavī /
dehavedhastvayā pūrvaṃ saṃkṣepātkathitaḥ prabho
taṃ dehavedhaṃ ācakṣva samyakjānāmyahaṃ yathā /
śrībhairavaḥ /
devi pravakṣyāmi devānāmapi durlabhaṃ
yogināṃ bhogayuktānāṃ dehavedhaṃ sureśvari /
pācanādi prakurvīta pañcakarmavidhānataḥ
<pañcakarmāṇi; १. pācanam>
lavaṇādisamutkliṣṭāndoṣānsaṃśodhayetkramāt /
tato jīrṇarasaṃ cādyātkramādevaṃ sureśvari
laghvāhāro divā bhūtvā kṣudrādhānyākanāgaraṃ /
etattrayaṃ palonmeyaṃ udakeṣvavaloḍayet
aṣṭāvaśiṣṭaṃ saṃkvāthya pratirātraṃ pibettryahaṃ /
anantaraṃ varākvāthaṃ pūrvavattridinaṃ pibet
iti pācanaṃ ātanyādatha snehanaṃ ācaret /
<२. snehanam>
ghṛtaudanaṃ chāgarasaṃ divā bhuñjīta mātrayā
ājyānnaṃ vā mudgarasaṃ laghvāśī syāddine sudhīḥ /
rātrau pibedghṛtaṃ gavyaṃ saindhavena samanvitaṃ
niṣkamekaṃ saindhavaṃ ca ghṛtaṃ niṣkacatuṣṭayaṃ /
bhṛṅgāmalakatailena sarvāṅgaṃ abhiṣecayet
evaṃ saptadinaṃ kuryātsnehanaṃ paramaṃ hitaṃ /
<३. svedanam>
matsyamāṃsaṃ māṣatilayavajāmalasaktavaḥ
sarvaṃ etadbhavetprasthaṃ ekāṣṭhīlāgarūbalā /
rāsnā vyāghrī ghanāpatraṃ kauśikātiviṣā niśā
sarvametaddvayapalaṃ takrakṣīrāmbukāṃjikaṃ /
dvyāḍhake nikṣipetsarvaṃ mṛtpātre kvāthayetsudhīḥ
kuryāttasyoṣmaṇā gātraṃ svinnaṃ dvighaṭikāvadhi /
evaṃ saptadinaṃ kuryātsvedanaṃ paramaṃ hitaṃ
<४ vamanam>
madanasya phalaṃ caikaṃ pāṭhā ṣoḍaśikaṃ jalaṃ /
pādāvaśiṣṭaṃ saṃkvāthya tajjale vastraśodhite
pippalīndrayavā yaṣṭilavaṇaṃ karṣamātrakaṃ /
nikṣipecca pibetprātarvāntiḥ syātsarvarogahā
<५. virecanam>
sūtaṭaṅkaṇagandhāśma trikaṭuṃ triphalāṃ samaṃ /
etaiḥ samaṃ tu jepālaṃ ślakṣṇaṃ tatparimardayet
guñjādvitayamātraṃ tu guḍena saha bhakṣayet /
virecanaṃ iti proktaṃ sarvavyādhivināśanaṃ
pañcakarmeti kathitaṃ kramātkuryādvirecane /
<doṣaśodhakayogāḥ>
ketakīstanajambīraṃ pratyahaṃ kuḍuvaṃ pibet
saptavāsaraparyantaṃ prātarlavaṇadoṣahṛt /
salile ṣoḍaśapale triphalaikapalaṃ kṣipet
kvāthayetpādaśeṣaṃ tattasminśīte madhoḥ palaṃ /
pibetprabhāte tridinaṃ kṣāradoṣaharaṃ paraṃ
viḍaṅgaṃ savacākuṣṭhaṃ ketakīstanasaṃyutaṃ /
kvathitaṃ tridinaṃ pītamamladoṣaharaṃ pibet
athavā tintriṇīkṣārasalilaṃ palamātrakaṃ /
yavakṣārasitākarṣaṃ saṃyojya tridinaṃ pibet
amladoṣavināśo'yaṃ kathitaśca rasāyane /
vacābiḍālapālāśabījajantughnakarṣakaṃ
karṣaṃ guḍaṃ ca tatsarvaṃ bhakṣayeduṣṇavāri ca /
pibetprātastridivasaṃ bhavettatkrimipātanaṃ
śyāmāvahniviḍaṅgāni vāśā tryūṣaṃ phalatrayaṃ /
saindhavaṃ devadāruṃ ca mustā caitatsamaṃ samaṃ
ghṛtaiḥ karṣaṃ lihetprātaḥ saptāhātsarvarogajit /
evaṃ kṛtvā dehaśuddhiṃ śālyannaṃ kṣīrabhojanaṃ
samyagjātabalo bhūtvā tataḥ kuryādrasāyanaṃ /
<rasāyanopayogaḥ>
kṣīrājyāmalakarasakṣaudraiḥ suratarūdbhavaṃ
tailaṃ nirmathya tatsarvaṃ dvipalaṃ pratyahaṃ pibet /
māsena kāntirmedhā ca bhavatyeva na saṃśayaḥ
dvitīyamāsi pūrvoktaṃ tatpibettaccatuḥpalaṃ /
tena śāmyanti doṣāśca vikārā netrasambhavāḥ
punastṛtīye māse tu sevyaṃ ṣaṭpalamātrakaṃ /
tenāmaravapurbhūyānmahātejā bhaveddhruvaṃ
<āroṭarasasevākramaḥ>
athāroṭarasaḥ sevyaḥ krameṇa parameśvari /
ayaḥśulbābhratāpyebhyaḥ pātito māritaḥ kramāt
ayamāroṭakaraso dehasiddhikaraḥ paraḥ /
svedanādyaiśca saṃskāraiḥ saptabhiḥ saṃskṛto rasaḥ
mūrchito rañjito devi sūtastvāroṭakaḥ smṛtaḥ /
rasāyane rogaśāntyāṃ śreṣṭhaḥ sarvaguṇapradaḥ
kāntābhrasatvāroṭāśca samaṃ guñjādvayonmitaṃ /
madhvājyatriphalābhiśca māsamekaṃ bhajediti
evaṃ krameṇa saṃsevyaṃ dvitrivedeṣuṣaṭkramāt /
evaṃ ṣoḍaśamāsāntaṃ guñjāṣoḍaśamātrakaṃ
āroṭakarase cetthaṃ kuryānmatprāṇavallabhe /
valīpalitanirmukto jīvecca śaradaḥ śataṃ
<āroṭarasaḥ>
kāntasattvābhrasattvaṃ ca svarṇajīrṇarasastathā /
sarvametatsamīkṛtya bhajedāroṭakaṃ tathā
kṣetrīkaraṇametaddhi sahasrāyuṣyakārakaṃ /
abhūmau yojitaḥ sūto na prarohati kutracit
tasmātkṣetramakṛtvaiva yojayedyastu sūtakaṃ /
na prarohedasya śubhaṃ bījaṃ ivoṣare
<khoṭabaddharasasevākramaḥ>
pūrvoktakhoṭabaddhasya sūtasya vidhiṃ uttamaṃ /
krāmaṇaṃ ca kramādvakṣye tathā vidhiniṣedhanaṃ
śṛṇu pārvati yatnena tvatprītyā kathayāmyahaṃ /
kāntābhrasvarṇavajrāṇi rasasya krāmaṇaṃ paraṃ
krāmaṇena vinā sūto na sidhyeddehalohayoḥ /
guñjāmātraṃ khoṭabaddhaṃ krāmaṇakṣaudrasaṃyutaṃ
māsamekaṃ bhajeditthaṃ punarvidhikrameṇa vai /
māsaṣoḍaśaparyantaṃ yathāroṭarasastathā
sa śatāyuṣyaṃ āpnoti sarvarogavivarjitaḥ /
palamātropayogena vyādhibhirnābhibhūyate
dvitīye śukravṛddhiḥ syāttṛtīye balavānbhavet /
caturthe palitaṃ hanti valiṃ jayati pañcame
ṣaṣṭhe śrutidharo vāgmī saptame netrarogahṛt /
aṣṭame tārkṣyadṛṣṭiḥ syādbrahmāyurbrahmavikramaḥ
upayuñjyānnavapalaṃ siddhimelāpakaṃ bhavet /
viniyuñjyāddaśapalaṃ dvitīyaḥ śaṅkaro bhavet
sahasrāyuṣyakaraṃ sūtaṃ māṣamātraṃ bhajennaraḥ /
ayutāyuṣkaraṃ sūtaṃ yavamātraṃ bhajetpriye
lakṣāyuṣyakaraṃ sūtaṃ vrīhimātraṃ bhajetsudhīḥ /
koṭyāṃ bhajetsūtaṃ khādayanmudgamātrakaṃ
etatsarvaṃ rasānāṃ tu krāmaṇaṃ pūrvavadbhavet /
sahasrāyuḥpradaḥ sūto brahmatvaṃ vidadhāti saḥ
ayutāyuṣkaraḥ sūto viṣṇutāṃ pradadāti ca /
lakṣāyuṣyakaraḥ sūto rudratvaṃ upapādayet
koṭyāyuṣyapradaḥ sūtaḥ śivatvaṃ vidadhāti ca /
mākṣīkajīrṇasūtastu dhanadatvaṃ dadāti vai
indratvaṃ vimalājīrṇastvabhrajīrṇo'rkatāṃ dadet /
brahmatāṃ śulbajīrṇaśca viṣṇutāṃ tārajāritaḥ
rudratā hemajīrṇe syādīśatvaṃ vajrajārite /
sadāśivatvaṃ ca dadetpārado drutijāritaḥ
saccidānandarūpatvaṃ sūtako bījajāritaḥ /
sāmānyena tu tīkṣṇena rudratvaṃ prāpnuyānnaraḥ
evaṃ yo lohajīrṇaṃ tu bhakṣayedbhasmasūtakaṃ /
jalena jalarūpī syātsthalena sthalatāṃ vrajet
tejastvaṃ tejasā devi vāyunā vāyurūpabhāk /
kartā hartā svayaṃ sākṣācchāpānugrahakārakaḥ
yatra mūtrapurīṣaṃ tu sādhakastu parityajet /
pāṣāṇaṃ mṛṇmayaṃ tatra spṛṣṭaṃ bhavati kāñcanaṃ
prasvedāttasya gātrasya lohānyaṣṭau ca vedhayet /
tatsarvaṃ kanakaṃ divyaṃ bhakṣite dvādaśe pale
athavā tārajīrṇaṃ tu bhakṣayedbhasmasūtakaṃ /
śulbāraṃ vaṅgaghoṣaṃ ca tatsvedāttāratā bhavet
athavā tīkṣṇajīrṇaṃ tu bhakṣayedbhasmasūtakaṃ /
mūtreṇa tasya spṛṣṭaṃ tu vaṅgaṃ vrajati tāratāṃ
ekaikena niṣekena stambhanaṃ nāgavaṅgayoḥ /
guñjāmātraṃ rasaṃ devi hemajīrṇaṃ tu bhakṣayet
dviguñjaṃ tārajīrṇasya ravijīrṇasya ca trayaṃ /
tīkṣṇābhrakāntamāṣaikaṃ guṃjaikā dve'thavā bhavet
vajravaikrāntajīrṇaṃ tu bhakṣayetsarṣaponmitaṃ /
nāgavaṅgavasākīṭaviṣopaviṣasaṃyutaṃ
mūtrayuktaṃ haṭhādbaddhaṃ tyajetkalkaṃ rasāyane /
hematārapraveśena jāto yo'gnisahaḥ kramāt
baddhaśca rasarājo'yaṃ dehasiddhiprado bhavet /
vajrāyaskāntamākṣīkavaikrāntābhrakakāñcanaṃ
etairjīrṇo yathālābhaṃ rasaḥ śasto rasāyane /
ṣaḍevoparasāścaiva bhakṣaṇārthaṃ rasāyane
bhasmanastīkṣṇajīrṇasya palaṃ ekaṃ tu bhakṣayet /
daśavarṣasahasrāṇi vajrakāyaḥ sa jīvati
evaṃ ca dvādaśapalaṃ tīkṣṇajīrṇasya bhakṣayet /
evaṃ jīvanmahākalpaṃ pralayānte śivaṃ vrajet
bhasmanaḥ śulbajīrṇasya palena brāhmamāyuṣaṃ /
dvipale vaiṣṇavāyuṣyaṃ rudrāyustripalena tu
caturthe tu pale devi śivatvaṃ prāpnuyānnaraḥ /
hemajīrṇe bhasmasūte tripale bhakṣite kramāt
aṣṭāśītisahasrāṇi yoginyo madadarpitāḥ /
tasya tiṣṭhanti kiṃkaryaḥ kāmarūpī bhavennaraḥ
yadyadbhāvayate rūpaṃ tattadrūpadharo bhavet /
yatra yatra vilīyante siddhistatraiva līyate
mite pale dvādaśabhirhemabhasmani bhakṣite /
guṃjaikamātraṃ deveśi jñātvā cāgnibalaṃ nijaṃ
ghṛtena madhunā cādyāttāmbūlaṃ kāminīṃ bhajet /
eko hi doṣaḥ sūkṣmo'pi bhakṣite bhasmasūtake
triḥsaptāhādvarārohe kāmāndho jāyate naraḥ /
kāminīnāṃ sahasraṃ tu kṣobhayeddivasāntare
nārīsaṅgādvarārohe dehe krāmati sūtakaḥ /
nārīsaṅgādvinā devi hyajīrṇaṃ tasya jīryate
maithunāccalite śukle trisaptāhādadhaḥ kṛtāt /
jāyate prāṇasaṃdehastāvanmaithunaṃ tyajet
yuvatyā jalpanaṃ kāryaṃ yuvatyā cāṅgamardanaṃ /
yasyāḥ sparśanamātreṇa rasaḥ krāmati vigrahe
yathā tathā hlādayate sustrīrūpanirīkṣaṇaṃ /
tathā krāmati deveśi sūtako'sau tataḥ kṣaṇāt
aśvatthasadṛśo yasyā ādhāraśca samaḥ śubhaḥ /
tādṛśastu bhago devi bhājane tu rasāyane
nirmāṃsaścaiva dīrghaśca bhagaḥ śuṣkaśirāstathā /
duḥkhadāridryakartāraṃ varjayettaṃ rasāyane
pakṣe śukle śubhadine candratārābalānvite /
sumuhūrte cintya śivānalavipragurūndvijaḥ
saṃtuṣṭaḥ sumanā bhūtvā rasaṃ seveta siddhidaṃ /
payasā hemaśuṇṭhībhyāṃ nasyaṃ krāmaṇamuttamaṃ
hemādi ṣaḍlohakṛtaṃ añjanaṃ krāmaṇaṃ paraṃ /
<rasasevāyāṃ pathyāpathyam>
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rasasevāhitāhitaṃ
raktaśālyannagodhūmaṃ gavyaṃ kṣīraṃ ghṛtaṃ dadhi /
jāṅgalaṃ palalaṃ mudgaṃ śarkarā madhu saindhavaṃ
haṃsodakaṃ vāstukaṃ ca meghanādaḥ punarnavā /
paṭolālābukadalīdhānyakekṣukadāḍimaṃ
nālikerāmbu viśvaṃ ca sadā tāmbūlacarvaṇaṃ /
gandhasāraṃ kuṅkumaṃ ca mṛganābhiṃ vilepayet
surabhīṇi supuṣpāṇi mṛduśayyeṣṭakāminīḥ /
śivātmajñānakathanaṃ mṛdubhāṣā sukhāsikā
divyāmbarāṇi śuddhāni chāyā cālpaviparyaṭaṃ /
mṛtyuñjayajapo harṣo mandahāsaśca śuddhatā
nartanālokanaṃ gītaśravaṇaṃ śivapūjanaṃ /
devāgniguruviprāṇāṃ vandanaṃ śrutipālanaṃ
samādhiḥ prāṇikaruṇā satyavākyaṃ hitaṃ priyaṃ /
vāgdehamanasā ceṣṭā yathā duḥkhanirodhinī
etatsarvaṃ rasendrasya krāmaṇaṃ kathitaṃ priye /
ahitaṃ rasasevāyāḥ kathayāmi śṛṇu priye
atyaśanaṃ cātipānaṃ atinidrātijāgaraṃ /
akāle bhojanaṃ strīṇāmatisaṅgo'pyasaṅgitā
asthānamadahāsāśca harṣaḥ kopo'dhikaspṛhā /
bahujalpo jalakrīḍā duḥkhaṃ atyantacintanaṃ
kaliṅgaṃ kāravellaṃ ca kūṣmāṇḍaḥ karkaṭī tathā /
kākamācī kulatthaṃ ca kārkoṭī ca kusumbhikā
tilātasītailamāṣakapotakamasūrakāḥ /
takrabhaktaṃ ca sauvīraṃ tiktakaṭvamlalāvaṇaṃ
kṣāraṃ kṣaudraṃ picchilaṃ ca pittalaṃ ca parūṣakaṃ /
māhiṣīḥ kṣīravikṛtīrvidaraṃ sahakārakaṃ
nāraṅgabilvalikucaśigrunaivedyabhojanaṃ /
agnisparśanaṃ aṅghribhyāṃ tāḍanaṃ godvijanmanoḥ
kumārībālaturagapaśvādīnāṃ ca tāḍanaṃ /
pātakaṃ prāṇihiṃsā ca chedanaṃ bhūruhāṃ api
akṣādisaptavyasanaṃ chāyāśvatthakapitthayoḥ /
liṅgastrīnarakhaṭvānāṃ tathā dvīpivibhītayoḥ
catuṣpathātinirviktasthāne viṇmūtramocanaṃ /
śivadvijagurustrīṇāṃ vīrayoniyatātmanāṃ
samayaśrutisūtānāṃ nadītīrthāmbhasāṃ nṛṇāṃ /
palāṇḍuhiṅgulaśunarājikābṛhatīdvayaṃ
niṣpāvalaṅghanodvartiniśāśābharaṇanditā /
suptirmadyāsavau tāmracūḍaśca jalajāmiṣaṃ
tīkṣṇoṣṇaguruviṣṭambhirūkṣaśuṣkāmiṣaṃ madhu /
kadalīpatrakāṃsyeṣu bhojanaṃ gharmasevanaṃ
etāni dravyajālāni niṣiddhāni rasāyane /
<apathyajanitā rogāḥ>
seveta cetpramādena vikṛtirjāyate kṣaṇāt
rasājīrṇe bhavetkānte śoṣo mūrcchā bhramo jvaraḥ /
klamaḥ kampaḥ śakṛnmūtrarodhanaṃ śūlavepathuḥ
anidrālasyahikkā ca kāsaśvāsavijṛmbhikāḥ /
arocakātisāraśca liṅgastambho'kṣikukṣiṣu
vakṣaḥkarṇodarāṅghrau ca meḍhre śirasi sandhiṣu /
dāho'ṅgabhaṅgasarve'nye vyādhayaḥ sambhavanti vai
rasājīrṇapraśāntyarthaṃ yogo'yaṃ kathyate mayā /
rājakośātakī puṅkhā garuḍī kāravallikā
kārkoṭī kākamācī ca devadālī parājitā /
sarvaṃ etaccaikapalaṃ gomūtre tu catuṣpale
kvāthayetpādaśeṣaṃ tu kārṣikaṃ svacchasaindhavaṃ /
nikṣipettatpibetkvāthaṃ rasājīrṇe hitaṃkaraṃ
sukhībhavettridivase rasasya krāmaṇaṃ bhavet /
raso vyathayate tattadaṅgaṃ saṃparimardayet
vā stanena ca tanvaṅgyā nirvyathaḥ kramate rasaḥ /
<saptadhātuvedhaḥ>
tvagvedhaḥ prathamaṃ devi raktavedho dvitīyakaḥ
tṛtīyo māṃsavedhaḥ syānmedovedhaścaturthakaḥ /
asthivedhaḥ pañcamaḥ syātṣaṣṭho majjātmako bhavet
saptamaḥ śuklavedhaḥ syātnāḍīvedhastathāṣṭamaḥ /
navamaścakṣuṣo vedho daśamaḥ sarvavedhakaḥ
rasavedhena bhujagaḥ svarṇaṃ syādraktavedhataḥ /
trapu svarṇaṃ bhavenmāṃsavedhāttīkṣṇaṃ ca kāñcanaṃ
medovedhena śulbaṃ tu svarṇaṃ syādasthivedhataḥ /
rūpyaṃ svarṇaṃ bhavenmajjavedhāllohāni kāṃcanaṃ
śuklavedhena mṛtpātraṃ kāñcanaṃ bhavati priye /
vajrajīrṇo vīryavedhī majjāmabhrakajāritaḥ
hemajīrṇastvasthivedhī rūpyajīrṇo rasaṃ priye /
medovedhī tāpyajīrṇo māṃsavedhī tu pāradaḥ
śulbajīrṇo raktavedhī kāntajīrṇo rasātmakaḥ /
tīkṣṇabaddhena nīlābhastāmreṇāruṇasaprabhaḥ
rajatenendusaṃkāśo hemnā kāñcanasaprabhaḥ /
dhūmāvalokī vaktrastho māsātkhecaratāṃ nayet
sparśavedhī tu vaktrastho dvimāsātsiddhidāyakaḥ /
śatakoṭistribhirmāsaiścaturbhirdaśakoṭikṛt
pañcabhiḥ koṭivedhī syādaṣṭabhiścāyutaṃ punaḥ /
sāhasraṃ navabhirmāsairdaśamāse śataṃ punaḥ
tasya mūtrapurīṣaistu śleṣmaṇāṅgamalaistathā /
lepāddhematvaṃ āyānti yāni lohāni bhūtale
catuḥṣaṣṭyaṃśato vedhī māsaṃ ekādaśasya tu /
dvātriṃśakavedhī tu varṣāddehaṃ tu vedhayet
sarvarogairvinirmukto valīpalitavarjitaḥ /
nāsau chidyeta śastraiśca pāvakena na dahyate
vāyuvegī mahātejāḥ kāmadeva ivāparaḥ /
icchayā jāyate dṛśyo'pyadṛśyacaiva jāyate
yasya saṃsparśamātreṇa sarvalohāni kāñcanaṃ /
tasminnekārṇave ghore naṣṭe sthāvarajaṅgame
devā yatra vilīyante siddhastatraiva līyate
âk, १, ७
<padmarāgādiratnotpattiḥ>
purā kailāsaśikhare gahvare'drisuteśvarau /
ciramāstāṃ krīḍamānau jigūṣū tau parasparaṃ
tadā retaḥ sūtarūpapravāho'bhūttayormahān /
tatpravāhaprabhāvena vedhitā dṛṣado'bhavan
padmarāgādimaṇayo lohā hemādayastathā /
gandhakādyāśca pāṣāṇā divyā oṣadhayo latāḥ
nānāvarṇā bahuvidhā nānāsiddhipradāyakāḥ /
pūrvoktānāṃ samastānāṃ vajraṃ śreṣṭhatamaṃ mahat
tajjātilakṣaṇaṃ devi saṃskāraṃ bhajanaṃ phalaṃ /
kramādvakṣyāmi te devi sāvadhānaṃ śṛṇu priye
<vajralakṣaṇaṃ vajrabhedāṃśca>
dvijanmānaśca rājanyā ūravyā vṛṣalāḥ kramāt /
śubhraśoṇaharidrābhāḥ kālā nānāvidhāstathā
strīpuṃnapuṃsakāścaiva jñātavyāste kramātpriye /
śuklāḥ phalakasampūrṇā jyotiṣmanto mahattarāḥ
pumāṃsaste tu vijñeyā rekhābījavivarjitāḥ /
balāḍhyāḥ satvasahitā lohakramaṇahetavaḥ
rasabandhakarāḥ kṣipraṃ sarveṣāṃ siddhidāyakāḥ /
rasāyanakarāḥ sthūlā hyaṣṭasiddhipradāyakāḥ
ṣaṭkoṇabījarekhābhirujjvalāstāḥ striyaḥ smṛtāḥ /
dehajyotiḥprajananā bhogakāntisukhapradāḥ
dīrghāstryasrāśca tanavo niboddhavyā napuṃsakāḥ /
kṣīṇasatvāḥ svalpavīryāḥ krāmakāḥ suranāyike
klībā napuṃsake strīṇāṃ striyaḥ sarvahitā narāḥ /
jātyānurūpāścotsāhaṃ yathā satvaṃ tathā guṇaṃ
yathā kāntistathā śīlaṃ kurvantyevaṃ dvijātayaḥ /
valīpalitarogaghnāḥ kṣatriyā mṛtyuhāriṇaḥ
dehasthairyakarā vaiśyā lohānāṃ vedhakāriṇaḥ /
vayaḥstaṃbhakarāḥ śūdrā nānāmayavināśanāḥ
<vajrasaṃskāraḥ>
vajrasaṃskāramadhunā kathayāmi śṛṇu priye /
śyāmā śamī meghanādā varṣābhūdhūrtakodravāḥ
meṣaśṛṅgyākhukarṇī ca kulutthaṃ cāmlavetasaḥ /
madanāgastyanirguṇḍī caiteṣāṃ svarasairyute
ḍolāyantre pācayecca vyāghrīkandagataṃ dinaṃ /
uddhṛtya māhiṣaśakṛlliptaṃ kārīṣavahninā
dahedrātrau caturyāmaṃ rātryante pariṣecayet /
hayamūtrasnuhīkṣīrakulatthakarasaistathā
pācayeddāhayedevaṃ secayetsaptavārakaṃ /
evaṃ dvijātijātīyāḥ śodhitāḥ syuśca siddhidāḥ
<vajrarasāyanam>
rasāyanārhaṃ vakṣyāmi vajrabhasma sureśvari /
vaikrāntatāpyagandhāśmaśilāmākṣikatālakaṃ
kāntāsyaṭaṅkaṇakṣārakulīrāsthīni peṣayet /
stanyena golake kṣiptvā mūṣāyāṃ nikṣipettataḥ
dhameddṛḍhataraṃ pūrvaṃ paścādgajapuṭe pacet /
tadeva vajramādāya tasminṣoḍaśamātrake
ekāṃśaṃ pāradaṃ tasminpakvabījena jāritaṃ /
stanyena mardayettau dvau punargajapuṭe pacet
evaṃ tatṣoḍaśapuṭādbījajīrṇarasānvitaṃ /
dṛḍhaṃ kurvīta tadvajraṃ bhavedbhasma rasāyanaṃ
śṛṇu rudrāṇi vakṣyāmi divyaṃ vajrarasāyanaṃ /
pūrvoktavatprakurvīta dehaśuddhyādikaṃ vidhiṃ
śubharkṣe sumuhūrte ca candratārābalānvite /
śivāgnigurugoviprabhiṣajaḥ pūjayetpurā
tataḥ seveta tadbhasma yavamātraṃ varānane /
kāntābhrasattvaṃ sauvarṇabhasma guñjaikamātrakaṃ
triphalāmadhusarpirbhiḥ prātaḥ śuddhavapurlihet /
evaṃ ṣoḍaśamāsāntaṃ ekadvitricatuṣṭayaṃ
pratimāsaṃ vardhayitvā yāvadyāvakaṣoḍaśaṃ /
kāntādibhasmatritayaṃ guñjāvṛddhikrame tathā
dviniṣkaṃ triphalācūrṇaṃ sarpirmadhu yathāsukhaṃ /
pūrvoktavadvidhiṃ tyājyaṃ prakuryānmama vallabhe
sevitaṃ palamātraṃ tu vajrabhasma dinaṃ kramāt /
valīpalitarogaghnaṃ śatāyuṣyaṃ dadāti ca
dvipalaṃ ca sahasrāyurayutaṃ tripalaṃ tathā /
catuṣpalaṃ lakṣamāyurdaśalakṣaṃ ca pañcamaṃ
koṭyāyuṣyaṃ ṣaṭpalaṃ ca surendrāyuśca saptamaṃ /
brahmāyuṣyaṃ cāṣṭapalaṃ viṣṇutvaṃ navamaṃ palaṃ
rudratvaṃ daśamaṃ devi īśvaratvaṃ tataḥ paraṃ /
sadāśivatvaṃ dvādaśyāṃ vajrabhasma dadātyalaṃ
sarvajñatvaṃ sarvagatvaṃ svecchāviharaṇaṃ tathā /
<vajraudanam>
vajraudanaṃ pravakṣyāmi rasāyanahitaṃ paraṃ
pūrvavacchodhite vajre mṛdukarma samārabhet /
mātṛvāhakamadhyasthaṃ tittirīmāṃsaveṣṭitaṃ
tīkṣṇakāntānanarasaiḥ punastatpariveṣṭayet /
kulatthatriphalānīrakodraveṣu pṛthakpṛthak
tridinaṃ pācayedevaṃ tadvajraṃ veṣṭayeddalaiḥ /
trivarṣārūḍhatāmbulyāstathā kārpāsakasya vā
ceṣṭitaṃ jānumadhyasthaṃ vajraṃ yāmadvayānmṛdu /
vajraudanaṃ idaṃ proktaṃ vajradrutirathocyate
<vajradrutiḥ>
trikṣāraṃ caṇakāmlaṃ ca rāmaṭhaṃ cāmlavetasaṃ /
jvālāmukhī cekṣurakaṃ sthalakumbhīrasena ca
piṣṭvā snuhyarkayoḥ kṣīraistadgole mṛdu hīrakaṃ /
nikṣipettacca jambīre dolāyantre tryahaṃ pacet
evaṃ kṛte hīrakasya drutirbhavati sūtavat /
<anyadrutyatideśaḥ>
padmarāgādiratnānāṃ drutirevaṃ kṛte bhavet
abhrakādimapāṣāṇā dravantyevaṃ kṛte dhruvaṃ /
dravanti rasaratnāni mauktikaṃ cāmlavetasaṃ
saptāhaṃ bhāvayedgharme kṣipejjambīrake tataḥ /
dhānyarāśau trisaptāhaṃ puṭapāke dravatyalaṃ
<vajrabhasmaguṇāḥ>
vajrabhasma yathā tadvaddrutimārdavayorapi /
bhavedbhasma varārohe jarādāridryamṛtyujit
rasāyane bhavetsaukhyaṃ bhasma drutimṛdūdbhavaṃ /
rasāyane tu strīpuṃsau krāmaṇe tu napuṃsakaḥ
ṣaḍrasaṃ himavīryaṃ ca sarvāmayavināśanaṃ /
sarvadoṣapraśamanaṃ sarvasaukhyaṃ rasāyanaṃ
vidyutprabhāṃ dehadārḍhyaṃ svacchaṃ snigdhaṃ ca lekhanaṃ /
saundaryaṃ balamāyuṣyaṃ grahālakṣmīvināśanaṃ
śuddhirmṛdudrutībhasma vaikrāntasya tu vajravat /
<svarṇaṃ tadbhedāḥ>
atha vakṣye śreṣṭhatamaṃ śṛṇu hemarasāyanaṃ
hemotpattiḥ purā proktā tathāpi trividhā bhavet /
rasavedhādbhaveccaikaṃ itaratkṣetrasambhavaṃ
lohasaṅkarajaṃ cānyacchreṣṭhamadhyakanīyasaḥ /
krameṇa pītarakte ca pītaraktaṃ ca varṇataḥ
nikarṣachedadāheṣu kuṅkumaśvetaśoṇitaṃ /
<svarṇaśuddhiḥ>
divyaṃ evaṃvidhaṃ svarṇaṃ paṭṭakaṃ kaṇaśaḥ kṛtaṃ
halinīkañcukīkandasnuhyarkāgnikarañjakaṃ /
dhūrtaguñjeṅgudīcīramūlatālāśvagandhikāḥ
piṣṭvendravāruṇī caiṣā mūlāni mathitena vai /
lepayetsvarṇapaṭṭāni tāpayejjātavedasi
mūtre mathite taile kulutthāmbhasi kāñjike /
jambīrārkapayomadhye pratyekaṃ saptadhā kṣipet
lepayettāpayetsiñcyādbhūyo bhūyo'pi saptadhā /
valmīkamṛddhūmasāraṃ iṣṭakāpaṭugairikaṃ
piṣṭvā jambīranīreṇa liptvā patraṃ puṭīkṛtaṃ /
caturvarṇābhrakaṃ tāpyaṃ daradaṃ tālakaṃ śilāṃ
kāntakaṅkuṣṭharasakavimalāsūtabhūlatāḥ /
piṣṭvāmlena vaṭīḥ kuryānniṣkamātrāḥ sureśvari
palādūnaṃ na kartavyaṃ adhikaṃ ca catuṣpalāt /
puṭitaṃ hema śulbaṃ ca drāvayecca samīkṛtaṃ
tanmadhye taddravībhūte caikaikāṃ vaṭikāṃ kṣipet /
svarṇāddaśaguṇā vāhyā vaṭikāḥ śoṣitāḥ kramāt
yāvaccheṣaṃ bhavetsvarṇaṃ tāvadevaṃ dhamecchanaiḥ /
śuddhaṃ tajjāyate divyaṃ jarāmaraṇarogahṛt
<svarṇabhasma>
ciñcāpatranibhaṃ svarṇaṃ patraṃ śuddhaṃ ca pāradaṃ /
ekāntaṃ mardayedamlaistatpiṣṭiṃ api lepayet
samagandhakatāpyābhyāṃ piṣṭiṃ mūṣāgatāṃ dhamet /
ṣoḍaśāṃśaṃ sūtabhasma hemacūrṇe vinikṣipet
amlena mardayedgāḍhaṃ pacettadbhūdhare puṭe /
evaṃ ṣoḍaśaparyantaṃ rasaṃ pratipuṭaṃ kṣipet
nirutthaṃ hemabhasmedaṃ jāyate sarvasiddhidaṃ /
<hemarasāyanam>
virekavamanādyaiśca śuddhadehaḥ śubhe dine
arcayedīśaviprāgniguruvaidyapuraḥsarān /
seveta śuddhahṛdayo divyaṃ hemarasāyanaṃ
kāntābhrayoḥ sattvabhasma caikaguñjāpramāṇakaṃ /
māṣonmitaṃ hemabhasma varāmadhvājyayuglihet
pūrvoktavadvajramāsaṣoḍaśikāvadhi /
pūrvoktavadvidhiṃ tyājyaṃ prakurvīta rasāyanī
śṛṇu citrāṃ girisute sevāṃ hemarasāyane /
palamātropayogena sarvarogavivarjitaḥ
tato dvipalayogena valīpalitavarjitaḥ /
vāksiddhirdivyadṛṣṭiśca tripalena bhavetpriye
catuḥpalopayogena viṣavyāghrāhibhīrna hi /
tathā pañcapalenaiva divyātmajñānitā bhavet
devi ṣaṭpalayogena siddhasādhyapadaṃ bhavet /
tathā saptapalenāpi vidyādharapadaṃ bhavet
tathāṣṭapalayogena svecchāviharaṇe paṭuḥ /
palena navamenāpi cāṣṭaiśvaryaguṇānvitaḥ
tathā daśapalenāpi mahendratvaṃ avāpnuyāt /
ekādaśapalairdevi brahmatvaṃ nātra saṃśayaḥ
dvādaśabhiḥ palaiḥ kānte viṣṇutvaṃ samupaiti ca /
trayodaśapalenāpi raudraṃ padaṃ avāpnuyāt
tathā caturdaśapalairaiśvaraṃ labhate padaṃ /
palaiḥ pañcadaśaireti sadāśivapadaṃ paraṃ
tathā syātṣoḍaśapalaiḥ saccidānandavigrahaḥ /
sarvajñaḥ sarvakartā ca hartā goptā sa sarvagaḥ
<hemadrutiḥ>
hemadrutiṃ pravakṣyāmi śṛṇu saṃprati pārvati /
phalapāṃśurdevadālyāḥ śakragopo'śvalālikā
ṭaṅkaṇaṃ jālinīnīrairbhāvayedbahudhā priye /
drāvayetkāñcanaṃ tatra vapetsūtasamā drutiḥ
imāṃ drutiṃ kāñcanavadbhasma sevāṃ ca kalpayet /
svādu tiktaṃ kaṣāyaṃ ca śītaṃ uṣṇaṃ rasāyanaṃ
hṛdyaṃ kāntipradaṃ śuddhaṃ cakṣuṣyaṃ guru lekhanaṃ /
dhṛtismṛtyāyurārogyanayavāksiddhidāyakaṃ
kṣayonmādādirogāṇāṃ nāśanaṃ doṣaśāntikṛt /
snigdhaṃ rucyaṃ dīptiṃ vīryakṛdbalavardhanaṃ
<kāntaṃ tadbhedā lakṣaṇañca>
atha kānte pravakṣyāmi kāntaṃ kāntarasāyanaṃ /
divyā auṣadhayaḥ santu sarvasiddhipradāyikāḥ
tebhyaḥ kāntaṃ śreṣṭhatamaṃ valīrukpalitāpahaṃ /
kalpānte tāṇḍavaṃ śaṃbhuḥ śarvāṇīsahitaḥ svayaṃ
uccaṇḍaṃ vyatanottatra saṃjātāḥ svedabindavaḥ /
tatra tatra gatāste'pi hyayaskāntatvamāyayuḥ
jāṅgale bahavo jātā deśe sādhāraṇe kvacit /
jalaprāye'sti vā nāsti jātyā pañcavidhāḥ smṛtāḥ
bhrāmakaṃ cumbakaṃ devi karṣakaṃ drāvakaṃ tathā /
romakaṃ ca tathaikadvitricatuḥ sarvatomukhāḥ
teṣāṃ pañcavidhānāṃ tu pītaṃ kṛṣṇaṃ ca śoṇitaṃ /
miśraṃ pṛthakpṛthakteṣāṃ kramātsyuradhidevatāḥ
brahmaviṣṇvīśabhūtātmamātṛkāḥ parikīrtitāḥ /
pītavarṇaṃ sparśavedhi kṛṣṇaṃ śreṣṭhaṃ rasāyane
rasabandhakaraṃ raktaṃ miśraṃ sarvarujāpahaṃ /
romakaṃ grahabhītighnaṃ drāvakaṃ cottamottamaṃ
uttamaṃ madhyamaṃ nīcaṃ karṣakaṃ cumbakaṃ kramāt /
bhrāmakaṃ lakṣaṇaṃ vacmi lohaṃ tu bhrāmayettataḥ
tasmādbhrāmakamityuktaṃ cumbakaṃ lohacumbakaṃ /
karṣakaṃ karṣayellohaṃ drāvakaṃ drāvayedyataḥ
sphuṭanādromajananaṃ tadromakamudāhṛtaṃ /
atyuttamaṃ bahumukhaṃ catuḥpañcāsyamuttamaṃ
madhyamaṃ syāddvitrimukhaṃ nīcamekamukhaṃ bhavet /
bhrāmakaṃ cumbakaṃ sarvarogāṇāṃ nāśane hitaṃ
karṣakaṃ drāvakaṃ śreṣṭhaṃ rasayoge rasāyane /
rasadvipāṅkuśamidaṃ kāntaṃ pañcavidhaṃ priye
samīraṇātapaspṛṣṭaṃ na grāhyaṃ tatkadācana /
hastadvayaṃ samutkhāya kāntaṃ grāhyaṃ varānane
<kāntasattvapātanam>
ādau sampūjya durgāṃ ca gaṇeśaṃ bhairavaṃ priye /
tīvrāgninā dahetkāntaṃ secayettriphalāmbunā
tatkāntaṃ cūrṇayetsūkṣmaṃ kācasāmudraṭaṅkaṇaiḥ /
lākṣāgugguluguñjābhirūrṇājyamadhusikthakaiḥ
śaśāsthikṣudramīnaiśca bhallātatilakalkakaiḥ /
sarjakṣārayavakṣārarālaiściragulaistathā
nyaṅkusairibhadantīnāṃ viṣāṇaiśca samāṃśakaiḥ /
etatsamāṃśaṃ tatkāntamajākṣīreṇa mardayet
melayetpañcamāhiṣyairdadhyādyairgomayāntakaiḥ /
ślakṣṇaṃ piṣṭvā vaṭīḥ kuryātkarṣamātrāḥ sureśvari
koṣṭhīyantre vaṅkanāle khadirāṅgārakairdṛḍhaṃ /
pañca pañca vaṭīstatra nikṣipecca śanaiḥ śanaiḥ
triyāmamathanādeva kāntātsatvaṃ patecchuci /
tatsarvaṃ kaṇaśaḥ kṛtvā kācādyairauṣadhaiḥ samaiḥ
mūṣāgataṃ dhamettīvramevaṃ dhāmyaṃ tridhā priye /
evaṃ kṛtaṃ tu tatkāntasatvaṃ sattvatamaṃ bhavet
<kāntasvarūpam>
kāntalohasya pātrasthajale tailasya bindavaḥ /
na sarpanti caṇāstvetāḥ kṛṣṇāḥ syurnātra saṃśayaḥ
ghṛṣṭahiṅgorna gandhaḥ syātkṣīrormiḥ śikharākṛtiḥ /
na kadācidbhuvi patecchivā muñcati tiktatāṃ
tallohakṣiptaṃ uṣṇāmbu śītalaṃ bhavati kṣaṇāt /
<lohaśuddhiḥ>
ūnaṃ pañcapalānnaiva nordhvaṃ pañcadaśātpalāt
triphalā ṣoḍaśapalā taccaturguṇamambu ca /
kvāthayetpādaśeṣaṃ tu tasminpatrāṇi ḍhālayet
śaśaraktapraliptāni śoṣayedātape punaḥ /
tāpitāni punastakratailasauvīrasarpīṃṣi
kṣaudrārkakṣīrajambīrakulatthakaraseṣvapi /
lepanaṃ śoṣaṇaṃ dāhaṃ secanaṃ ca kramātpriye
pratyekaṃ saptadhā kuryādgiridoṣaṃ tyajedayaḥ /
<lohasaṃskāramantrāḥ>
ādau mantrastataḥ karma kartavyo mantra ucyate
udbhavodbhavaśabdaḥ syāccaturthyanto'mṛtātparaḥ /
svāhāntaḥ praṇavaścādau mantro'yaṃ mardane sthitaḥ
oṃ amṛtodbhavodbhavāya svāhā /
rakṣāyai lohanarayorayamekodbhavo manuḥ /
vinā svāhāpadaṃ sthāne phaḍantaṃ yaḥ samuccaret
oṃ amṛtodbhavāya phaṭpraṇavordhvaṃ namaścaṇḍavajrapāṇaya ityapi /
tataḥ paraṃ mahāyakṣasenādhipataye namaḥ
dviruktaṃ suruśabdasya mahāvidyābalāya ca /
tataḥ svāheti mantro'yaṃ balikarmaṇi kīrtitaḥ
oṃ namaścaṇḍavajrapāṇaye mahāyakṣasenādhipataye namaḥ suru suru mahāvidyābalāya svāhā /
<lohabhasma>
etāni lohapatrāṇi sūkṣmaṃ saṃcūrṇayettataḥ /
ayaḥpātre kāntacūrṇaṃ nikṣipya triphalārasaiḥ
secayettadayodarvyā cālayanpācayediti /
piṇḍībhūtaṃ tadādāya mṛttikāpaṭale śubhe
saṃpuṭe nikṣipetsamyakṣoḍaśāṅgulagartake /
nidhāyāraṇyakārīṣamadhyagaṃ kāriṣaṃ dahet
ahorātraṃ prakurvīta vātātapavivarjitaṃ /
punaḥ prātaḥ samādāya varākvāthena mardayet
sthālīsaṃpuṭayorevaṃ kuryātpākapuṭaiḥ kramāt /
evaṃ vidadhyātsaptāhaṃ tasminkṣepyaṃ ca hiṅgulaṃ
lohasya ṣoḍaśāṃśaṃ ca nārīstanyena mardayet /
sthālyāṃ pākaṃ saṃpuṭe ca puṭaṃ kurvīta ṣoḍaśa
nirutthaṃ tadbhavedbhasma devi yojyaṃ rasāyane /
<lhohabhasmano'mṛtīkaraṇam>
yāvatsyāttriphalā tasmādbhavedvāri caturguṇaṃ
aṣṭāvaśeṣaṃ kvāthayetkvāthasya sadṛśaṃ ghṛtaṃ /
ghṛtatulyaṃ kāntabhasma tāmrapātre pacetpriye
lohadarvyā pracalayanyāvacchuṣyati tadrasaḥ /
tāvanmṛdvagninā pācyaṃ lohatulyāṃ sitāṃ kṣipet
amṛtīkaraṇamityuktaṃ sarvayogavahaṃ paraṃ /
<lohapākabhedāḥ>
lohapākaṃ pravakṣyāmi tadbhavettrividhaṃ priye
mṛdumadhyakharāḥ proktā jambīrasadṛśo mṛduḥ /
madhyamaḥ piṇḍasadṛśo vālukāsadṛśaḥ kharaḥ
<kāntaloharasāyanasevākramaḥ>
atha sevāṃ pravakṣyāmi kāntalohasya bhasmanaḥ /
sumuhūrte śubhadine pūjiteśādidevataḥ
seveta siddhidaṃ divyaṃ kāntabhasma rasāyanaṃ /
śuddhadeho virekādyairabhrabhasma purā priye
māsamekaṃ tu seveta tasmācchuddhavapurbhavet /
māṣamātraṃ kāntabhasma guñjāmātrābhrabhasma ca
dviniṣkaṃ triphalācūrṇaṃ madhusarpiḥsamanvitaṃ /
lihetprātarviśuddhātmā snānadānādikarmabhiḥ
anupeyaṃ tato lohādgavyaṃ ṣaṣṭiguṇaṃ payaḥ /
dhāroṣṇaṃ tadabhāve tu kṛtvā kṣīraṃ samāmbukaṃ
yāvatkṣīṇajalaṃ kvāthyaṃ kṣīraṃ cānupibetpriye /
tadasātmye varākvāthaṃ guḍūcyā vā kaṣāyakaṃ
ityekamāsaṃ seveta kramāddvitricatuṣṭayaṃ /
pratimāsaṃ māṣaguñjāvṛddhiḥ kāntābhrabhasmanoḥ
evaṃ ṣoḍaśamāsāntaṃ vṛddhiḥ ṣoḍaśamātrakāḥ /
pūrvoktavadvidhiṃ tyājyaṃ kuryātsiddhimavāpnuyāt
asya vatsarayogena kṣudrāmayavināśanaṃ /
etaddvivarṣayogena mahārogapraṇāśanaṃ
trivarṣātpalitaṃ hanti caturvarṣādvaliṃ haret /
pañcamādapamṛtyughnaṃ ṣaṣṭhe syādāyuṣaḥ śataṃ
saptābde sūryavaddīptiṃ daśame siddhimelanaṃ /
vaidyādharaṃ samāpnoti varṣe caikādaśe priye
trayodaśābde devatvaṃ indratvaṃ ca caturdaśe /
tathā pañcadaśābde ca sarvalokapriyo bhavet
ṣoḍaśābde'ṣṭasiddhiḥ syātsatyaṃ satyaṃ maheśvari /
<kāntadrutikramaḥ>
suvarṇadrutivatkāntadrutiḥ syātpūrvavatpriye
kāntadrutirbhavedbhasma kāntalohasya bhasmavat /
<lohabhedāstadguṇāśca>
kiṭṭaṃ muṇḍaṃ tathā tīkṣṇaṃ kāntaṃ pūrvottarottaraṃ
guṇāḍhyāḥ syurdaśaśatasahasraṃ lakṣakaṃ kramāt /
śatādhiko bhavetkāntastvauṣadhānāṃ rasāyanaṃ
tridoṣaśamanaṃ divyaṃ sarvarogāpahārakaṃ /
kāntiṃ rucyaṃ ca cakṣuṣyaṃ hṛdyaṃ āyuṣyadaṃ śuci
sthairyaṃ dārḍhyaṃ ca dhātūnāṃ balavacca rasāyanaṃ /
<abhrakotpattiḥ tadbhedā lakṣaṇañca>
athābhrakaṃ pravakṣyāmi tadutpattyādikaṃ kramāt
purādiśaktirbhavatī śvetadvīpe manorame /
indrāṇīkamalāvāṇīgāyatrīpramukhaiḥ saha
arundhatīmukhairdivyamunidāraiśca saṃyutā /
saṃcikrīḍe mahāmāyā citsadānandarūpiṇī
ānandāśrukaṇāḥ kṣaume nyapatanbahavo dṛśoḥ /
tadā ṛtumatī jātā tataḥ svādu saritpateḥ
tīre tyaktvā ca tadvastraṃ snātvā kailāsamāyayau /
vātyāvaśena tadvastraṃ kṣīrābdhau nyapatattadā
devāsurairmathyamānāttasmātkṣīrāmbudhestadā /
samabhūttadrajovastraṃ caturdhābhrakasaṃjñakaṃ
kṛṣṇābhrakaṃ sāñjanābhaṃ pītaṃ devyaṅgalepanāt /
raktaṃ tasya rajorūpaṃ kṣaumaṃ śvetaṃ abhūditi
caturvidhaṃ tadālokya rasabandhanakāraṇaṃ /
rasāyanaṃ rogaharaṃ sarvasiddhipradāyakaṃ
ityūcire surāḥ sarve sākṣādamṛtasaṃmitaṃ /
śvetaṃ rajatakāryeṣu trayamanyatsuvarṇake
sarvaṃ rasāyane yojyaṃ raktapītasitāsitaṃ /
śvetācchataguṇaṃ raktaṃ raktātpītaṃ sahasrakaṃ
pītāllakṣaguṇaṃ kṛṣṇaṃ jñeyaṃ lohe rasāyane /
pratyekaṃ tāni jāyante caturdhā jātitaḥ kramāt
pinākaṃ darduraṃ nāgaṃ vajraṃ ceti caturvidhaṃ /
vajraṃ samāharenmukhyaṃ trīṇyanyāni vivarjayet
pinākamagninikṣiptaṃ muñcate dalasaṃcayaṃ /
tatsevitaṃ malaṃ baddhvā mārayedrogakāraṇaṃ
darduraṃ vahninikṣiptaṃ kurute bhekaniḥsvanaṃ /
tadutpādayate rogamaśmaryākhyaṃ asādhyakaṃ
nāgamagnau vinikṣiptaṃ phūtkāraṃ vitanoti yat /
tatsevayā mahākuṣṭhaṃ maṇḍalākhyaṃ bhaveddhruvaṃ
<grāhyalakṣaṇam>
etattritayasevābhirjāyate rogasaṃcayaḥ /
vahnisthitaṃ tu vajrābhraṃ vikārānnācaretkvacit
tasmādvajrābhrakaṃ sevyaṃ valīpalitamṛtyujit /
rājahastātparaṃ grāhyaṃ khanitrena tadākarāt
<vajrābhraḥḥ parīkṣāḥḥ badkuality>
bhārayuktaṃ pṛthudalaṃ snigdhaṃ mocyadalaṃ sukhaṃ /
kācacandrakakiṭṭābhaṃ na yojyaṃ tatkadācana
<dhānyābhrakam>
pūrvoktalakṣaṇayutaṃ vajrābhraṃ dhamayeddṛḍhaṃ /
arkakṣīrāranāle ca gomūtre triphalārase
meghanādarase cetthaṃ nikṣipetteṣu tattridhā /
samyagdalaṃ mocayitvā meghanādāmlayordravaiḥ
bhāvayedātape tīvre ślakṣṇaṃ piṣṭvātha vastrake /
nikṣipya dhānyasahitaṃ baddhvā tatkāñjike punaḥ
karābhyāṃ ghaṭṭayedgāḍhaṃ sūkṣmaṃ tatkāñjike sravet /
tatkuryādātape śuṣkaṃ etaddhānyābhrakaṃ smṛtaṃ
<abhrakasatvapātanam>
kāntavatsatvapatanamabhrakasya bhavetpriye /
hema rūpyaṃ mākṣikaṃ ca vaikrāntaṃ madhu ṭaṅkaṇaṃ
guñjā guḍaṃ ghṛtaṃ bhallaṃ ekaikaṃ daśaniṣkakaṃ /
piṣṭvārkapayasā kāryā vaṭikāḥ karṣamātrakāḥ
śataniṣke'bhrasatve'sminvidrute vaṭikāḥ kṣipet /
ekaikaghaṭikāmātraṃ vaṭyaḥ kṣepyāḥ śanaiḥ śanaiḥ
yāvattatsattvaśeṣaṃ syāttāvaddhāmyaṃ atandritaiḥ /
idaṃ abhrakasattvaṃ tu devayogyaṃ rasāyanaṃ
<abhrakasatvabhasma>
cūrṇīkṛtyābhrasattvaṃ tanmeghanādaḥ punarnavā /
sūraṇo'rkadalaṃ mustā jambīrastālamūlikā
triphalā vajravallī ca śāṅgerī maricaṃ tathā /
amlavargo vaṭajaṭā kārpāsamuniśigrukaṃ
ekavīrā kokilākṣī sarpākṣī tulasī vacā /
peṭārī vākucī kanyā caikaikasya rasaiḥ pṛthak
mardanaṃ gharmapākaṃ ca sthālīpākaṃ puṭaṃ kramāt /
ekaikāhaṃ prakurvīta tato daradamākṣike
satvaṣoḍaśabhāgena yojyaṃ peṣyaṃ varārasaiḥ /
puṭaṣoḍaśaparyantaṃ kuryādevaṃ hi bhairavi
pūrvoktavatsyādamṛtīkaraṇaṃ kāntasatvavat /
nirutthaṃ bhasma bhavati cāyurārogyadāyakaṃ
<abhrakasatvasevākramaḥ>
atha sevāṃ pravakṣyāmi ghanasatvarasāyane /
vamanādiviśuddhātmā pūjitasveṣṭadevataḥ
guñjāmātrābhrasatvaṃ ca dviniṣkaṃ triphalārajaḥ /
madhvājyābhyāṃ lihetprātarekamāsaṃ bhajediti
evaṃ ṣoḍaśamāsāntaṃ māsavṛddhikrameṇa vai /
guñjāvṛddhirbhaveddevi sevetetthaṃ rasāyanaṃ
pūrvoktavadvidhiṃ tyājyaṃ prakurvīta sureśvari /
varṣeṇa dehaśuddhiḥ syāddvivarṣādāmayāccyutaḥ
trivatsarānmahāroganāśanaṃ bhavati dhruvaṃ /
caturvarṣānmahākāntibalavīryapravardhanaṃ
pañcavarṣāddehadārḍhyaṃ ṣaṣṭhe vāksiddhimeti hi /
saptame divyadṛṣṭiḥ syādaṣṭame viṣanāśanaṃ
navābde siddhatāmeti tato vidyādharo bhavet /
ekādaśābde tvindratvaṃ dvādaśe brahmatā bhavet
trayodaśābde viṣṇutvaṃ rudratvaṃ ca caturdaśe /
īśatvaṃ pañcadaśake ṣoḍaśābde sadāśivaḥ
aṇimādiyutaḥ svairī sarvajñaḥ sarvakṛdbhavet /
<abhrakadrutiḥ>
athābhrakadrutiṃ vakṣye kañcukīkanda eva ca
kapitindau keśataile pratyekaṃ tu tridhā vapet /
mūṣāyāṃ drāvayitvā tadabhrasatvadrutirbhavet
bhasmīkuryātprayatnena drutimabhrakasatvavat /
<abhrakaguṇāḥ>
ṣaḍrasaḥ sarvarogaghnastridoṣaśamanaḥ paraḥ
vīryāyuṣyabalaprajñākāntirūpavivardhanaḥ /
vapurdārḍhyasthairyayukto valīpalitamṛtyuhā
rucyo vṛṣyo laghuḥ śīto medhyaḥ snigdho rasāyanaṃ /
abhrakaṃ dīpanaṃ grāhi śreṣṭhaṃ pāradabandhanaṃ
pakṣajitsūtarājasya bhasmībhūtābhrasatvakaḥ /
abhrasya patraṃ rogaghnaṃ tacca satvaṃ dṛḍhaṃkaraṃ
cetasatvaṃ mṛdu hareddrutistāṃśca daridratāṃ
âk, १, ८
<rasāyanasevā>
sūto vajraṃ suvarṇaṃ ca kāntalohaṃ tathābhrakaṃ /
pañcaitānyamṛtāni syuḥ kalpitāni nṛṇāṃ mayā
mattakāśini yo vetti so'pi sākṣānmaheśvaraḥ /
ahaṃ raso rasaścāhamāvayorantaraṃ na hi
tena yuktāstu vajrādyāḥ siddhidāḥ syurna saṃśayaḥ /
puruṣaṃ rasasevārhaṃ vadāmi śṛṇu pārvati
strīklībabālakānāṃ ca na hi yojyaṃ rasāyanaṃ /
bālāḥ pañcadaśābdā ye kumārāṃstriṃśadabdakāḥ
pañcāśadvarṣadeśīyā yuvānaḥ parikīrtitāḥ /
ataḥ paraṃ ca sthavirāḥ bhaveyuste rasāyane
yathoktakāle siddhiḥ syātkumārasya rasāyanāt /
tasmāddviguṇakālena yūnaḥ siddhirbhaveddhruvaṃ
tasmāttriguṇakālena vṛddhaḥ siddhimavāpnuyāt /
jñātavyāḥ kramaśo devi hyuttamo madhyamo'dhamaḥ
<rasāyanasevākramaḥ>
pūrvaṃ abhrakamaśnīyāttataḥ kāntarasāyanaṃ /
atha kāntābhrakaṃ devi paścāddhemarasāyanaṃ
athābhrakaṃ svarṇayogaṃ kāntahemarasāyanaṃ /
ghanakāntasvarṇayogaṃ tato vajrarasāyanaṃ
athābhravajrasevāṃ ca kāntavajramataḥ paraṃ /
ghanāyaskāntahīraṃ ca hemavajraṃ tato bhavet
paścādabhrasvarṇavajraṃ kāntāṣṭāpadavajrakaṃ /
ghanakāntaṃ hemavajramataḥ pāradabhakṣaṇaṃ
tathābhrarasayogaṃ syāttataḥ kāntarasaṃ bhavet /
ghanakāntarasaṃ devi paścāddhemarasaṃ bhavet
ghanahemarasaṃ paścātkāntahemarasaṃ tataḥ /
ghanakāntaṃ hemasūtamato vajrarasaṃ bhavet
ghanavajrarasaṃ devi kāntavajrarasaṃ tataḥ /
ghanakāntaṃ vajrasūtaṃ hemavajrarasaṃ tataḥ
ghanahemapavīsūtaṃ kāntahemapavīrasaṃ /
ghanakāntasvarṇavajrarasaṃ asmātparaṃ na hi
uttarottarataḥ sarve caite sarvaguṇottarāḥ /
rasāyanāni pañca syurekaikāni varānane
rasā dvidvyauṣadhabhavāstritryauṣadhabhavā daśa /
catuścaturbhavāḥ pañca tvekaḥ pañcauṣadhodbhavaḥ
ekatriṃśadvarārohe rasāyanamiti priye /
ghanaṃ kāntaṃ hema vajraṃ pāradaścetaraṃ
pūrvottarottaraguṇā bhavanti prāṇavallabhe /
rasasya krāmaṇaṃ vajraṃ hemakāntaghanaṃ bhavet
vajrasaṃkrāmaṇaṃ hema kāntaṃ vyoma bhavetpriye /
hemnaḥ kāntabhavaṃ yojyaṃ kāntasya krāmaṇaṃ ghanaṃ
abhrasya krāmaṇaṃ cābhrasattvaṃ siddhipradaṃ yataḥ /
ekaikauṣadhasevāyāṃ yathoktaṃ krāmaṇaṃ bhavet
yukto dvitricatuḥpañcabhaiṣajyaiḥ krāmaṇaṃ na hi /
triphalāmadhusarpīṃṣi sāmānyakrāmaṇaṃ bhavet
âk, १, ९
<rasāyanārharasasaṃskāraḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
śrībhairavī /
rasāyanārhāṃ sūtasya saṃskṛtiṃ vada me vibho /
śrībhairavaḥ /
śṛṇu pārvati yatnena saṃskāraṃ śodhanādikaṃ
punarnavārasaiḥ peṣyaṃ dhānyābhraṃ pāradaṃ samaṃ /
taptakhalve dinaṃ devi vajramūṣāgataṃ rasaṃ
pacedbhūdharayantre ca punaḥ saṃmardayecca taṃ /
pūrvadravairyathāpūrvaṃ mardanaṃ pācanaṃ punaḥ
kṛtvaivaṃ daśavāraṃ taṃ pātyaṃ pātanayantrake /
śuddhaḥ syātpārado devi yojyo yoge rasāyane
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
daśamāṃśaṃ rasādgandhaṃ taptakhalve vinikṣipet /
varājambīrakanyāgnidravairyāmaṃ vimardayet
pātayetpātanāyantre kuryādevaṃ tu saptadhā /
sagandhakaṃ mardanaṃ ca pātanaṃ bhavati priye
śuddhaḥ syātpārado devi yogyo yoge rasāyane /
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
tilatailairmāhiṣikairmūtrairmardyāmlakena ca
gomāṃsairhiṅgulaṃ pācyaṃ lohapātre kramāgninā /
saptāhaṃ lohadaṇḍena cālayansadravaṃ muhuḥ
sārdramāyūrapittena bhāvayedātape dinaṃ /
pācayetpātanāyantre daradaṃ kharavahninā
śuddho bhaveccaturyāmātpāradaḥ syādrasāyane /
<rasabhasmakramaḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
ūrdhvādhastātkhajīrṇasya sūtasya samagandhakaṃ
nikṣipetpakvamūṣāyāṃ garte dvābhyāṃ caturguṇaṃ /
kākamācīdravaṃ dattvā nirudhyaināṃ kramāgninā
pacedguṇḍakayantrasthāṃ mūṣāṃ yāmacatuṣṭayaṃ /
bhasmasājjāyate sūto yojayettu rasāyane
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
jīrṇasūtaṃ snukkṣīraiḥ samaṃ gandhaṃ vimardayet /
dinaṃ tato garbhayantre puṭe bhasmati pūrvavat
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
khajīrṇasūtaṃ tulyāṃśaṃ lākṣorṇāmadhuṭaṅkaṇaṃ /
guñjāṃ bhṛṅgarasaiḥ sarvaṃ dinamekaṃ vimardayet
andhritaṃ vajramūṣāyāṃ dhamedbhasmati pāradaḥ /
<caturthaḥ prakāraḥ>
ghanajīrṇaṃ rasaṃ gandhaṃ tryahaṃ tulyaṃ vimardayet
ahimāryā rasairvātha hyajāmāryā rasena vā /
rasena kīṭamāriṇyāḥ śvetāṅkolarasena vā
divārātraṃ karīṣāgnau mṛṇmaye saṃpuṭe dahet /
tuṣāgninā vā tridinādbhasmībhavati pāradaḥ
taptakhalve vajrabhasma jīrṇe sūte samaṃ tryahaṃ /
haṃsapādīrasairmardyaṃ bījairdivyauṣadhodbhavaiḥ
lepayedvajramūṣāyāṃ tatra pūrvaṃ rasaṃ kṣipet /
tryahaṃ tuṣāgninā pācyaṃ haṃsapādīdravaiḥ punaḥ
mardayettridinaṃ gāḍhaṃ tadgolaṃ pūrvavatpacet /
bhasmībhavati sūtendraḥ śaṅkhakundendusannibhaḥ
<jāritarasamāraṇam; prathamaḥ prakāraḥ>
atha vakṣyāmi deveśi jāritaṃ rasamāraṇaṃ /
prathamaṃ jāraṇaṃ kuryātsabījaṃ suranāyike
ajāritaṃ rasaṃ mūḍhaḥ pramādānmārayedyadi /
mama drohī sa pāpiṣṭho mahāpātakavānbhavet
bhrūṇahā gurughātī ca goghnaḥ strībālaghātakaḥ /
tasmātsarvaprayatnena kuryājjāraṇapūrvakaṃ
māraṇaṃ rasarājasya mama bījasya pārvati /
dharāyāṃ gomayaṃ devi sthāpayitvā tata upari
pakvamūṣāyāṃ vinikṣipya tanmadhye kaṭutumbijaṃ /
tailaṃ nidhāya sūtaṃ ca nikṣipecca tata upari
kākamācīraso deyastailatulyo varānane /
śuddhaṃ gandhaṃ vrīhimātraṃ dattvā mūṣāṃ nirodhayet
tadūrdhvaṃ khādirāṅgārapūritaṃ śrāvakaṃ nyaset /
jñātvā tatsvāṅgaśītatvaṃ punargandhaṃ ca tailakaṃ
kākamācīdravaṃ dattvā vahnimevaṃ punaḥ punaḥ /
adhastādgomayaṃ sāndramupariṣṭācca pāvakaṃ
kākamācīdravaḥ sūtastailaṃ caitattrayaṃ samaṃ /
jārayetṣaḍguṇaṃ gandhaṃ rasasyetthaṃ mukhīkṛtiḥ
dinaṃ jambīranīreṇa mardayettaṃ rasaṃ punaḥ /
catuḥ ṣaṣṭyaṃśakaṃ hemnaḥ patraṃ kaṇṭakabhedanaṃ
mayūrapittaṃ tailaṃ ca lipetsarṣapasaṃbhavaṃ /
abhāve tailapittasya cūlikālavaṇaṃ baliṃ
jambīrasya rasairmardyaṃ taṃ rasaṃ hemapatrakaṃ /
pācayetpūrvavadvahnau jambīrasya rasaiḥ punaḥ
sampūrṇāṃ rodhayenmūṣāṃ pūrvavajjārayetpunaḥ /
dvātriṃśadaṃśakaṃ hema ṣoḍaśāṃśaṃ tata upari
mardayejjārayedevaṃ tataḥ sūtasya māraṇaṃ /
samūlāṃ kumbhiṃ ādāya gavāṃ mūtreṇa peṣayet
dinamekaṃ tadrasena mardayetpāradaṃ sudhīḥ /
saṃpuṭe kāntaje kṣiptvā cordhvādhaśca niyāmakān
cullyāṃ mṛdvagninā pācyaṃ dinaṃ bhasma bhavedrasaḥ /
akṣīṇo mṛtyunāśī syājjarādāridryanāśanaḥ
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
vāsitaṃ pāradaṃ karṣamaṣṭaguñjāḥ suvarṇakaṃ /
mṛtaṃ vajraṃ caturguñjaṃ mardyaṃ haṃsapadīrasaiḥ
taptakhalve vajramūṣāgataṃ kṛtvā nirodhayet /
pacedbhūdharayantre ca punarādāya taṃ rasaṃ
haṃsapādīdravairmardyaṃ taptakhalve dinatrayaṃ /
pūrvavadbhūdhare yantre pacetsūtaṃ punaḥ punaḥ
evaṃ śatapuṭaṃ kṛtvā bhasma syādraktavarṇakaṃ /
etāni rasabhasmāni śastāni ca rasāyane
<rasāyanayogāḥ; abhrakarasāyanam>
ekadvitricatuḥpañcayogayuktaṃ rasāyanaṃ /
kramādvakṣyāmi deveśi tatrāpyabhrakasevanaṃ
vamanādiviśuddhātmā tyaktakṣārāmlakādikaḥ /
pūrvavadbhasmayedvyomasatvaṃ bhṛṅgavarārasaiḥ
triḥ saptadhā bhāvanīyaṃ prātarguñjādvayaṃ bhajet /
sasitaṃ tadanu kṣaudraṃ ghṛtaiḥ satriphalaṃ lihet
dvātriṃśadguñjakā vṛddhiḥ krāmaṇaṃ karṣamātrakaṃ /
eṣa ṣoḍaśamāsānte sarvarogādvimucyate
sa bhavetkāntasevārhastvevamabhrakasevayā /
<kāntarasāyanam>
pūrvavadbhasmayetkāntaṃ varānirguṇḍibhṛṅgajaiḥ
rasaistrisaptavārāṇi mardayedbhāvayetkramāt /
kṣaudrājyābhyāṃ lihetprātarnityaṃ guñjādvayonmitaṃ
anu bhakṣyaṃ sinduvāravarābhṛṅgabhavaṃ rajaḥ /
madhvājyābhyāṃ karṣamātraṃ śuddhāṅgo vamanādibhiḥ
dvātriṃśadguñjikā vṛddhiḥ paramāvadhirīśvari /
bhavetṣoḍaśamāsāntājjarāvyādhibhirujjhitaḥ
kāntasya sevayā paścādbhavetkāntābhrakārhakaḥ /
<kāntābhrarasāyanam>
mṛtaṃ kāntaṃ ghanaṃ tulyaṃ dhātrībhṛṅgapunarnavāḥ
dravaireṣāṃ pṛthaṅmardyaṃ kalye guñjādvayaṃ lihet /
śarkarāmadhusarpirbhiḥ śuddhātmā vamanādibhiḥ
bhṛṅgāmalakavarṣābhūcūrṇaṃ krāmaṇamuttamaṃ /
madhvājyairanu lehyaṃ taddvātriṃśadguñjakāvadhi
māsaṣoḍaśayogena valīpalitajidbalī /
kāntābhrasatvabhajanāddhemasevārhako bhavet
<svarṇarasāyanam>
pūrvavadbhasmayetsvarṇaṃ daśamūlakaṣāyataḥ /
ekaviṃśativāraṃ taṃ mardayedbhāvayetpriye
madhvājyābhyāṃ mudgamānaṃ lihetprātarviśuddhadhīḥ /
guḍūcītriphalākvāthaṃ palaṃ cānupibetsudhīḥ
aṣṭaguñjāvadhirvṛddhirbhavetṣoḍaśamāsataḥ /
tejasvī balavāndhīmāṃścakṣuṣmānrogavarjitaḥ
valīpalitanirmuktastrikālaviṣajidbhavet /
<svarṇābhrakarasāyanam>
pūrvavanmārayetsvarṇaṃ tasmāddviguṇamabhrakaṃ
daśamūlavarābhṛṅgīkvāthairbhāvyaṃ trisaptadhā /
prātarmāṣatrayaṃ lehyaṃ madhvājyaiḥ krāmaṇaṃ lihet
palaṃ guḍūcītriphalākvāthaṃ tadanu pārvati /
caturviṃśatiguñjāsya vṛddhiḥ syātparamāvadhiḥ
māsaṣoḍaśayogena divyatejā mahābalaḥ /
ghanakāñcanayogena svarṇakāntārhako bhavet
<svarṇakāntarasāyanam>
pūrvavanmārayetsvarṇaṃ kāntaṃ svarṇadvibhāgakaṃ /
dhātrīphalairdvisaptaiva bhāvayenmardayetkramāt
saśarkaraṃ bhajetprātastrimāṣaṃ ca pibedanu /
dhātrīsatvaṃ ghṛtaṃ kṣaudraṃ karṣamātraṃ sureśvari
caturviṃśatikā guñjā vṛddhiḥ syātparamāvadhiḥ /
māsaṣoḍaśayogena valīpalitavarjitaḥ
taptakāñcanasacchāyaḥ pañcabāṇa ivāparaḥ /
hemakāntāsvādanena kāntābhrakanakārhakaḥ
<svarṇābhrakāntarasāyanam>
pūrvavanmārayetsvarṇaṃ kāntasattvābhrasatvakaṃ /
samāni trīṇi caitāni bhāvayecca trisaptakaṃ
muṇḍinirguṇḍikābhṛṅgavarānīreṇa pārvati /
māṣatrayonmitaṃ prātarlihetkṣaudraghṛtāplutaṃ
muṇḍīcūrṇaṃ karṣamātraṃ madhvājyābhyāṃ lihedanu /
gokṣīraṃ palamātraṃ ca pibettadanu pārvati
valladvādaśasaṃkhyātā parā vṛddhirbhavetpriye /
māsaṣoḍaśayoge divyakāyo bhavennaraḥ
hemābhrakāntabhajanādyogyaḥ syādvajrabhakṣaṇe /
<vajrarasāyanam>
pūrvavadbhasmayedvajraṃ dhātrīnīreṇa mardayet
bhāvayetsaptadhā dhīmānvrīhimātraṃ lihetpriye /
ghṛtakṣaudrayutaṃ cānupibeddhātrīrasaṃ palaṃ
vallāvadhirbhavedvṛddhirmāsaṣoḍaśayogataḥ /
cirajīvī vajrakāyo divyadṛṣṭirmahābalaḥ
vajrasya sevayā yogyo bhavedvajrābhrabhakṣaṇe /
<vajrābhrarasāyanam>
pūrvavanmārayedvyoma vajraṃ vajrāccaturguṇaṃ
ghanaṃ dhātryāḥ śatāvaryā rasairbhāvyaṃ trisaptadhā /
yavamātraṃ lihetprātarmadhvājyābhyāṃ lihedanu
dhātrīśatāvarīnīraṃ krāmaṇaṃ palamātrakaṃ /
caturguñjā parā vṛddhirbhavetṣoḍaśamāsataḥ
vāksiddhirdivyadṛṣṭiḥ syāddevatāsadṛśaprabhaḥ /
sevayā ghanavajrasya kāntavajrārhako bhavet
<kāntavajrarasāyanam>
pūrvavadbhasmayedvajraṃ kāntaṃ vajrāccaturguṇaṃ /
kāntaṃ trisaptadhā bhāvyamaśvagandhāvarārasaiḥ
yavamātraṃ kṣaudraghṛtairyuktaṃ lehyaṃ dinodaye /
aśvagandhāvarācūrṇaṃ karṣaṃ gopayasā pibet
caturguñjāvadhirjñeyā vṛddhiḥ syātparamāvadhiḥ /
māsaṣoḍaśayogena bālasūryasamadyutiḥ
mahābalo mahātejā vāksiddhaḥ siddhatāṃ vrajet /
sevayā vajrakāntasya vajrakāntābhrakārhakaḥ
<vajrābhrakarasāyanam>
pūrvavanmārayedvajraṃ kāntābhrāṇi ca hīrakāt /
caturguṇe ca kāntābhre varābhṛṅgakuraṇḍajaiḥ
rasaistrisaptadhā bhāvyaṃ yavamātraṃ lihetpriye /
samadhvājyaṃ bhṛṅgavarākuraṇḍakarajoyutaṃ
palaṃ pibecca gokṣīraṃ caturguñjāparāvadhiḥ /
māsaṣoḍaśayogena gṛdhradṛṣṭirmahābalaḥ
avyāhatagatirdhīraḥ siddhasaṃghena vartate /
kāntābhravajrabhajanādyogyaḥ syāddhemavajrayoḥ
<svarṇavajrarasāyanam>
pūrvavanmārayedvajraṃ svarṇaṃ vajrāddvibhāgakaṃ /
suvarṇavajraṃ varṣābhūrasairbhāvyaṃ trisaptadhā
vrīhimeyaṃ lihetkṣaudraghṛtābhyāṃ ca punarnavāṃ /
karṣaṃ palaṃ ca gokṣīramanupeyaṃ sureśvari
dviguñjāvadhi vṛddhiḥ syānmāsaṣoḍaśayogataḥ /
cirakālaṃ bhavejjīvī valīpalitavarjitaḥ
vajrahemopayogena svarṇābhrakuliśārhakaḥ /
<svarṇābhravajrarasāyanam>
pūrvavadbhasmayeddhemaghanavajrāṇi pārvati
hīrakāddviguṇaṃ svarṇaṃ svarṇādabhraṃ dvibhāgakaṃ /
musalīkandasāreṇa bhāvanīyaṃ trisaptadhā
yavamātraṃ lihetprātarmadhvājyābhyāṃ pibedanu /
karṣaṃ syānmusalīcūrṇaṃ gokṣīraṃ palamātrakaṃ
caturguñjāvadhirvṛddhirmāsaṣoḍaśayogataḥ /
mṛtyuṃ jayejjarāhīno vajrakāyo mahābalaḥ
etasya sevayā vajrahemakāntārhako bhavet /
<svarṇavajrakāntarasāyanam>
vajrakāntasuvarṇāni pūrvavanmāritāni ca
vajrātsuvarṇaṃ dviguṇaṃ svarṇātkāntaṃ dvibhāgakaṃ /
dhātrībhṛṅgarasairmardyamekaviṃśativārakaṃ
yavamātraṃ lihetprātarmadhvājyābhyāṃ pibedanu /
dhātrībhṛṅgabhavaṃ cūrṇaṃ karṣaṃ godugdhakaṃ palaṃ
guñjācatuṣṭayī vṛddhirmāsaṣoḍaśayogataḥ /
valīpalitanirmukto divyatejā mahābalaḥ
etasya sevayā kāntasvarṇavajrābhrakārhakaḥ /
<svarṇakāntavajrābhrakarasāyanam>
bhasmayetsvarṇakāntābhravajrāṇi ca yathoktavat
jyotiṣmatīrasairbhāvyamekaviṃśativārakaṃ /
yavamātraṃ lihetprātarmadhvājyābhyāṃ pibedanu
aśvagandhākandacūrṇaṃ karṣaṃ godugdhakaṃ palaṃ /
guñjācatuṣṭayī vṛddhiḥ paramāvadhirīśvari
māsaṣoḍaśayogena sākṣādindrasamo bhavet /
etasya sevayā devi rasaṃ sevituṃ arhati
<rasabhasma>
dhānyābhraṃ pāradaṃ mardyaṃ taptakhalve dinatrayaṃ /
triphalāragvadhaniśākumārīkṛṣṇadhūrtajaiḥ
punarnavāgnijaṃbīrabhavairnīrairvimardayet /
pātayetpātanāyantre tvevaṃ mardanapātanaṃ
kuryāttrivāraṃ śuddhaḥ syātpārado doṣavarjitaḥ /
niyāmakairmardayettaṃ mūṣālepaṃ niyāmakaiḥ
kṛtvā taṃ marditaṃ sūtaṃ mūṣāyāṃ nikṣipetsudhīḥ /
andhrayitvā bhūdharākhye yantre pācyaṃ sureśvari
evaṃ ca saptadhā kuryānmardanaṃ puṭapācanaṃ /
rasabhasma bhavecchubhraṃ yojyaṃ yoge rasāyane
<āroṭakarasāḥ; abhrakajīrṇarasabhasma>
atha cāroṭakarasaṃ dehasiddhyekakāraṇaṃ /
māṣamātraṃ lihetprātarmadhvājyatriphalaiḥ saha
dhāroṣṇaṃ gopayaḥ peyaṃ mātramanu priye /
aṣṭaguñjāvadhiṃ vṛddhiṃ kṛtvā ṣoḍaśamāsakaṃ
valīpalitanirmukto jīvedācandratārakaṃ /
etasya sevayā devi hyabhrasūtārhako bhavet
mukhīkṛte rase devi catuḥṣaṣṭikaniṣkake /
abhrasatvaṃ niṣkamātraṃ kṣiptvā jambīrajairdravaiḥ
taptakhalve mardayecca dinaṃ kacchapayantrake /
sabiḍaṃ ca pacetpaścāttamādāya vimardayet
abhrasatvaṃ dviniṣkaṃ ca jambīrāmlena pārvati /
taptakhalve kacchapākhye yantre pacanakarma ca
tṛtīye ca caturniṣkaṃ caturthe pañcame kramāt /
aṣṭaniṣkābhrasatvaṃ ca dadyātpañcamapātane
ghanaṣoḍaśaniṣkaṃ ca ṣaṣṭhe dvātriṃśadaṃśakaṃ /
sattvaṃ saptame syātsamameva hi pārvati
pārade'bhrakasatvasya jāraṇā bhavati priye /
evaṃ jāritasūtendraṃ bhasmīkuryācca pūrvavat
palaṃ caitatsūtabhasma vyomasatvaṃ catuṣpalaṃ /
bhṛṅgarājadravairmardyaṃ mūṣāyāmandhayeddṛḍhaṃ
kukkuṭākhye puṭe pacyātsvāṅgaśītaṃ samāharet /
triphalābhṛṅgajairnīrairbhāvayettattrisaptadhā
madhvājyābhyāṃ guñjamātraṃ lihetprātarviśuddhadhīḥ /
pibedanu varākvāthaṃ palaṃ niyatamānasaḥ
guñjāṣoḍaśikā vṛddhiḥ sevyaṃ ṣoḍaśamāsataḥ /
ācandratārakaṃ jīvedvalīpalitavarjitaḥ
etasya sevayā kāntasūtasevārhako bhavet /
<kāntajīrṇarasabhasma>
mukhīkṛte sūtarāje yathābhūdabhrajāraṇā
tathaiva kāntasatvasya jāraṇā bhavati priye /
mārayetpūrvavatsūtaṃ kāntasatvena jāritaṃ
evaṃvidhaṃ sabhasma bhāgamekaṃ bhavetpunaḥ /
caturbhāgaṃ kāntabhasma mardayettriphalāmbunā
mūṣāyāṃ andhrayetpaścātpacetkaukkuṭike puṭe /
tamādāya varānīrairbhāvayecca trisaptadhā
madhvājyābhyāṃ lihedguñjāmātraṃ prātaratandritaḥ /
anupeyaṃ ca gokṣīraṃ palamātraṃ sureśvari
guñjāṣoḍaśikā vṛddhirmāsaṣoḍaśayogataḥ /
divyadṛṣṭiṃ khecaratvaṃ prāpnuyādaindrakaṃ padaṃ
etasya sevayā sūtaghanakāntārhako bhavet /
mukhīkṛtarase kuryātpūrvavadvyomajāraṇaṃ
<kāntābhrakajīrṇarasabhasma>
samaṃ sūtasya deveśi paścātkāryaṃ vicakṣaṇaiḥ /
pūrvavatkāntasatvasya jāraṇā sūtarāṭsamā
kāntasatvābhrasatvābhyāṃ jāritaḥ pārado yadi /
sa rasaḥ pakṣahīnaḥ syāccāñcalyarahitaḥ śivaḥ
taṃ rasaṃ pūrvavaddivyairauṣadhairmāritaṃ rasaṃ /
palaṃ taddviguṇaṃ vyomasatvabhasma ca tatsamaṃ
bhasma vaikrāntasatvasya mardyamevaṃ trayaṃ tridhā /
bhṛṅgadhātrīphalarase tato laghupuṭe pacet
bhṛṅgadhātrīphalarasaiśchāyāyāṃ bhāvayedrasaṃ /
triphalāmadhusarpirbhirguñjāmātraṃ lihedanu
pibetpalaṃ ca gokṣīraṃ vṛddhiḥ ṣoḍaśaguñjikā /
māsaṣoḍaśayogena jīvedācandratārakaṃ
etasya sevayā sūtasvarṇasevārhako bhavet /
<svarṇajīrṇarasabhasma>
hemajīrṇaṃ sūtarājaṃ bhasmīkuryācca pūrvavat
evaṃvidhaṃ sūtabhasma palaṃ svarṇapaladvayaṃ /
bhṛṅgadhātrīphalarasaiśchāyāyāṃ bhāvayettridhā
ruddhvā taṃ saṃpuṭe pacyātkukkuṭākhye puṭe pacet /
punastrisaptadhā bhṛṅgadhātrīnīraiśca bhāvayet
māṣamātraṃ lihetprātarmadhvājyābhyāṃ yutaṃ rasaṃ /
anupeyaṃ ca gokṣīraṃ vṛddhiḥ ṣoḍaśamāṣakaṃ
māsaṣoḍaśayogena devatulyaścirāyuṣaḥ /
sevayā svarṇasūtasya ghanahemarasārhakaḥ
<svarṇābhrakajīrṇarasabhasma>
mukhīkṛtarase cābhrasatvaṃ jāryaṃ samaṃ purā /
tataḥ svarṇaṃ samaṃ jāryaṃ taṃ sūtaṃ bhasmayettataḥ
pūrvoktavatsūtabhasma palaṃ svarṇapaladvayaṃ /
catuṣpalaṃ vyomasatvabhasma caikatra yojayet
nīlīpatrarase mardyaṃ varākvāthe dinaṃ priye /
ruddhvā taṃ saṃpuṭe pacyādanyairviṃśatigomayaiḥ
nīlīrasavarākvāthairbhāvayettaṃ trisaptadhā /
guñjonmeyaṃ lihetkalye madhvājyābhyāṃ pibedanu
palamātraṃ varākvāthaṃ vṛddhiḥ ṣoḍaśaguñjikā /
māsaṣoḍaśayogena jīvedācandratārakaṃ
etasya sevayā kāntahemasūtārhako bhavet /
<svarṇakāntajīrṇarasabhasma>
samukhe pārade kāntasatvaṃ jāryaṃ yathoktavat
jārayecca tathā svarṇaṃ dvābhyāṃ jīrṇaṃ samaṃ samaṃ /
vidhinā bhasmayetsūtaṃ kāntahāṭakajāritaṃ
taṃ rasaṃ palamekaṃ ca hemabhasma paladvayaṃ /
calaṃ kāntasatvabhasma yuñjyādyathāvidhi
śatāvarīvarānīre dinaṃ saṃmardya saṃpuṭe /
ruddhvā taṃ kukkuṭapuṭe pacedādāya taṃ rasaṃ
triḥ saptadhā śatāvaryā rasairbhāvyaṃ varārasaiḥ /
guñjāmātraṃ ghṛtakṣaudrayuktaṃ lehyaṃ pibedanu
śatāvarīrasaḥ peyaḥ palamātraṃ sureśvari /
guñjāṣoḍaśikā vṛddhirmāsaṣoḍaśayogataḥ
valīpalitanirmuktaḥ pralayāntaṃ ca jīvati /
etasya sevayā svarṇakāntābhrarasabhugbhavet
<svarṇakāntābhrajīrṇarasabhasma>
ghanakāntasuvarṇāni caikaikāni samāni vai /
mukhīkṛtasya sūtasya jārayetkramaśaḥ priye
ghanādijāritaṃ sūtaṃ mārayetpūrvavatsudhīḥ /
tasmādbhasmīkṛtātsūtāddviguṇaṃ hemabhasma ca
hematulyaṃ mṛtaṃ kāntaṃ kāntatulyaṃ mṛtaṃ ghanaṃ /
etatsarvaṃ varākvāthamuṇḍībhṛṅgarasairdinaṃ
mardayetsaṃpuṭe ruddhvā pacetkaukkuṭike puṭe /
tadādāya varābhṛṅgamuṇḍinīraiśca bhāvayet
triḥ saptavāraṃ chāyāyāṃ prātarguñjonmitaṃ lihet /
śarkarāmadhusarpirbhiranupeyaṃ ca gopayaḥ
guñjāṣoḍaśikā vṛddhirmāsaṣoḍaśayogataḥ /
valīpalitanirmukto jīvedācandratārakaṃ
etasya sevayā sūtavajrasevārhako bhavet /
<vajrajīrṇarasabhasma>
samukhe pārade kuryātpūrvavadvajrajāraṇāṃ
vajrajīrṇaṃ rasaṃ devi bhasmīkuryācca pūrvavat /
bhasmībhūtarasādvajrabhasma ca dviguṇaṃ priye
kanyābhṛṅgavarānīrairdinaṃ mardyaṃ ca saṃpuṭe /
kukkuṭākhye puṭe pacyāttamādāyātha bhāvayet
kanyābhṛṅgavarānīrairbhāvayecca trisaptadhā /
yavamātraṃ lihetprātarmadhvājyābhyāṃ pibedanu
gokṣīraṃ palamātraṃ tu vṛddhirguñjācatuṣṭayaṃ /
māsaṣoḍaśayogena jīvedācandratārakaṃ
etasya sevayā vajrasūtavyomārhako bhavet /
<vajrābhrakajīrṇarasabhasma>
ghanajīrṇaṃ vajrajīrṇaṃ bhasmīkuryādrasaṃ sudhīḥ
bhasmībhūtādrasādvajraṃ dviguṇaṃ vyomabhasma ca /
caturguṇaṃ ca tatsarvamekīkṛtya vimardayet
varākvāthe rasairdinaṃ saṃpuṭake pacet /
kṛte laghupuṭe paścādbhāvyaṃ bhṛṅgavarārasaiḥ
trisaptadhā samadhvājyaṃ māṣamātraṃ pibedanu /
gavyaṃ kṣīrapalaṃ peyaṃ vṛddhirguñjāṣṭakāvadhiḥ
evaṃ ṣoḍaśamāsena jīvedācandratārakaṃ /
etasya sevayā kāntavajrasūtārhako bhavet
<kāntavajrajīrṇarasabhasma>
kāntaṃ vajraṃ samaṃ jāryaṃ samukhe pārade priye /
kāntahīrakajīrṇaṃ taṃ pāradaṃ mārayetsudhīḥ
pūrvoktavidhinā kānte etatpāradabhasma ca /
pāradāddviguṇaṃ vajraṃ vajrātkāntaṃ caturguṇaṃ
palāśapuṣpasvarasairdinaṃ mardyaṃ ca saṃpuṭe /
ruddhvā kukkuṭake paścāttamādāyātha bhāvayet
palāśapuṣpanīreṇa bhāvayettaṃ trisaptadhā /
samadhvājyaṃ māṣamātraṃ lihedanu pibetpayaḥ
aṣṭaguñjāvadhirvṛddhirbhavetṣoḍaśamāsataḥ /
valīpalitanirmukto jīvedācandratārakaṃ
etasya sevayā vajrarasakāntābhrakārhakaḥ /
<kāntavajrābhrakajīrṇarasabhasma>
samukhe pārade vyomakāntavajrāṇi ca kramāt
samāni jārayetpaścājjīrṇaṃ taṃ mārayedrasaṃ /
pūrvavatpāradādvajraṃ samaṃ vajracaturguṇaṃ
kāntaṃ kāntasamaṃ vyomasatvaṃ caitāni mardayet /
triphalābhṛṅgajarasai ruddhvā saṃpuṭake pacet
laghunāgnipuṭenaiva tamādāyātha bhāvayet /
varābhṛṅgarasairekaviṃśatiṃ vāramātape
māṣamātraṃ samadhvājyaṃ lihetprātarviśuddhadhīḥ /
anupeyaṃ ca gokṣīraṃ vṛddhirguñjāṣṭakaṃ bhavet
māsaṣoḍaśayogena jīvedācandratārakaṃ /
etasya sevayā hemavajrasūtārhako bhavet
<svarṇavajrajīrṇarasabhasma>
samukhe pārade tulye hema vajraṃ ca jārayet /
taṃ rasaṃ bhasmayeddevi rasaṃ vajraṃ samaṃ samaṃ
tayoḥ samaṃ mṛtaṃ hema varākvāthena mardayet /
tatsarvaṃ saṃpuṭe kṣiptvā bhūdharākhye puṭe pacet
tamādāya varākvāthairbhāvayecca trisaptadhā /
māṣamātraṃ lihetprātastilājyamadhusaṃyutaṃ
gokṣīramanupeyaṃ syādaṣṭaguñjāvadhi kramāt /
māsaṣoḍaśaparyantaṃ jīyādācandratārakaṃ
etasya sevayā vyomahemavajrarasārhakaḥ /
<svarṇavajrābhrakajīrṇarasabhasma>
samukhe pārade vyomahemavajrāṇi jārayet
pāradasya samāṃśāni tataḥ sūtaṃ vimārayet /
rasatulyaṃ mṛtaṃ vajraṃ tayostulyaṃ ca hāṭakaṃ
sarvatulyaṃ rasaṃ vyoma tatsarvaṃ brahmabījakaiḥ /
tailaistryahaṃ peṣayitvā saṃpuṭedbhūdhare puṭe
taṃ palāśakaṣāyeṇa bhāvanāścaikaviṃśatiḥ /
taṃ rasaṃ māṣamātraṃ ca tailaṃ brahmadrubījakaṃ
karṣamātraṃ pibeccānu yāvadguñjāṣṭakāvadhi /
māsaṣoḍaśayogena siddho bhavati śāśvataḥ
etasya sevayā kāntahemavajrarasārhakaḥ /
<svarṇakāntavajrajīrṇarasabhasma>
mukhīkṛte sūtarāje kāntaṃ svarṇaṃ samaṃ samaṃ
jārayedbhasmayettaṃ ca tatsamaṃ vajrabhasma ca /
tayostulyaṃ mṛtaṃ hema kāntaṃ sarvasamaṃ priye
varābhṛṅgarase piṣṭvā bhūdhare saṃpuṭe pacet /
tato bhṛṅgavarānīrairekaviṃśatibhāvanāḥ
varākṣaudrairlihetprātarmāṣamātraṃ rasaṃ sudhīḥ /
gavyaṃ payaḥ palaṃ peyaṃ vṛddhiḥ ṣoḍaśamāṣikā
māsaṣoḍaśayogena bhavetsiddhasamaḥ prabhuḥ /
etasya sevayā vyomakāntahemapavīrasaṃ
sevituṃ jāyate'rho'sau saṃyatātmā maheśvaraḥ /
<svarṇakāntavajrābhrakajīrṇarasabhasma>
ghanakāntasvarṇavajraṃ jārayetsamukhe rase
pratyekaṃ pāradasamameva kāryaṃ sureśvari /
tatastaṃ mārayedyuktyā rasatulyaṃ mṛtaṃ paviṃ
tayostulyaṃ mṛtaṃ hema sarvatulyaṃ mṛtaṃ ghanaṃ /
ghanatulyamayaskāntaṃ sarvatulyaṃ suradrujaiḥ
tailaistataḥ saṃpuṭe ca kṣiptvā bhūdharake pacet /
guñjāmātraṃ rasaṃ caitaṃ lihetprātaḥ śuciḥ sudhīḥ
devadārujatailena karṣamātraṃ tu pārvati /
dhāroṣṇaṃ gopayaḥ peyaṃ palamātramanu priye
guñjāṣoḍaśaparyantaṃ māsaṣoḍaśayogataḥ /
ya imaṃ pāradaṃ divyaṃ sevate pathyabhuksadā
vyādhijanmajarāmṛtyuvarjitaḥ sarvasiddhibhāk /
sarvajñaḥ sarvagaḥ siddhaḥ sṛjatīva pitāmahaḥ
viṣṇuvattrāyate viśvaṃ haratīva haraḥ svayaṃ /
vāñchitārthānsvayaṃ datte kalpadruma ivāparaḥ
kandarpa iva kāmākṣīḥ sahasraṃ ramayetkṣaṇāt /
saccidānandarūpo'yaṃ rasasevī bhaveddhruvaṃ
ghanādipañcayogotthamekatriṃśadrasāyanaṃ /
bhavatsnehena kathitaṃ rahasyaṃ devadurlabhaṃ
âk, १, १०
<ghuṭikāsiddhiḥ>
praṇamya parayā bhaktyā bhairavaṃ bhairavī śivaṃ /
uvāca vinayenedaṃ lokānāṃ hitakāṃkṣiṇī
śrībhairavī /
devadeva kṛpāmūrte sarvānugrāhaka prabho /
tvatprasādānmayā jñātaṃ rahasyaṃ atidurlabhaṃ
kāntābhrahemakuliśarasabhasma rasāyanaṃ /
ataḥ paraṃ mahādeva śrotumicchāmi bhairava
etairghanādyai racitaghuṭikānāṃ rasāyanaṃ /
śrutvā savinayaṃ vākyaṃ bhairavyāstvādibhairavaḥ
sthitvetyuvāca vacanaṃ tadvakṣyāmi rasāyanaṃ /
śrībhairavaḥ /
<१. sañjīvanī ghuṭikā>
śṛṇu pārvati yatnena sāvadhānena sāmprataṃ
prathamaṃ jāraṇaṃ kāryaṃ paścātpāradabandhanaṃ /
tasmājjāraṇabījāni ghanādīnāṃ vadāmi te
gandhatālaśilātutthakharparīhiṅgulāmalāḥ /
bhūnāgatāpyakāsīsanṛpāvartābhragairikaṃ
kāntatrikṣāravaikrāntāstvete cūrṇasamāṃśakaḥ /
siddhacūrṇamidaṃ khyātaṃ śreṣṭhaṃ syādbījakarmaṇi
dvandvamelopaliptāyāṃ mūṣāyāṃ nikṣipetpriye /
kṛṣṇasatvābhrasatvaṃ ca drāvayetsamaśulbakaṃ
samitrapañcakaṃ tasminsiddhacūrṇaṃ muhurmuhuḥ /
ghanāddaśaguṇaṃ kṣepyaṃ dhamedgāḍhaṃ varānane
ghanasatvāvaśiṣṭaṃ syāddhamanīyaṃ ca tāvatā /
kālenedaṃ vyomasatvabījaṃ jāryaṃ rasāyane
samukhe pārade bījaṃ catuḥṣaṣṭyaṃśake kṣipet /
taptakhalve'mlavargeṇa mardayeddivasatrayaṃ
taṃ sūtaṃ kacchape yantre sabiḍe jārayetpriye /
tato dvātriṃśadaṃśaṃ ca ṣoḍaśāṃśaṃ rasasya tu
aṣṭamāṃśaṃ caturthāṃśaṃ dvyaṃśaṃ caiva samāṃśakaṃ /
pārade jārayedevaṃ kramādbījaṃ sureśvari
sūtamevaṃvidhaṃ vyomasatvaṃ bījasamaṃ priye /
taptakhalve'mlavargeṇa mardayedekavāsaraṃ
piṣṭiṃ pāradarājaṃ taṃ jambīrāntarvinikṣipet /
dolāyantre'mlayukte taṃ vipacetsaptavāsaraṃ
tamādāya baliṃ kṣiptvā siddhacūrṇena pārvati /
tatastaṃ bhūdhare yantre pacellaghupuṭena ca
yāvatkaṭhinatāṃ yāti tāvatkāryaṃ muhurmuhuḥ /
dolāpākaṃ siddhacūrṇalepaṃ bhūdharake puṭaṃ
mṛtasañjīvanī nāmnā ghuṭikā sarvasiddhidā /
vaktrāntare gale mūrdhni bāhau karṇe'thavā vahet
hemnā suveṣṭitā samyagvalīpalitanāśinī /
vaktrasthā mṛtyuhā varṣādviṣavigrahanāśinī
śuddhaṃ gandhaṃ karṣamātraṃ gavyaṃ kṣīraṃ palaṃ pibet /
anena kramaṇenaiva sūtaḥ saṃkramate tanuṃ
<२. divyā ghuṭikā>
kāntamlecchamukhaṃ rūpyaṃ liptamūṣāntare samaṃ /
drāvayitvā siddhacūrṇaṃ kāntāddaśaguṇaṃ śanaiḥ
vahenmuhurmuhurdrāvyaṃ yāvatkānto'vaśiṣyate /
kāntabījamidaṃ proktaṃ śreṣṭhaṃ jāryaṃ rasāyane
samukhe pārade cedaṃ bījaṃ cāryaṃ ca pūrvavat /
catuḥṣaṣṭyaṃśakaṃ pūrvaṃ samāṃśaṃ taṃ krameṇa vai
evaṃvidhaṃ sūtarājaṃ kāntabījaṃ dvayaṃ samaṃ /
mardayettaptakhalve ca sāmlavarge dinatrayaṃ
piṣṭībhūtaṃ ca jambīre kṣiptvāmlagaṇapūrite /
dolāyantre pacetsamyagevaṃ ā saptavārakaṃ
tamādāya lihedbāhye siddhacūrṇena bhairavi /
tato divyauṣadhairlipte saṃpuṭe bhūdhare pacet
yāvatkaṭhinatāṃ yāti tāvatkuryātkrameṇa ca /
dolāpākaṃ siddhacūrṇalepaṃ bhūdharapācanaṃ
puṭe tau jārayeddivyanāmnātha parameśvari /
vaktrāntare gale mūrdhni bāhau karṇe'thavā vahet
hemnā suveṣṭitaṃ dhāryaṃ valīpalitanāśanaṃ /
pūrvavatphaladā puṇyā dhāryā yatnena mānavaiḥ
pūrvavatkrāmaṇaṃ kāryaṃ dehe saṃkramate rasaḥ /
<३. kāmeśvarī ghuṭikā>
samukhe pārade vyomakāntabījaṃ ca mārayet
pratyekaṃ pāradasamaṃ pūrvavacca śanaiḥ śanaiḥ /
catuḥṣaṣṭyaṃśakaṃ cādau samāṃśaṃ taṃ kramādrase
asya sūtasya tulyāṃśaṃ kāntabījābhrabījakaṃ /
taptakhalve'mlavargeṇa mardayedvāsaratrayaṃ
piṣṭīkṛtaṃ ca jambīre kṣiptvā dolāgataṃ pacet /
punarādāya tāṃ piṣṭiṃ siddhacūrṇena lepayet
divyauṣadhigaṇairlipte saṃpuṭe bhūdhare pacet /
yadā kaṭhinatāṃ yāti dvidhā kuryātkrameṇa tu
dolāsvedaṃ cūrṇalepaṃ kṛtvā bhūdharapācanaṃ /
kāmeśvarīyaṃ ghuṭikā vaktrasthā sarvasiddhidā
pūrvavatkrāmaṇaṃ kāryaṃ rasendraḥ krāmate tanuṃ /
<४. hemasundarī ghuṭikā>
svarṇaṃ rūpyaṃ mlecchamukhaṃ kāntasatvābhrasatvakaṃ
dvandvamelopaliptāyāṃ mūṣāyāṃ tadvinikṣipet /
tasmindrute siddhacūrṇaṃ svarṇāddaśaguṇaṃ kṣipet
yāvatsvarṇāvaśeṣaṃ syāttāvaddrāvyaṃ śanaiḥ śanaiḥ /
hemabījaṃ idaṃ khyātaṃ śreṣṭhaṃ rasarasāyane
samukhe pārade devi bījaṃ rasasamaṃ kramāt /
jārayetpūrvavaddevi catuḥṣaṣṭyaṃśakādikaṃ
etadrasaṃ hemabījaṃ samaṃ khalve ca tāpite /
mardayedamlavargeṇa tryahātpiṣṭirbhavedrasaḥ
piṣṭiṃ jambīrajāṃ kṛtvā dolāyantre'mlapūrite /
ṣaḍahaṃ pācayeddevi siddhacūrṇapralepanaṃ
tathā saṃpuṭalepaṃ ca tathā bhūdharapācanaṃ /
yāvatkaṭhinatāṃ yāti tāvatkuryācca pūrvavat
iyaṃ tu ghuṭikā divyā vikhyātā hemasundarī /
vaktrasthā siddhidā naḥṇāṃ jarāmṛtyuviṣāpahā
pūrvavatkrāmaṇaṃ kāryaṃ sūtaḥ saṃkramate punaḥ /
<५. madanasundarī ghuṭikā>
mukhīkṛte rase vyomabījaṃ hāṭakabījakaṃ
samaṃ samaṃ kramājjāryaṃ catuḥṣaṣṭyaṃśakādikaṃ /
ityevaṃ jāritaṃ sūtaṃ bījaṃ gaganarukmayoḥ
mardayetpāradasamaṃ taptakhalve'mlavargataḥ /
tridinājjāyate piṣṭiḥ punarjambīragāṃ kuru
dolāyantre'mlabharite pacettāṃ saptavāsaraṃ /
lepanaṃ siddhacūrṇasya tathā saṃpuṭalepanaṃ
tathā bhūdharapākaśca yāvatkaṭhinatāṃ vrajet /
siddhidā ghuṭikā hyeṣā nāmnā madanasundarī
āsyāntarasthitā kuryātsarvasiddhīścirāyuṣaḥ /
vyālavyāghragajādīnāṃ rājñāṃ vaśyaṃ striyāmapi
pūrvavatkrāmaṇaṃ kāryaṃ kāyaṃ ākrāmate rasaḥ /
<६. khecarī ghuṭikā>
mukhīkṛte rase kāntahemabījaṃ samaṃ samaṃ
rasonmite pṛthakjāryaṃ catuḥṣaṣṭyaṃśakādikaṃ /
itthaṃ jīrṇaṃ rasaṃ bījaṃ kāntahemno rasonmitaṃ
pūrvavatpiṣṭikāṃ kṛtvā dolāyantre ca pācanaṃ /
yāvatkaṭhinatāṃ yāti tāvatkāryaṃ muhurmuhuḥ
ghuṭikā jāyate nāmnā khecarī sarvasiddhidā /
pūrvavatkrāmaṇaṃ kāryaṃ sugandhaṃ gopayaḥ pibet
tena saṃkramate dehaṃ ghuṭikāntargato rasaḥ /
<७. vajreśvarī ghuṭikā>
samukhe pārade vyomakāntahemnāṃ samaṃ samaṃ
bījaṃ pṛthakpṛthakjāryaṃ catuḥṣaṣṭyaṃśakādikaṃ /
itthaṃbhūtasya sūtasya samaṃ vyomādibījakaṃ
trayaṃ tāpitakhalvena tryahamamlena mardayet /
sa sūtaḥ piṣṭiṃ āpnoti tāṃ piṣṭiṃ pūrvavatpriye
dolāpākaṃ siddhacūrṇalepaṃ bhūdharapācanaṃ /
yāvatkaṭhinatāṃ yāti tāvatkāryaṃ atandritaiḥ
vajreśvarīti ghuṭikā vaktrasthā sarvasiddhidā /
pūrvavatkrāmaṇaṃ kāryaṃ gātraṃ vyāpnoti pāradaḥ
<८. mahāvajreśvarī ghuṭikā>
śuddhaṃ svarṇaṃ vajrabhasma lohacūrṇābhrasatvakaṃ /
etaccatuḥsamaṃ nāgaṃ mūṣāyāṃ cāndhritaṃ dhamet
dvandvamelopaliptāyāṃ punarādāya taṃ priye /
ekībhūtaṃ ca mūṣāyāṃ prakaṭaṃ ca dhametpunaḥ
dhautasattvaṃ mākṣikaṃ ca svalpaṃ svalpaṃ muhuḥ kṣipet /
vajrahemāvaśeṣaṃ tu yāvatsyāttata uddharet
etasminvyomasatvāyaścūrṇanāgāṃśca pūrvavat /
dvandvamelopaliptāyāṃ andhrayitvā dṛḍhaṃ dhamet
ekībhūtaṃ samādāya mūṣāyāṃ prakaṭaṃ dhamet /
hemavajrāvaśeṣaṃ syādyāvattatpunarāharet
vyomasatvaṃ ayaścūrṇaṃ nāgaṃ vāhyaṃ punaḥ punaḥ /
pūrvavatkramayogena mākṣikaṃ dhautasattvakaṃ
muhuḥ kṣipya dhamettaṃ tu bāhyamevaṃ tu ṣaḍguṇaṃ /
vajrabījamidaṃ śreṣṭhaṃ jāryaṃ rasarasāyane
samukhe pārade jāryaṃ vajrabījaṃ rasonmitaṃ /
catuḥṣaṣṭyaṃśakādyaṃ ca kramātsaṃkrāmayetpriye
itthaṃ jāritasūtasya samaṃ kuliśabījakaṃ /
taptakhalve'mlavargeṇa mardayeddivasatrayaṃ
sa piṣṭirjāyate sūtastāṃ piṣṭīṃ ca samāharet /
dolāpākaḥ siddhacūrṇalepaḥ sampuṭabhūdharaṃ
kurvīta pūrvavatsarvaṃ yāvatkaṭhinatāṃ vrajet /
mahāvajreśvarī nāmnā ghuṭikā siddhidāyinī
vaktrasthā krāmaṇaṃ kāryaṃ pūrvavatkrāmate rasaḥ /
<९. vajrakhecarī ghuṭikā>
mukhīkṛte rase vyomavajrabījaṃ rasonmitaṃ
pṛthakpṛthakjāraṇīyaṃ catuḥṣaṣṭyaṃśakādikaṃ /
amuṣya jīrṇasūtasya samaṃ vajrābhrabījakaṃ
taptakhalve'mlavargeṇa tridinaṃ mardayeddṛḍhaṃ /
sa raso jāyate piṣṭistāṃ punaḥ pūrvavatpriye
dolāsvedaṃ siddhacūrṇalepaṃ bhūdharapācanaṃ /
yāvatkaṭhinatāṃ yati tāvadevaṃ muhurmuhuḥ
ghuṭikā jāyate divyā nāmneyaṃ vajrakhecarī /
vaktrasthā siddhidā nṛṇāṃ pūrvavatkrāmaṇaṃ priye
<१०. kālavidhvaṃsinī ghuṭikā>
mukhīkṛte rase kāntavajrabījaṃ rasonmitaṃ /
pṛthakpṛthagjāraṇīyaṃ catuḥṣaṣṭyaṃśakādikaṃ
asya jīrṇasya sūtasya samaṃ kuliśakāntayoḥ /
bījaṃ saṃtaptakhalve'mlavarge mardyaṃ dinatrayaṃ
piṣṭirbhavatyeṣa sūtaḥ piṣṭiṃ tāṃ punarāharet /
dolāsvedaḥ siddhacūrṇalepaḥ saṃpuṭabhūdharaṃ
yāvatkaṭhinatāṃ yāti tāvadevaṃ muhurmuhuḥ /
kālavidhvaṃsinī nāmnā ghuṭikā jāyate śubhā
mukhasthā siddhidā divyā pūrvavatkrāmaṇaṃ pibet /
<११. gaganeśvarī ghuṭikā>
mukhīkṛte sūtarāje vajrakāntābhrabījakaṃ
pṛthakpṛthaksūtarāje catuḥṣaṣṭyaṃśakādikaṃ /
rasasya tasya sadṛśaṃ vajrabījābhrabījakaṃ
taptakhalve'mlavargeṇa tryahātpiṣṭiḥ sumardanāt /
dolāpākaḥ siddhacūrṇalepaḥ saṃpuṭabhūdharaṃ
yāvatkaṭhinatāṃ yāti tāvatkuryānmuhurmuhuḥ /
gaganeśvarīyaṃ ghuṭikā vaktrasthā sarvasiddhidā
pūrvavatkrāmaṇaṃ kāryaṃ dehe krāmati sūtakaḥ /
<१२. vajraghaṇṭeśvarī ghuṭikā>
mukhīkṛte sūtarāje bījaṃ vajrasuvarṇayoḥ
pṛthakpṛthaksamaṃ jāryaṃ catuḥṣaṣṭyaṃśakādikaṃ /
asya sūtasya sadṛśaṃ hemno vajrasya bījakaṃ
taptakhalve'mlavargeṇa tryahātpiṣṭirbhavedrasaḥ /
tāṃ piṣṭiṃ punarādāya pūrvavatparikalpayet
dolāpākaṃ siddhacūrṇalepaṃ bhūdharapācanaṃ /
yāvatkaṭhinatāṃ yāti tāvatkuryānmuhurmuhuḥ
vajraghaṇṭeśvarī hyeṣā ghuṭikā siddhidāyinī /
mukhasthā siddhidā divyā pūrvoktaṃ krāmaṇaṃ pibet
<१३. vajrabhairavī ghuṭikā>
mukhīkṛte sūtarāje hemavajrābhrabījakaṃ /
pṛthakpṛthaksamaṃ jāryaṃ catuḥṣaṣṭyaṃśakādikaṃ
asya sūtasya sadṛśaṃ hemavajrābhrabījakaṃ /
mardayedamlavargeṇa taptakhalve dinatrayaṃ
piṣṭirbhavetpunastāṃ ca samādāya tataḥ priye /
dolāpākaṃ siddhacūrṇalepaṃ bhūdharapācanaṃ
yāvatkaṭhinatāmeti tāvatkāryaṃ muhurmuhuḥ /
ghuṭikā jāyate divyā nāmneyaṃ vajrabhairavī
mukhasthitā siddhakarī krāmaṇaṃ pūrvavatpriye /
<१४. tripurabhairavī ghuṭikā>
mukhīkṛte rase kāntavajrahāṭakabījakaṃ
jāryaṃ pṛthaksūtasamaṃ catuḥṣaṣṭyaṃśakādikaṃ /
jīrṇasūtasamaṃ kāntavajrakāñcanabījakaṃ
taptakhalve'mlavargeṇa mardayeddivasatrayaṃ /
jāyate pāradaḥ piṣṭiḥ pūrvavattāṃ samāharet
dolāpākaṃ siddhacūrṇalepaṃ bhūdharapācanaṃ /
yāvatkaṭhinatāṃ eti tāvatkāryaṃ muhurmuhuḥ
ghuṭikā jāyate divyā nāmnā tripurabhairavī /
mukhasthā siddhidā hyeṣā pūrvavatkrāmaṇaṃ priye
<१५. mahābhairavī ghuṭikā>
mukhīkṛte rase kāntavajrābhrasvarṇabījakaṃ /
pṛthaksūtasamaṃ jāryaṃ catuḥṣaṣṭyaṃśakādikaṃ
asya sūtasya jīrṇasya samaṃ vyomādibījakaṃ /
mardayedamlavargeṇa taptakhalve dinatrayaṃ
piṣṭirbhavati sūtendrastāṃ piṣṭiṃ punarāharet /
dolāpākaṃ siddhacūrṇalepaṃ saṃpuṭabhūdhare
yāvatkaṭhinatāmeti tāvatkāryaṃ muhurmuhuḥ /
nāmnā mahābhairavīyaṃ ghuṭikā sarvasiddhidā
dhārayenmukhamadhye tatpūrvavatkrāmaṇaṃ pibet /
<krāmaṇāni>
triphalā musalī muṇḍī bhṛṅgarājaśca vākucī
nīlī kanyā kākamācī hayagandhā śatāvarī /
uttarā vāruṇī devadālī citrā punarnavā
nirguṇḍī sahadevī ca rudantī gajakarṇikā /
bhūtāvarātabhallātakākatuṇḍāmṛtālatāḥ
palāśaḥ kukkurūṭaśca dhātrīphalarasaḥ payaḥ /
palāśabījakaṃ tailaṃ ghṛtaṃ madhu śivāmbu ca
bilvamajjā ca tailaṃ ca tailaṃ jyotiṣmatībhavaṃ /
etāni krāmaṇārhāṇi cauṣadhāni bhavanti hi
ete cāṣṭārdhagaditāḥ krāmaṇārthe prayogataḥ /
rasabhasmaprayoge ca ghuṭikānāṃ rasāyane
<pañcadaśaghuṭikāphalam>
priye pañcadaśānāṃ ca ghuṭikānāṃ phalaṃ śṛṇu /
abhrabījena racitaghuṭikā rasasaṃyutā
mukhasthitā dvādaśābdaṃ sarvarogavināśanī /
sa jīvedvatsaraśataṃ pumāṃśca parameśvari
kāntabījena racitā ghuṭikā rasasaṃyutā /
āsyasthā sarvarogaghnī dvādaśābdaṃ varānane
dhātudārḍhyaprajananī sahasrāyuṣyadāyinī /
kāntābhrabījaracitā rasayugghuṭikā śubhā
dvādaśābdaṃ mukhāntasthā jarāmayavināśinī /
ayutāyuṣyadā divyā mahābalavivardhinī
hemabījayutā sūtaghuṭikā mukhamadhyagā /
ā dvādaśābdaṃ dehasya valīpalitarogahā
āyuṣyapradā puṇyā nāgāyutabalapradā /
hemābhrabījaghaṭitā ghuṭikā yuktapāradā
vaktrāsthitārkasaṃkhyābdaṃ daśalakṣābdajīvadā /
divyabuddhiprajananī divyasatvapradāyinī
kāntakāñcanabījābhyāṃ sasūtā ghuṭikā kṛtā /
dvādaśābdaṃ mukhāntā koṭyāyuṣyavivardhinī
mahātejaḥprajananī bilanidhyādidarśinī /
kāntābhrahemaghaṭitā ghuṭikā rasasaṃyutā
mukhasthā dvādaśābdāntāddaśakoṭyabdajīvadā /
hālāhalādisaṃvartakhecaratvapradāyinī
nirmuktavajrabījena rasayugghuṭikā śubhā /
mukhasthā dvādaśābdāntaṃ sarvalokagatipradā
yāvadbhūmiḥ sthiratarā tāvadāyuḥpravardhinī /
taruṇaḥ sarvadā kāmaḥ kāntānāṃ suratakṣamaḥ
vajrābhrabījaracitā ghuṭikā rasagarbhitā /
ghuṭikā rasasaṃkhyābdaṃ mukhasthā sarvasiddhidā
brahmāyuṣyapradā puṃsāṃ jagatsṛṣṭuṃ kramātprabhuḥ /
pūjyate brahmavaddevairvedavedāṅgapāragaḥ
sarasvatyā ca sāvitryā sevyate sarvalokagaḥ /
aṣṭābhiḥ siddhibhiryukto hyaṇimādibhirīśvari
vajrakāñcanabījena sasūtā ghuṭikā kṛtā /
mukhasthā dvādaśābdāntaṃ viṣṇvāyuṣyapradā nṛṇāṃ
sa ca viṣṇutvamāpnoti viṣṇuvatpālituṃ kṣamaḥ /
sevyate sanakādyaiśca śriyā yukto mahābalaḥ
svecchāgatirmahendrādyairnirjaraiḥ sevyate sadā /
hemābhravajrabījena racitā ghuṭikā priye
sapāradā mukhāntaḥsthā dvādaśābdaṃ varānane /
rudrāyuṣpradā naḥṇāṃ rudratvaṃ sā dadāti hi
saṃhartā rudravallokaṃ viṣṇvindrādyaiśca sevyate /
aṇimādyaiśca sahitaḥ sarvajñaḥ sarvalokagaḥ
sevyate pramathaśreṣṭhairdivyaśaktyā samanvitaḥ /
yogīndrairdhyāyate dhīro mahātejā mahābalaḥ
kāntakāñcanavajrāṇāṃ bījaiḥ sūtayutā kṛtā /
ghuṭikā bhānusaṃkhyābdaṃ mukhasthā siddhidā nṛṇāṃ
īśvarāyuṣyamāpnoti khecaratvaṃ ca mānavaḥ /
tirodhatte svayaṃ lokādbrahmendrādyabhivanditaḥ
koṭisūryapratīkāśo mahāmārutasattvavān /
mahākalpāntakāle'pi vināśaṃ na vrajeddhruvaṃ
yogakrīḍānuṣaktātmā dhyāyate yogavittamaiḥ /
kāntābhrahemavajrāṇāṃ kṛtā bījai rasātmikā
ghuṭikā ravisaṃkhyābdavaktrasthā yasya bhairavi /
sadāśivāyuḥ sa bhavetsarvānugrāhakaḥ prabhuḥ
sadāśivatvaṃ āpnoti devānāmadhipastathā /
vahnau vahnirjale vāri mārute mārutātmakaḥ
pṛthivyāṃ pṛthivīrūpaḥ śūnye śūnyātmako bhavet /
tasyākṣiṇīnduvahnyarkā brahmendrādyāśca sevakāḥ
gāyakā nāradādyāśca nartakyaścāpsaro'ṅganāḥ /
tadājñayaiva brahmendrāḥ sṛṣṭisthitivināśakāḥ
saccidānandakaḥ śaktaḥ sarvagaḥ sarvavicchivaḥ /
parāśaktiyutaḥ puṇyo nirmāyo niṣkalaḥ paraṃ
evaṃ guṇāḥ prakathitā ghuṭikānāṃ mayā priye /
śastrastambhakaraścāsāṃ sarvāsāṃ api vidyate
rasāyanasya sarvasya siddhido'yaṃ maheśvari /
<ghuṭikāsiddhau mantraprayogaḥ>
vakṣyate mantrarājo'yaṃ sarvasiddhipradāyakaḥ
aiṃ hrīṃ śrīṃ klīṃ sauḥ amṛteśvarabhairava amṛtaṃ kuru amṛteśvarabhairavāya huṃ /
sauḥ klīṃ śrīṃ hrīṃ aiṃ huṃ phaṭsvāhā /
sauḥ klīṃ śrīṃ hrīṃ aiṃ /
pumānanena mantreṇa śīghraṃ siddhimavāpnuyāt
âk, १, ११
<jīvata eva divyadehasiddhiḥ; bhūtakālāntakarasaḥ>
śrībhairavī /
devadeva mahādeva kathitāni tvayādhunā /
rasāyanāni divyāni siddhidāni maheśvara
cirakālena dehānāṃ kalpānāṃ siddhidāni hi /
sadyaḥ siddhiryathā deva jāyate parameśvara
tadbrūhi nyūnābhyadhikahīnakṣīṇāṅgināṃ api /
atha gadgadamūkānāṃ kubjānāmatha kuṣṭhināṃ
andhapaṅgvabalānāṃ ca jarājarjaritātmanāṃ /
sadā rogārtaṣaṇḍānāṃ kṛśānāṃ bhrāntacetasāṃ
bhūtapretapiśācāpasmāronmattayujāmapi /
pramādājjīvaśeṣāṇāṃ dehasiddhipradaṃ nṛṇāṃ
śrībhairavaḥ /
śrutvā tadbhairavīvākyaṃ sādhu pṛṣṭaṃ tvayā priye /
tathāvidhāṃ pravakṣyāmi dehasiddhiṃ varānane
pañcabhūtātmikāḥ pañca kartavyā ghuṭikāḥ priye /
jīvātmikā bhavetṣaṣṭhī ghuṭikā piṇḍakoṣṭayuk
kāle tu yā kanyā kuryātsaṃbhogamāyataṃ /
tadvarāṅgasthitaṃ raktaṃ śuklaṃ syādvyomasatvakaṃ
tasyāḥ sadyaḥ prasūtasya viṣṭhā putrasya mārutaṃ /
tattvaṃ syātkevalaṃ tasyā rajastejātmasattvakaṃ
tadapatyasya rudhiraṃ jalatattvaṃ prakīrtitaṃ /
tatsūtasya vapuḥ sarvaṃ pārthivaṃ tattvamucyate
sūtasevakaśuklaṃ ca jīvatattvaṃ bhavetpriye /
koṭivedhakaraṃ sūtaṃ karṣaṃ karṣaṃ niyojayet
ekaikatattvamadhye tu prasekaṃ tāni mardayet /
teṣāṃ ca golakānkṛtvā ṣaḍrasaṃ sthāpayetpṛthak
nṛmānamunnataṃ kāyamāyāmaṃ tu tadardhakaṃ /
kaṭāhaṃ tāmraghaṭitaṃ piṇḍasthaulyaṃ ṣaḍaṅgulaṃ
caturmukhamayaṃ koṣṭhaṃ tasyopari kaṭāhakaṃ /
dhārayenniścalaṃ samyaktadantaḥ pūrayetpriye
goghṛtaṃ ca mahātailaṃ samabhāgamidaṃ dvayaṃ /
arcayeddaśadikpālānyoginīśca kumārikāṃ
śrīguruṃ siddhacakraṃ ca bhairavaṃ bhairavīṃ tathā /
gaṇādhipaṃ kṣetrapālaṃ nijeṣṭadaivataṃ tathā
navagrahāgniviprāṃśca daivajñānbhiṣaguttamān /
tathāntarāyakartaḥṃśca bhūtapretapiśācakān
yakṣarākṣasagandharvānmantrajñānsvajanānapi /
tarpayenmadyamāṃsaiśca vastrabhūṣaṇakāñcanaiḥ
tattatpriyakarairdivyairbaliṃ dikṣu vinikṣipet /
caturbhirvaṅkanālaiśca dhamayetkhadirāgninā
phenahīnaṃ adhūmaṃ ca saṃtaptaṃ ca yadā bhavet /
śrīguruṃ nijadevaṃ ca candrasūryāgnitārakāḥ
bhuvanāni namaskṛtya kaṭāhe nikṣipettanuṃ /
jñātvā samyagdrutaṃ dehaṃ pārthivākhyaṃ rasaṃ kṣipet
dhamedgāḍhaṃ prayatnena tatkalkaṃ ca yadā bhavet /
tato'ptattvākhyarasakaṃ nikṣipedraktatāṃ nayet
tejastattvarasaṃ paścātkṣipettanmāṃsatāṃ vrajet /
nikṣipedvāyutattvākhyaṃ rasaṃ tatra vinikṣipet
śubhravarṇatvamāpnoti tataścākāśatattvakaṃ /
nikṣipejjīvatattvākhyaṃ rasatattvaṃ ca pārvati
rasaṃ kṣipettvandhritasya svarṇasya tatsamaṃ bhavet /
sajīvo jāyate siddho huṃkāratrayaṃ uccaret
yathodito bhānubimbo mahābuddhiparākramaḥ /
mahāvapurmahātejā nāgāyutamahābalaḥ
manmathopamarūpāḍhyo vācā vāgīśvarīsamaḥ /
buddhyā jīvasamaḥ śrīmānviṣṇuvaddhanadopamaḥ
tyāge roṣe ca kālāgnirgāmbhīryeṇa mahodadhiḥ /
sraṣṭā hartā ca goptā ca sarvānugrāhakaḥ prabhuḥ
divyadṛṣṭirvajradehaḥ sa sākṣādbhairavastvayaṃ /
ardhayojanavistīrṇahemakiṅkiṇimaṇḍitaṃ
caladbhramarasaśobhaṃ nānāmāṇikyamaṇḍitaṃ /
hemamālāpariṣvaktaṃ ghaṇṭānādamanoharaṃ
divyadīptamahānādiśaṅkhakāhalasaṃkulaṃ /
vīṇāveṇumṛdaṅgādyairvāditrairmurajaiḥ samaṃ
tālairbahuvidhaiścānyairdivyaghoṣaiḥ samākulaṃ /
gāyatkinnaragandharvaistathā kiṃpuruṣairyutaṃ
lasanmāṇikyakeyūrahārakaṅkaṇamudrakāḥ /
kācanūpurasaṃyuktā divyābharaṇabhūṣitāḥ
divyamālāpariṣkārā divyagandhānulepanāḥ /
divyāmbarāścārurūpā mattamanmathavihvalāḥ
divyāṅganāstadā cainaṃ samāśritya bruvanti ca /
kiṃ karma siddhasaṃkhedāstvādeśo deva dīyatāṃ
upāsate siddhakanyāḥ paraḥ śatasahasrakaṃ /
yatra yāsyati tatraiva cānuyāmo vayaṃ vṛtāḥ
divyālayāṃśca vividhānhemamāṇikyamaṇḍitān /
divyāni snānapānāni svīkurvāṇo muhurmuhuḥ
vajryādisarvalokeṣu svecchayā viharatyasau /
pūjyate devasiddhaughaiḥ yathāyaṃ bhairavastathā
bhuñjānaḥ sarvabhogāṃśca kṣutpipāsāvivarjitaḥ /
yoginīśatasāhasraṃ bhoktā saṃcintayansukhaṃ
mahākalpāntakāle'pi prakṣīṇe'sminvarānane /
līyate parame vyomni līyante yatra devatāḥ
bhūtakālāntako nāma rasasyāsya prabhāvataḥ /
abhedyo'yaṃ akhaṇḍyaśca tvadāhyo bhavati priye
rasāyanasya sarvasya siddhido'yaṃ maheśvari /
vakṣyate mantrarājo'yaṃ rasasiddhipradāyakaḥ
aiṃ hrīṃ śrīṃ klīṃ sauḥ śrībhairava
âk, १, १२
<śrīśaile siddhilābhaḥ>
śrībhairavī /
śrīśaile vividhā siddhiḥ sadyaḥ pratyayakāriṇī /
sulabhā śrūyate deva tāṃ brūhi vividhāṃ prabho
śrībhairavaḥ /
vakṣyāmi śṛṇu tatsarvaṃ sadyaḥ siddhikaraṃ priye /
kailāsānmandarānmerorvindhyādreśca himālayāt
mahendrānmalayādreśca sahyādṛśyagirerapi /
śreṣṭhaḥ śrīparvato divyaḥ siddhiyogīndrasevitaḥ
tatra tīrthāni sarvāṇi sarāṃsi saritaḥ priye /
siddhipradāni liṅgāni latāpāṣāṇapādapāḥ
mṛttikākandatoyāni patrapuṣpaphalāni ca /
evamādīni vidyante sarvasiddhikarāṇi ca
śrīparvato'hamīśāni tvahaṃ sākṣātsa parvataḥ /
sthāvaraṃ māmakaṃ rūpaṃ viddhi taṃ surasevitaṃ
asminyadasti nānyatra yadanyatra sthitaṃ ca tat /
divyaliṅgasparśanīyaṃ jyotirliṅgamanāmayaṃ
śrīmallikārjunamiti prakhyātaṃ parameśvari /
vāmapārśve'sya liṅgasya ghaṇṭāsiddheśvaraḥ sthitaḥ
ghaṇṭā vilambate dvāre tīrthakuṇḍaṃ ca vidyate /
upoṣitaistribhiḥ kāryaṃ jāgarūkairatandritaiḥ
niśi kṛṣṇacaturdaśyāmajasraṃ snāpayecchivaṃ /
ekaḥ samānayettoyaṃ kuṇḍasthamaparaḥ priye
ghaṇṭāṃ ninādayedanyaścaturyāmāvadhi priye /
ghaṇṭāsiddheśvarastuṣṭo dadyāttebhyo'pi khe gatiṃ
ghaṇṭāsiddheśvarasyāsya dakṣiṇe nikhanetpriye /
jānudaghnaṃ tu tatraiva dṛśyate rocanaprabhā
mṛttikā tāṃ samāhṛtya karṣamātraṃ pibetpriye /
kṣīrayuktāṃ ca saptāhaṃ sa sākṣādamaro bhavet
śrīgirīśasya purato gajākārā mahāśilā /
sravatyeva divārātraṃ divyagandhaṃ sugugguluṃ
taṃ gṛhṇīyātpalāśasya darvyālābukapātrake /
prakṣipedgandhakayutaṃ bhakṣayetkarṣamātrakaṃ
pratyahaṃ māsaparyantaṃ tataḥ siddhimavāpnuyāt /
sadānando yuvā dhīro jīvedācandratārakaṃ
vidrute mlecchavadane gugguluṃ taṃ vinikṣipet /
koṭimaṃśaṃ tatastāmraṃ divyaṃ bhavati kāñcanaṃ
<candrodaka bei ṃallikārjuna>
mallikārjunadevasya candravāpyasti paścime /
vaiśākhapūrṇimāyāṃ tu sādhayetsādhakottamaḥ
nirbhayo nirvikalpaśca vasaṃstoyasamīpataḥ /
japenmṛtyuñjayaṃ mantraṃ rātrau vāsovivarjitaḥ
niśīthe candrasalilaṃ candraspṛṣṭaṃ bhavedyadā /
tattīrthacchidradeśe ca svāñjaliṃ prakṣipedataḥ
spṛṣṭvā candro yadā gacchettadā tattoyamāharet /
pibecca sahasā dhīro jīvedācandratārakaṃ
vajrakāyaḥ saumyarūpaḥ śāntātmā sa bhavennaraḥ /
<ṭhripurāntaka>
pūrvadvāre śrīgirestu vidyate tripurāntakaḥ
devasya nikaṭe deśe cottare tintriṇītaruḥ /
dṛśyate tatra mūle tu svayaṃ śrībhairavaḥ prabhuḥ
nṛmātrāṃ nikhanedbhūmiṃ tadagre dṛśyate tadā /
taptakuṇḍaṃ nīlajalaṃ divyasiddhipradāyakaṃ
tattintriṇīkapatrāṇi vastre baddhvā vinikṣipet /
kuṇḍe tasmiṃstadā tāni sthūlamīnā bhavanti ca
gṛhītvā tintriṇīkāṣṭhaiḥ pacedevaṃ kramātsudhīḥ /
teṣāṃ śiraḥkaṇṭakāni khāni ca vivarjayet
bhakṣayeccheṣamakhilaṃ sādhakaḥ siddhikāṅkṣayā /
kṣaṇamātraṃ bhavenmūrcchā tena paścādvibudhyate
vasudhāyāṃ bilaṃ paśyejjīveddivyāyutābdakaṃ /
<maṇipalli>
paścime tripurāntasya gavyūtidvayamātrake
maṇipalliriti grāmastasya paścimabhāgataḥ /
vidyate kaścana giristatpaścādekavāṭakaṃ
dṛśyate praviśettatra pūrvāsyaśca tato vrajet /
dakṣiṇābhimukhaḥ paścāddaśacāpāntamātrakaṃ
tatra cāmraphalākārānpāṣāṇāñjvalanaprabhān /
gṛhītvā bandhayedvastre tadvastraṃ raktatāṃ vrajet
pāṣāṇayuktaṃ tadvastraṃ kṣīramadhye vinikṣipet /
tataḥ kṣīraṃ raktavarṇaṃ syātpibetsādhakottamaḥ
saptāhājjāyate siddhirvajrakāyo mahābalaḥ /
jīvedācandratāraṃ ca ā kalpamavilpakaṃ
<kokilābila>
tripurāntasyodagbhāge kokilābilaṃ uttamaṃ /
jagatprakāśaṃ tatrāste kṛtvā dehaviśodhanaṃ
sādhako vamanādyaiśca tadbilaṃ praviśetsudhīḥ /
daśacāpāvadhistatra pāṣāṇāḥ kokilopamāḥ
santi gṛhītvā tatpṛṣṭhe tilāḥ kṣiptāḥ sphuṭanti ca /
ityetatpratyayaṃ dṛṣṭvā tāśca ghṛṣya parasparaṃ
dugdhāntaḥ prakṣipettāṃśca tatkṣīraṃ kṛṣṇatāṃ vrajet /
tatkṣīraṃ māsamātraṃ ca pibeddivyatanurbhavet
brahmaṇastridinaṃ jīvedvalīpalitavarjitaḥ /
vege samīrasadṛśaśchidraṃ paśyati bhūtale
tripurāntasya pūrvasyāṃ diśi yojanamātrake /
asti svargapurīnātho devastasyāgrataḥ khanet
jānumātraṃ ca vasudhāṃ tatra sarpaphaṇopamāḥ /
sparśasaṃjñāstu pāṣāṇā nirgacchanti varānane
tripurāntakadevasya paścime'rdhārdhayojane /
asti divyabiladvāraṃ tatra cāpatrayāntaraṃ
vrajetkharjūravṛkṣo'sti kṛṣṇavarṇaḥ phalānvitaḥ /
tatphalānāṃ rasaṃ pītvā tena mūrcchā bhavetkṣaṇaṃ
prabuddho'sau bhavetsiddho jīvedā candrabhāskaraṃ /
śrīgirerdakṣiṇadvāre vajreśvarasureśvarau
tiṣṭhato nikhanedbhūmiṃ tatra śrīphalasannibhāḥ /
pāṣāṇāḥ sparśabhedāḥ syuḥ saṃgrāhyāste sureśvari
tatra rāmeśvarākhyo'sti nikhanettasya sannidhau /
rudrākṣākārapāṣāṇāḥ sparśabhedā bhavanti te
<āvartaka>
jyotiḥsiddhavaṭasthāne dakṣiṇe caikapādapaḥ /
tiṣṭhatyāvartako nāma tadāsanne tu paścime
parvato vidyate tatra khanettālaphalopamāḥ /
pāṣāṇāstāndhamedgāḍhaṃ tatsarvaṃ kāñcanaṃ bhavet
tasyaiva dakṣiṇe dvāre vidyate kuṇḍaleśvaraḥ /
tannikṛṣṭe jānumātraṃ khanedbhūmiṃ samuddharet
raktābhāḥ śrīphalākārāḥ pāṣāṇāḥ sparśavedhakāḥ /
puruṣeśvaradevasya samīpe kuṇḍamasti hi
guñjāriḍḍhau ca vidyete vṛkṣau tatpattraṃ aśnīyāt /
saptāhājjāyate siddho jarāmaraṇavarjitaḥ
<hastiśilā>
tatra hastiśilā dakṣe khaneddhastapramāṇataḥ /
tatra jambūphalākārā grāhyāste sparśasaṃjñakāḥ
khyātā hastiśironāmnā khyātā hastiśileti sā /
<chāyāchattra>
ekayojanamātre tu tasyā dakṣiṇabhāgataḥ
śivarūpaṃ śivaproktaṃ chāyāchattraṃ tu vidyate /
vartulaṃ śatahastaṃ tu chidraṃ tasyāpyadho vrajet
na kaiściddṛśyate so'pi siddho bhavati tatkṣaṇāt /
yadṛcchayā rudratulyaḥ krīḍatyeva jagattraye
siddhyaṣṭakaṃ sādhayedvā sarvasiddhipradāyakaḥ /
kāntābhrasatvakanakasūtāḥ kramaguṇottarāḥ
amlena mardayedgāḍhaṃ golaṃ kṛtvā tu veṣṭayet /
tadgolaṃ dīrghavaṃśāgre baddhvā śrīkālikāmanuṃ
japenniveśayettatra chāyāchattreṇa tena ca /
vaṃśāgrabaddhagolāntarjāyate ghuṭikā śubhā
vaktrāntardhārayettāṃ tu tatkṣaṇātkhecaro bhavet /
śilāṃ tālaṃ vastrabaddhaṃ kṛtvā vaṃśāgraveṣṭitaṃ
chāyāchattre nivasyaitattābhyāṃ netre samañjayet /
nidhiṃ paśyati bhūmisthaṃ nātra kāryā vicāraṇā
vaṃśāgrabaddhakhaḍgaṃ ca chāyāchattre vinikṣipet /
mantrayetkālikāmantraṃ taṃ khaḍgaṃ dhārayetkare
trailokyavijayī dhīro bhavedvīro jagattraye /
vaṃśāgre rocanaṃ baddhvā chāyāchattre niveśayet
lalāṭe tilakaṃ tena kṛtvā lokaṃ vaśaṃ nayet /
srotoñjanāñjane tadvacchāyācchatre niveśayet
tenāñjanenāñjito'sau devairapi na dṛśyate /
pāduke pūrvavadbaddhvā chāyācchatre nidhāpayet
pādābhyāṃ pāduke dhṛtvā yatra yatrābhivāñchati /
prayātuṃ tatra tatraiva nayatastaṃ ca pāduke
pūrvavadraktavastraṃ ca chāyācchatre niveśayet /
āveṣṭayettaṃ ca paṭamadṛśyo bhavati kṣaṇāt
samujjhite paṭe paścāddṛśyate'sau na saṃśayaḥ /
kāntaṃ vyoma hema sūtamekīkṛtya vimardayet
golībhūtaṃ tu vastreṇa vaṃśāgre bandhayetsudhīḥ /
chāyācchatre sthāpayettatkālīmantreṇa mantrayet
sparśavedhī bhavedetatsatyaṃ satyaṃ varānane /
śrīśailapaścimadvāre devo brahmeśvaraḥ sthitaḥ
durgā devī ca tatrasthā sopānaṃ navamaṃ ca yat /
tuṅgabhadrāyāṃ ca nadyāṃ tato brahmeśvarasya ca
dvāradeśe mudgavarṇaṃ catvāraḥ sparśakā amī /
ciñcāvanaṃ ca nairṛtye sthitaṃ brahmeśvarasya hi
kuṇḍaṃ ca vidyate tatra ciñcādhaścaṇḍikā sthitā /
ekapādena satataṃ tacciñcāphalaṃ āharet
vastreṇa bandhayetkuṇḍe kṣiptvā snānaṃ samācaret /
snānānte tāni gṛhṇīyāttāvanmatsyā bhavanti hi
tadindhanaiḥ pacettāśca hyasthipucchaśirastyajet /
dadyāddevāyaikaṃ aṃśaṃ atithīnāṃ dvitīyakaṃ
tṛtīyāṃśaṃ svayaṃ bhakṣenmūrchito bhavati kṣaṇāt /
divyo bhavati siddho'yaṃ bilaṃ paśyati bhūtale
jarāmaraṇanirmukto hyabadhyo nirjarairapi /
alampurottare grāmo vidyate bhīmapādukaḥ
pārśve tu tasya grāmasya hastamātraṃ dharāṃ khanet /
pāṣāṇā hi phaṇākārāḥ sparśasaṃjñā bhavanti te
yogīśvarīti devyasti tatrālaṃpuradevatā /
tasyāgrato ramyaguhā tasyā madhye khanedbhuvaṃ
pāṣāṇā bhedasaṃkāśā grāhyā mārjālaviṣṭhayā /
saṃmiśrya nikṣipedvaṅge drute tattāratāṃ vrajet
madhvājyābhyāṃ pibettāṃśca pāṣāṇānsādhakottamaḥ /
divyo bhavati siddho'yaṃ valīpalitamṛtyujit
śrīparvatottaradvāre devo nāmnā maheśvaraḥ /
tiṣṭhati bhramarāmraśca tatra tatphalamāharet
sphoṭayecca tadantasthā niryānti bhramarāstathā /
sajīvā atha tānsarvānbhramarāṃstānvivarjayet
tatphalāni pacetkṣāre yāvacchakyaṃ payaḥ pibet /
kṣaṇaṃ mūrcchā bhavettena mūrcchānte ca payaḥ pibet
evaṃ kuryātprayatnena caikaviṃśativāsaraṃ /
tena vajraśarīraḥ syādvalīpalitavarjitaḥ
vedavedāṅgatattvajño jīvedādityatārakaṃ /
tarasā vāyunā tulyastatkṣaṇādbhavati priye
tadāmrasya phalenaiva tyaktabhramarakena ca /
vaṅgasya palasāhasraṃ drāvitaṃ rajataṃ bhavet
randhramāpādayedāmraphale bhṛṅgaṃ vivarjayet /
tanmadhye nikṣipetsūtaṃ karṣaṃ kṛṣṇābhrasatvakaṃ
nirudhya vaktraṃ samṛdā gomayena ca lepayet /
chāyāyāṃ śoṣayetkāṣṭhaistadīyaiḥ praharaṃ pacet
svabhāvaśītalaṃ kṛtvā vaktrasthāṃ kārayetsudhīḥ /
khecaratvamavāpnoti valīpalitavarjitaḥ
jīveccandrārkaparyantaṃ vāgmitvaṃ brahmaṇā samaṃ /
sūtaṃ kṛṣṇābhrasatvaṃ cāmraphale pūrvavatkṣipet
pralipya gośakṛnmṛdbhyāṃ puṭedāraṇyakopalaiḥ /
svaśītaṃ pāradaṃ grāhyaṃ madhusarpirbhiryutaṃ lihet
guñjāmātraṃ ca māsāntaṃ bālo bhavati mānavaḥ /
navanāgopamaḥ satve jīvedbrahmaikavāsaraṃ
uttare śrīgirīśasya vidyate śuklaparvate /
pañcopacāraiḥ sampūjya triṣu lokeṣu viśrutaḥ
oṃ huṃ phaṭkāramantreṇa nirvikalpena sādhakaḥ /
paśyetpaścimadigbhāgaṃ antarikṣe vimānakaṃ
divyaṃ hyanekaruciraṃ sadyaḥ pratyayakārakaṃ /
tataḥ paścimadigbhāge vrajettīrtvā mahānadīṃ
dṛśyate ca guhā tatra praviśetpaścimānanaḥ /
triyojanaṃ vrajettatra vibhīreko'vikalpakaḥ
kadalīkānanaṃ tatra dṛśyate pañcayojanaṃ /
acchodapūrṇā sarasī tanmadhye bhadrapīṭhakaṃ
tatpīṭhaṃ tu mahaddivyaṃ paśyetsphaṭikasannibhaṃ /
uccārayenmantramimaṃ daṇḍavatpraṇatiṃ bhajet
oṃ hrīṃ vidyāvāgīśvarādhipataye hrīṃ oṃ svāhā /
tatra snātvā japenmantraṃ lakṣamekaṃ varānane /
kandamūlāśano vā yatheṣṭaṃ sādhakaḥ priye
siṃhāsanāntare devaṃ paśyetsphaṭikasannibhaṃ /
caturbhujaṃ triṇetraṃ ca viśadendukalādharaṃ
nīlagrīvaṃ nāgabhūṣaṃ paraśvathamṛgāyudhaṃ /
varābhayaṃ vareṇyaṃ taṃ viśiṣṭavibudhārcitaṃ
namaskuryācca sāṣṭāṅgaṃ mantraiḥ stotrairmuhurmuhuḥ /
tataḥ prasannaḥ sa śivo varaṃ datte yathepsitaṃ
śatamāyatanaṃ tatra kūpaṃ navaśataṃ yathā /
ārāmāścāpi tāvanti nandanāni vanāni ca
vāpyo navaśataṃ santi vivaraṃ caiva tatsamaṃ /
kalpavṛkṣāśca tāvanti ete sarve'pi siddhidāḥ
tatrāste mohalī nāmnā prathitā yakṣiṇīṣṭadā /
brūte sā dehi me bhuktiṃ siddhiṃ tvaṃ yadi vāñchasi
devi dāsyāmyahaṃ bhuktiṃ vaktavyamiha cāmunā /
kandamūlaṃ phalaṃ tasyai pāyasaṃ vā samarpayet
sā yakṣiṇī punarvakti yāvadbhuñje sutaṃ mama /
dhārayervakṣasā tāvadvaraṃ dāsyāmi te mahat
visṛjestvaṃ yadi tadā bhavantaṃ hanmi nirdayā /
evaṃ gatabhayaścīraḥ kuryāccetsiddhibhāgbhavet
vrajedudīcīdigbhāge tatsaro yojanārdhake /
tatrāste candanaṃ divyaṃ puṣpapūrṇaṃ maheśvari
tatpuṣpāghrāṇamātreṇa kṣutpipāsā na bādhate /
bhakṣayedathavā tasya phalamekaṃ yathocitaṃ
vajrakāyo bhavettasya bhakṣaṇādeva mānavaḥ /
sarodakṣiṇadigbhāge gacchedyojanapādakaṃ
nandanaṃ dṛśyate tatra dāḍimīvṛkṣasaṃkulaṃ /
tatphalaṃ bhakṣayedyastu jīvedyugasahasrakaṃ
tasyaiva sarasaḥ pūrvabhāge krośārdhamātrakaṃ /
gaccheddhātrīphalairyuktaṃ vidyate nandanaṃ vanaṃ
aśnīyāttatphalaṃ dhīro jīvetsaṃvartakatrayaṃ /
sarasastasya bhāge ca paścime yojanaṃ vrajet
tatra śrīphalasampūrṇaṃ nandanaṃ vidyate vanaṃ /
adyate tatphalaṃ yena jīvatyācandratārakaṃ
tatraiva nandanavane liṅgaṃ syānnīlavarṇakaṃ /
tasyodagdvāramārgeṇa viśennāgo mahābalaḥ
tatra saptaphaṇopetastūgrabhītikaro mahān /
evaṃvidhaṃ mahānāgaṃ huṃhuṃkāraṃ vadanmuhuḥ
namaskuryātprayatnena sādhakaḥ siddhikāṅkṣayā /
vadatyevaṃ mahānāgastvadṛśyatvaṃ dadāmi te
yāhi svaṃ paścimadvāraṃ divyā kanyāsti tatra vai /
samuccaranmahāmantraṃ vrajettatraiva sādhakaḥ
dadāti hāraṃ sā kanyā praveśaṃ na dadāti ca /
hāraṃ gale dhārayettaṃ tena sārasvataṃ bhavet
tasmāddakṣiṇadigdvāre vrajedbhītikaraṃ paraṃ /
tatra paśyenmuktakeśaṃ jihmanetraṃ digambaraṃ
gadāhastaṃ nīlavarṇaṃ dṛṣṭvā śrīkṣetrapālakaṃ /
vandeta mantramuccārya stotrairvighnanivāraṇaṃ
hāhāhehehuṃhuṃkāraṃ phatuṃ svāhāntameva ca /
kṣetrapālo'pyanenaiva mantreṇāśu prasīdati
svāgatvaṃ vitaratyeṣa praveśaṃ na dadāti hi /
atha vrajetpūrvadiśo dvāraṃ tatra gaṇādhipaṃ
sthitaṃ prapūjayettatra praviśetsādhakottamaḥ /
dṛśyate divyaliṅgaṃ ca cāpastatra manoharaḥ
oṃ huṅkāreṇa mantreṇa pūjayecca tamīśvaraṃ /
upavāsena tatraiva divārātraṃ japetsudhīḥ
pratyakṣo bhavatīśāno dadāti hi varaṃ paraṃ /
ityevamādayaḥ santi siddhayaḥ kadalīvane
tatraiva sarasaḥ pūrvabhāge yojanamātrake /
akṣarairlikhitaṃ dvāri tatra padmāvatībilaṃ
vamanādyairviśuddhātmā praviśettatra sādhakaḥ /
tatra cāpāntaraśataṃ gacchettatra mṛdaṅgakaṃ
ālokya vādayettaṃ ca taddhvaniśravaṇāttadā /
padmāvatī svayaṃ yāti hyamṛtaṃ ca dadāti ca
tasya pānena siddho'yamamaratvaṃ labheta ca /
tataḥ sainaṃ samāgamya prārthayettvaṃ mamāntikaṃ
samāgacchālaye divye kanyāpañcaśatākule /
sthitvā mama patirbhūyā brahmāyuṣyāvadhi prabho
tadante śāśvataṃ sthānaṃ gamiṣyasi na saṃśayaḥ /
tasya pūrvataṭākasya cāgneyyāṃ diśi vidyate
kadambeśvaradevo'pi vṛkṣaḥ kādambako'grataḥ /
tatra patrāṇi cādāya kaṭutailena lepayet
tadbījasaṃbhavaistailairlimpedvātha pacetsudhīḥ /
tatkāṣṭhaistāni matsyāḥ syustāmrapātre vinikṣipet
varjyamasthi śiraḥ pucchaṃ kṣaudrasarpiryutaṃ bhajet /
tatsevayā bhavetsiddho rudratulyo mahābalaḥ
tadvṛkṣaśca nadītīre kuṇḍaleśasya sannidhau /
vidyate pūrvavadyuktyā siddhirbhavati nānyathā
astyuttare puṣpagiriḥ kapoteśaśca vidyate /
triḥ pradakṣiṇamātanyāttasya mūrdhānamāvrajet
khecaratvaṃ bhavettasya sādhakasya na saṃśayaḥ /
tasya pūrvottare bhāge chedikīdvārakaṃ sthitaṃ
udaṅmukhaṃ viśettatra tricāpāntaramādarāt /
mūṣikākārapāṣāṇaṃ takre piṣṭvā pibennaraḥ
kṣipraṃ mūrcchā bhavettasya jīvedbrahmadinatrayaṃ /
vedhayetsarvalohāni sparśamātrānna saṃśayaḥ
upoṣya ca divā naktaṃ devāgre siddhimāpnuyāt /
vidyate devatāyugmaṃ kapoteśvaradakṣiṇe
ā nābhimātraṃ nikhaneddevatādvayamadhyataḥ /
gorocanopamāstatra pāṣāṇāḥ santi tānharet
piṣṭvā kṣaudraghṛtābhyāṃ ca pibedyaḥ so'maro bhavet /
kapoteśasya vāyavye nikhaneddhastamātrakaṃ
tatra pārāvatākārapāṣāṇāḥ sparśasaṃjñakāḥ /
devatārādhanaṃ kṛtvā teṣāmekaṃ samāharet
aiśānyāṃ śrīgirīśasya hyastyeva bhṛgupātanaṃ /
tatsamīpe divyakuṇḍaṃ mṛdaṃ tasmātsamāharet
gavyapañcakayuktāṃ tāṃ dhametkhadiravahninā /
tasmāllohaṃ patennīlaṃ madhvājyābhyāṃ pratāpitaṃ
tatsecayetsaptadhaute tadgolaṃ nikṣipenmukhe /
viṣṇutulyo bhavetsiddhaḥ sarvajñaḥ sarvagaḥ sukhī
bhṛgupātanaśailāgrātkrośe dadhikavāṭakaṃ /
acchatailagirirnāmnā tadagre vidyate sadā
bilaṃ tatpaścime hyasti tanmadhye cāpapañcake /
gate paśyettatra kuṇḍaṃ tatra lākṣāsamaṃ rasaṃ
alābupātre gṛhṇīyātsa sūtaḥ koṭivedhakaḥ /
prākāraścandraguptasya śrīgirīśasya paścime
tanmadhye vidyate veśma caityaṃ tatpūrvataḥ sthitaṃ /
caityātpūrve śilā divyā mudgābhā sparśasaṃjñakā
tatrāste mohano dantī tamāruhya samāhitaḥ /
pṛṣṭhāttasya tṛṇaṃ grāhyaṃ tatsarvaṃ kāñcanaṃ bhavet
tadgajasyottare pārśve jānudaghnāṃ khaneddharāṃ /
jambūphalābhāḥ pāṣāṇāḥ sparśasaṃjñā bhavanti te
kṣitiṃ khanedgajasyādho jānumātraṃ labhettataḥ /
lakṣavedhakarā siddhā trikoṇe ghuṭikā parā
mallināthasya vāyavye natvā devahradaḥ paraḥ /
tīrthaṃ tatrāsti pāṣāṇā mudgābhāḥ sparśasaṃjñaḥ
liṅgaṃ kūrmopamaṃ tatra sparśasaṃjñaṃ śubhaṃ priye /
pūrṇimāyāṃ kṛttikāyāṃ pūjayitvā samāharet
tasmādgavyūtiyugalātsmṛtā nīlavanī parā /
tasyā liṅgaṃ ca salilaṃ nīlavarṇaṃ praśasyate
aśvāmrakākasaṅkāśāḥ pāṣāṇāḥ sparśavedhakāḥ /
devālayāntarnikhanejjānumātrāntarāddharāṃ
mūṣikākārapāṣāṇāḥ sparśasaṃjñā bhavanti te /
śrīgirīśasya nairṛtyāṃ khyātā guṇḍīprabhākhyayā
tasyāgragarte pītābhāṃ mṛttikāṃ ca puṭe dahet /
tasyānniḥsarati svarṇaṃ śuddhadevārhakaṃ paraṃ
tatrāste bhṛṅgacūto'pi pūrvavatsiddhidāyakaḥ /
tathā tambīpure cāsti tīrthe ca vipule śubhaṃ
sadāphalaṃ tu vikhyātaṃ tasyāḥ pūrvottare sudhīḥ /
śrīgirernairṛte bhāge mahānandeti viśrutaḥ
vrajedghaṇṭāpathenaiva tasya pūrvottare sudhīḥ /
tatrāste kālakaṇṭheśo nāmnāgre tasya kuṇḍakaṃ
tatrendragopasaṅkāśaṃ siddhiḥ sūtasya vidyate /
bhavanti sapta lohāni svarṇaṃ taptāni sekataḥ
aiśānye śrīgirīśasya cāsti śrīmālinīśvaraḥ /
tasyottaradiśi khyātastūmāparvatasaṃjñakaḥ
tasyāgre ca triśūlābhāḥ santi darbhāḥ śubhaṅkarāḥ /
tadadho nikhanennābhimātraṃ nīlāṃ mṛdaṃ haret
akṣakāṣṭhaiḥ pacettāṃ ca devātithyagnaye kramāt /
ekaikabhāgaṃ kalpeta caturthāṃśaṃ svayaṃ bhajet
jīvetkalpāyutaṃ siddho mahābalaparākramaḥ /
ileśvarasya nikaṭe tatra koṭīśvaraḥ sthitaḥ
puṣpaṃ patraṃ tadagre'sti sparśavedhakaraṃ bhavet /
tatrācaleśvaro devaḥ sparśavedhakaraḥ paraḥ
tasya yojanamātre ca dakṣiṇe cāmareśvaraḥ /
tataḥ svarṇaśilā cāsti tadūrdhvaṃ naramāṃsakaṃ
gomāṃsaṃ vā kṣipetkāṣṭhairbādarairjvālayetsudhīḥ /
prātaḥ kāñcanasaṅkāśā dṛśyate sā śilā tadā
pratyagrapuṣpavatyāśca rajasā bhāvitāṃśukaṃ /
loḍayettacchilāyāṃ ca kṣipedalpāmbupātrake
tasya saṃsparśamātreṇa lehaḥ syātkāñcanaṃ paraṃ /
śrīgurau yatra tatrāpi piṇḍabhūmisthitopalāḥ
karṣamātraṃ tu taccūrṇaṃ bhakṣayettriphalā samaṃ /
valīpalitajinmāsājjīvedācandratārakaṃ
śrīgirīndrasya nairṛtyāṃ paṭāhakarṇa īśvaraḥ /
tasya pūrvottare bhāge pañcaviṃśaticāpake
dvihastamātrordhvaśilā khanettatra dvihastakaṃ /
śarāvasaṃpuṭākārāndṛṣadastānsamāharet
kurvīta tānagnivarṇānsiñcyātkūṣmāṇḍajairdravaiḥ /
tanmadhyānnavanītaṃ tu dadyāddevāya bhāgakaṃ
bhāgaikamatitherdeyaṃ bhāgamekaṃ svayaṃ lihet /
divā naktaṃ bhavenmūrcchā vinidro bhavati svayaṃ
valīpalitasaṃvarjyo jīvedvarṣāyutaṃ naraḥ /
sparśakāntasya sopānaṃ dvitīyaṃ bhavati priye
taddevapārśvayoḥ sarve pāṣāṇāḥ śvetapītakāḥ /
sparśāḥ sarvā bhavantyete teṣu caikaṃ samāharet
prācyāṃ hi tasya devasya samīpe kūpamasti ca /
maṇḍūkābhāśca pāṣāṇāḥ santi ca sparśasaṃjñakāḥ
tasyeśvarasya codīcyāṃ liṅgādrirvidyate mahān /
taduttarasyāṃ diśyasti taṭinī pūrvavāhinī
taṭinyāḥ paścimāśāyāṃ piṅgābhaṃ liṅgamasti hi /
pūrṇaśailodakaṃ kuṇḍaṃ tatra syātkṣaṇavedhakaṃ
dviyojane maheśasya dakṣiṇe caṇḍikā sthitā /
piṇḍikākhyā suvikhyātā tasyā vāyavyakoṇataḥ
andhurasti hi tanmadhye mudgavarṇāstathopalāḥ /
kecitpathyānibhāḥ santi te sarve sparśasaṃjñakāḥ
atratyānāṃ ca sarveṣāṃ sparśānāṃ vidhirucyate /
yadi sthūlaṃ peṣayettaṃ ślakṣṇaṃ mūṣāntareṇa hi
kuryātsarvāṇi lohāni tasyāmāvartayetpriye /
tatsarvaṃ jāyate svarṇaṃ kuryādevaṃ yatheṣṭakaṃ
sūkṣmaścetsarvalohānāṃ drutānāmantare kṣipet /
tatsparśātsarvalohāni kāñcanatvaṃ prayānti hi
vāyavyāṃ mallināthasya tīrthe sarveśvarākhyakaṃ /
tasya dakṣiṇadigbhāge rājamārge dviyojane
gate ḍoṃgalikā tatra dṛśyate tasya mūrdhani /
kṛṣṇadhātrīphalānyeva santi tāni ca bhakṣayet
saptavāsaraparyantaṃ ā tṛptiṃ vajravigrahaḥ /
jarāmaraṇanirmukto jīvetkalpaśatatrayaṃ
tasmācca dakṣiṇe bhāge kākalārīmahāvane /
tatrāste stambakadalī praviśettatra sādhakaḥ
krośārdhamātraṃ gacchecca rasakuṇḍaṃ ca dṛśyate /
alābupātre saṃsthāpya koṭivedhī bhavettu saḥ
śilāmayo nīlavarṇaḥ śikhaṇḍī tatra dṛśyate /
tanmukhāgre'sti kuṇḍaṃ vitastimātrātinīlakaṃ
śuṣkavaṃśaṃ ca tanmadhye kṣaṇaṃ kṣiptaṃ navaṃ bhavet /
patraṃ puṣpaṃ dinaikena bhavatyeva na saṃśayaḥ
tatra prasthaṃ rasaṃ kṣiptvā tāvanmātraṃ jalaṃ haret /
madhutulyaṃ pibettaṃ ca mūrcchā bhavati tatkṣaṇāt
kṣaṇena labdhajñānaḥ syājjīvedyugasahasrakaṃ /
śrīgirervahnidigbhāge ghaṭikāsiddhakhecaraḥ
asti tasya puro bhūmau pañcahastaṃ khanetsudhīḥ /
badarākārapāṣāṇā vidyante khagatipradāḥ
ekaṃ vaktre sadā dhāryaṃ siddhaiḥ khegatilipsubhiḥ /
<siddhikramaḥ>
śrīśaile sarvasiddhīnāmuktānāṃ vidhirucyate
mantranyāsaṃ purā kṛtvā paścāllakṣaṃ japenmanuṃ /
aghorāntena vai śīghraṃ tattatsiddhimavāpnuyāt
<atha nyāsaḥ>
oṃ hrīṃ mahāparvatavāsinyai hṛdayāya namaḥ /
oṃ hrīṃ jyeṣṭhāyai śirase svāhā /
oṃ hrīṃ raudryai śikhāyai vaṣaṭ /
oṃ hrīṃ kanakakuṇḍalinyai kavacāya huṃ /
oṃ hrīṃ saṃjīvinyai netrebhyo vauṣaṭ /
oṃ hrīṃ mālinyai astrāya phaṭ /
oṃ huṃ śivāya namaḥ pādayornyaset /
oṃ vaṃ vāmadevāya namaḥ jaṅghayoḥ /
oṃ paṃ padminyai namaḥ guhye /
oṃ kāṃ kanyākumāryai namaḥ nābhau /
oṃ glauṃ namaḥ kukṣau /
oṃ drāṃ hrīṃ durgāyai namaḥ urasi /
oṃ huṃ vindhyavāsinyai namaḥ kaṇṭhamūle /
oṃ laṃ namaḥ grīvāyāṃ /
oṃ hrīṃ śrīṃ aṣṭabhujāyai namaḥ bhujayoḥ /
oṃ huṃ sarvatomukhinyai namaḥ mukhe /
oṃ prakāśikāyai namaḥ netrayoḥ /
oṃ mahiṣamardinyai namaḥ karṇayoḥ /
oṃ hrāṃ sarvāṅgasundaryai namaḥ mūrdhni nyaset /
evaṃ aṅgarakṣāṃ kṛtvā kṣetraṃ pūjayet /
oṃ hrīṃ śrīṃ namo bhagavati sarveśvari devi namo maṇḍalavāsini krāṃ krīṃ krūṃ hana hana paca paca matha matha śīghraṃ āveśaya śīghramāveśaya ehyehi bhuvanavandite svāhā /
anena mantreṇa devatāmāvāhayet /
oṃ hrāṃ hrīṃ hrūṃ tribhuvaneśvaryai namaḥ sāṃnidhyaṃ kuru kuru svāhā /
anena mantreṇa tatkṣetradevatāṃ pūjayet /
oṃ kṛṣṇavarṇini aparāmukhyai namaḥ pūrvasmin /
oṃ sudhāvarṣiṇyai namaḥ āgneye /
oṃ parvatākṛṣṇavarṇinīraudramukhyai namaḥ dakṣiṇe /
oṃ bālārkavarṇinīmahālakṣmyai namaḥ nairṛtye /
oṃ khaṃ raktaparvatavarṇinī /
mahāmahiṣāsuramardinyai namaḥ paścime /
oṃ māṃ sarvavarṇinīhuṅkāravāgdevyai namaḥ vāyavye /
oṃ sihmavāhinyai namaḥ uttare /
oṃ śivāśivāśivātriśūlahastāyai namaḥ aiśānye /
oṃ hrāṃ hrīṃ klīṃ manonmanyai namaḥ ākāśe /
oṃ hrāṃ hrīṃ mahāmohinyai namaḥ pātāle /
oṃ hrāṃ hrīṃ hrūṃ hraiṃ hroṃ hrauṃ hraṃ mahāvidye jambhaya jambhaya mohaya mohaya darśaya darśaya mūrchaya mūrchaya klīṃ matha matha ākarṣayākarṣaya huṃ phaṭsvāhā /
madhye ca pūjayet /
evaṃ nyāsaṃ rakṣāṃ pūjāṃ kṛtvā tatkarmaṇi lakṣamekaṃ aghoraṃ japet /
tataḥ siddhimavāpnoti /
mantraṃ yathā /
oṃ hrāṃ hrīṃ hraṃ aghoratara prasphura prasphura prakaṭa prakaṭa kaha kaha śama śama jāta jāta daha daha pātaya pātaya oṃ hraiṃ hrāṃ hraṃ adhorāstrāya phaṭ /
amuṃ mantraṃ lakṣaṃ japet /
tataḥ svapne pratyakṣībhūya devatā varaṃ dadāti
âk, १, १३
<gandhakaḥ>
śrībhairavī /
praṇamya śirasā śambhumastauṣītparameśvarī /
śrutaṃ tava prasādena divyaṃ sarvarasāyanaṃ
utpattiṃ gandhakasyāpi jātiṃ saṃśodhanaṃ tathā /
sevāṃ rasāyanaphalaṃ kramādbrūhi maheśvara
śrībhairavaḥ /
devi śṛṇu pravakṣyāmi gandhakasya rasāyanaṃ /
śvetadvīpe purā devi latākalpadrumojjvale
nānāmaṇigaṇākīrṇe nānāpuṣpaphalākule /
siddhavidyādharastrībhiḥ kinnaryapsarasāṃ gaṇaiḥ
anekanirjarastrībhiḥ krīḍantī tvaṃ madollasā /
veṇuvīṇāvinodena vādyanādairmanoharaiḥ
tālairjhallarikāḍhakkāninādaiḥ karatālakaiḥ /
atyānandena deveśi nṛtyantī tvaṃ surārcite
tadā ṛtumatī jātā susrāva ca rajo mahat /
sugandhinā tadrajasā tvadvastraṃ raktatāṃ yayau
vihāya tadraktavastraṃ snātvā kṣīramahodadhau /
anekāmarakāntābhirvṛtā kailāsamāvrajaḥ
vāyunā tadrajovastraṃ kṣiptaṃ kṣīramahodadhau /
magnaṃ tatraiva tadvastraṃ cirakālaṃ sureśvari
mathyamānānmahāmbhodheramṛtena sahodbhavaṃ /
ślāghyena nijagandhena modayannasurānsurān
tenaiva nāmnā ūcuste śakrādyāḥ surapuṅgavāḥ /
gandhako'yaṃ bhavatvasya nāmnā jātaṃ tu matpriye
caturvidhaṃ śoṇitaṃ te divyaṃ balakaraṃ paraṃ /
samartho'yaṃ gandhakastu rasabandhe ca jāraṇe
rasendre ye guṇāḥ santi te guṇāḥ santi gandhake /
ityūcurindrapramukhā hṛṣṭā gandhakagandhataḥ
tadā prabhṛti loke'sminkhyāto'yaṃ gandhakaḥ priye /
japākusumasaṅkāśaḥ kṣatriyaścottamaḥ priye
pīto vaiśyo madhyamaḥ syācchveto vipro'dhamaḥ smṛtaḥ /
kṛṣṇavarṇo bhavecchūdraḥ priye syādadhamādhamaḥ
raktavarṇaṃ lohavedhi pītavarṇaṃ rasāyanaṃ /
śvetavarṇaṃ ca bhaiṣajye kṛṣṇaṃ kuṣṭhādilepane
<gandhakaśuddhiḥ>
atha vakṣye gandhakasya śodhanaṃ siddhidāyakaṃ /
tilaparṇyajamodāśca brāhmī bhṛṅgī ca dhutturaḥ
eteṣāṃ ca rasairbhāvyaṃ cūrṇitaṃ gandhakaṃ dinaṃ /
kāntapātre vinikṣipya samāṃśājyena pācayet
mṛdvagninā tu tatpaktvā hyajākṣīre vinikṣipet /
gokṣīrājyaiḥ kiṃcidūnaṃ sthālyā vaktraṃ tu bandhayet
svacchāṃśukena baddhasya cūrṇaṃ tadupari kṣipet /
tadūrdhvaṃ śrāvakaṃ ruddhvā tatsthāpyaṃ gartakāntare
vanotpalairmṛdupuṭaṃ dattvā dravati gandhakaṃ /
punaśca tilaparṇyādyairbhāvayecchoṣayettridhā
drāvayettatsamādāya matsyapittena saptadhā /
bhāvayejjālinībījacūrṇaistatparipeṣayet
tato bhṛṅgadravairbhāvyaṃ saptakṛtvastape khare /
jalaiḥ prakṣālya tatsamyakśoṣayettatpunaḥ pacet
mṛdvagninā kāntapātre ghṛtākte tu kṣaṇaṃ tataḥ /
bhṛṅgarājadrave kṣiptvā śuddhaṃ tadgandhakaṃ bhavet
rase rasāyane yoge yojyaṃ sukhakaraṃ bhavet /
<gandhakarasāyanam>
pūrvoktavaddehaśuddhiṃ kuryādvāntivirecanaiḥ
sumuhūrte sunakṣatre pūjayitvā paraṃ śivaṃ /
gaṇādhipaṃ kṣetrapālaṃ śrīguruṃ bhiṣajaṃ kramāt
niṣkaikaṃ triphalācūrṇaṃ niṣkamekaṃ ca gugguluṃ /
guñjonmeyaṃ śuddhagandhaṃ lihederaṇḍatailataḥ
guñjāvṛddhikrameṇaiva sevyaṃ tatprativāsaraṃ /
dinaṣoḍaśaparyantaṃ guñjāṣoḍaśamātrakaṃ
tadā ṣoḍaśaghasrānte sevyaṃ tatprativāsaraṃ /
guñjāṣoḍaśikonmeyaṃ apūrvaṃ triphalāṃ paraṃ
etasmādadhikā vṛddhirna kāryā siddhilipsunā /
evaṃ māsaprayogeṇa kuṣṭhamaṣṭādaśaṃ haret
tathā pramehāngulmāni kāsaśvāsakṣayajvarān /
vraṇānbhagandarādīṃścāśītivātodbhavāngadān
māsadvayaprayogeṇa bahukāntiṃ prayacchati /
sarvavyādhipraśamanaṃ bhavenmāsatrayātpriye
tataḥ ṣaṇmāsayogena vṛddho yauvanamāpnuyāt /
evamabdaprayogeṇa siddho bhavati śāmbhavi
tanmūtramalayogena tāmraṃ kāñcanatāṃ vrajet /
vidhiṃ ca pratiṣedhaṃ ca kuryātpūrvoktavatsudhīḥ
rasādi puṇyamamalaṃ yaḥ seveta rasāyanaṃ /
sa eva kṛtakṛtyaḥ syāddaivatairapi pūjyate
sarvatīrtheṣu saṃsnātaḥ sarvavrataphalānvitaḥ /
aśvamedhādiyajñānāṃ sarveṣāṃ phalamāpnuyāt
dhanyaḥ puṇyatamaḥ śreṣṭhaḥ ślāghanīyo manīṣibhiḥ /
sa yogavijñaḥ sarvajñaḥ sarvānugrāhakaḥ prabhuḥ
śuddhaḥ sarvagataḥ śāntaḥ śūraḥ satvaguṇojjvalaḥ /
tasya dehalayo nāsti hyadṛśyaḥ śivatāṃ vrajet
âk, १, १४
<viṣam; viṣotpattiḥ>
śrībhairavī /
śrutaṃ sarvaṃ mayā deva divyaṃ sarvarasāyanaṃ /
viṣotpattiṃ ca jātiṃ ca sevāṃ vada ca tatphalaṃ
śrībhairavaḥ /
kṣīrodadhau mathyamāne manthanīkṛtamandaraiḥ /
siddhakinnaraguhyendrapiśācoragarākṣasaiḥ
brahmādyairakhilairdevairekato danujādhipaiḥ /
daityairanyatra vipulairmahābalaparākramaiḥ
tato jātāni ratnāni kaustubhādīni kāmagauḥ /
kalpavṛkṣo mahālakṣmīrairāvatamahāgajaḥ
uccaiḥśravāstathā cendurdhanvantaribhiṣagvaraḥ /
amṛtaṃ ca latā divyā divyasiddhipradāyakāḥ
mandarabhramaṇaśrāntanāgarājamukhāttataḥ /
viṣajvālā samutpannā tīvrā lokabhayaṃkarī
mamajja kṣīrajaladhāvatyantamathanātpunaḥ /
kālakūṭaṃ mahākṣveḍaṃ kalpāntayamasannibhaṃ
saṃvartāgnipratīkāśaṃ vīkṣya bhītāḥ surāstadā /
mamāntikaṃ samājagmuḥ stuvanto dīnamānasāḥ
svāminsarvottama trāhi śaraṇāgatapālaka /
ityādi bahudhā stotraṃ kurvāṇāste surāsurāḥ
ahaṃ smitamukhaṃ kṛtvā kālakūṭaṃ tadāpibaṃ /
tatra tatrāvaśiṣṭaṃ tadbahudhā samabhūdbhuvi
kvacinmūlasvarūpeṇa kvāpi tvagrūpataḥ priye /
kutrāpi parṇarūpeṇa toyarūpeṇa kutracit
evaṃ bahuvidhaṃ jātaṃ tatra tatra viṣaṃ gataṃ /
teṣāṃ śreṣṭhaṃ kandaviṣamaṣṭādaśaviṣaṃ priye
<poisonaḥḥ १० kinds>
kramādbhedaṃ pravakṣyāmi kālakūṭaṃ ca darduraṃ /
hālāhalaṃ meṣaśṛṅgaṃ mohadaṃ granthi karkaṭaṃ
raktaśṛṅgi haridraṃ ca kesaraṃ daśamaṃ smṛtaṃ /
ete daśavidhāḥ kṣveḍā na prayojyā rasāyane
<poisonaḥḥ ८ kinds>
śvetaśṛṅgī vatsanābhaṃ sarṣapaṃ śṛṅgi vālukaṃ /
mustakaṃ saktukaṃ devi cāṣṭamaṃ kardamaṃ bhavet
rasāyane yojanīyāstvaṣṭau bhedāḥ prakīrtitāḥ /
kālakūṭaṃ kākacañcuprabhaṃ dardurasannibhaṃ
darduraṃ nīlavarṇaṃ ca hālāhalaviṣaṃ samaṃ /
meṣaśṛṅgī tu meṣasya śṛṅgābhaṃ mohadaṃ punaḥ
raktanīlaprabhaṃ devi granthikaṃ granthisaṃyutaṃ /
karkaṭaṃ kapilābhaṃ ca raktaśṛṅgi mahāviṣaṃ
kṛṣṇapiṅgaṃ ca raktābhaṃ haridrābhaṃ haridrakaṃ /
kesaraṃ padmakiñjalkaprabhaṃ daśavidhaṃ tviti
śvetaśṛṅgībhadantābhaṃ vatsanābhaṃ ca pāṇḍuraṃ /
sarṣapākṛtibhiryuktaṃ bindubhiḥ sarṣapaṃ bhavet
śṛṅgī śṛṅgākṛtirjñeyo vālukaṃ vālukākṛti /
mustākṛtirmustakaṃ syācchvetavarṇaṃ tu saktukaṃ
madhūcchiṣṭākṛtirdevi kardamaṃ viṣamuttamaṃ /
viṣakhaṇḍeṣu bhagneṣu dṛśyante yeṣu bindavaḥ
śvetaraktapītavarṇāḥ kṛṣṇā viprādayaḥ kramāt /
śvetā rasāyane raktā vaśye pāradakarmaṇi
kṣudrakarmaṇi pītāḥ syuḥ kṛṣṇavarṇāstu māraṇe /
viṣaṃ yuktyāmṛtaṃ devi tadayuktyā viṣaṃ bhavet
tasmādyuktyā viṣaṃ sevyamayuktyā na kadācana /
rasābhrahemakāntānāṃ vīryeṇa sadṛśaṃ viṣaṃ
<viṣaśuddhiḥ>
raktasarṣapatailena lipte vastre ca bandhayet /
tridinānte samuddhṛtya ṭaṅkaṇena samaṃ viṣaṃ
mardayecchlakṣṇacūrṇaṃ tatkārayecca viśudhyati /
roge rasāyane yojyaṃ siddhidaṃ syādvarānane
<viṣarasāyanam>
śuddhadeho virekādyaiḥ pathyāśī viṣabhugbhavet /
krameṇa sevanīyaṃ tatsarṣapaṃ rājasarṣapaṃ
mudgavrīhiyavā māṣā guñjāmātraṃ parāvadhiḥ /
śarkarāsahitaṃ sevyaṃ kṣvelaṃ tadamṛtaṃ bhavet
kaṭvamlalavaṇāstyājyā vyāyāmoṣṇātapādayaḥ /
tailasarṣapakhādyāśca varjyā viṣarasāyane
gavyaṃ kṣīraṃ ghṛtaṃ takraṃ snigdhaṃ dadhi ca śarkarā /
sevyā svādurasadravyā nocedvikṛtikāraṇaṃ
<viṣopadravāstaccikitsā ca>
mātrayā sevitaṃ kṣvelaṃ amṛtaṃ bhavati priye /
atimātraṃ yadi bhavedamṛtaṃ ca viṣāyate
pramādādatimātraṃ cettadā vegā bhavanti ca /
kaṣṭaṃ prathamavege syādvepathuśca dvitīyake
tṛtīye ca tṛṣā dāhaścaturthe gatibhañjanaṃ /
phenilāsyaḥ pañcame syātṣaṣṭhe kandharabhañjanaṃ
saptame ca nirutthānaṃ maraṇaṃ cāṣṭame bhavet /
tasmācchīghraṃ pratīkāraḥ karaṇīyo varānane
kiṃcinmātrādhikaṃ kṣvelaṃ nānārogānkaroti tat /
bhrāntivismṛtiśūlāni vāntyatīsārakaṃ paraṃ
svarasādaṃ gadgadatvaṃ dāhaṃ dṛṣṭibhramaṃ tathā /
karṇarukśvāsakāsādīnanyānvātodbhavāngadān
yadātimātraṃ cihnāni dṛśyante vapuṣi priye /
tadā tu ṭaṅkaṇaṃ niṣkaṃ ājyaṃ cāpi caturguṇaṃ
peyaṃ tatparihārārthaṃ jalairvā taṇḍulīyakaṃ /
majjāṃ vā putrajīvasya phalānniṣkaṃ jalānvitaṃ
tutthaṃ paṇadvayonmeyaṃ nṛmūtrairvā haridrakaṃ /
vacāṃ vā devadālīṃ vā sarpākṣīṃ vātha sārbuṇīṃ
paṭolīṃ giriparṇīṃ nṛmūtrairviṣajitpṛthak /
lāṃ yāṃ vāṃ hāṃ caturvarṇairgāruḍaṃ saṃpuṭīkṛtaṃ
stambhastobhananirvāhanirviṣīkaraṇaṃ tathā /
lāṃ proṃ lāṃ anena mantreṇa stambhanaṃ /
śītajalaghaṭaṃ abhimantrya viṣāturasya mastake jalaṃ ḍhālayet /
viṣaṃ nākrāmati /
yāṃ proṃ yāṃ anena stobhanamantreṇa viṣāturasya śikhinamandhayet /
vāṃ proṃ vāṃ anena nirvāhamantreṇārkadaṇḍaṃ vā dhuttūrakāṣṭhadaṇḍaṃ vābhimantrya viṣāturasya sarvāṅgaṃ spṛṣṭvā viṣaṃ nirvāhayet /
hāṃ proṃ hāṃ anena nirviṣīkaraṇamantreṇa nirviṣīkaraṇārthaṃ viṣāturasya sarvāṅgaṃ daṇḍenāpāmārjayetsvastho bhavati /
jīrṇaṃ kṣvelaṃ śarīre cetpittāntaṃ vamanaṃ priye
āmāntaṃ recanaṃ kāryaṃ taṇḍulīyakamūlabhuk /
seveta māṃsaṃ saghṛtaṃ viṣadoṣaharaṃ bhavet
pūrvoktamātrāsevī yo mahāvyādhervimucyate /
devi ṣaṇmāsayogena jarāpalitakhaṇḍanaṃ
saṃvatsaropayogena jīveccandrārkatārakaṃ /
himaśītavasanteṣu yojyaṃ viṣarasāyanaṃ
grīṣmavarṣaśaratsvetanna prayojyaṃ kadācana /
vātasthaviragarbhiṇyaḥ kṣuttṛḍgharmādhvapīḍitāḥ
napuṃsakā gadakṣīṇāḥ pittakrodhādhikāstathā /
yakṣmiṇo naiva yogyāḥ syuḥ sadā viṣarasāyane
âk, १, १५
<divyauṣadhirasāyanāni>
śrībhairavī /
malamāyāvihīneśa jarājanmagadāpaha /
tvatprasādena viditaṃ rasādīnāṃ rasāyanaṃ
itaḥparamapi svāminśuśrūṣe kimapi prabho /
sukhopāyopayogyaṃ ca divyauṣadhirasāyanaṃ
brūhi me tadvidhaṃ divyaṃ sarvasiddhipradāyakaṃ /
śrībhairavaḥ /
<१. brahmakalpaḥ; brahmavṛkṣatailakalpaḥ>
vakṣyāmi brahmavṛkṣādi divyauṣadhirasāyanaṃ
tatrādau brahmavṛkṣasya śṛṇu devi rasāyanaṃ /
brahmavṛkṣasya bījāni vidadhyānnistuṣāṇi ca
pariśoṣyātape tīvre sūkṣmacūrṇāni kārayet /
dhātrīphalena saptāhaṃ bhāvayetpayasāthavā
cakrayantre kṣipettāni tatastattailamāharet /
itthamutthāpitaṃ tailaṃ doṣaghnaṃ ca rasāyanaṃ
brahmabījajatailasya prasthamājyaṃ ca tatsamaṃ /
nikṣiptaṃ snigdhabhāṇḍe ca dhānyarāśau vinikṣipet
māsārdhamāsaṃ deveśi tasmāttailaṃ samāharet /
śuddhadeho virekādyairarcitāgnigurudvijaḥ
dvipalaṃ ca gavāṃ kṣīraṃ tattailaṃ niṣkamātrakaṃ /
saṃmiśrya ca pibetprātaḥ pathyāśī syājjitendriyaḥ
evaṃ dvitīye'pi dine hyekāhāntarite kramāt /
niṣkavṛddhirbhavedevaṃ yāvatṣoḍaśaniṣkakaṃ
etattailasya paramā mātrā hyasyaivaṃ īritā /
pītamātre kṣaṇaṃ mūrcchā jāyate siñcayenmukhaṃ
prabuddhe saghṛtaṃ dadyāddugdhānnaṃ śarkarānvitaṃ /
evaṃ tailopayogena māsājjñānī bhavennaraḥ
sakṛdgrāhī sukāntaśca ṣoḍaśābda iva sthitaḥ /
dvitīye nāgabalavānsarvavyādhivivarjitaḥ
indropamabalo dhīraścaturthe māsi ca kramāt /
vajradeho divyadṛṣṭiḥ pañcame khecaro bhavet
aṇimādiguṇopetaḥ sarvagaḥ sarvakālikaḥ /
ṣaṣṭhe māsi svayaṃ sraṣṭā bhoktā hartā trimūrtivat
varṣaikasevanāddevi bhavetsākṣātsadāśivaḥ /
yāvattailopajīvī syāttāvatkṣīraudanāśanaḥ
vamanādiviśuddhāṅgaḥ kṛtvā vaidyadvijārcanaṃ /
prātargokṣīrakuḍubaṃ tailaṃ kiṃśukabījajaṃ
kuḍubaṃ pūrvavajjātamekīkṛtya dvayaṃ pibet /
tatpānamātre mūrchā syātkuryāttaṃ bhasmaśāyinaṃ
saptarātre prabuddhaḥ syādbaddhavacchayane sthitaḥ /
nāṅgāni cālayedeṣa jāyate vicalekṣaṇaḥ
taile jīrṇe samāpanne saṃjñā bhavati bhairavi /
gokṣīraṃ tasya dātavyaṃ pratyahaṃ daśavāsaraṃ
sa tvacaṃ ca tyajeddehātkañcukaṃ bhujago yathā /
kṣīrāhārī bhavennityamekaviṃśativāsaraṃ
vācāṃ patirbhaveddhīraḥ śrutaṃ dhārayate kṣaṇāt /
dūraśrāvī divyadṛṣṭirjīvedbrahmadinaṃ sudhīḥ
<brahmavṛkṣapallavakalpaḥ>
puṇyarkṣe brahmavṛkṣasya pallavāni samāharet /
krimikīṭavihīnāni komalāni śubhāni ca
ātape śoṣayettīvre cūrṇitaṃ vastragālitaṃ /
kuryānnūtanabhāṇḍe ca nikṣipecca prayatnataḥ
vamanādyairviśuddhāṅgo brahmacārī jitendriyaḥ /
kṣārāmlavarjitāhāraḥ kṣīraśālyannabhojanaḥ
koṣṇaṃ jalaṃ pibennityaṃ nivāte śayanaṃ bhajet /
karṣamātraṃ ca seveta māsaṃ gotakrasaṃyutaṃ
dvitīye ca tṛtīye ca vṛddhiḥ karṣādhikā kramāt /
evaṃ ṣoḍaśamāsāntaṃ satakraṃ kuḍubaṃ pibet
evaṃ nityopasevī yaḥ kuñcitasnigdhakuntalaḥ /
mattamātaṅgabalavānjīvedbrahmadinaṃ naraḥ
<brahmavṛkṣapuṣpakalpaḥ>
brahmavṛkṣasya puṣpāṇi chāyāyāṃ śoṣayetsudhīḥ /
cūrṇayedgālayedvastre navabhāṇḍe vinikṣipet
viṃśatpalaṃ puṣpacūrṇaṃ caturviṃśatigoghṛtaṃ /
palamekatra saṃmiśraṃ dhānyarāśau niveśayet
taduddharecca māsānte kṛtvā bhāgāṃścaturdaśa /
ekaikaṃ pratyekaṃ sevyamevaṃ māsatrayaṃ bhavet
bhuñjīta śulbapātre ca lavaṇāmlādivarjitaṃ /
pāyasāśī kaṣāyaṃ tṛṣārtaḥ khādiraṃ pibet
trimāsājjāyate gātraṃ vajravannātra saṃśayaḥ /
nāgāyutabalo dhīro vāyuvegagatirbhavet
asya varṣopayogena purīṣamapi mūtrakaṃ /
vedhayetsarvalohāni kāñcanāni ca kārayet
jīvedbrahmadinaṃ sākṣāddaivataiḥ saha modate /
<brahmavṛkṣabījakalpaḥ>
brahmavṛkṣasya bījāni cūrṇayennikṣipedghaṭe
madhvājyaśarkarāyuktaṃ dhānyarāśau vinikṣipet /
māsādūrdhvaṃ samāhṛtya pratyahaṃ karṣamātrakaṃ
upayuñjīta śuddhātmā gokṣīraṃ ca pibedanu /
yāvatpalaṃ bhavedvṛddhistāvadevādhikaṃ na hi
evaṃ saṃvatsarātsiddhirjāyate mṛtyuvarjitā /
jīvedbrahmadinaṃ śuddho mataṅgajabalopamaḥ
<brahmavṛkṣavalkalakalpaḥ>
sūkṣmacūrṇaṃ prakurvīta brahmavṛkṣasya valkalaṃ /
bhāvayedgavyapayasā palaṃ cānudinaṃ pibet
jitendriyaśca pathyāśī bhavedā vatsaraṃ sudhīḥ /
daśavarṣasahasrāṇi jīvetsiddho bhaveddhruvaṃ
<brahmavṛkṣaniryāsakalpaḥ>
brāhmī ca madhukaṃ sājyaṃ niryāsaṃ brahmavṛkṣajaṃ /
samabhāgāni seveta palaṃ cānupibetpayaḥ
evamekābdayogena śubhaṃyudarśanaḥ śuciḥ /
jīvedbrahmadinaṃ jñānī valīpalitavarjitaḥ
<brahmavṛkṣapañcāṅgakalpaḥ>
pañcāṅgaṃ brahmavṛkṣasya vidhivattatsamāharet /
chāyāśuṣkaṃ prakurvīta cūrṇitaṃ paṭaśodhitaṃ
karṣamātraṃ lihecchuddhaḥ kṣaudrājyābhyāṃ dinodaye /
valīpalitanirmukto vatsarājjāyate naraḥ
<brahmavṛkṣamūlaguptadhātrīkalpaḥ>
atisthūlataraṃ dīrghaṃ bhedayedbrahmabhūruhaṃ /
mūle trihastaśeṣaṃ ca tadagre gartaṃ āracet
dhātrīphalāni pakvāni tatra sampūrayetpriye /
tacchinnakāṣṭhaśeṣeṇa tadgartaṃ ca nirodhayet
kuśaiḥ saṃveṣṭayetsamyagā mūlāgraṃ ca lepayet /
mṛdgomayābhyāṃ matimāṃstato vastreṇa veṣṭayet
punarmṛdgomayābhyāṃ ca lepayecchoṣayetsudhīḥ /
samyakśuṣke ca paritaḥ karīṣaiḥ paripūrayet
dahettaṃ śītalībhūte sāndraṃ tatphalamāharet /
bhāṇḍe kṣaudrājyabharite kṣipeddhātrīphalaṃ ca tat
bhūgṛhe vā nivāte vā pradeśe ca vasansukhī /
yatheṣṭaṃ bhakṣayennityaṃ kṣīrāhārī jitendriyaḥ
ṣaṇmāsātpaśyati chidraṃ nidhānāni ca bhūtale /
tyajettvacaṃ sarpa iva jīvedbrahmayugaṃ naraḥ
<२. śvetabrahmavṛkṣakalpaḥ; śvetabrahmavṛkṣapañcāṅgakalpaḥ>
cūrṇayecchvetapālāśapañcāṅgaṃ śoṣayetpriye /
chāyāyāṃ vastragalitaṃ madhunā ca lihetpriye
karṣamātraṃ trimāsāntarjarāmṛtyuṃ jayennaraḥ /
saṃvatsarācca brahmāyuḥ siddhaḥ sarvagato bhavet
<śvetabrahmabījakalpaḥ>
śvetapālāśabījāni caikaikāni samāharet /
ajāghṛtenānudinaṃ māsānmṛtyuṃ jarāṃ jayet
saṃvatsarādbrahmayugaṃ jīvetsiddhipurogamaḥ /
ye proktā raktapālāśatailatvakparṇakādiṣu
te guṇāḥ śvetapālāśe santi sādhakasiddhidāḥ /
<brahmavṛkṣakalpasiddhiḥ>
vakṣyāmi brahmavṛkṣasya kalpasiddhiṃ manuṃ
oṃ hrīṃ amṛtaṃ kuru kuru amṛtamālinyai namaḥ /
pūrvaṃ viṃśatisāhasraṃ puraścaraṇamācaret /
sudhākumbhavarākṣasragjñānamudrāṃ karāṃbujaiḥ
bibhrāṇāṃ mauktikaṃ pāśaṃ dhyāyedamṛtamālinīṃ /
grahaṇe'ṣṭottaraśataṃ bhakṣayetsaptavārakaṃ
candrasūryoparāgādikāleṣvaṣṭasahasrakaṃ /
mantraṃ vinā na siddhiḥ syātkalpakoṭiśatairapi
samantre śīghrasiddhiḥ syāccarenmantrapuraḥsaraḥ /
<३. muṇḍīkalpaḥ>
atha muṇḍīṃ pravakṣyāmi sādhakeṣṭārthadāyinīṃ
caturvidhā bhavetca raktā pītā sitāsitā /
puṣyārke pūrṇamāsyāṃ vā revatyāṃ śravaṇe'pi vā
uparāgādikāle vā siddhayogeṣu vā haret /
kaidārīṃ muṇḍinīṃ tāṃ ca balipūjanapūrvakaṃ
samāharetkṛtasnāno maunī mantraṃ samuccaran /
oṃ amṛtodbhavāya amṛtaṃ kuru kuru svāhā hrīṃ saḥ /
mantraṃ dvādaśasāhasraṃ puraścaryāṃ samācaret
mūlaṃ nālaṃ phalaṃ puṣpaṃ patraṃ pañcāṅgaṃ īritaṃ /
sa pañcāṅgaṃ harenmuṇḍīṃ samyakśītena vāriṇā
prakṣālya śoṣayettāṃ ca chāyāyāṃ cūrṇayettataḥ /
vastreṇa śodhayetkumbhe nūtane sthāpayetkramāt
viśuddhadehastaccūrṇaṃ karṣaṃ gopayasā saha /
pibejjīrṇe ca bhaiṣajye ghṛtamādau pibennaraḥ
tato bhuñjīta lavaṇatailāmlādivivarjitaṃ /
ghṛtapakvaṃ samadhuraṃ ṣaṣṭikānnaṃ payo'dhikaṃ
ṣaṇmāsājjāyate siddhistvacaṃ sarpa iva tyajet /
palitādivinirmukto divyadṛṣṭirdṛḍhaṃ vapuḥ
mattanāgabalo dhīro yuvā darpavigrahaḥ /
saṃvatsarātsarvasiddhirbhavedbrahmāyuṣo naraḥ
ghṛtopayuktā sā muṇḍī pūrvaphaladā bhavet /
<४. devadālīkalpaḥ>
atha vakṣyāmyahaṃ devi devadālīrasāyanaṃ
śvetā kṛṣṇā ca pītā ca devadālī tridhā matā /
śvetā rogapraśamanī kṛṣṇā pītā viśeṣataḥ
rasāyane ca phaladā lohakarmaṇi pārvati /
candrasūryoparāgeṣu pūrṇimāyāṃ surārcite
trayodaśyāṃ kṛṣṇapakṣe pañcamyāṃ vā yathāvidhi /
śubhāhe śubhanakṣatre cāharenmantrapūrvakaṃ
oṃ amṛtagaṇarudragaṇāntāya svāhā /
aṣṭottaraśataṃ japtvā balipūrvaṃ samāharet /
oṃ namo bhagavate rudrāya phaṭsvāhā /
sādhakasya śikhābandhanamantraḥ /
devadālyāśca pañcāṅgaṃ chāyāyāṃ śoṣayetsudhīḥ
vastreṇa śodhayetsamyaggavyakṣīreṇa bhakṣayet /
pacettāṃ lauhapātreṇa tato mandāgninā sudhīḥ
madhvājyābhyāṃ lihetkarṣaṃ śuddhātmā saptavāsaraṃ /
tasya divyā bhavetprajñā rogahṛnmāsasevayā
dvimāsabhakṣaṇenaiva nidhyādiṃ paśyati dhruvaṃ /
dhātrīphalarasaṃ kṣaudraṃ devadālīrasaṃ ghṛtaṃ
pratyekaṃ karṣamātraṃ syātpratyahaṃ ca pibellaghu /
ekaviṃśaddinādūrdhvaṃ medhāvī śrutadhārakaḥ
pañcāṅgaṃ cūrṇayeddevadālyā vastreṇa śodhayet /
śivāmbunā vā payasā gomūtrairvā pibetsadā
pūrvavatsiddhidā sā syātsarvakuṣṭhāpahāriṇī /
kāmilāplīhapavanaśūlaṃ hanti bhagandarān
tadraso gandhakopetaḥ sarvalohaṃ vilāpayet /
badhnāti ca rasaṃ samyaksamaṃ mūrchati tatkṣaṇāt
gandharvalajjāgāndhārīdevadālīrasastathā /
lepanaṃ meṣatailena stambhayedagnimujjvalaṃ
bījāni devadālyāśca saguḍāni ca mardayet /
tena vartiṃ prakurvīta arśoghnī syādgudāṅkure
rasena devadālyāśca nayanaṃ tvañjayennaraḥ /
paśyatyasau bhūtajālaṃ tasmai sarvaṃ prayacchati
ghṛtaṃ dhātrīphalarasaṃ devadālīrasaṃ madhu /
rasaṃ ca lakṣmaṇāyāśca sarvamekapalaṃ pibet
tridinaṃ ṛtukāle tu strīṇāṃ putrapradāyakaṃ /
devadālīrasaṃ kṣīraṃ madhvājyābhyāṃ samaṃ lihet
puṃsaḥ komalabījānāṃ bījaṃ garbhapradaṃ bhavet /
bhṛṅgarāḍvākucī vahniḥ sarpākṣī devadālikaṃ
śivāmbunā cānudinaṃ pibetkarṣaṃ maheśvari /
dharitryāḥ paśyati chidraṃ varṣānmṛtyuṃ jarāṃ jayet
punarnavādevadālyoḥ palaṃ kṣīrayutaṃ pibet /
śivāmbunā devadālīṃ sasarpākṣīpalaṃ pibet
pūrvavajjāyate siddhiḥ śīghrameva varānane /
śivāṃbunā devadālyā nirguṇḍyāśca palaṃ pibet
saṃvatsarājjarāṃ hanyājjīvedācandratārakaṃ /
oṃ amṛtaṃ kuru kuru amṛteśvarāya svāhā /
etanmantraṃ japedādau devadālyupayogake
<५. śvetārkakalpaḥ; śvetārkamūlakalpaḥ>
atha śvetārkamūlasya kalpaṃ vakṣyāmyahaṃ śṛṇu /
śvetārkamūlaṃ puṣyarkṣe gṛhītvā kāṣṭhavarjitaṃ
śuddhāṃ tvacaṃ ca chāyāyāṃ śoṣayetpaṭaśodhitaṃ /
cūrṇaṃ kṛtvā karṣamekaṃ sevyaṃ gopayasā saha
paladvayena ṣaṇmāsātsarvavyādhīñjarāṃ haret /
saṃvatsarādbrahmadinatrayaṃ jīvenna saṃśayaḥ
<śvetārkaparṇakalpaḥ>
śvetārkaparṇasvarasaṃ bhṛṅgarājarasaṃ samaṃ /
ekīkṛtyātape śoṣyaṃ yāvaccūrṇatvamāpnuyāt
caturguṇe gavāṃ kṣīre tatpacenmṛduvahninā /
yāvatpiṇḍaṃ bhavettāvatsevyaṃ tatkarṣamātrakaṃ
gavāṃ kṣīraṃ palaṃ peyaṃ pūrvavatphalamāpnuyāt /
oṃ āṃ haṃsamālini svāhā ayaṃ bhakṣaṇamantraḥ /
<६. hastikarṇīkalpaḥ; hastikarṇīpatrakalpaḥ>
athenduvārasaṃyuktatrayodaśyāṃ samāharet
hastikarṇīpalāśāni chāyāśuṣkāṇi cūrṇayet /
palaṃ sevyaṃ gavāṃ kṣīraṃ varṣānmṛtyuṃ jarāṃ jayet
jīvedbrahmāyuṣaṃ martyaḥ siddhasādhyādisevitaḥ /
<hastikarṇīpañcāṅgakalpaḥ>
pañcāṅgaṃ hastikarṇyāśca kuryācchāyāviśoṣitaṃ
māsaikamudakaiḥ sārdhaṃ karṣaṃ pratyahamaśnuyāt /
sauvīradadhidugdhājyatakrakṣaudrairyathākramaṃ
ekaikaṃ pratimāsaṃ ca sevyaṃ varṣācca sidhyati /
jīvedbrahmadinaṃ siddho vajrakāyo mahābalaḥ
oṃ amṛtāya amṛtaṃ gṛhṇāmi svāhā /
ayaṃ grahaṇamantraḥ /
amṛtakuṭījātānāṃ amṛtaṃ kuru kuru svāhā /
anena mantreṇa pūjayet /
oṃ amṛtodbhavāya amṛtaṃ kuru kuru nityaṃ namo namaḥ /
ayaṃ bhakṣaṇamantraḥ /
<७. rudantīkalpaḥ>
atha vakṣyāmyahaṃ divyaṃ rudantīkalpamuttamaṃ /
caṇapatropamaiḥ patraiḥ puṣpairapi ca tādṛśaiḥ
rudantī nāma vikhyātā hyadhastājjalavarṣiṇī /
roditīva janāndṛṣṭvā mriyamāṇāngadākulān
caturvidhā ca sā jñeyā pītā raktā sitāsitā /
śuklapakṣe śubhadine rudantīṃ tāṃ samāharet
samūlāṃ śoṣayeddhīmānchāyāyāṃ vastraśodhitāṃ /
viśuddhadehaḥ seveta biḍālapadamātrakaṃ
kṣaudrājyābhyāmanudinaṃ bhuktiḥ kṣīrājyasaṃyutā /
jīrṇāyāṃ saṃyamī bhūtvā varṣāttejobalānvitaḥ
paramāyurbhavenmartyo jarāvyādhivivarjitaḥ /
tailaṃ katakamūlotthaṃ kuryātpātālayantrake
garbhayantre'thavā kṣālyaṃ pañcāśadvāramambunā /
nālikerāmbunā vātha kṛtvetthaṃ tailaśodhanaṃ
pañcāṅgaṃ ca rudantyāśca chāyāśuṣkaṃ vicūrṇayet /
tadardhaṃ musalīcūrṇaṃ musalyardhapalatrayaṃ
etattricūrṇaṃ saṃmiśraṃ karṣaṃ katakatailataḥ /
lihedanudinaṃ śuddhastadvṛddhiḥ syātpalāvadhi
saṃvatsarādvajrakāyaḥ sa jīvedbrahmaṇo dinaṃ /
<८. nirguṇḍīkalpaḥ; nirguṇḍīmūlakalpaḥ>
atha vacmi śubhaṃ divyaṃ nirguṇḍīkalpamuttamaṃ
prātaḥ puṣyaravau grāhyā nirguṇḍīmūlasaṃbhavā /
tvakśoṣaṇīyā chāyāyāṃ taccūrṇaṃ karṣamātrakaṃ
palamātrājamūtreṇa pibecchuddho'nuvāsaraṃ /
ṣaṇmāsāddivyadehaḥ syānmattanāgabalānvitaḥ
madhvājyakṣīralulitaṃ taccūrṇaṃ snigdhabhāṇḍake /
pidhāya dhānyarāśau tu māsamekaṃ tu nikṣipet
māsānte tatsamuddhṛtya śuddhāṅgo dvipalaṃ sadā /
seveta varṣaparyantaṃ jīvedācandratārakaṃ
athavārdhapalaṃ cūrṇaṃ tadīyaṃ saghṛtaṃ pibet /
pūrvavajjāyate siddhirjarārogavivarjitaḥ
vacāmuṇḍīnimbavarāguḍūcībhṛṅgarāṭsamāḥ /
eṣāṃ samāṃśaṃ saṃyojya nirguṇḍīmūlacūrṇataḥ
kṣaudrājyābhyāṃ liheddhastādanvahaṃ palamātrakaṃ /
āyurviriñcitridinaṃ bhavenmṛtyujarojjhitaṃ
nirguṇḍīmūlacūrṇaṃ tu krimighnakaṭukaiḥ samaṃ /
palamātramajākṣīrairnityaṃ śuddhaḥ pibedbudhaḥ
valīpalitanirmukto nirgadaḥ syāttrimāsataḥ /
<nirguṇḍīpatrakalpaḥ>
nirguṇḍīpatrajadrāvaṃ bhāṇḍe mṛdvagninā pacet
guḍavatpākamāpannaṃ taṃ pibenniṣkamātrakaṃ /
dine dine niṣkavṛddhiryāvaddvipalikaṃ bhavet
tena vāntirvirekaḥ syānniryānti krimayaḥ paraṃ /
apānato dehagatā mukhanāsākṣikarṇataḥ
kṣayakuṣṭhādirogāśca naśyanti munivāsarāt /
māsatraye jarāṃ hanti jīvedvarṣaśatatrayaṃ
<nirguṇḍīpañcāṅgakalpaḥ>
pañcāṅgacūrṇaṃ nirguṇḍyāstilatailena sevitaṃ /
niṣkādipalaparyantaṃ trimāsena jarāṃ jayet
aśītiṃ vātajānrogānkuṣṭhānapi galāmayān /
āsyārtyupakuśādīṃśca jayettatparṇacarvaṇāt
sindhuvārakapañcāṅgacūrṇaṃ madhughṛtaplutaṃ /
palamātraṃ lihetprātastato jīrṇe gavāṃ payaḥ
pibedyathānalabalaṃ bhuñjītāgnau krameṇa ca /
nirvāte nivaseddhīmānsiddhimāpnoti vatsarāt
siddhadehasya pūrveṇa mriyete viṣapāradau /
kāle kāle yathāprāptaṃ pañcāṅgaṃ sindhuvārakāt
chāyāyāṃ śoṣitaṃ cūrṇaṃ trimadhutriphalāyutaṃ /
snigdhabhāṇḍe dhānyarāśau trimāsaṃ sthāpayettataḥ
niṣkādipalaparyantaṃ sevetākarṣakaṃ sudhīḥ /
sarvavyādhivinirmukto jarāmaraṇavarjitaḥ
oṃ namo māyāgaṇapataye kuberāya svāhā /
ayaṃ bhakṣaṇamantraḥ /
<९. śunakaśālmalīkalpaḥ>
atha vakṣyāmi deveśi kalpaṃ śunakaśālmaleḥ /
aṣṭamyāṃ kṛṣṇapakṣasya snātvā rātrau samāhitaḥ
āveṣṭya kṛṣṇasūtraiśca vṛkṣaṃ śunakaśālmaliṃ /
tatrāghoraṃ japeddhīraḥ sahasravasusaṃmitaṃ
<९. śunakaśālmalīmūlakalpaḥ>
tanmūlavalkalaṃ grāhyaṃ chāyāyāṃ śoṣayettataḥ /
cūrṇaṃ kṛtvā tu madhvājyaiḥ khādetprātaḥ palaṃ palaṃ
varṣādvalijarāmuktaḥ sa jīvedbrahmaṇo dinaṃ /
<śunakaśālmalīpuṣpakalpaḥ>
tasyāṣṭādaśa puṣpāṇi gokṣīre'ṣṭapale pacet
puṣpavarjyaṃ pibetkṣāramevaṃ ca prativāsaraṃ /
māsena divyadehaḥ syājjīvedbrahmadinatrayaṃ
<śunakaśālmalīphalakalpaḥ>
tatphalaṃ tu gavāṃ kṣīre pācayetkāntapātrake /
phalaṃ tyaktvā pibetkṣīraṃ dīpte'gnau kṣīrabhojanaṃ
māsaṣaṭkaprayogeṇa divyadeho bhavennaraḥ /
jīvetkalpāntaparyantaṃ vāyuvegī mahābalaḥ
tasya mūtrapurīṣābhyāṃ śulbaṃ svarṇaṃ bhaveddhruvaṃ /
<१०. pathyākalpaḥ; pathyotpattiḥ>
athātaḥ sampravakṣyāmi pathyākalpaṃ anūpamaṃ
yena rogā vinaśyanti sidhyanti ca manorathāḥ /
pītvāmṛtaṃ śacīnāthaḥ prītyā śacyai samāpibat
tayorhṛṣṭamukhāmbhojagalitāmṛtabindavaḥ /
saptadhā bhuvi te jātā mahāvīryāḥ sthirāyuṣaḥ
te saptadeśeṣūtpannāḥ saptadhā nāma dhārakāḥ /
vindhyadeśe kānyakubje saurāṣṭre himavadgirau
gaṅgātaṭe ca kāśmīre vainyadeśe yathākramaṃ /
vijayā rohiṇī caiva pūtā syāttrivṛtāmṛtā
jīvantī tvabhayā jātā deśe deśe yathākramaṃ /
uttamā madhyamā nīcāḥ svayaṃ pakvāstu śobhanāḥ
harītakyāṃ rasāḥ pañca vidyante lavaṇojjhitāḥ /
svādvamlatiktakaṭukatuvarāśca yathākramaṃ
syurmajjasnāyuvṛntatvaṅmāṃseṣu kramaśo rasāḥ /
alābukarṇī vṛttā ca caturaṅgyalpacarmakā
pañcāsrā māṃsalā svarṇavarṇā kṛṣṇā smṛtāḥ kramāt /
yā majjantī jale grāhyā gurvī snigdhā ghanāghanāḥ
dvikarṣamātrā sā śreṣṭhā karṣamātrā tu madhyamā /
ardhakarṣā bhavennīcā pathyā phalamudāhṛtaṃ
krimijuṣṭā vahnidagdhā naṣṭā paṅkajalārdritā /
sphuṭitā coṣarasthā ca varjanīyā harītakī
<pathyākalpaḥ>
śuddhadeśe puṇyadine grahaṇe candrasūryayoḥ /
gandhādyaiḥ pūjayitvādau prārthayitvā japetsudhīḥ
gāyatrīśataṃ āvṛttya pathyāmevaṃ samāharet /
śuṇṭhyā vātha guḍenāpi saindhavenāthavā śivāṃ
seveta dīpanaṃ tena karotyāmavināśanaṃ /
kṣaudreṇa vā guḍenāpi pippalyā nāgareṇa vā
saindhavenāthavā sevyā śuddhāṅgaḥ prativāsaraṃ /
dve dve pathye dvādaśābdaṃ tena jīvecchataṃ samāḥ
dviniṣkacūrṇaṃ pathyāyā niṣkaikaṃ lohabhasma ca /
lolayitvā goghṛtena kāntapātre ca lepayet
adhomukhīkṛtaṃ pātraṃ sthāpayettaddivāniśaṃ /
prātaḥ śuddhavapurlehyaṃ jarāṃ mṛtyuṃ jayetsudhīḥ
śālmalīṃ chidrayitvādau tadantarnikṣipecchivāḥ /
ā ṣaṇmāsaṃ parastāstu grāhyā caikaikaśo'nvahaṃ
seveta pathyāṃ śuddhāṅgastasya mṛtyurjarā na hi /
<११. āmalakīkalpaḥ>
atha vakṣyāmi deveśi kalpamāmalakībhavaṃ
caitrādau grāhayeddhātryāḥ supakvāni phalāni ca /
harītakīvadgrāhyāni chāyāśuṣkāṇi cūrṇayet
karṣaṃ jalena vājyena madhunā vā phalaṃ niśi /
vardhayejjāṭharaṃ vahnimindriyāṇāṃ prasādakṛt
dhātrīcūrṇaṃ lohabhasma kṣaudrājyālulitaṃ lihet /
valīpalitamṛtyughnaṃ vatsarātpūrvavadvidhiḥ
kṣīrapakvaṃ ca tadbhakṣyaṃ pūrvavatsiddhidāyakaḥ /
dhātrīcūrṇaṃ bhṛṅgacūrṇaṃ madhvājyasahitaṃ lihet
valīpalitanirmukto vatsarādbhavati dhruvaṃ /
niṃbāmalakayoścūrṇaṃ madhvājyasahitaṃ lihet
pūrvavacca phalaṃ devi nātra kāryā vicāraṇā /
<१२. triphalākalpaḥ>
atha bravīmi te devi triphalāyā rasāyanaṃ
ekaṃ harītakībhāgaṃ dvibhāgaṃ ca vibhītakaṃ /
caturbhāgaṃ tathā dhātrī sarvamekatra cūrṇayet
pippalyā vā tugākṣīryā saindhavairmadhukena vā /
kṣaudreṇa vā sarpiṣā vā vacayā sitayāthavā
suvarṇai rajataiḥ śulbairvaṅgairnāgaistathāyasaiḥ /
saṃyuktā triphalā līḍhā jarāmaraṇanāśinī
triphalāyāḥ samāṃśāstu yojyāścaikaikaśastu tāḥ /
pippalyādyāstu sauvarṇabhasmādīnāṃ ca kathyate
sauvarṇaṃ paṇamātraṃ ca dvipaṇaṃ rājataṃ bhavet /
paṇārdhaṃ śulbacūrṇaṃ ca dvipaṇaṃ nāgavaṅgajaṃ
cūrṇaṃ tathāyasaṃ proktaṃ paṇapañcakamātrakaṃ /
evaṃ yastriphalāsevī jīvedācandratārakaṃ
ekāṃ harītakīṃ prātarbhukteḥ prāgdvivibhītakaṃ /
caturāmalakaṃ rātrau sarve te ghṛtapācitāḥ
sevetāvatsaraṃ dhīmānvalīpalitavarjitaḥ /
annodakena saṃpeṣya kāntapātre lihenniśi
sakṣaudraṃ tallihetprātarāyurārogyavardhanaṃ /
triphalāṃ bhāvayetpūrvaṃ khadirāsanayūṣataḥ
triḥ saptavāraṃ deveśi tataḥ kṣaudraghṛtāplutāṃ /
sevetānudinaṃ karṣaṃ varṣādindrāyuṣo bhavet
viḍaṅgabhṛṅgakhadirabrahmavṛkṣarasaiḥ pṛthak /
pṛthaksaptadinaṃ gharme bhāvayettriphalāṃ priye
bhakṣayedguḍasarpirbhyāṃ karṣaṃ varṣātsuropamaḥ /
triphalāyāḥ śataphalaṃ cūrṇaṃ bhṛṅgarasaiḥ purā
triḥ saptavāsaraṃ bhāvyaṃ lihenmadhughṛtānvitaṃ /
palārdhaṃ pratyahaṃ prātarjīrṇe'dyāddadhibhaktakaṃ
varṣātprasannadṛṣṭiśca jīvetṣaṭśatavatsaraṃ /
mahābalaḥ kṛṣṇakeśaḥ smṛtibuddhisamanvitaḥ
yuvā śatastrīrantā ca dhīraḥ sa subhago bhavet /
<१३. śuṇṭhīkalpaḥ>
atha vakṣyāmi girije divyaṃ śuṇṭhīrasāyanaṃ
śreṣṭhaṃ nāgaramādāya cūrṇayetpaṭagālitaṃ /
guḍaṃ cāsya samaṃ yojyaṃ madhunā goghṛtena ca
snigdhabhāṇḍe vinikṣipya dhānyarāśau suyantritaṃ /
dvimaṇḍalātsamāhṛtya śuddhāṅgaḥ puṇyavāsare
karṣaṃ karṣaṃ lihennityaṃ saptāhādrogavarjitaḥ /
ṣaṇmāsamupabhuñjāno jīvedvarṣaśatadvayaṃ
buddhyā vācaspatisamaḥ purāṇāgamaśāstravit /
mayānubhūtaṃ deveśi kathitaṃ tava sauhṛdāt
<१४. pippalīkalpaḥ>
atha priye pravakṣyāmi pippalīnāṃ rasāyanaṃ /
pippalīṃ śodhayetpūrvaṃ kiṃśukakṣāravāriṇā
saptadhā ca tataḥ kuryāttāsāṃ ca ghṛtabharjanaṃ /
tataḥ seveta śuddhāṅgaḥ pañcāṣṭau daśa saptadhā
varṣamekaṃ tu madhvājyai rogāstasya na santi ca /
valīpalitanirmukto jīvecca śaradaḥ śataṃ
prātaḥ prāgbhojanātpaścādbhakṣayettritripippalīḥ /
varṣādvyādhiṃ jarāṃ hanti śatāyuṣyamavāpnuyāt
ekadvitrikrameṇaiva vardhayeddaśavāsaraṃ /
hrāsayetpippalīstadvaddhrāsavṛddhī punaḥ punaḥ
gokṣīreṇa yutaṃ yāvatpippalīnāṃ sahasrakaṃ /
tāvatseveta śuddhāṅgo jarārogavivarjitaḥ
ajākṣīreṇa saṃpeṣya pibedyuktā balādhikā /
kṣīraśṛtā madhyaphalā pūrvavaddhrāsavṛddhayaḥ
yāvatsahasradvitayaṃ tāvatsevyaṃ rasāyanaṃ /
kāsaśvāsakṣayāḥ pāṇḍuplīhaśoṇitamārutāḥ
mehārśograhaṇīśophahidhmavamigalagrahāḥ /
rasāyanena pippalyā naśyanti viṣamajvarāḥ
jīvedvarṣaśataṃ pūrṇaṃ valīpalitavarjitaḥ /
<१५. citrakakalpaḥ>
atha citrakakalpaṃ te vakṣyāmi śṛṇu pārvati
citrakastrividho jñeyaḥ kṛṣṇo raktaḥ sitaḥ śive /
kṛṣṇo rasāyane rakto lohe roge sito bhavet
śreṣṭhamadhyakanīyāṃso na hemante samāharet /
vasante kṛṣṇapañcamyāṃ kṛṣṇāmbaradharaḥ śuciḥ
kṛṣṇagandhākṣataiḥ puṣpaiḥ pūjayetkṛṣṇasūtrakaiḥ /
pariveṣṭya ca pūrvedyurdadyātkṛṣṇaudanaṃ baliṃ
prātarmaunī khanecchuddhaḥ samūlaṃ citrakaṃ haret /
na goghrātaṃ padā spṛṣṭaṃ śucau deśe vinikṣipet
kṣiptaṃ kṣīrāntare kṛṣṇaṃ vahnau kṣīraṃ tu kṛṣṇati /
raktacitraṃ parīkṣyaivaṃ kṣīraṃ raktatvamāpnuyāt
evaṃ ca raktacitrasya raktapuṣpākṣatādibhiḥ /
kṛṣṇaṃ vā lohitaṃ vāpi samūlamapi khaṇḍayet
saptadhāmalakāmbhobhirbhāvayecchoṣayetkramāt /
saṃcūrṇya tārkṣītālatvakcitrakatriphalāḥ samāḥ
eṣāṃ samaṃ cāgnicūrṇaṃ sarvaṃ bhāṇḍe nave kṣipet /
tataḥ śuddhaḥ śubhadine niṣkaṃ niṣkaṃ ghṛtāplutaṃ
bhakṣayenmāsamātreṇa vraṇakuṣṭhādikṛntanaṃ /
dantakeśanakhā yānti patanaṃ ca punarbhavaṃ
valīpalitanirmukto jīvecca śaradaḥ śataṃ /
evaṃ ca raktacitrasya yojanā ca phalaṃ tathā
<१६. bhallātakīkalpaḥ>
atha bhallātakīkalpaṃ śṛṇu vakṣyāmi pārvati /
pakvaṃ navaṃ sutīkṣṇaṃ ca bhallātakaphalaṃ haret
gokṣīre phalamekaṃ tu sūcībhinnaṃ pacetsudhīḥ /
madhvājyaśarkarāyuktaṃ phalaṃ tyaktvā payaḥ pibet
ekadvitrikrameṇaivaṃ vardhayedekaviṃśatiṃ /
phalāni ca dinānyekaviṃśatiḥ kramaśaḥ priye
sarve rogā vinaśyanti ṣaṇmāsāddivyavigrahaḥ /
<१७. bhūmikadambakalpaḥ>
atha bhūmikadambasya kalpaṃ vakṣyāmi pārvati
trividhaḥ sa tu vijñeyaḥ śveto raktaśca mecakaḥ /
śuklapakṣe ca puṣyārke vidhivattaṃ samāharet
samūlaṃ śoṣayettaṃ ca chāyāyāṃ cūrṇayettataḥ /
taccūrṇaṃ karṣamājyena lihecchuddhavapuḥ priye
tasmiñjīrṇe prakurvīta kṣīrānnaṃ vijitendriyaḥ /
naśyanti valayastasya ṣaṇmāsātpalitāni ca
saṃvatsaraprayogeṇa jīvedvarṣaśatatrayaṃ /
<१८. punarnavākalpaḥ>
divyaṃ punarnavākalpaṃ vakṣyāmi śṛṇu pārvati
punarnavākhyā dvividhā lohitā dhavalā tathā /
rase rasāyane śvetā roge raktā praśasyate
puṣyārke śvetaśophaghnīṃ samūlāmāharetsudhīḥ /
chāyāśuṣkaṃ cūrṇayitvā gokṣīreṇa palārdhakaṃ
palaṃ vātha pibetprātaḥ śuddhāṅgo vatsarāvadhi /
yuvā bhavati vṛddho'pi sa jīveccharadaḥ śataṃ
gokṣīreṇa ca tanmūlaṃ kṣīrakṣīṇaṃ pacetpriye /
cūrṇīkṛtya ca tanmūlaṃ pakvīkṛtaguḍe samaṃ
goghṛtaṃ ca kṣipettatra tvekīkṛtyāvatārayet /
palaṃ cānudinaṃ lehyaṃ kṣīrānnāśī jitendriyaḥ
saṃvatsaraprayogeṇa valīpalitavarjitaḥ /
tatsevakasya naśyanti viṣāṇi vividhāni ca
tvagdoṣaḥ kaphapāṇḍvādyā audarā gulmapāyujāḥ /
naśyanti sakalā rogāśchardihikkākṣikarṇajāḥ
puṣpitāṃ phalitāṃ pakvāṃ ādāya ca punarnavāṃ /
khaṇḍitāṃ nāgarakvāthasusvinnāṃ kṣīrapeṣitāṃ
pibeddivā ca cūrṇānte niśi kṣīraghṛtāśanaḥ /
ṣaṇmāsātsiddhimāpnoti yoṣicchatarato bhavet
<१९. bhṛṅgarājakalpaḥ>
atha śrībhṛṅgarājasya kalpaṃ vacmi maheśvari /
samūlaṃ tacca puṣyārke samāhṛtyātha śoṣayet
chāyāyāṃ pūrṇitaṃ kṛtvā karṣaṃ sauvīraloḍitaṃ /
prātaḥ pibecchuddhadeho māsādrogānvyapohati
tataḥ ṣaṇmāsayogena valīpalitakhaṇḍanaṃ /
ghṛtakṣīrāśano nityaṃ jīvedvarṣaśatatrayaṃ
yuktaḥ kṛṣṇatilairardhairbhṛṅgarājasya pallavaṃ /
upayuñjīta ṣaṇmāsaṃ valīpalitakṛntanaṃ
bhṛṅgarājaphalaṃ puṣpaṃ patraṃ mūlaṃ ca cūrṇayet /
etaccūrṇasya sadṛśāṃścitrādyānparikalpayet
citraviśvakaṇābilvapathyādhātrīviḍaṅgakaṃ /
marīcaṃ vyādhighātaṃ ca cakramardasya bījakaṃ
lodhrasarṣaparājyaśca cūrṇitāśca samāhṛtāḥ /
ekīkṛtyaiva bhṛṅgasya rasena paribhāvayet
saptadhā ca tataḥ sarvaṃ cūrṇīkṛtya punaḥ priye /
karṣaṃ gopayasā sārdhaṃ śuddhakoṣṭho lihetpriye
ṣaṇmāsājjāyate siddhirvalīpalitavarjitaḥ /
pūrvoktavadvidhiḥ proktaḥ svarṇabhṛṅgasya pārvati
oṃ namo bhagavate rudrāya tiṣṭha tiṣṭha saṃgṛhāṇa svāhā /
ayaṃ grahaṇamantraḥ /
oṃ namo rudrāya amṛtātmane svāhā /
ayaṃ āloḍanamantraḥ /
oṃ uttiṣṭhottiṣṭha kalyāṇi svāhā /
ayaṃ bhakṣaṇamantraḥ /
<२०. kumārīkalpaḥ>
atha vakṣyāmyahaṃ devi kumārīkalpamuttamaṃ /
nadītīre'thavā grāme nagare'bdhitaṭe'thavā
mṛdukarṇakapatrāṇi pītānyahisamāni ca /
pravālasamapuṣpāṇi sakledahastīni ca
yasyāḥ patrāṇi tiṣṭhanti sā kumārīti kathyate /
śuciḥ puṇyadine kanyāṃ sopavāsaḥ samāharet
arcayitvā baliṃ dattvā kumārīṃ siddhidāyinīṃ /
śuddhakoṣṭhaḥ prage khādeccaturaṅgulamātrataḥ
evaṃ māsaṃ tataḥ khādyaṃ yathā vṛddhiḥ śanaiḥ śanaiḥ /
atyantaṃ varjayenmadhyaṃ khādyaṃ bhavati sarvadā
svaśaktyanuguṇaṃ sevyaṃ svecchāhāravihāravān /
snigdhairmāṃsarasakṣīrairyuktyā sevyā kumārikā
haratyakhilarogāṃśca rājayakṣmādikānpriye /
kinnaraiḥ sadṛśaṃ gāyedgṛdhradṛṣṭirmahābalaḥ
snigdhakeśaśca matimānbālādityasamaprabhaḥ /
daśanāgabalopetaḥ samīrasadṛśo gatau
valīpalitanirmuktaḥ ṣoḍaśābdavayā bhavet /
evaṃ varṣaprayogeṇa bhavatyetairguṇairyutaḥ
yastu dvādaśavarṣāntaṃ seveta sa surāsuraiḥ /
mahoragairavadhyaśca triṃśannāgabalānvitaḥ
mayūradṛṣṭiḥ sarvajñaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ /
vidyādharo bhavenmartyo nātra kāryā vicāraṇā
kumāryā dalamādāya hastarkṣe sādhake'hani /
prātaḥ pratyahamāsvādya śuciragnibalaṃ yathā
tanmajjāṃ vā lihedyastu madhvājyavyoṣasaṃyutāṃ /
māsaṃ seveta niyamātsarvarogaiḥ pramucyate
ṣaṇmāsamupayuñjāno valīpalitavarjitaḥ /
tasyāḥ kledaṃ samānīya vyoṣakṣaudrājyasaṃyutaṃ
svinnaṃ mṛdvagninā sevyaṃ kṣīrāhāro jitendriyaḥ /
māsādrogā vinaśyanti dvimāsāddṛḍhavigrahaḥ
divyadṛṣṭiśca tejasvī dvimāsāddviṣahṛdbhavet /
ṣaṇmāsayogādvṛddho'pi yuvā syātsatyamīśvari
evaṃ varṣopayogena jīveddviśatavatsaraṃ /
tasyā dalaṃ yugaiḥ sārdhaṃ bhakṣayecchuddhakoṣṭhavān
valīpalitanāśaḥ syādvatsarānnātra saṃśayaḥ /
<२१. nīlīkalpaḥ>
atha devi pravakṣyāmi mahānīlīrasāyanaṃ
puṣyārke śucirādadyānmahānīlīṃ vidhānataḥ /
mūlapuṣpaphalopetāṃ chāyāyāṃ śoṣayetpriye
paṭacūrṇaṃ dviniṣkaṃ syānniṣkamabhraṃ ca yojayet /
sarvaṃ ca madhunāloḍya snigdhabhāṇḍe vinikṣipet
dhānyarāśau nyasenmāsaṃ uddhṛtya ca tataḥ priye /
śuddhakoṣṭho lihetprātarbiḍālapadamātrakaṃ
ṣaṇmāsājjāyate martyo valīpalitavarjitaḥ /
mahānīlīṃ ca kṛṣṇābhraṃ musalīmamṛtālatāṃ
samāṃśaṃ cūrṇitānkṛtvā madhunā karṣaṃ ālihet /
evaṃ varṣopayogena jīrṇo'pi taruṇāyate
balavānmatimāndhīro jīvedvarṣaśatadvayaṃ /
abhrakaṃ ca kumārīṃ ca kākajaṅghāṃ śatāvarīṃ
etatsamāṃ mahānīlīṃ cūrṇayetsnigdhabhāṇḍake /
madhunā sahitaṃ saptarātryante ca samuddharet
karṣaṃ lihetkṣīrabhojī varṣādvalijarāṃ jayet /
<२२. musalīkalpaḥ>
atha bravīmi deveśi musalīkalpamuttamaṃ
svarṇapuṣpī ca kharjūrapatravatpatraśobhitā /
antaḥ śvetā ca nārācamūlā sā musalī smṛtā
tanmūlaṃ ca samuddhṛtya chāyāśuṣkaṃ ca cūrṇayet /
karṣaṃ madhvājyalulitaṃ prātaḥ śuddhatanurlihet
jīrṇe dugdhānnabhojī syādrūkṣānnaṃ varjayetpriye /
ṣaṣṭhe māsi bhavedbālo vṛddho'pi balabuddhimān
payasā musalīcūrṇaṃ dadhnā vāpi pibecchuciḥ /
varṣādyauvanaṃ āpnoti śatastrīgamane paṭuḥ
<२३. indravallīkalpaḥ>
athendravallīkalpaṃ ca vyākhyāmi śṛṇu pārvati /
mayoditā surendrasya daityānāṃ vijayāya ca
tadā prabhṛti lokeṣu khyātā sā cendravallikā /
tāmimāṃ bhajatāṃ puṃsāṃ dehasiddhirbhaveddhruvaṃ
samūlāṃ tāṃ samuddhṛtya chāyāśuṣkāṃ vicūrṇayet /
taccūrṇaṃ dvādaśapalaṃ vacācūrṇaṃ ca tatsamaṃ
vraṇaghnīcūrṇaṃ etasya samāṃśaṃ trikaṭūdbhavaṃ /
ṣaṭpalaṃ sarvamekatra kṛtvā bhāṇḍe vinikṣipet
karṣaṃ karṣaṃ madhuyutaṃ prātaḥ prātarlihetsadā /
ṣaṇmāsātsarvarogaghnaṃ vatsarāddehasiddhidaṃ
bhūyo bhūyaśca ṣaṇmāsānnavaṃ cūrṇaṃ prakalpayet /
<२४. jyotirdrumakalpaḥ>
atha jyotirdrumasyāpi pañcāṅgānyāharetpriye
triḥ saptarātraṃ sakṣaudrāṇyāśrayeddhānyarāśike /
bhakṣayedroganirmuktastejasvī dehasiddhibhāk
<२५. aśvagandhākalpaḥ>
athāśvagandhākandaṃ ca pautrīkoraṇṭayoḥ samaṃ /
cūrṇitaṃ madhusarpirbhyāṃ karṣaṃ prātarlihecchuciḥ
saṃvatsaraprayogeṇa triśatāyurbhavennaraḥ /
<२६. jyotiṣmatīkalpaḥ>
atha jyotiṣmatīkalpaṃ vakṣyāmi śṛṇu pārvati
divyā jyotiṣmatī vallī taptakāñcanasannibhā /
bahupratānā svarṇābhā phalabījā śubhapradā
āṣāḍhe śuklapakṣe ca śubharkṣe śubhavāsare /
kuṅkumāktena sūtreṇa tāṃ vallīṃ pariveṣṭayet
raktagandhākṣataiḥ puṣpairarcayitvā praṇamya ca /
raktamālyāmbaradharaḥ kuṅkumāgarucarcitaḥ
tāṃbūlacarvaṇaṃ kurvanhṛṣṭo niyatamānasaḥ /
abhīṣṭadevatāmantraistārāmantreṇa vārcayet
abhīṣṭadevatāṃ dhyātvā tataścodaṅmukhaḥ priye /
pakvabījāni gṛhṇīyādātape śoṣayettataḥ
tvagvarjyāni nidhāyādau cūrṇitāni viśeṣataḥ /
tebhyastailaṃ samāhṛtya tattailasadṛśaṃ payaḥ
pādāṃśaṃ madhu saṃyojya tailaśeṣaṃ pacecchanaiḥ /
tasminkarpūratakkolatvagjātīphalameva ca
etāni samabhāgāni cūrṇayitvā ca kovidaḥ /
tattailaṃ ṣoḍaśapalaṃ taccūrṇaṃ palamātrakaṃ
ekīkṛtyāvaloḍyātha snehabhāṇḍe vinikṣipet /
triḥ saptavāsaraṃ dhānyarāśau bhāṇḍe vinikṣipet
daśāhamathavā triṃśatṣaṣṭirvā navatistathā /
adhikaṃ vā yathāyogaṃ paścāttailaṃ samāharet
śuddhakoṣṭhaḥ śubhadine kṛtadevadvijārcanaḥ /
sūryodaye pibeddhīro binduvṛddhyā kramātpriye
palāntaṃ sādhakastena niḥsaṃjñatvaṃ avāpyate /
mandaṃ mandaṃ labdhasaṃjño muhuḥ krandati nandati
rodityeva muhuḥ kṛcchrāllabdhasaṃjño bhavennaraḥ /
gokṣīraṃ pāyayetpaścātsakṣaudraṃ śrāntacetase
kramādevaṃ bhavetsvasthaḥ sādhako'sau na saṃśayaḥ /
ṣaṣṭikānnaṃ sagokṣīraṃ taile jīrṇe ca bhojanaṃ
evaṃ kuryātpratidinaṃ māsamekaṃ nirantaraṃ /
māsātsūryasamaḥ sākṣāttejasā mantraśāstravit
sāṅgopāṅgaśrutiṃ vetti tvanadhīto'pi mānavaḥ /
madhyāhne bhāskaraṃ paśyetpūrṇacandramivāparaṃ
vainateyasamā dṛṣṭirdivā paśyati tārakāḥ /
annavajjīryate kṣvelaṃ supto'pyākarṇayeddhvaniṃ
aṣṭādaśavidhaṃ kuṣṭhaṃ sarvarogānvināśayet /
phalaṃ dvitīyamāsasya śṛṇu vakṣyāmi bhairavi
gandharvoragarakṣobhiḥ sevyate tailasevakaḥ /
mahāpātakakartāro devatāpitṛnindakāḥ
samayācārarahitāsta ete muktakilbiṣāḥ /
amuṣya sevayā muktāḥ prayānti paramāṃ gatiṃ
phalaṃ tṛtīyamāsasya śṛṇu pārvati vakṣyate /
devāśca divyā ṛṣayo vasavo'ṣṭau mahoragāḥ
amuṣya sevāṃ kurvanti priyaṃ nityahitaṃ tathā /
tasya mūtraṃ tāmraghaṭe pūrayitvā khanedbhuvaṃ
tadgarte vihitaṃ kṛtvā ṣaṇmāsātkanakaṃ bhavet /
caturthamāsasya phalaṃ śarvāṇi śṛṇu sāṃprataṃ
adṛśyo'sau bhavenmartyaḥ sarvaiśvaryayuto balī /
daśabrahmadinaṃ jīvetsarvalokagatau paṭuḥ
tanmūtramalagharmāmbūdvartanaistāmralepanaṃ /
kuryādvahnau pratapanaṃ tacchulbaṃ kāñcanaṃ bhavet
atha pañcamamāse tu sadehaḥ khecaro bhavet /
sākṣādbrahmā bhaveddevi śṛṇu ṣāṇmāsikaṃ phalaṃ
mahāsiddhaiḥ parivṛtaḥ sarvalokānyadṛcchayā /
vicarecchivatulyaḥ syānmahātejā mahāyaśāḥ
atha saptamamāsasya phalaṃ kalyāṇi vakṣyate /
jitāriṣaḍvargamanāḥ sarvabhūtahite rataḥ
viṣṇvāyuṣyamavāpnoti puṇyāpuṇyavivarjitaḥ /
vicarecca mahāvīryaḥ śrīmānviṣṇurivāparaḥ
aṣṭamāsaphalaṃ vacmi śṛṇu tvaṃ sarvamaṅgale /
matpriyo divyakarmā ca sarvajño muktimāpnuyāt
phalaṃ navamamāsasya śṛṇu kātyāyani priye /
dvitīyacintāmaṇivadvīro'sau kāmarūpavān
brahmaviṣṇvindracandrāṇāṃ rūpaṃ sṛjati sādhakaḥ /
manasā cintitaṃ yadyattattatkartuṃ svayaṃ prabhuḥ
etadrasāyanaṃ divyaṃ sukaraṃ mokṣasādhanaṃ /
puṇyaṃ paramaguhyaṃ ca gopanīyaṃ tvayā priye
etasya sadṛśaṃ nāsti devānāmapi durlabhaṃ /
bahunātra kimuktena tvatpriyārthaṃ mayoditaṃ
rasāyanaṃ idaṃ divyaṃ na kurvanti ca mānavāḥ /
ajñānopahatāḥ kecitkecinnāstīti śaṅkayā
antarāyeṇa kecicca tadalābhena kecana /
tatkalpājñānataḥ kecitkecidguruvivarjitāḥ
kecidrogākulā devi tvitthaṃ tairapi vighnitāḥ /
yatra jyotiṣmatī vallī sā bhūmiḥ puṇyabhūmikā
tatraiva sarvatīrthāni siddhayo vividhā api /
jyotiṣmatīphalabhavaṃ sevyaṃ divyarasāyanaṃ
<२७. guggulukalpaḥ>
atha guggulukalpaṃ ca śṛṇu tvaṃ caṇḍike'dhunā /
caturvidho gugguluḥ syātkumudaḥ padmakastathā
mahiṣākṣaṃ ca hemākhyastattadvarṇasamujjvalaḥ /
hemākhyaṃ ca manuṣyāṇāṃ rasāyanaṃ udāhṛtaṃ
kaṇaśo gugguluṃ kṛtvā goghṛtena śanaiḥ pacet /
ḍolāyantre yuktiparo ghṛtabharjitamāṃsavat
pathyāvibhītakau dhātrī gandhakaśca pṛthakpṛthak /
samāṃśaṃ tānvicūrṇyaiva etatsarvasamaṃ puraṃ
śuddhakoṣṭho lihetprātastailaṃ hyeraṇḍasaṃbhavaṃ /
lolayitvā niṣkamātraṃ vṛddhiḥ karṣāvadhirbhavet
evaṃ varṣaprayogeṇa śītavātavraṇāstathā /
piḍakāgaṇḍamālādyā vinaśyanti mahārujaḥ
dvādaśābdaprayogeṇa vajrakāyo bhavennaraḥ /
yadyaddravyaṃ ca sātmyaṃ syāttattaddravyeṇa vā bhajet
yasya yasya ca rogasya yadyadbheṣajamīritaṃ /
taistaiḥ sahaiva seveta tattadrogaharaṃ bhavet
<२८. vijayākalpaḥ; vijayotpattiḥ>
śrībhairavī /
devadeva jagannātha surāsuranamaskṛta /
pañcakṛtyapradhāneśa namastubhyaṃ parātpara
sarve'pyauṣadhakalpāśca matprītyā kathitāstvayā /
āścaryaṃ bhūtadeveśa sadyaḥ siddhipradāyakaṃ
sukhasevyaṃ sukhakaraṃ jñānadaṃ bhuktidaṃ śuciṃ /
asmatsāyujyadaṃ brūhi prītyā mama rasāyanaṃ
tataḥ smitamukho bhūtvā śaṅkaro lokaśaṃkaraḥ /
śrībhairavaḥ /
devi vakṣyāmyahaṃ kalpaṃ spṛhaṇīyaṃ surāsuraiḥ
siddhaiśca munibhiḥ strībhiḥ sarvavarṇaiśca yogibhiḥ /
bālairvṛddhaiśca rugṇaiśca ṣaṇḍhaiśca bahuyoṣitaiḥ
śṛṇu tvamamṛtodbhūtaṃ sāvadhānena cetasā /
āgneyo māmako'ṃśaḥ syātsaumyāṃśastāvakaḥ priye
agnīṣomātmakaṃ sarvamauṣadhaṃ jaladhau surāḥ /
asurāḥ prākṣipaṃścakrurmathanaṃ mandarādriṇā
atīva mathanāttatra devyāgneyo mamāṃśakaḥ /
jvalanmahāviṣaṃ ghoraṃ jātaṃ hālāhalākhyakaṃ
tena vyākulitā mlānā gatavegāḥ surāsurāḥ /
kṛpayā tanmayā sarvaṃ viṣaṃ ca kabalīkṛtaṃ
tato devā ditisutā mamanthurhṛṣṭamānasāḥ /
tato lakṣmīprabhṛtayaḥ prādurāsaṃstato'mṛtaṃ
tadudbhūtaṃ paraṃ divyaṃ jarāmaraṇakṛntanaṃ /
tadā tadā mahāviṣṇurmama hastāmbuje'rpayat
trivāraṃ bindavo dattāḥ parasmai paramātmane /
parāśaktiyuje paścāttubhyaṃ datte mayā priye
pītaṃ tvayā ca me dattaṃ madhusūktamudīrya ca /
svīkṛtaṃ ca mayā kānte cidānandātmakāmṛtaṃ
sāndrānandena ca mayā sphūtkṛtirlajjayā kṛtā /
patitā bindavaḥ sūkṣmāstebhyo jātā mahauṣadhiḥ
tāmālokya śubhāṃ divyāṃ muditāḥ paryapālayan /
matkarāṃbujanītena pīyūṣeṇa vivardhitaṃ
tasmāttriśūlasadṛśaparṇaṃ ca paṭalaṃ bahu /
tasmānmahauṣadhirjātā madādiṣṭairguṇairvṛtā
kadācidbhairavo dṛṣṭvā hṛṣṭastāṃ prārthayanmayā /
dattā tasmai bhairavo'pi yoginībhyaḥ samarpipat
tāśca prītāḥ svabhaktebhyo bhaktebhyaḥ pradaduśca te /
ninyuśca bhūtalaṃ divyāmauṣadhiṃ sarvasiddhidāṃ
<vijayābhedāḥ>
śrībhairavī /
kiṃnāmnī sā kathaṃvīryā sevanīyā kathaṃ prabho /
kīdṛgvarṇā kiyadbhedā kīdṛgrūpaguṇā ca sā
kathaṃ vā siddhidā sā syātkramānme brūhi vallabha /
śrībhairavaḥ /
atha tasyāścaturvarṇā yugadharmāśritāḥ priye
śuklavarṇā kṛtayuge tretāyāṃ śoṇitaprabhā /
dvāpare pītavarṇā ca nīlavarṇā kalau yuge
ekaparṇā triparṇā ca pañcaparṇā municchadā /
daśaparṇā rudraparṇā trayodaśadalānvitā
navaparṇeti vijñeyā bhedā hyete sureśvari /
<vijayālakṣaṇam>
strīrūpā saphalā vallī puṃrūpā ca drumākṛtiḥ
saphalā tu madaṃ mūrchāṃ sukhaṃ satvaṃ karoti ca /
yogavāhā tiktarasā sā kaṭuścūgragandhinī
śivamūlī ca vijayā bhaṅgī gañjā vimardinī /
divyā siddhā siddhidā ca siddhamūlī manonmanī
madhudravā cidāhlādā paśupāśavināśinī /
kālaghnī sarvarogaghnī nāmānyetāni pārvati
śivo mūlaṃ bhavedyasyāḥ śivamūlīti kathyate /
trilokānariṣaḍvargānvijayākhyā jayediti
tāpatrayādiduḥkhānāṃ bhañjanādbhaṅginī smṛtā /
gañjeti mādayatyeṣā madirāsthānakāriṇī
sadṛśaṃ marśanaṃ yasyāḥ saiva proktā vimarśinī /
krīḍāmodadyutimadakāntidatvācca divyakā
svataḥsiddheti siddhākhyā diṣṭasiddhipradāyikā /
siddhideti mahāsiddhaiḥ sā nītā siddhamūlikā
manaścintitakāryāṇāṃ sādhanācca manonmanā /
saṃvidānandadatvācca cidāhlādeti kīrtitā
brahmarandhrasthitasudhādrāvaṇācca madhudravā /
jantūnāṃ pāśanāśatvātpaśupāśavināśinī
mṛtyuñjayatvātkālaghnī rogaghnī sārthanāmikā /
<vijayāvardhanakramaḥ>
vardhanakramamācakṣe śṛṇu lokaśivaṃkari
śilāloṣṭādito varjyā vālukāśarkarāditaḥ /
bhūmiḥ kṛṣṇā pāṃsulā ca mṛdulā sakarīṣakā
bhujaṅgamāṃsasahitā tatra bījāni vāpayet /
ahivaktreṣu satvañci snigdhāni ca gurūṇi ca
puṣyārke siddhayoge vā śravaṇe śuklapakṣake /
snāto liptatanurgandhaiḥ kṛtanyāsajapārcanaḥ
udaṅmukhaḥ prāṅmukho vā dhyātvā ca gurupādukāṃ /
sakṣīrāṅkolatailena jalena pariṣecayet
aṅkure ca samutpanne siñcetsaghṛtavāriṇā /
parṇe kīṭe samutpanne sāmudraṃ vāri secayet
tato'syāṃ vitatāyāṃ ca śiraśchittvā ca randhrayet /
tatra sūtaṃ kṣipenniṣkaṃ niṣkaṃ pratyekamādarāt
nirodhayettanmukhāni kauśikena prayatnataḥ /
puṣpite phalite madyamāṃsāmbu ca niṣecayet
ekaikapakṣaparyantaṃ kṣīrādi pariṣecayet /
asyāṃ baddhvā jaṭāmāṃsīṃ sakṣaudraṃ vāri secayet
śeṣaṃ madyena vā vārā vardhanīyā mahauṣadhiḥ /
ādau vā paramaṃ mantraṃ paścātsevanamantrakaṃ
oṃ kṣāṃ kṣīṃ kṣūṃ kṣetrapālāya namaḥ savīryaṃ kuru kuru siddhiṃ dehi dehi svāhā /
ayaṃ sthāpanamantraḥ /
oṃ śrīṃ hrīṃ klīṃ yaralavaśaṣasaha amṛteśvari amṛtaṃ kuru kuru āṃ hrāṃ kroṃ svāhā /
ayaṃ sevanamantraḥ /
phālgune kṛṣṇapakṣasya caturdaśyāṃ ca sādhakaḥ /
snātaḥ śuddhāmbaro gandhapuṣpabhūṣaṇasaṃyutaḥ
arcayedbhairavaṃ tatra nandīśaṃ ca krameṇa ca /
madyamāṃsopahāreṇa raktapītasitāsitaiḥ
tantubhirveṣṭayeddevi tanmantraṃ ca nigadyate /
oṃ glauṃ sauṃ hrīṃ khecarabhūcaradivyayogini imāṃ rakṣa rakṣa sarvaśatrupramathini svāhā /
ayaṃ tantubandhanamantraḥ /
sahasraṃ pratyahaṃ japyamaghoraṃ mantranāyakaṃ
evaṃ saptadinaṃ kāryaṃ pañcamyāṃ amṛteśvarīṃ /
dhyātvā kundendukarpūrasaṃkāśāṃ dhavalāṃbarāṃ
sitamālyānulepārdrāṃ muktābharaṇamaṇḍitāṃ /
dakṣiṇe'kṣaguṇaṃ vāme sudhāpūrṇaghaṭaṃ tataḥ
tadadho dakṣiṇe vāme saṃvitpustakadhāriṇīṃ /
tatra sthitāṃ tataḥ kuryāllavanaṃ ca samantrakaṃ
snigdhāni ca sabījāni saparṇāni samāharet /
oṃ klīṃ vaṃ saṃ krauṃ śivānandāmṛtodbhave tribhuvanavijaye vijayaṃ prayaccha svāhā /
ayaṃ lāvanamantraḥ /
mandātape śuddhadeśe śoṣayetsaptavāsaraṃ
nikṣipennūtane bhāṇḍe tatparṇāni sucūrṇayet /
sthālīdvayaṃ pratāpyādāvekasyāṃ prathamaṃ puṭet
tato'parasyāṃ puṭayedevaṃ kāryaṃ muhurmuhuḥ /
yāvatsupākatāṃ yāti tajjñastāvadvipācayet
guñjonmattaśca vallī ca tāsāṃ parṇarasairmuhuḥ /
sthālyau pṛthakpṛthakdevi saptadhā saptadhā priye
muṇḍī brāhmī kumārī ca varī dhātrī kaṭudvayaṃ /
sugandhikā kramājjñeyā caikaikapalamānataḥ
yojanīyāścūrṇitāśca tatsarvasadṛśā jayāḥ /
sitā sarvasamā yojyā tatsamaṃ gopayaḥ kṣipet
kṣīramadhye sitāṃ kṣiptvā tantupākaṃ bhavedbhiṣak /
muṇḍādivijayāntaṃ ca taccūrṇaṃ tatra nikṣipet
lolayitvāvatāryaivaṃ śaitye kṣaudraṃ sitārdhakaṃ /
nikṣipya goghṛtaṃ tulyaṃ kṣaudrasya parimelayet
pakṣadvayaṃ dhānyarāśau nidhāya pratyahaṃ japet /
sahasraṃ vā yathāśaktyā mahāvaṭukamantrakaṃ
hrīṃ śrīṃ mahākālāgnibhairavāya sarvasiddhimātṛbrahmā liṅgitavigrahāya sarvāpadāṃ śoṣakāya huṃ phaṭṭhaṃ /
ayaṃ agnipākamantraḥ /
māsāduddhṛtya vidhivadgrasedāmalakopamaṃ /
nivātamandire sthāyī kṣīrānnāśī jitendriyaḥ
gurūpadiṣṭadevaṃ vā tattvaṃ vā paramaṃ smaret /
dvikālaṃ vā trikālaṃ vā yathā sevābalaṃ kramāt
evaṃ trivarṣājjarayā valībhiśca vivarjitaḥ /
bhūcarīsiddhiṃ āpnoti jīvettriśatavatsaraṃ
vārāhī triphalā citramaśvagandhā krameṇa ca /
evaṃ dvitricaturbhāgaṃ aśvagandhādi yojayet
etatsamā ca vijayā madhunā lolayetsukhaṃ /
ātape pakṣaparyantaṃ sthāpayetpratitāpayet
dhātrīphalopamaṃ sevyaṃ sūryābhaścāṣṭamāsataḥ /
sādhako jāyate varṣājjarāmaraṇavarjitaḥ
japanmantraṃ imaṃ bhaktyā dehasiddhyai sureśvari /
hrīṃ śrīṃ mahāvyomabhāskarāya dīpimātṛkāliṅgitavigrahāya tejasāṃ nidhiṃ kuru kuru ṭhaṃ /
iti sūryapākamantraḥ /
palatrayaṃ jayāyāśca yaṣṭīcūrṇaṃ paladvayaṃ
palamelābhadracūrṇaṃ citramūlaṃ palārdhakaṃ /
śrīkhaṇḍacūrṇaṃ ca palaṃ caitatsarvasamā sitā
svarṇacūrṇaṃ ca niṣkārdhaṃ niṣkaṃ ca himavālukaṃ /
sarvamājyena lulitaṃ jyotsnāyāṃ nikṣipetsudhīḥ
śuklapañcamīṃ ārabhya pakṣāntaṃ śaśibhāvanā /
vidhivatpūjayitvā tu śuddhakoṣṭho lihetpriye
asya mantraṃ punarvacmi sarvasiddhipradāyakaṃ /
hrīṃ śrīṃ mahāśaśāṅkakiraṇavisphārabhairavāya amṛteśvarī mātṛkāliṅgitavigrahāya visphuraṇaṃ kuru kuru huṃ phaṭṭhaṃ /
iti candrapākamantraḥ /
evaṃvidhasya kalpasya trividhaṃ mantramīritaṃ
ekaikamantramayutaṃ puraścaraṇamācaret /
vahnipākaṃ caturmāseṣvāṣāḍhādiṣu tanyate
phālgunādau prakurvīta ravipākaṃ sureśvari /
kārttikādiṣu candrasya pākaḥ syātsiddhidāyakaḥ
muṇḍīcitrakanirguṇḍīsahitā kuṣṭhanāśinī /
brāhmī kumāryā yuktā cedaṃ apasmāravināśinī
jayā varāvyoṣayutā kṣayasya kṣayakāriṇī /
jayā kārpāsamatsyākṣīpatrayuktā ca pittanut
snuhyarkapatrakṣāreṇa saṃyutā gulmaśūlahṛt /
vacādūrvārajoyuktā jñānavṛddhipradāyinī
yaṣṭīgandhakasaṃyuktā kuṣṭhanutpuṣṭidāyinī /
śālmalīpicchasaṃyuktā sasitā vīryavardhinī
pāṭhātiktātrikaṭukairyuktā kaphagadāpahā /
śuklaguñjāyutā naḥṇāṃ mahāviṣavināśinī
vyāghātacūrṇasahitā kuṣṭharogavināśinī /
āraṇyamaricairaṇḍayuktā vātavināśinī
ete dvādaśayogāśca māseṣu dvādaśeṣu ca /
mantratrayaṃ ca prajapetpratimāseṣu sādhakaḥ
sādhako'nena yogena jarāmaraṇavarjitaḥ /
bhavatyeva na sandehaḥ satyaṃ satyaṃ varānane
rasatrigandhakṛṣṇābhrarudrākṣasvarṇabhasma ca /
jayārasena saṃmardyaṃ pakṣamekaṃ tu bhāvayet
bhūdhare saṃpuṭe yantre puṭayeccūrṇayettataḥ /
etaccaturguṇajayā śarkarāghṛtasaṃyutā
sevyā niṣkapramāṇena prātaḥ sāyantane'thavā /
mahāvaṭukamantraṃ ca japellakṣāvadhi priye
ṣaṣṭhamāse bhavetsiddhirjarāmaraṇavarjitaḥ /
varṣānmanojavagatirnāgāyutabalo bhavet
vajrakāyaśca siddho'sau jīvedācandratārakaṃ /
vaṭāṅkurasya cūrṇena sitāmadhvājyasaṃyutā
tripakṣātsevitajayā sarvalokavaśaṃkarī /
apāmārgarajoyuktā jayā ghṛtasamanvitā
mantrajāpī bhavennityaṃ ṣaṇmāsādamaro bhavet /
varā sitajayā citrastrivṛtā trikaṭurvṛṣā
dūrvā bhṛṅgo marīcaśca madhukājājisaindhavaṃ /
karpūraṃ ca kacoraṃ ca sarvatulyaṃ jayārajaḥ
madhutrayeṇa lulitaṃ snigdhabhāṇḍe vinikṣipet /
karṣaṃ prabhāte seveta maṇḍalātsiddhibhāgbhavet
syādvarṣāddevasadṛśo jīveddevadinatrayaṃ /
aśvagandhā vacā vyoṣaṃ jayācūrṇaṃ ca tatsamaṃ
lihettrimadhurairyuktaṃ trivarṣāddevatāsamaḥ /
gañjācūrṇaṃ cāṣṭabhāgaṃ caturbhāgā ca muṇḍikā
brāhmīrajo dvibhāgaṃ syādvājigandhaikabhāgikā /
dvibhāgastryūṣaṇasyāpi varābhāgadvayaṃ tathā
bhāgamekaṃ śilāyāśca bhāgaikaṃ gandhakasya ca /
rasarāḍekabhāgaḥ syāttadardhaṃ svarṇabhasma ca
tatsamaṃ mauktikaṃ yojyaṃ muktātulyaṃ pravālakaṃ /
madhvājyābhyāṃ vilulitaṃ snigdhabhāṇḍe vinikṣipet
saptarātraṃ dhānyapākaṃ kṛtvā lakṣatrayaṃ japaṃ /
niṣkamātravaṭī sevyā kṣīrāhāro jitendriyaḥ
maṇḍalātsarvarogaghnaṃ tvabdātpuṣpavadagnibhāk /
ardhavarṣādbhairavaḥ syājjīvedācandratārakaṃ
trisugandhivarāvyoṣaiḥ samāṃśā śivamūlikā /
madhvājyābhyāṃ yutā lehyā kāsaghnī vahnivardhanī
madhuraprāyabhojī cetsakāsaśvāsarogajit /
haridrayā ca sahitā sarvamehavināśinī
maṇḍūkaparṇyā sahitā vacayā vāṅmatipradā /
drākṣā sitā vallakī ca kharjūrī dugdhapiṇḍikā
sahitā kandalīnīrasaiḥ sarvasvāduriti smṛtaḥ /
nārikelodakairyuktā karpūrasurabhīkṛtā
sarvasvāduyutā siddhā pittaghnī vīryavardhanī /
svādoścaturguṇaṃ kṣīraṃ madhupākaṃ yathā bhavet
tadvastragālitaṃ kṛtvā karpūraṃ tatra nikṣipet /
elāṃ ca sarvamadhuraṃ jayāṃ ca pibatastataḥ
śatastrīgamane śaktiḥ pittahṛtpuṣṭivardhanaṃ /
samāmbupayasi kṣiptvā jayābījaṃ savastrakaṃ
avaśiṣṭaṃ caturthāṃśaṃ pacenmṛdvagninā priye /
taddadhīkṛtya vidhivanmanthayettata uddharet
navanītaṃ kṣipettatra karpūrailā sitā madhu /
puṣṭyāyuṣyadyutikaraṃ balārogyavivardhanaṃ
śatadhā stanyadhautaṃ tacchatadhautamitīritaṃ /
nāgakesarakacchūralavaṅgailāgaruṃ tathā
karpūracandanamṛganābhitakkolakuṅkumaṃ /
etatsamaṃ jayābījaṃ gokṣīreṇa ca mardayet
niṣkaniṣkapramāṇena vidadhyādvaṭikāḥ sudhīḥ /
supuṣpavāsitāḥ kṛtvā satāmbūlaṃ mukhe kṣipet
prasekamukhavairasyamalapūtiharī śuciḥ /
saugandhyavaiśadyakarī cittaharṣapradāyinī
gokṣīre cārdhasalile dhātakīkusumaṃ kṣipet /
jātīphalaṃ nāgaraṃ ca tatsarvasadṛśāṃ jayāṃ
kṣīrāvaśiṣṭaṃ vastreṇa gālayettrimadhuplutaṃ /
siddhayoga iti khyāto vṛṣyāyuṣyabalapradaḥ
ajamodayutā vāpi niśārajoyutāthavā /
tanmātrasevitā cūrṇā pāmākiṭṭibhanāśinī
jayā tālayutā hanyātpradaraṃ śvayathuṃ tathā /
kaṇḍūpraśamanī jñeyā vijayā śilayā yutā
tailena bhāvayetsthālyāṃ jayāṃ paścācca phāṇite /
sāndrapākaṃ bhaveddhīmānsaghṛtaṃ bhakṣayetsadā
sākṣātparyāyamadano'nekayoṣitsukhapradaḥ /
pathyā bhallātakaguḍaṃ tilāścaite samāṃśinaḥ
tatsamā vijayā hanti gudakīlāṃśca ṣaḍvidhān /
yavānī jīrakayugamajamodā samāṃśinaḥ
etatsamā ca vijayā sarpiṣā sevyatāṃ budhaiḥ /
sandhivātaṃ bhramaṃ chardimunmādaṃ mastakavyathāṃ
śarkarāṃ madhu viśvaṃ ca māgadhīṃ tatsamāṃ jayāṃ /
kṛtvājyagalitāṃ golīṃ imāṃ pañcāgadaṃ viduḥ
hṛdrogaplīhajaṭharabhagandaranikṛntanīṃ /
sacitrakā vahnikarī savarā śūlabhañjinī
savyoṣā vātasaṃhartrī pittaghnī śarkarāyutā /
śvetādrikarṇikābījaṃ vijayāṃ kharamūtrataḥ
nasyenāpasmṛtiharā bhūtapretādibhañjanī /
jayācūrṇaṃ samadhvājyaṃ bhajedāmalakopamaṃ
vākpāṭavaṃ vīryavṛddhiṃ kurute vijayā paraṃ /
madhunājyena vā dhātryā mustayā svarasena vā
upayuktā jayā rātrau dṛkprasādakarī nṛṇāṃ /
yauvanasthairyamātanyādāyuṣyaṃ paramaṃ bhavet
guḍo'bhayā ca vijayā durnāmakulabhañjanī /
jayākāṣṭhena dantānāṃ śodhanaṃ dantadārḍhyakṛt
tailāktavijayākāṣṭhādrasajñāśodhanaṃ yadi /
jihvāpūtimalānhanyādyathārthā syādrasajñatā
nālikerabhavakṣīre pacenmṛdvagninā jayāṃ /
trimadhvaktāṃ pibedrātrau tato rāmāśataṃ bhajet
śuṇṭhī harītakī tulye tatsamā ca jayā tathā /
sarvatulyā sitā yojyā yogastrailokyamohanaṃ
tryūṣaṇaṃ madhukaṃ cavyaṃ cāturjātaṃ phalaṃ varā /
gostanī pippalīmūlaṃ samāṃśaṃ parikalpayet
priyālamajjā taistulyā caitatsarvasamā jayā /
triguṇena guḍe pakve teṣāṃ cūrṇaṃ kṣipecchive
āloḍya modakānkuryātkāmī kandarpamodakān /
sarvarogopaśamanāṃstridoṣaghnānbalapradān
vṛṣyānpuṣṭikarāndhīmāṃstrisaṃdhyamanuvāsaraṃ /
bhakṣayecchuddhakoṣṭhe tu trivarṣātsiddhirīdṛśī
sadaivamupayuñjāno jarāmaraṇavarjitaḥ /
marīcaṃ pippalī śuṇṭhī tvagelāṃ patrakaṃ samaṃ
etaiśca vijayā tulyā samagodhūmapiṣṭakaiḥ /
dviguṇena guḍenaiva modakānparikalpayet
karṣamātrānpratidinaṃ bhakṣayenniyatendriyaḥ /
balapuṣṭiyuto varṣādvalīpalitavarjitaḥ
caṇakairmāṣakairmudgairāḍhakairvā tilaistathā /
niṣpāvairvituṣairājyabharjitairguḍasaṃyutaiḥ
satrijātaiśca savyoṣaiḥ sajīraiḥ samabhāgataḥ /
saṃyojya vijayāṃ kuryānmodakānkarṣamātrakān
ekaikaṃ pratyahaṃ khādetsāyaṃ prātarviśuddhadhīḥ /
sarvarogaharānvṛṣyānbuddhīndriyabalapradān
takkolaṃ candanaṃ sevyaṃ karpūraṃ nāgakesaraṃ /
elālavaṅgamadhukaṃ pippalī maricaṃ tathā
sarvaiḥ samāṃśā vijayā sitā sarvasamā śubhā /
pañcabāṇābhidhāno'yaṃ cūrṇaṃ sarvarujāpahaṃ
dvādaśābdopayogena valīpalitahā bhavet /
varā trijātakaścandrakhaṇḍabījaṃ kaṭutrayaṃ
etaiḥ samā siddhamūlī sarvatulyā ca śarkarā /
madhunā lolitā līḍhā dīpanī dehasiddhidā
śatāvaryuttamāvyoṣamusalīdviguṇānvitaḥ /
jayā samā samasitā vṛṣyāyuṣyabalapradā
āyurghṛtayutā dhatte prātaḥ śuṇṭhīsitāyutā /
kṣīrasiddhā jayā vṛṣyā balyā ca niśi sevitā
madhunā sevitā bhukteḥ pūrvaṃ sā vājigandhayā /
balapuṣṭikarā siddhā rasāyanamidaṃ paraṃ
nistvaṅmarkaṭikābījaṃ māṣacūrṇaṃ samā jayā /
kṣīre ca māhiṣe paktvā rātrau sevyātivṛṣyakṛt
vidhivacchālmalīpicchavarībhṛṅgāmṛtārasaiḥ /
kāntapātre pratirasaiḥ saptadhā saptadhātape
kurvīta bhāvanāṃ paścāccūrṇayettatsamāṃ jayāṃ /
madhunā ca lihetkarṣaṃ jarāmaraṇanāśinī
pañcāṅgaṃ śālmalergrāhyaṃ tatsamaṃ vijayārajaḥ /
madhvājyābhyāṃ lihetkarṣaṃ valīpalitakhaṇḍanaṃ
atha puṣyaravau hastikandaṃ grāhyaṃ samūlakaṃ /
anātape ca saṃśoṣya cūrṇayettatsamāṃ jayāṃ
madhunāloḍayetpaścātsnigdhabhāṇḍe vinikṣipet /
ekaviṃśaddinaṃ dhānyarāśau sthāpyaṃ tata uddharet
pratyahaṃ palamekaṃ tu bhakṣayenmaṇḍaladvayaṃ /
kaṭvamlau varjayettāvanmṛdu yūṣānnabhojanaṃ
madhuraṃ laghu pittaghnaṃ palalaṃ jāṅgalaṃ hitaṃ /
bālārkābhaśca matimānpikālāpo balānvitaḥ
śatayojanaparyantaṃ dinenaikena gacchati /
muṇḍīcūrṇaṃ jayācūrṇaṃ samaṃ madhughṛtānvitaṃ
karṣaṃ prātaḥ pratidinaṃ lihedāyuṣyapuṣṭikṛt /
dvādaśābdaṃ tu seveta bhuñjīta ghṛtasaṃyutaṃ
gokṣīraṃ ṣaṣṭikānnaṃ ca loṇāmlakṣārahīnakaṃ /
bhavedvalijarāhīno dṛśyaḥ syāllaghudehavān
patraṃ puṣpaṃ phalaṃ śvetabrahmavṛkṣasya cāharet /
chāyāyāṃ śoṣayeccūrṇaṃ tatsamaṃ vijayārajaḥ
madhvājyābhyāṃ lihetkarṣamabdādyauvanamāpnuyāt /
jayābījāni ca tilānbharjayetsaguḍānpriye
vidhāya laḍḍukānprātarbhakṣayedgoghṛtāplutān /
manaḥsaṃmohanakarānkāntāsaṅgamasādhakān
pākārhavyañjanaiḥ sārdhaṃ jayāpatrāṇi pācayet /
bharjayedgoghṛtenaiva guḍailātīkṣṇajīrakaiḥ
saṃskṛtaḥ sukhasevyo'yaṃ nāmnā vyañjanayogarāṭ /
taṇḍulānvijayābījaṃ mudgaṃ ca vigatatvacaḥ
surandhranālikerāntaḥ kṣipedrandhraṃ nirodhayet /
bahirgomayamṛlliptaṃ śoṣayenmṛduvahninā
pācayennālikerasthaṃ samajjaṃ tatsamāharet /
madhutrayeṇa sahitaṃ bhuñjīta ca yathābalaṃ
mahāvṛṣyakaro yogaḥ ṣaṇḍhānāṃ api puṃstvadaḥ /
gokṣīre vijayābījaṃ vastrabaddhaṃ vinikṣipet
ardhāvaśiṣṭe tatkṣīre vyajanānilaśītale /
vārāhīmarkaṭībījakarpūrailālavaṅgakaṃ
trimadhu trisugandhaṃ ca nikṣipecca samāṃśataḥ /
ekīkṛtya pibedrātrau mahāvṛṣyakaraḥ paraḥ
vārāhīyoga eṣo'yaṃ ṣaṇḍhatvādinikṛntanaḥ /
kṣīraśṛtaṃ ca tadbījaṃ peṣayecchilayā tanu
rasenottamakanyāyāḥ kāṃsyapātre pralepayet /
tīvrātape dhārayettaṃ tasmātsnehaṃ samāharet
snehāntarayujā tena nasyakarma samācaret /
jatrūrdhvagatarogāṃśca kāsaśvāsādikānharet
yasya yasya ca rogasya vihitaṃ yadyadauṣadhaṃ /
tena tena yutā siddhā tattadrogaharā bhavet
guṇā mayā ca kathyante tānśṛṇuṣva maheśvari /
jihvārdratā manaḥsaukhyaṃ tṛptiḥ saṃkalpasiddhatā
vākpaṭutvaṃ mukhollāso bhavedvyāyāmapeśalaḥ /
snānadhyānārcanaparo madhurāsvādalolupaḥ
mṛṣṭānnāśī śītavāri pibannālāpatatparaḥ /
yatheṣṭālokanaparaḥ kāminīsaṅgalolupaḥ
sarvabhūtadayāviṣṭastattvajñānavilīnadhīḥ /
kavitākhyānavijñānopanyāsaikaparāyaṇaḥ
vādeṣu vijayaṃ kuryātsaṅgrāme mallasaṅgare /
anye'pi bahavaḥ santi guṇāstvanyatra durlabhāḥ
<vijayāvyāpatsiddhī>
etasyāḥ siddhimūlyāśca bhakṣaṇe tvadhike sati /
jāyante hi vikārāśca śṛṇu tānparameśvari
āraktalocanaḥ śuṣkajihvauṣṭhapuṭatālukaḥ /
prathame śuṣkanāsāgra uṣṇakṛcchvāsapārśvayoḥ
dvitīye'kṣinimīlatvaṃ paṭalīkṛtavigrahaḥ /
tṛtīye pādahastākṣidāhakṛdgadgadadhvaniḥ
caturthe kṣutpipāsārto nidrāghūrṇitalocanaḥ /
pañcame gadgadā vāṇī svaproktaṃ vismaretkṣaṇāt
ṣaṣṭhe vikāre saṃjāte cittāpasmṛtikāraṇaṃ /
saptame karasādaśca dehe ca rucirāyate
mahormaya ivollāsā jāyante ca punaḥ punaḥ /
aṣṭame digbhramaḥ śāntirbhrūbhaṅgaścātirodanaṃ
navame śrotrahuṅkāro mūrcchāpasmṛtikātaraḥ /
udgāraḥ kūjanaṃ bhūmau luṭhanaṃ dainyabhāṣaṇaṃ
anyathā bhāṣaṇaṃ guhyaṃ bravansaukhyaṃ na vetti ca /
duḥkhaṃ ca mṛdukalpo'yaṃ svinnāṅgaśca bhavetpriye
anye vikārā bahavaḥ santi teṣāṃ cikitsanaṃ /
vireko'mlarasaḥ śīrṣasnānaṃ śītāmbunā tataḥ
candanośīrakarpūrahimāmbuparilepanaṃ /
sugandhiśītalībhūtamālālaṃkṛtavigrahaḥ
mallikājāticāmpeyakamalotpaladhāriṇā /
mṛṇālavalayodbhāsiśayyā ca kadalīdalaṃ
karpūrailālavaṅgāśca takkolaṃ kaṭukīphalaṃ /
carvayetsaha tāmbūlaṃ tālavṛntena vījanaṃ
sūkṣmakāṣāyavastrāṇi sugandhīni ca dhārayet /
kaṅkaṇe candraṃ āpaśyañjyotsnāyāṃ dvimuhūrtakaṃ
pīnottuṅgakucadvandvagāḍhāliṅganatatparaḥ /
śayīta śarkarākṣīraghṛtamāṃsarasādikaṃ
pānakaṃ mudgayūṣaṃ vā peyaṃ vā śārkaraṃ madhu /
kevalaṃ śayanaṃ kuryādyadyacchītaṃ bhajecca tat
<२९. kañcukīkalpaḥ>
atha vakṣyāmi deveśi kañcukīkalpamuttamaṃ /
saptāṣṭacchadasaṃyuktā mūlakopamakandukā
kṣīrānvitā meṣaśabdājjāyante pallavānyapi /
sā jñeyā pītaraktābhakāṇḍā śvetatanuḥ priye
āṣāḍhe kārttike māse caityadeśe prarohati /
piṣṭāṃ palāṣṭake kṣīre tvaṅguṣṭhadvayamātrakaṃ
kuṭīpraveśaṃ kṛtvādau pītvā paścātpayaḥ pibet /
jīrṇe kṣīraṃ punaḥ peyaṃ peyāṃ vā snehavarjitāṃ
stokoṣṇalavaṇāmlāṃ tāṃ na spṛśecchītalaṃ jalaṃ /
evaṃ saptadinaṃ sevyaṃ khilakuṣṭhaṃ vināśayet
tṛtīye saptarātreṇa naśyanti nikhilā gadāḥ /
tṛtīye saptarātreṇa bhujaṅgaḥ kañcukaṃ tathā
tvakkeśanakhadantāṃśca sa tyajetsvayamevaṃ hi /
jīvetpañcaśataṃ varṣaṃ rūpamedhābalānvitaḥ
cūrṇitaṃ kañcukīkandaṃ tatkṣīreṇa vibhāvitaṃ /
karṣaṃ gokṣīrakuḍubaiḥ piṣṭvā khaṇḍaṃ palaṃ kṣipet
nakhakeśāsthidantasthānrogānpānena nāśayet /
kañcukyāstu palaṃ cūrṇaṃ prasthagokṣīravāpitaṃ
cūrṇaśeṣaṃ pacettāvadgoghṛtena ca bharjayet /
sitayā madhunā lihyātkṣīrānno maṇḍalāvadhi
mahāgajabalopeto dviraṣṭavayasojjvalaḥ /
jīvetpañcaśataṃ varṣānkāminīkelimanmathaḥ
<३०. kukkuṭīkalpaḥ>
atha vakṣyāmi te devi kukkuṭīkalpamuttamaṃ /
surāsurairmathyamānādabdheramṛtabindavaḥ
patitāstebhya utpannā kukkuṭī nirjaratvadā /
pattrairmarakatacchāyaiḥ kharjūrīdalasannibhaiḥ
kandaiśca kukkuṭāsyābhairīṣatkaṭukapicchilaiḥ /
lakṣitā kukkuṭī jñeyā mahārogaharā parā
viśeṣādvātarogāṃśca gudakīlaviṣāṇi ca /
ghṛtena bharjayetkandaṃ śuddhakoṣṭhaḥ kuṭīṃ vrajet
guñjāmātraṃ prage sevyaṃ dhāroṣṇaṃ gopayaḥ pibet /
jīrṇe kṣīrānnamaśnīyājjalānnaṃ vā vicakṣaṇaḥ
yathābalaṃ pratidinaṃ vardhayenmaṇḍalāvadhi /
jatrūrdhvarogānpāṇḍvādīnkṣayakuṣṭhādikānharet
sthirakeśadvijanakho valīpalitavarjitaḥ /
jīveddviśatavarṣaṃ ca medhādhairyabalānvitaḥ
śuklapratipadārabhya caikaikaṃ ghṛtavarjitaṃ /
kandaṃ prāśnīya parvāntaṃ vardhayettadyathābalaṃ
tathaivāsitapakṣādi nūnaṃ kuryāddināddinaṃ /
bhukteḥ prāgupayuñjīta paścātkṣīrāśano bhavet
darśāntamevaṃ seveta pratimāsaṃ punaḥ punaḥ /
trivarṣātsiddhimāpnoti jīvedvarṣāyutatrayaṃ
kukkuṭīkandacūrṇaṃ ca gokṣīreṇa yathābalaṃ /
jīrṇe pibedyavāgūṃśca māsātsiddhiḥ prajāyate
nānāvidhagadānhanti jīvedvarṣaśatadvayaṃ /
<३१. somalatākalpaḥ>
atha somalatākalpaṃ divyaṃ vakṣyāmi śaṅkari
somaḥ svayaṃ manuṣyāṇāṃ hitāyāvanimaṇḍalaṃ /
pratipede ca tannāmnā khyātā somalatā bhuvi
caturviṃśatidhā proktā sthānanāmādibhedataḥ /
pūrvapratipadārabhya pūrṇāntaṃ prativāsaraṃ
ekaikaṃ jāyate parṇaṃ tathaivāparapakṣake /
patati kramaśaḥ parṇaṃ darśe saikāvaśiṣyate
pūrṇamāsyāṃ pañcadaśachadopetā sadā bhavet /
nānāvidhadalopetāśchadapañcadaśātmikāḥ
kṣīrayuktalatākandāḥ sarvāḥ somalatāḥ smṛtāḥ /
tuṣārādrāvarbude ca sahye devagirau tathā
śrīparvate ca malaye mahendre pāriyātrake /
vindhye devasahe'drau ca devasūtahṛde tathā
vitastottaratīre'sti prabhāsākhyo mahīdharaḥ /
sindhuhrado'sti pāñcāle candramāḥ plavate'tra ca
tatpradeśe ca vāpyasti tvaṃśumānatha muñjavān /
divyaṃ saro'sti kāśmīre khyātaṃ kṣudrakamānasaṃ
auṣṇiktraiṣṭubhagāyatro jāgatastryaiṣṭubhastathā /
anyāśca pañca santyatra mṛgāṅkābhāsavallikāḥ
bhāgyahīnā na paśyanti devāgnidvijanindakāḥ /
sarvasomalatānāṃ ca vidhireka upāsane
candramāḥ svarṇasacchāyo viśado rajataprabhaḥ /
tau raṃbhākṛtikandau tu candramāstu jalecaraḥ
laśunacchadanaḥ puṇyo muñjavāngaruḍāhṛtaḥ /
śyenacchadanibhaḥ pāṇḍuḥ sarpanirmokavatsadā
lambate pādapāgreṣu viśeṣaṃ lakṣaṇaṃ smṛtaṃ /
aṃśumāṃścandramāścaiva śonakī karṇakopamaḥ
dūrvāsomau jāgrataśca kanyābhāsaśca śākvaraḥ /
karavīrastālavṛntaḥ pratānaśca gavīnasaḥ
pathyaḥ somapradaścaiva garuḍāhṛtanāmakaḥ /
ayaḥprabho'gniṣṭomaḥ syādaukthyo revatakastathā
aṃśumānsarvamukhyaḥ syādasya sevāṃ pracakṣate /
etadrasāyanajñaiśca prītairmantraviduttamaiḥ
bhiṣagvaraiḥ suhṛdbhiśca saṃyuktaḥ śuddhakoṣṭhavān /
kuṭīṃ praviśya nivṛtāṃ puṇyarkṣe śubhavāsare
pūrvedyurdevi viprāgnisiddhasāmāyikāngurūn /
yoginīśca kumārīśca bālakānsiddhasantatiṃ
gandhapuṣpākṣatādyaiśca dhūpairdīpaiśca pūjayet /
bhojanairdakṣiṇābhiśca toṣayecca vidhānataḥ
kṣīramaṃśumataḥ kandātsvarṇasūcyā vibheditāt /
hemapātre samādāya tatkṣīraṃ kuḍubaṃ pibet
sakṛdeva pibetsarvaṃ pītaśeṣaṃ jale kṣipet /
divā suhṛdbhirviharedvāgyataśca vaśī bhavet
dravyadehopadeśajñaiḥ kuṭyāmāstikabuddhibhiḥ /
upavāsī japarataḥ sāyaṃ sandhyārcanāparaḥ
prasupyāddarbhaśayane kṛṣṇājinatirohite /
pipāsito'pi pānīyaṃ śītalaṃ mātrayā pibet
prabhāte ca samutthāya kṛtaprāgetanakramaḥ /
vinā somaṃ tathāsīta jīrṇe kṣīre saśoṇitaṃ
pittāvasānaṃ sakṛmi vamanaṃ bhavati priye /
śṛtaśītaṃ ca gokṣīraṃ sāyaṃ peyaṃ susādhakaiḥ
vireko jāyate tasya tṛtīyadivase mahān /
tena pramucyate martyaḥ pūrvakairduṣṭabhojanaiḥ
snānaṃ kuryāddinānte sa śṛtaśītaṃ pibetpayaḥ /
darbhaśayyāṃ sumakṣaumachāditāyāṃ śayīta saḥ
tataścaturthe divase śvayathustasya jāyate /
aṅgebhyaḥ krimayo bahvyaḥ sūkṣmā niryānti taddine
goviḍbhasmamayīṃ śayyāṃ śodhitāṃ mṛdulāṃ sudhīḥ /
adhiśeta pipāsā cecchṛtaśītaṃ jalaṃ pibet
sāyaṃ gavyaṃ śṛtaṃ kṣīraṃ pītvā śiṣyasuhṛdvṛtaḥ /
yathāsukhaṃ prasupyācca niśi pañcamaṣaṣṭhayoḥ
ahno vidhirayaṃ kāryo dvikālaṃ pāyayetpayaḥ /
saptame divase dehastvagasthisnāyuśeṣitaḥ
māṃsaraktavihīnaḥ syātsomapaḥ prāṇaśeṣitaḥ /
sukhoṣṇaiḥ siñcayetkṣīrairgavyairetasya vigrahaṃ
śrīkhaṇḍatilayaṣṭyāhvaiḥ piṣṭaistaṃ parilepayet /
kṣīrāśī kaṭaśāyī ca kṣaumamayyāṃ śayīta saḥ
aṣṭame'hni nakhaṃ śmaśru tvakkeśā radanā api /
patanti sadyojātasya dehavajjāyate vapuḥ
kṣīrāśī syāttu navame'ṇutailābhyaṅgamācaret /
snāyātsomalatākalpaṃ kvathitena jalena ca
tatastu navame tvakca sthiratāṃ pratiyāti ca /
tathaivaikādaśadinaṃ prārabhya ṣoḍaśaṃ dinaṃ
abhyaṅgaṃ nācaretsnānaṃ somavalkakaṣāyajaṃ /
dinātsaptadaśādūrdhvaṃ caturviṃśatikāvadhi
sthiratvaṃ tvagavāpnoti dantā vajranibhojjvalāḥ /
sthirā dṛḍhatarāḥ snigdhā jāyante samapaṅktayaḥ
pañcaviṃśattame ghasre ṣaṣṭyannaṃ gopayo'nvitaṃ /
bhuñjīta nakharāstasya śukacañcunibhojjvalāḥ
tvagasya jāyate snigdhā nīlotpalasamadyutiḥ /
sulakṣaṇātasīpuṣpavaiḍūryāmbudasannibhā
māsādanantaraṃ kuryāttilośīrakacandanaiḥ /
piṣṭaiḥ pralepanaṃ paścātpayasā snapanakriyā
rohanti cikurāstasya bhramarāñjanasannibhāḥ /
māsasaptadinādūrdhvaṃ dvitīyāvaraṇasthitiḥ
punastṛtīyāvaraṇe tiṣṭhetsiddho muhūrtakaṃ /
kuṭīṃ viśedyathāpūrvaṃ balātailājyalepanaṃ
kuryāddinatrayaṃ paścāccatvāriṃśaddinātparaṃ /
karīṣabhasmanoddhūlya dehaṃ kalkairvilepayet
ajaśṛṅgītvagudbhūtaiḥ snānaṃ koṣṇajalena ca /
candanośīrakarpūrairliptāṅgo mudgadhātrijaiḥ
yūṣaiḥ ṣaṣṭyannaṃ aśnīyātkṣīraistrimadhusaṃyutaiḥ /
ghṛtena vā dvitīye tu vasedāvaraṇe sudhīḥ
divasaṃ pañcakaṃ tatra kiṃcidvātātape sudhīḥ /
madhye madhye ca seveta tathaiva daśavāsaraṃ
soḍhavātātapastasmāttṛtīyāvaraṇaṃ bhajet /
ekaviṃśaddinaṃ tiṣṭhansthirīkṛtamanāḥ samut
tato dvāviṃśatidine dehasiddhiḥ prajāyate /
bahirnirgatya ca tadā pūjayedbhairavaṃ purā
gurvagnidvijasiddhānāṃ cetāṃsi parimodayan /
sarvatra svecchayā nityaṃ viharedduḥkhavarjitaḥ
varṣāyutaṃ navaṃ divyaṃ vapurdhatte sukāntimat /
balaṃ gajasahasrāṇāṃ bhavedasya na saṃśayaḥ
viṣāgnitoyaśastrāstramṛgādibhyo bhayaṃ na hi /
brahmalokādilokeṣu vicaretsvecchayā sadā
kāntyā dvitīyaścandraḥ syādrūpeṇa makaradhvajaḥ /
sarvāhlādakaraḥ śāntaḥ saṣaḍaṅgapadakramān
vedānvetti ca śāstrāṇi bhūlokagatinirjaraḥ /
hrasvaśākhāpratānāyāḥ somavallyāḥ samāharet
kāṇḍāndvātriṃśatiṃ svarṇapātre puṇye yathāvidhi /
raupye pātre'thavā yojyaṃ dvipalaṃ gopayastathā
somavallīrasaṃ tadvanmelayitvā pibettataḥ /
kuṭīpraveśaḥ pathyaṃ ca pūrvavatsamudāhṛtaṃ
aṇimādyaṣṭasiddhiḥ syātsa sākṣādamaro bhavet /
<३२. guḍūcīkalpaḥ>
athāmṛtalatākalpaṃ vakṣyāmi śṛṇu bhairavi
sākṣātsudhāmṛtalatā vyādhijanmajarāpahā /
amṛtāyāḥ śatapalaṃ triprasthaṃ madhuratrayaṃ
cūrṇaṃ lihetkarṣamātramevaṃ saṃvatsarāvadhi /
sarvavyādhipraśamanaṃ jīvecca śaradaḥ śataṃ
atha chinnaruhācūrṇaṃ pañcaviṃśatpalaṃ sitā /
dviguṇā ca tavakṣīrī cātmaguptāśvagandhikā
punarnavājyaṃ pratyekaṃ yuñjyāddaśapalaṃ priye /
mṛdvīkāṣṭapalā yaṣṭī tataḥ pañcapalā tathā
ekīkṛtya ca tatsarvaṃ snigdhabhāṇḍe vinikṣipet /
pakṣamekaṃ dhānyarāśau nidhāya prativāsaraṃ
palaṃ palaṃ prayuñjīta māsaṃ syādvyādhivarjitaḥ /
ṣaṇmāsādgṛdhradṛṣṭiḥ syādvarṣaṃ jīvecchatāyuṣaṃ
amṛtāyāḥ śatapalaṃ cūrṇaṃ ṣaṣṭipalaṃ madhu /
catvāriṃśatpalaṃ sarpirdvimāsaṃ dhānyarāśigaṃ
pratyahaṃ palamātrāśī māsātsarvagadānharet /
divyadṛṣṭiḥ śataṃ jīvenmedhābalamahādyutiḥ
<३३. tuvarakakalpaḥ>
atha vakṣyāmyahaṃ devi kalpaṃ tuvarakasya ca /
vṛkṣāḥ paścimavārīśataṭe tiṣṭhanti saṃtataṃ
taraṅgānilasaṃkṣubdhaśīkārārdritapallavāḥ /
varṣartau ca supakvāni tatphalāni samāharet
śoṣayitvātha saṃcūrṇya tilavattailamāharet /
athavairaṇḍavattailaṃ prayatnena samāharet
punarvahnau pacettailaṃ yāvadaṃbhaḥkṣayaṃ bhavet /
tatkarṣaṃ nikṣipetpakṣaṃ tata uddhṛtya prayatnataḥ
caturbhaktavihīnaḥ sanśuddhaḥ karṣaṃ pibetpriye /
śaṅkhacakragadāpāṇistvāmājñāpayadacyutaḥ
mantreṇānena seveta sarvo doṣo vinaśyati /
evaṃ pañcadinaṃ sevyamahitāni ca varjayet
māsaṃ mudgarasāśī syātsarvakuṣṭhavivarjitaḥ /
tataḥ kṣaudraghṛtābhyāṃ ca lihetṣāṇmāsikāvadhi
valīpalitahīnaśca jīvedvarṣaśatadvayaṃ /
tattailaṃ dinapañcāśaṃ nasyeddhīrakavaddvijaḥ
valīpalitanirmuktaḥ śrutadhārī dṛḍhāṅgavān /
jīveddviśatavarṣaṃ ca medhāvī gṛdhralocanaḥ
<३४. somarājīkalpaḥ>
atha vakṣyāmyahaṃ devi somarājīrasāyanaṃ /
saṃgrahettāṃ puṣyaravāvātape śoṣayettataḥ
cūrṇitāṃ koṣṇasalilaiḥ pibetprātarviśuddhaye /
tridivaṃ ca tataḥ kṣaudraiḥ karṣamātraṃ lihetprage
māsena rogā naśyanti ṣaṇmāsātsiddhimāpnuyāt /
<३५. vṛddhadārukakalpaḥ>
atha bravīmi deveśi vṛddhadārukakalpakaṃ
nāgavallīdalakṣaudraiḥ sadugdhairmṛduromakaiḥ /
patrairyutāpi saphalā raktapuṣpā pratānikā
tiktoṣaṇaṃ kāmbuteti mahiṣākhyalatā smṛtā /
tulonmitaṃ ca tanmūlaṃ cūrṇitaṃ sarṣapāyutaṃ
dhānyarāśau nyasetpakṣaṃ uddhṛtyonmitakarṣakaṃ /
anupeyaṃ ca gokṣīraṃ jīrṇe kṣīrānnabhojanaṃ
vṛddho'pi taruṇo bhūyādvarṣātsarvagadojjhitaḥ /
evaṃ dvādaśavarṣāṇi sevetālasyavarjitaḥ
jīvetṣaṭśatavarṣaṃ ca valīpalitavarjitaḥ /
vṛddhadārukacūrṇaṃ ca śuddhaṃ śatapalonmitaṃ
vājigandhākandacūrṇaṃ śatatrayapalaṃ ghṛtaiḥ /
āloḍya bhakṣayetkarṣaṃ sa jīveccharadāṃ śataṃ
turaṃgamasamo vege bale dantābalopamaḥ /
kāntyā himāṃśusadṛśastejasā bhāskaropamaḥ
śatāvaryāśvagandhā ca gokṣuro vṛddhadārukaḥ /
samāṃśamakhilaṃ sarpiryuktaṃ karṣaṃ ca khādayet
saptāhātkinnaradhvāno vatsarātsiddhibhāgbhavet /
vṛddhadārukamūlaṃ ca varīsvarasapeṣitaṃ
karṣaṃ pibedvatsaraṃ yatsa jīveccharadaḥ śataṃ /
vṛddhadārukacūrṇaṃ ca dhātrīsvarasabhāvitaṃ
ekaviṃśatidhā prātarmadhvājyābhyāṃ tu karṣakaṃ /
lihedabdaṃ sa jīvecca varṣāṇi ca śatadvayaṃ
yovasāpastadhā jīvennīrujaḥ sa mahānbhavet /
godugdhena ca tanmūlaṃ rasaṃ dhātryāśca saṃmitaṃ
pibetsaṃvatsaraṃ yastu sa jīveccharadaḥ śataṃ /
tatsiddhaṃ sarpiraśnīyātpūrvavatphalaṃ āpnuyāt
punarnavā varī śuṇṭhī māgadhī rajanīdvayaṃ /
etatsarvaṃ samaṃ vṛddhadārukaṃ kāñjikānvitaṃ
palaṃ prātaḥ pibeddhīmāndacchadāddhāramācaret /
māsātsarvāmayānhanti varṣādāyuḥ śataṃ bhavet
dvīpī śauṇḍī varā viśvaṃ mustamelā samāṃśakaṃ /
etatsaṃyojya siddhaṃ taccūrṇaṃ vellarikaṃ bhavet
kṣaudrājyalulitaṃ khādetkarṣaṃ varṣeṇa sidhyati /
tatphalaṃ svarasaṃ karṣaṃ ghṛtaṃ kṣaudraṃ ca tatsamaṃ
pibedanu gavāṃ kṣīraṃ māhiṣaṃ vā palonmitaṃ /
māsena sarvarogaghnaṃ varṣājjīvecchatāyuṣaṃ
cūrṇaṃ vellarikāmūlaṃ phalaṃ pippalikābhavaṃ /
samavellarikāmūlaphalajaiśca rasaistathā
guḍūcīsvarasenāpi bhāvayedekaviṃśatiṃ /
śuṣkaṃ ghṛtaplutaṃ bhāṇḍe snigdhe dhānyacaye sthitaḥ
trisaptāhāttaduddhṛtya karṣaṃ prātarlihennaraḥ /
varṣādvarṣasahasrāyuḥ sarvarogavivarjitaḥ
<३६. vajravallīkalpaḥ>
atha vyākhyāmyahaṃ devi vajravallīrasāyanaṃ /
vajravallīṃ samūlāṃ ca chāyāśuṣkāṃ vicūrṇayet
varā vraṇārimūlaṃ ca pratyekaṃ bhāskaraṃ palaṃ /
rogānaśeṣānṣaṇmāsāddhanyātsaṃvatsarādbhavet
dehasiddhiśca ṣaṇmāsāccūrṇamanyatprakalpayet /
<३७. tilakṣīriṇikākalpaḥ>
tilakṣīriṇikākalpaṃ kathayiṣyāmi śāmbhavi
tilakṣīriṇikāmūlaṃ maunenotpāṭya sādhakaḥ /
koṣṇena vāriṇā piṣṭvā prāṅmukhodaṅmukhaḥ pibet
giledvā gulikāṃ kṛtvā kṣīrājyānāśayecchuciḥ /
krameṇārdhadvitriniṣkaṃ sevetābdaṃ sa siddhibhāk
daśāhācchukravṛddhiḥ syāttrimāsātsarvarogajit /
ṣaṇmāsātsiddhimāpnoti nātra kāryā vicāraṇā
<३८. brāhmīkalpaḥ>
atha vakṣyāmi deveśi brāhmīkalpamanuttamaṃ /
samūlāmuddharedbrāhmīṃ prakṣālya salilena ca
ulūkhale kuṭṭayitvā pātre tatra samāharet /
juhuyācchāradāmantraistadrasaiśca sahasrakaṃ
arcayitvā gurūnviprānprāśnīta hutaśeṣakaṃ /
palamātraṃ tadrasaṃ ca jīrṇe kṣīrānnabhojanaṃ
evaṃ saptadinaṃ sevyaṃ brahmacārī jape rataḥ /
medhāvī brahmavarcasvī vāgviśuddhaḥ prajāyate
ūrdhvaṃ saptadinātsevyaṃ prabadhnātīcchayā api /
vismṛtānapi vettyeva śrutaṃ śīghraṃ ca dhārayet
dvitīye saptamādūrdhvaṃ pūrvavattadrasaṃ pibet /
sakṛcchrutaṃ ślokaśataṃ sahasramapi dhārayet
evaṃ trisaptadivasaṃ pibedbrāhmīrasaṃ śuciḥ /
dehādalakṣmīrniryāti vāṇī viśati śāśvatī
bhavetpuṃrūpavāgdevī sarvaśāstrārthavedinī /
vedavedāntaviddhīmāñjīvetpañcaśatābdakaṃ
âk, १, १६
<१. aṅkolakalpaḥ>
atha bravīmyahaṃ devi kalpamaṅkolabījakaṃ /
caturbhiḥ sādhakairdhīrairviśuddhaiḥ śuddhikāṅkṣibhiḥ
samavetaḥ sādhakendraiḥ puṇyarkṣeṣvārabhecca tat /
aṅkolamūlaṃ vitṛṇaṃ kṛtvā saṃmārjya śodhanaṃ
tatra liṅgaṃ ca saṃsthāpya tadagre sthāpayedghaṭaṃ /
ekasūtreṇa badhnīyālliṅgāṅkolaghaṭānpriye
gandhapuṣpādibhiḥ pūjāmaghoreṇa prakalpayet /
pratimāsaṃ divā naktaṃ puṣpādi phalitāvadhi
gṛhītvā tatphalaṃ pakvaṃ pūrayettadghaṭaṃ phalaiḥ /
yoginībhairavīprītyai mahāpūjāṃ vidhāya ca
ānīya tadghaṭaṃ gehe śoṣayedātape phalaṃ /
vituṣāṇi ca bījāni kuryāttanmukhagharṣaṇaṃ
kuryāttato viśālāsye pātre mṛccūrṇalepanaṃ /
ekaikaśaścordhvamukhaṃ ropayedbhujagākṛti
tatastu ṭaṅkaṇaṃ tadvattattadvaktreṣu lepayet /
tatpātraṃ kāṃsyapātre ca sthāpayettadadhomukhaṃ
ātape dhārayeddhīmānpalalaiśca tirodadhet /
dine dine cyutaṃ tailaṃ gṛhṇīyāddinapañcakaṃ
tattailaṃ kācakūpyantaḥ sthāpayecca samantrakaṃ /
ardhamātrāṅkolatailaṃ dviguṇaṃ tilatailakaṃ
nāsārandhradvaye nasyaṃ jarāmṛtyuvināśanaṃ /
sa jīvettriśataṃ varṣaṃ sarvāmayavivarjitaḥ
rogādijalapāśādyairbhramādyaiśca viṣeṇa ca /
gatāsūnāṃ nṛṇāṃ nasyaṃ kuryātpuṃśuklamiśritaṃ
mṛtasūtaṃ ca tailaṃ te jīvanti ca na saṃśayaḥ /
mṛtasaṃjīvanī vidyā pūrvoktā kathitānaghe
<anye rasāyanakalpāḥ>
elābhayā vacā kākatuṇḍīphalamaruṣkaraḥ /
sahadevī nimbapatraṃ lāṅgalīkandameva ca
samāṃśaṃ śoṣayedyantre pātāle tailamāharet /
tattailaṃ nasyamādadyātsaptāhāntaritaṃ priye
evaṃ varṣe kṛte nasye sahasrāyurbhavennaraḥ /
nīlikāmūlasaṃyuktaṃ tailaṃ cārdhapalaṃ pibet
vatsarājjāyate siddho valīpalitavarjitaḥ /
jīvedbrahmadinaṃ tryabdādvāyuvego mahābalaḥ
bhṛṅgīrasaṃ kṛṣṇajīraṃ prasthaṃ prasthaṃ prakalpayet /
nīlotpalaṃ ca madhukaṃ prasthārdhaṃ ca pṛthagbhavet
tilatailaṃ pañcapalaṃ pācayetsarvamekataḥ /
tailāvaśiṣṭaṃ tattailaṃ jarā mṛtyuśca naśyati
ardhaniṣkaṃ caikaniṣkaṃ sārdhaniṣkaṃ krameṇa ca /
tailapramāṇamityuktaṃ abdāñjīvecchatatrayaṃ
iṣṭikākṣipalaṃ kṣiptvā karṣaikamudakaiḥ pibet /
vatsarātpalitaṃ hanti sahasrāyurbhavennaraḥ
sarpākṣī kākamācī ca sahadevī ca bhṛṅgarāṭ /
kākatuṇḍīphalaṃ nimbaṃ parṇaṃ vākucibījakaṃ
samūlāṃ devadālīṃ ca brāhmīmūlaṃ phalatrayaṃ /
mūlaṃ ca vājigandhāyā nīlakoraṇḍapatrakaṃ
samaṃ samaṃ kanyakāyā dravaiśca paribhāvayet /
saptāhaṃ śoṣayeccūrṇaṃ chāyāyāṃ trimadhuplutaṃ
dvikarṣaṃ pratyahaṃ sevyaṃ vatsareṇa jarāṃ jayet /
ā candratārakaṃ jīvenmahābalayutaḥ sukhaṃ
<mahākāmeśvarakalpaḥ>
cāturjātakacoracandanajaladrākṣātugāreṇukaṃ kastūrītagarendukuṅkumajaṭākuṣṭhāśvagandhābdakaṃ /
kaṅkolāmaradārucitrakaviṣaṃ dve jīrake saindhavaṃ bhārṅgīgokṣuradevapuṣpamusalīyaṣṭībalāphenakaṃ
raṃbhākandaphalatrayaṃ trikaṭukaṃ jātīphalaṃ vāśakaṃ tālīśaṃ kaṭukīphalaṃ gajakaṇā māṣāmṛtāśarkarā /
picchābhṛṅgavidārikāmadanakaṃ bījaṃ ca kacchūdbhavaṃ śālmalyaṅghripunarnavāgaruśatāvaryapyatho dīpyakaṃ
pādāṃśaṃ mṛtamabhrakaṃ ca vijayā tulyauṣadhānāṃ samā sarveṣāṃ sadṛśā sitā ca madhunā cājyena saṃyojitā /
jātīcampakaketakādikusumaiḥ seveta saṃvāsitaṃ karṣārdhaṃ niśi dehasiddhidamahākāmeśvaraḥ kāmadaḥ
puṃsāṃ śukravivṛddhidārḍhyakaraṇe kṣīrānupānaṃ hitaṃ śālmalyaṅghrijalānupānaṃ athavāpyanyacca yacchukralaṃ /
prauḍhānāṃ sudṛśāṃ sukhātisukhado vaśyo mahādrāvakaḥ saṅge bhaṅgurakāmakautukarasaḥ krīḍākalāmodadaḥ
saṃbhoge sthavirāgniyoṣiti made yūnāṃ smare darpahā nityānandanidānaṃ ādipuruṣairapyāhitāsvādanaḥ /
vācāṃ siddhikaraḥ prakṛṣṭakavitāsaṃdarbhasaṃpādanaḥ saukhyārogyaviśeṣayauvanakalāsāmagryasaṃdhāyakaḥ
vṛddhatvaṃ harate balaṃ ca kurute mṛtyuṃ nirasyetparaṃ vyādhivrātaṃ apākaroti kurute kāntiṃ nayatyārjavaṃ /
yogābhyāsavidhau ratasya sulabhā siddhiṃ vidhattetarāṃ aṃhaḥ saṃtatisaṃhṛtiṃ kalayate strīṇāṃ apatyapradaḥ
rogāṇāṃ nicayaṃ kṣayaṃ kṣapayati kṣipraṃ mahārudgaṇaṃ vyāhanti śvasanaṃ layaṃ gamayate chinte ca kāsodayaṃ /
durnāmāni ca ṣaḍbhinatti harate sarvārtirogolbaṇaṃ mehaughaṃ ca lunāti śoṇitadaraṃ vidhvaṃsate sevanāt
kṣīṇe poṣamupādadhāti vipulaṃ pūrṇātijīrṇojjvalaṃ mandāgniṃ grahaṇīṃ nikṛntatitarāṃ doṣānaśeṣānapi /
śreṣṭhaḥ sarvarasāyaneṣu viduṣāṃ bhogārthināṃ yogināṃ siddhiṃ samyagihātanoti vapuṣaḥ saṃsevanādanvahaṃ
<mūlikākalpeṣu rasābhrakādimelanātideśaḥ>
mahāvṛkṣādikalpeṣu prokteṣveteṣu sādhakaiḥ /
eṣa sādhāraṇo yogaḥ kartavyaḥ siddhikāṅkṣibhiḥ
guñjāmātraṃ śuddhasūtaṃ vābhrakaṃ vā paṇadvayaṃ /
kāntalohaṃ tathaivopayojayedbhakṣayennaraḥ
rasābhralohayogena sadyaḥ siddhimavāpnuyāt /
jīvahīno yathā deho gandhahīnaṃ prasūnakaṃ
tathaiva mūlikākalpā rasahīnā na siddhidāḥ /
tasmādrasena sahitāḥ sadyaḥ siddhipradāyakāḥ
<abhyaṅgarasāyanam; mahānīlītailam>
mahānīlīrasaṃ prasthaṃ prasthaṃ bhṛṅgarasaṃ priye /
dhātrīphalarasaṃ prasthaṃ kākatuṇḍīphalodbhavaṃ
prasthaṃ kaṣāyatilajaṃ tailaprasthaṃ ca gopayaḥ /
āḍhakaṃ yojayetsarvaṃ kākatuṇḍīphalaṃ palaṃ
tripalaṃ cāmalaṃ bhṛṅganīlīpatrarajaḥ palaṃ /
piṣṭvā tasminkṣipetsarvaṃ pacenmandāgninā priye
tailāvaśiṣṭaṃ vipacettato vastreṇa śodhayet /
tailenānena cābhyajya śiro'bhyaṅgaṃ samācaret
pratyahaṃ karṇapūraṃ ca evaṃ kuryādrasāyanaṃ /
keśā bhramarasaṅkāśāḥ śrotraṃ digantapāṭavaṃ
jatrūrdhvarogā naśyanti tathā pādahitaṃ bhavet /
<candanādyaṃ tailam>
candanāgarukarpūrakastūrīkuṅkumaṃ tathā
uśīradvayakaṅkolajātīphalalavaṅgakaṃ /
nalikānaladāspṛkkāturuṣkasthāṇulocanaṃ
hareṇustagaraṃ lākṣā nakhaṃ sthauṇeyakaṃ murā /
naladāmalakaṃ kuṣṭhaṃ corakaṃ kaṭukīphalaṃ
prapauṇḍarīkaṃ kharjūraṃ padmakaṃ jātipattrikā /
śaileyaṃ dhātakīpuṣpaṃ saralaṃ cailavālukaṃ
pūgīphalaṃ saptaparṇaṃ tathā tāmalakaṃ priye /
ekaikaṃ karṣamātraṃ syātprasthaṃ tailaṃ ca gopayaḥ
āḍhakaṃ tatpacetsarvaṃ tailaśeṣaṃ samāharet /
tasminmṛgāṇḍaṃ kastūrīṃ karpūraṃ kuṅkumaṃ kṣipet
pṛthakkarṣaṃ ca jātyādikusumairvāsayedbudhaḥ /
tenābhyaṅgaṃ adhaḥkāye kuryāddaurgandhyanāśanaṃ
aśītivarṣadeśīyo'pyasau syātṣoḍaśābdakaḥ /
kāminīlokakandadarpaḥ subhagaḥ śuklavṛddhimān
yoṣicchataṃ ca ramate sa jīveccharadaḥ śataṃ /
<udvartanarasāyanam>
athodvartanamākhyāmi valīpalitabhañjanaṃ
sūtaṃ gandhaṃ samaṃ mardyaṃ stanadugdhena yoṣitaḥ /
muṇḍikā meghanādaśca viṣṇukrāntā munistathā
sarpākṣī ca dravairāsāṃ dinamekaṃ vimardayet /
etaddaśaguṇaṃ kṣārastilasya ca yavasya ca
etatsarvaṃ samadhvājyamanenodvartanaṃ vapuḥ /
valīpalitanāśaḥ syādvarṣāttriśatavatsaraḥ
jīveddivyavapurbhūtvā sādhako nātra saṃśayaḥ /
sanālamutpalaṃ sūtaṃ saptāhaṃ parimardayet
ātmīyaśivatoyena tataścāṅgaṃ vimardayet /
vatsarājjāyate siddhiḥ pūrvavaddivyavigrahaḥ
śivāṃbhasā ca sūtendraṃ brahmadaṇḍīyamūlakaṃ /
mardayetsaptadivasaṃ samyagdevi vimardayet
vatsarājjāyate siddhiḥ pūrvavaddivyavigrahaḥ /
kaṭutailena surabhiṃ bhāvayeddinasaptakaṃ
palārdhaṃ bhakṣayennityaṃ varṣādvajravapurbhavet /
triśatāyuḥsvarṇavarṇo valīpalitavarjitaḥ
samadhvājyaṃ kuṣṭhacūrṇaṃ karṣaṃ prātarlihennaraḥ /
śatapuṣpasugandhāṅgo jīvedvalivivarjitaḥ
<keśarañjanakalpāḥ>
kākatuṇḍīphalaṃ kāntacūrṇamāmrāṇḍatailakaṃ /
āloḍya bhāṇḍe nikṣipya māsaṃ dhānyamaye kṣipet
uddhṛtya lepayecchīrṣaṃ nasyakarmāmunā bhavet /
tryahātkeśāḥ sunīlāḥ syuḥ ṣaṇmāsātkeśarañjanaṃ
harītakī niṣkamekaṃ dvipalaṃ kāntacūrṇakaṃ /
palamekaṃ nāgacūrṇamamladadhnā pramardayet
abhyakto nikṣipenmūrdhni mardayennāḍikārdhakaṃ /
eraṇḍapatraiḥ saṃveṣṭya punarvastreṇa bandhayet
snāyātpunaśca tridinaṃ pūrvavatkeśarañjanaṃ /
samūlau nīlikābhṛṅgāvayaścūrṇaṃ varāsamaṃ
cūrṇameḍakamūtreṇa dinamekaṃ ca bhāvayet /
snānādi pūrvavatkṛtvā pūrvavatkeśarañjanaṃ
nistvagguñjāphalaṃ cailā devadāru ca kuṣṭhakaṃ /
samaṃ cūrṇaṃ bhṛṅgarasairbhāvyaṃ ekadinaṃ priye
anyaccūrṇaṃ tailaṃ pacenmṛdvagninā budhaḥ /
yasya tailaghṛtābhyaṅgātkeśā bhramarasannibhāḥ
hastidantasya dagdhasya samabhāgaṃ rasāñjanaṃ /
chāgīdugdhena saṃpeṣya lepanātkeśarañjanaṃ
kṛṣṇamṛttriphalābhṛṅgarasāyaścūrṇakaṃ samaṃ /
āloḍyainaṃ samaṃ bhāṇḍe māsamekaṃ nirodhayet
tallepāccikurāḥ kṛṣṇā bhaveyuḥ pañcamāsataḥ /
dhātrīphalaṃ japāpuṣpaṃ kiṭṭaṃ piṣṭvā ca mūrdhani
lepayettridinaṃ tena keśāḥ syurbhramaropamāḥ /
cūrṇaṃ sindūrasadṛśaṃ tayostulyā ca sāṃbraṇiḥ
piṣṭvāṃbhasā pralepena tatkṣaṇātkeśarañjanaṃ /
gorocanaṃ kṛṣṇatilānśatapuṣpāṃ śivāṃbunā
kākamācīmidaṃ sarvamayaḥpātre vimardayet /
tenaiva divasādūrdhvaṃ keśarañjanamuttamaṃ
cūrṇaṃ siddhārthakaṃ sarjo yavakṣāraṃ ca kāñjikaiḥ /
nāgapuṣparasaiḥ peṣyaṃ lepanaṃ keśarañjanaṃ
kadalīkandacūrṇaṃ ca sindūrāṅgārakau tathā /
rasairjambīrajairlohamuṣṭyāyaḥpātrake piṣet
dinaikalepanāttena keśānāṃ rañjanaṃ bhavet /
kāsīsaṃ nīlikāpatraṃ dadhibhṛṅgarasastathā
samāṃśaṃ lohacūrṇaṃ ca lepanātkeśarañjanaṃ /
nāgadaṇḍena patrāṇi koraṇṭasya ca mardayet
dinatrayaṃ ca tallepātkeśāḥ syurbhramaropamāḥ /
varā bhṛṅgī cūtabījaṃ mṛṇālaṃ ca priyaṅgukaṃ
nīlī niśā lohanāgau cūrṇitā niṃbatailakaiḥ /
kāntapātre loḍayitvā māsamekaṃ vibhāvayet
tena liptāḥ kacāḥ kṛṣṇā rañjitā bhramaropamāḥ /
tilāḥ kṛṣṇāḥ kākamācībījāni samabhāgataḥ
tattailayantrato grāhyaṃ tena syātkeśarañjanaṃ /
karṣaṃ japārasaḥ kṣaudraṃ saptāhaṃ nasyamācaret
tadūrdhvaṃ rañjayetkeśānsarvanasyottamo hyayaṃ /
bhṛṅgarājarasaiḥ piṣṭvā triphalāṃ lohacūrṇakaṃ
tailaṃ etatsamaṃ yojyaṃ tathā bhṛṅgarasaiḥ punaḥ /
mṛdvagninā pacetsarvaṃ tailaśeṣaṃ yathā bhavet
snigdhabhāṇḍe ca tattailaṃ māsaṃ bhūmau vinikṣipet /
tailena lepayecchīrṣaṃ kāravallīdalaiḥ purā
veṣṭayettattu vastreṇa nivāte kṣīrabhojanaṃ /
kṣālayettriphalākvāthaiḥ kuryātsaptadinaṃ priye
kapālarañjanaṃ kuryādyāvajjīvaṃ na saṃśayaḥ /
śriyālīkākatuṇḍyāśca bījaṃ nirguṇḍikārasaiḥ
japāpuṣparasairbhāvyaṃ pṛthakdinacatuṣṭayaṃ /
pātālayantre tattailaṃ pātayettena lepanaṃ
kuryānmūrdhni ca gandharvapattraiśca pariveṣṭayet /
vastreṇa ca tato vātaśūnyadeśe vasansudhīḥ
kṣīrāśī kāñjike snānaṃ kuryātsaptadinaṃ tviti /
keśā bhramarasaṅkāśā yāvajjīvaṃ na saṃśayaḥ
jalamaṇḍanikākākamācībhṛṅgāḥ samāḥ samāḥ /
piṣṭvā tailaṃ pacetsūpaṃ punastailena lepayet
mūrdhānaṃ lepayettena saptāhaṃ keśarañjanaṃ /
snānabhojanaśayyāṃ ca pūrvavatparikalpayet
varābhṛṅgarasaiḥ piṣṭvā kāntapātre vilepayet /
avāṅmukhaṃ viniṣṭhāpya prātastaṃ bhṛṅgarāḍrasaiḥ
punaḥ piṣṭvā lihecchīrṣaṃ kṣālayettriphalāṃbunā /
ekaviṃśaddinaṃ kuryātpūrvavatphalaṃ āpnuyāt
garalaṃ kṛṣṇajīraṃ ca piṣṭvā ruddhvā ca tanmukhaṃ /
gṛhāṅgaṇe paṅkile ca khanitvā sthāpayetsudhīḥ
ṣaṇmāsāttaddravībhūtaṃ kṛṣṇaṃ sādhu samuddharet /
śiromadhye kṣipetkarṣaṃ pūrvavadveṣṭanādikaṃ
ā janma rañjayetkeśāṃstacca kāpālarañjanaṃ /
bhṛṅgī nīlī varā kṛṣṇāyasaṃ madanabījakaṃ
koraṇṭakusumaṃ cūrṇamarjunasya tvacodbhavaṃ /
ambhojamūlaṃ jambvāśca tatsarvaṃ ca samāṃśakaṃ
lohabhāṇḍagataṃ kuryātpakṣaṃ bhūmau vinikṣipet /
haredbhāṇḍagataṃ kalkaṃ kalkāttailaṃ caturguṇaṃ
tailāccaturguṇaṃ bhṛṅgarasastasmāccaturguṇaḥ /
varākvāthaḥ sarvamidaṃ mandavahnau vipācayet
tailāvaśiṣṭaṃ vipacettatpiṣṭvāyasapātrake /
nikṣipecca parīkṣārthaṃ kākapakṣaṃ vilepayet
tailena yadi kṛṣṇaṃ tadauṣadhaṃ siddhidaṃ bhavet /
sādhako māsaṃ ekaṃ tu tasminpātre vipācitaṃ
tena liptāḥ kacāstasya ṣaṇmāsādbhramaropamāḥ /
ciñcāśvatthapalāśānāṃ vāsāyāśca dravairmuhuḥ
drutaṃ pātragataṃ nāgaṃ cālayedbhasmatāṃ vrajet /
tāvatpacennāgabhasma palaṃ lohasya cūrṇakaṃ
dvipalaṃ ca varācūrṇaṃ tripalaṃ dāḍimatvacaḥ /
palaṃ caitatsarvasamaṃ kāñjikaṃ lohabhājane
loḍayetpācayetkiṃcitkṣaṇaṃ tallohapātrake /
ātape dhārayedbhṛṅgakoraṇṭarasabhāvitaṃ
ekaviṃśaddinaṃ bhāvyaṃ bhūyo bhūyo dravaṃ dravaṃ /
tenaiva liptāścikurāḥ piñchatāpiñchasannibhāḥ
kacarañjanayogeṣu kathitākathiteṣu ca /
niśi lepaṃ tathairaṇḍapatraiśca pariveṣṭanaṃ
prātaḥ snānamidaṃ karma sarvasādhāraṇaṃ smṛtaṃ /
<divyauṣadhigrahaṇayogyasthalanirdeśaḥ>
śmaśāne salile mārge gṛhe devālaye tathā
malamūtrayutasthāne grāme goṣṭhe taroradhaḥ /
chāyāyāṃ ca viṣaprāye kuśīte cānyabādhite
evaṃprāyeṣu deśeṣu na grāhyā siddhamūlikā /
araṇye parvate tīre nadyā tapavane śucau
śilāsaṅgiśucikṣetre siddhakṣetre'bdhirodhasi /
śrīparvate himagirau taṭāke vijane hrade
gṛhṇīyānmūlikā jātā dehasiddhipradāyikāḥ /
<divyauṣadhigrahaṇavidhiḥ>
sarveṣāṃ siddhamūlānāṃ rakṣābandhanakarmaṇi
khananeṣūtpāṭaneṣu grahaṇeṣu krameṇa vai /
kathyante manavo divyāḥ sarvasādhāraṇāḥ smṛtāḥ
pūrvedyureva susnātaḥ kṛtadantaviśodhanaḥ /
anuliptaḥ śuddhavastro hṛṣṭaḥ saṃyatamānasaḥ
maunī gandhākṣatopeto rakṣābandhanasūtritāṃ /
pūrvaṃ anveṣitāṃ gatvā mūlikāṃ sveṣṭadāyikāṃ
vitṛṇaṃ paritaḥ kṛtvā khātvāmbu pariṣecayet /
gandhapuṣpākṣataiḥ pūjāṃ kṛtvā sūtreṇa bandhayet
samantrakaṃ sādhakendraḥ sopavāso jitendriyaḥ /
atraiva tiṣṭha kalyāṇi mama kāryakarī bhava
mama kāryakarī siddhā tataḥ svargaṃ gamiṣyasi /
oṃ hrīṃ namaste'mṛtasambhūte balavīryavivardhini balamāyuśca me dehi pāpaṃ me jahi dūrataḥ /
hrīṃ phaṭ /
anenaiva tu mantreṇa tridhā sūtreṇa veṣṭitaṃ
rakṣāṃ badhnīta tāṃ spṛṣṭvā japedaṣṭottaraṃ śataṃ /
tataḥ prātaḥ samutthāya kṛtvā nityavidhiṃ śuciḥ
mūlikāṃ tāṃ samāsādya gandhapuṣpākṣatādibhiḥ /
sarvopacāraiḥ sampūjya baliṃ dadyātsahetukāṃ
samantrakaṃ khaneddhīmānmantro'yamapi kathyate /
yena tvāṃ khanate brahmā yena tvāṃ khanate bhṛguḥ
yenendro varuṇo viṣṇustena tvāmupacakrame /
tvāmevāhaṃ khaniṣyāmi mantrapūtena pāṇinā
evaṃ samprārthayitvādau paścānmantraṃ samuccaret /
oṃ śrīṃ hrīṃ taṃ amṛteśvari ehi ehi mama sakalasiddhiṃ kuru huṃ phaṭ /
anenaiva tu mantreṇa nikhanetsiddhimūlikāṃ
atha tūtpāṭayettāṃ tu prāñjaliḥ prārthayediti /
mā utpate mā nipate mā ca te cānyathā bhavet /
oṃ hrīṃ caṇḍa huṃ phaṭsvāhā /
utpāṭayedanenaiva mantreṇa parameśvari /
acchinnamūlāmādāya śuddhavastrābhiveṣṭitāṃ
kṣiptvā paṭalikāyāṃ ca svaveśmani śucisthale /
nicaye hṛṣṭamanasā nidadhyātpāraṇaṃ tataḥ
oṃ namo bhairavāya mahāsiddhipradāyakāya āpaduttaraṇāya huṃ phaṭ /
anenaiva tu mantreṇa gṛhītvā gṛhamānayet
âk, १, १७
<uṣaḥpānarasāyanam>
atha prītamanā devī papraccha parameśvarī /
śrībhairavī /
ādibhairava deveśa sṛṣṭisthityantakāraṇa
sarvajña śiva lokeśa tvatprasādānmayā vibho /
rasāyanāni divyāni śrutāni vividhāni ca
susādhyaṃ sulabhaṃ divyaṃ sadyaḥ pratyayakāraṇaṃ /
bālastrīṣaṇḍhavṛddhānāṃ rogārtānāṃ viśeṣataḥ
yogyaṃ rasāyanārhāṇāṃ brūhi deva kṛpānidhe /
tataḥ smerānanāmbhojo bhairavo bhavabhairavaḥ
śrībhairavaḥ /
śṛṇu devi pravakṣyāmi sarvayogyaṃ sukhaṅkaraṃ /
pāvanaṃ sulabhaṃ cāntarbahiraṃhovināśanaṃ
yasmājjaganti jātāni prāṇāḥ prāṇabhṛtāmapi /
trāyate viśvamakhilaṃ sarvadevātmakaṃ priye
tridoṣaśamanaṃ saukhyaṃ pathyaṃ sarvarasādhikaṃ /
ṣaḍjīvanādiguṇayugrasayuktaṃ balapradaṃ
jīvanaṃ ca balaṃ prāyaḥ prāṇināmagnimūlakaṃ /
tasyāgnirindhanaṃ toyaṃ tasmāttoyaṃ pibedbudhaḥ
vaidyuto bāḍavo vahnirjāṭharaśca trayo'gnayaḥ /
abindhanāḥ syuranyeṣāṃ kāṣṭhādīnīndhanāni hi
tasmāddevi śivaṃ vacmi śṛṇu toyarasāyanaṃ /
pūrayennūtanaghaṭe prātaḥ śodhyaiśca vāribhiḥ
gāṅgeyairvātha nādeyaistāṭākairvāpi sārasaiḥ /
kaupairvā cāpi vai gharmairvārṣikairvā yathābhavaiḥ
tadghaṭaṃ sthāpayenmañce divyabhāskararaśmibhiḥ /
naṣṭadoṣaṃ niśāyāṃ ca candrāmṛtakarāplutaṃ
elośīrakakarpūracandanairadhivāsitaṃ /
pāṭalīketakījātimallikotpalavāsitaṃ
uśīratālavṛntena toyasiktena mandrataḥ /
muhurmuhurvījitaṃ tu haṃsodakamudāhṛtaṃ
anurādhodayātpūrvaṃ nāspṛṣṭamalamūtrakaṃ /
pibettoyaṃ tataḥ kuryānmalamūtravisarjanaṃ
sandhyāvandanakarmādi kurvansvecchāśano bhavet /
ekābdabālako nityaṃ pibettoyaṃ palaṃ palaṃ
evaṃ ṣoḍaśavarṣāntaṃ pratyabdaṃ ca palaṃ palaṃ /
vardhayetkramaśo dhīmānpalaṣoḍaśikāvadhi
ṣoḍaśābdātparaṃ sevyaṃ ṣoḍaśaprasṛtaṃ jalaṃ /
evaṃ viṃśativarṣāntaṃ nityaṃ seveta sādaraṃ
anena vyādhayaḥ sarve vinaśyanti na saṃśayaḥ /
jīvedvarṣaśataṃ buddhibalendriyasukhānvitaḥ
prasṛtaṃ ca pibedaṣṭapalaṃ dīrghāyuṣāya ca /
yathā vahnibalaṃ toyaṃ tryahādvā pañcavāsarāt
saptāhādvā kramātprājñaḥ prasṛtaṃ prasṛtaṃ tathā /
punastu kuḍavaṃ vāpi vardhayettacchanaiḥ śanaiḥ
ṣoḍaśaprasṛtaṃ yāvattāvatsevyaṃ tataḥ paraṃ /
yathā yathāmbuno vṛddhistathā doṣaḥ praśāmyati
ṣaṇmāsaṃ vā vatsaraṃ vā vādyantaṃ vā pibejjalaṃ /
yathā vṛddhistathā hrāso yāvacculukamātrakaṃ
upavāsaṃ divā rātrau pathyāśī tatparityajet /
ātyantike ca vyāyāme sati vāñjalimātrakaṃ
pādamardhaṃ tripādaṃ vā yathā sevāñjaliṃ pibet /
madhvājyatailadugdhājyajalādyanyatamairyutaṃ
hanyācchīghraṃ vātarogamathavāsyasthabheṣajaiḥ /
tattadrogopaśamanaṃ bhakṣayitvā ca bheṣajaṃ
tato jalaṃ vā prapibenmuhūrte vā gate sati /
jīrṇe vā salile sevyaṃ bhojanānte'thavā niśi
jvarādiroge saṃjāta upavāso bhavedyadi /
pibedardhaṃ ca pūrvasmāllaghvāhārī yathāsukhaṃ
upavāso vratārthaṃ cettatkṣīraṃ vā palaṃ niśi /
rātrāvabhojanaṃ devi jaṭhare vāri śuṣyati
ardhaṃ vā prāñjaliṃ vāri pibennityaṃ prayatnataḥ /
sarvatrāhārasatvāgnisāmyaṃ vāri pibetsudhīḥ
viṇmūtrotsarjanaṃ brāhmānmuhūrtātpūrvato yadi /
tataḥ pītvaiva salilaṃ viṇmūtraṃ ca visarjayet
vāri pūtaṃ viṣaṃ tvalpaṃ viṇmūtrotsarjanātparaṃ /
ajñātavele rātrau cetpibettoyaṃ punaḥ prage
pādaṃ vātha caturthāṃśamañjaliṃ vā pibejjalaṃ /
<jalapānakalpe pathyaṃ apathyañca>
godhūmaṣaṣṭiśālyannaṃ yavajāṅgalajāmiṣaṃ
gavyaṃ sarpirdadhi kṣīramudaśvinnavanītakaṃ /
madhvikṣudāḍimadrākṣāmocakharjūraśarkarāḥ
sahakāraphalaṃ dhātrī nālikerajalaṃ navaṃ /
kūṣmāṇḍālāburunimbapatraphalāni ca
patrapuṣpaphalaṃ śigrormudgayūṣarasau kṛtau /
suniṣaṇṇakagoraṇṭī jīvantīdvayakaṃ tathā
rājavṛkṣakaśothaghnī cillī vāpi laghucchadā /
śatāvarī taṇḍulī ca matsyākṣī ca vidārikā
upodakī ca vārttākī kāravallīphalāni ca /
laghukośātakī lakṣmī paṭolaṃ tālamūlakaṃ
mocāyāḥ kusumaṃ daṇḍaphalāni kṣudradantikā /
sadāphalaṃ ca matsyāṇḍī śṛṅgaveraṃ ca saindhavaṃ
phalapūrāmlakaṃ pakvadhātrīphalaṃ alarkakaḥ /
vāyasī kuntalī caiva vasukanyālikā tathā
kustumbarī ca sarasī śārṅgerī cakramardakaḥ /
maṇḍūkaparṇī pālakyāḥ patraṃ gāṅgerukaṃ tathā
ākhukarṇī kāsamardapatraṃ gāṅgerukaṃ tathā /
saṃskārārthaṃ ca kaiḍaryasaindhavoṣaṇajārakāḥ
sarve'pi madhuraprāyāḥ svāduśītāḥ sukhapradāḥ /
katakasya ca pathyāyāḥ śalāṭuṃ lavaṇāktakaṃ
nīlotpalābjayornālapuṣpaśālūkakesarāḥ /
snehayuktaṃ bhajetsnānaṃ śvetāmbaradharaḥ śuciḥ
kastūrīcandanahimakarpūrairanulepanaṃ /
mandānilaṃ puṣpamālyaṃ kaumudīratnabhūṣaṇaṃ
pathyaṃ rucyaṃ jalīyaṃ ca svāduprāyaṃ ca sadravaṃ /
ghṛtakṣīrayutaṃ bhaktaṃ bhuñjītodakasevakaḥ
tāmbūlacarvaṇaṃ kuryātsakarpūraṃ sukhāsanaṃ /
nārikelajalaṃ sāyaṃ niśi kṣīraṃ saśarkaraṃ
śālmalī tūlaśayyā ca niśi nidrā yathāsukhaṃ /
ūnātimātraviṣṭambhivibandhyuṣṇakharāṇi ca
rūkṣāhṛdyasthiragurupicchilākālabhojanaṃ /
kulmāṣabṛhatīcoṣadvayālābunirūḍhakaṃ
kulutthayūṣakāliṅgaguñjāvṛkṣaphalaṃ tathā /
palāṇḍu laśunaṃ sarvakandaṃ siddhārthakaṃ tathā
ajāṅgalaṃ palaṃ matsyaṃ kiṃcitkṣīrānnabhojanaṃ /
anuktaśākamannaṃ ca phalaṃ kṣīrayutaṃ palaṃ
sarvakṣīrayutānsarvānrasānamadhurānapi /
tilatailaṃ ca tatkalkaṃ etaiḥ saṃyuktaṃ auṣadhaṃ
bahubhāṣyātapachāyāsamacintādhvaroṣaṇaṃ /
śokavāhanabhītiścālasyātyantarataṃ tathā
mūrdhni bhāravahaścāṃbhastaraṇaṃ copavāsakaṃ /
vyāyāmerṣyādivāsvāpo niśi jāgaraṇaṃ tathā
purovāto himaṃ dhūlirvātaprāyasthalaṃ tathā /
dhūmaprāyagṛhaṃ talpaṃ kārpāsaparikalpitaṃ
agniḥ śramāmbujananaṃ tathoṣṇāmbaradhāraṇaṃ /
kauśeyadhāraṇaṃ tūrvostāḍanaṃ kaṭhināsanaṃ
uṣṇālayakṣārakūpasalilaṃ kaṭutiktakau /
amlaḥ kaṣāyatiktaśca rāmaṭhaṃ ca virūkṣakaṃ
madirā ca vasā majjā mūtraṃ duṣṭajalāni ca /
madaṃ śītamanārogyaṃ bhojanaṃ tailavarjitaṃ
abhyaṅgaṃ kāñjikaṃ śītaṃ rogābhāve kaṣāyakaṃ /
vidāhi śoṣaṇaṃ mūrdhni snānamapyuṣṇavāribhiḥ
kāraṇaṃ doṣakopānāṃ nindyamanyadvivarjayet /
<pītajalajīrṇalakṣaṇam>
svasthaḥ pītvā sukhāsīnaḥ salilaṃ vāgyataḥ śuciḥ
visarjayenmalaṃ mūtraṃ tāmbūlādīṃśca varjayet /
yāvajjalaṃ pibettāvanmūtraṃ niryāti cettadā
jalaṃ jīrṇaṃ vijānīyādauṣadhena vinā yadā /
nirgacchetsalilaṃ pītaṃ tadā svasthataro mataḥ
nirgate pītasalile niḥśeṣe kṣutprajāyate /
tailābhyaṅgaṃ tataḥ kuryādvihitaṃ pathyamācaret
<jalājīrṇalakṣaṇaṃ tatparihāraśca>
parihāraṃ vinā rogā jāyante nāvicārataḥ /
śramaḥ klamaśca vamanaṃ śirastodaḥ śirobhramaḥ
salilastambhaśoṣau cābhiṣyando vegarodhanaṃ /
gulmodāvartakau vahnisadanaṃ gātrabhañjanaṃ
todo bastau mehane ca vakṣaṇe hṛdi locane /
jaṅghodveṣṭanakaṃ śvāso bhuktidveṣastvarocakaḥ
aśmarī pīnasaḥ kāsastvatisāraśca dustaraḥ /
sakṛdambhoviśoṣaścedrūkṣāyāsādikarmabhiḥ
sa doṣo na tu vijñeyo doṣastaṃbho'sakṛdyadi /
prapīte salile stabdhe cikitsātra vidhīyate
kūṣmāṇḍapatrairudaraṃ bastiṃ cācchādayetsudhīḥ /
mūtramocanakṛllepaṃ vidadhyājjalamuktaye
yadvājyadhātrīliptāṅgasnānaṃ kuryādrasāyanaṃ /
saguḍaṃ vā pibetkṣīraṃ takraṃ vā śarkarānvitaṃ
nālikerodakairvāpi sasitorvārubījakaṃ /
kaṣṭājjīrṇaṃ jalaṃ yasya bhukteḥ prāksarpirādadet
yadvā tiṣṭhecciraṃ cāpsu snāyāddhātryādibhirhimaiḥ /
yadvā stabdhe jale pīte svāduśītairviśodhayet
kṛṣṇāmadanasindhūtthaiḥ kalkairmadhuyutairvamet /
pathyācūrṇaṃ nālikerajalaiḥ pītvā virecayet
yadvā trijātakavyoṣakrimighnāmalakābdakaiḥ /
trivṛtsarvasamā yojyā hyetatsarvasamā sitā
sakṣaudragulikāṃ kṛtvā lihedambhovimuktaye /
rātrau varā sevitā cetsarvadoṣavināśinī
nābheradhaścārdrapaṭaṃ kṣaṇamātraṃ nidhāpayet /
avagāhena śītāmbho mūrdhni vā śītavāri ca
nikṣipedathavā sārdrasikatātalpaśobhite /
dhārāgṛhe vā cāsīta trapusorvārubījakaṃ
varīdrākṣāmbunā peyaṃ vā tu kāśmīrajaṃ vṛṣaṃ /
drākṣārasena vā peyaṃ karkaṭībījakāni ca
taṇḍulakṣālanajalairmadhukaṃ vātha śarkarāṃ /
sadrākṣaṃ ca guḍaṃ dārvīṃ taṇḍulodakayogataḥ
yadvā dhātrīphalarasairgostanīṃ śarkarānvitāṃ /
varīṃ vā śarkarāyuktāṃ drākṣāṃ vā mastunā saha
jalena vā guḍaṃ peyaṃ nālikerajalena vā /
tugākṣīrībhavaṃ kalkaṃ vāpi karkārubījakaṃ
kalpaṃ vā tāmalakyāśca mūlaṃ vā yaṣṭikalkakaṃ /
piśācakadalīpakvaphalaṃ kṣaudrasitānvitaṃ
nālikerajalairvāpi takrairvā mastunāpi vā /
rambhākandajalairvāpi kṣīrairvāmalakīrasaiḥ
yadvāmṛtārasairvāpi kūṣmāṇḍasvarasena vā /
dāḍimasya rasairvāpi tvabhīrośca rasaistathā
alābośca rasairvāpi pibedelāṃ saśarkarāṃ /
kadalīkandayaṣṭyāhvaśvadaṃṣṭrāśca kaśerukāḥ
tṛṇapañcakamūlāni śukrā caiva śatāvarī /
eteṣāṃ kadalīkandapramukhānāṃ kaṣāyakaṃ
sakṣaudraṃ sasitaṃ vāpi peyaṃ jalavimuktaye /
<uṣaḥpānaguṇāḥ>
evaṃ brāhme muhūrte yatpītaṃ vāri rasāyanaṃ
doṣānaśeṣānśamayedrogānapi vināśayet /
raktavātaṃ ca vātāṃśca hṛdrogaṃ śvāsakāsakaṃ
raktapittaṃ ca pittāni grahaṇīchardyarocakān /
kṣayamūrcchākuṣṭhamehamohagaṇḍārbudāngadān
gulmaplīhāśmarīśūlānāhājīrṇaviṣūcikāḥ /
krimiṃ pāṇḍuṃ kāmilāṃ ca halīmakavisarpakāḥ
vraṇaṃ ca śvayathuṃ śvitramagnisādaṃ tridhā viṣaṃ /
jatrūrdhvaguhyakānrogānapasmāraṃ ca vibhramaṃ
jvarānādhmānajaṭharamūtrāghātagudāṅkurān /
valīpalitanirmukto jīvettriśatavatsaraṃ
sthiradhīrbalavāndhīraḥ kāntaḥ kāntāmanobhavaḥ /
<nāsāpānarasāyanam>
nāsāpuṭābhyāṃ salilaṃ yastu prātaḥ pibennaraḥ
śuktimātraṃ pratidinaṃ pathyāśī vijitendriyaḥ /
indriyāṇāṃ paṭutvaṃ ca valīpalitanāśanaṃ
śatāyuṣyaṃ avāpnoti nāsārandhrarasāyanaṃ
âk, १, १९
<ṛtucaryā, kālavibhāgaḥ>
śrībhairavī /
bhagavantvatprasādena nityācārakramaḥ śrutaḥ /
svāminnaimittikācāraṃ śrotuṃ vāñchāsti me vada
śrībhairavaḥ /
tacchṛṇu tvaṃ mahādevi brūmi naimittikīṃ vidhiṃ /
kālādhīnaḥ sa tu bhavedanapāyo'mitaḥ sadā
anādinidhanaḥ sūkṣmaḥ sthūlo vyāptaḥ sadātanaḥ /
brahmādayaśca sūryādyā mahābhūtādayaḥ pare
kālānusāriṇaḥ sarve prayatne kālarūpiṇaḥ /
kālādeva hi jāyante līyante tatra sarvadā
yaḥ kālaḥ so'hameveti tvaṃ ca kālapravartinī /
tasmājjanmabhṛtāṃ janmanidhanāya nivedyate
avibhājyo hi kālo'yaṃ tathāpi pravibhajyate /
tīkṣṇasūcyābdapatraṃ tu yāvatkālena bhidyate
sa kālo lava ityuktastruṭī triṃśallavairbhavet /
tadyo'yaṃ syāttruṭiḥ kālo mātrā syāttaddvayānvitā
dṛkpakṣmaṇoḥ parikṣepaḥ sa tu mātrā praśasyate /
mātrāṣṭādaśabhiḥ kāṣṭhā kāṣṭhātriṃśadyutā kalā
kalātriṃśatkṣaṇaḥ proktaḥ kṣaṇaiḥ ṣaḍbhiśca nāḍikā /
nāḍīdvayaṃ muhūrtaḥ syāttaiścaturbhiśca yāmakaḥ
yāmaiścaturbhirdivasastathā rātrirbhavetpriye /
evaṃ divāniśaṃ kiṃ tu pūrvāhṇo daśa nāḍikāḥ
madhyāhne daśa nāḍī syādaparāhṇastathaiva ca /
pūrvarātraṃ cārdharātraṃ tathaivāpararātrakaṃ
divasaiḥ pañcadaśabhiḥ pakṣaḥ syācchuklasaṃjñakaḥ /
dvitīyaḥ kṛṣṇapakṣaḥ syāddvābhyāṃ māsastu jāyate
māsābhyāmṛtusaṃjñā syādṛtubhyāṃ kālasaṃjñakaḥ /
ṛtutrayaṃ syādayanaṃ dvābhyāṃ saṃvatsaro bhavet
aṣṭādaśaprakāreṇa kālastasmādvibhajyate /
māghādimāsāḥ kramaśo bhavanti śiśirādayaḥ
śiśiraśca vasantaśca grīṣmo varṣā śaraddhimaḥ /
ṛtavo dakṣiṇaṃ teṣāṃ kathayāmi śṛṇu priye
<hemantartusvarūpam>
tatra sūryo diśaścaiva himānīkaluṣīkṛtāḥ /
dhūmadhūmrarajomando vāyuḥ śītaprabodhanaḥ
romāñcakārī kaubero lavalyaḥ puṣpitāstadā /
puṃnāgalodhraphalinīpuṣpāmoditaṣaṭpadāḥ
gajavājīgomahiṣīkākājādyāśca garvitāḥ /
saritprāleyapaṭalasaṃchannaśakunādayaḥ
soṣṇabāṣpajalāḥ kūpāḥ paśya haimantike ṛtau /
<śiśirartusvarūpam>
evaṃ hi śiśire kāle cayaṃ yāti kaphaḥ svataḥ
<vasantartusvarūpam>
vasante vimalā dikkāḥ sūryaścāruṇadīdhitaḥ /
malayānilasañcāro navapallavaśobhitāḥ
navīnatvakpalāśāḍhyā vṛkṣāḥ sarvatra puṣpitāḥ /
sahakāśokabakulamādhavīcampakodbhavaiḥ
palāśakādimaiḥ puṣpaiḥ pravibhāti vanasthalī /
bhramadbhramaranidhvānakokilālāpasaṃkulā
śleṣmakopaśca bhavati kālaḥ sarvottamo hyayaṃ /
<grīṣmartusvarūpam>
grīṣme tīkṣṇakaraścaṇḍo'tasīkusumasannibhaḥ
saṃtāpitamahīdikkaḥ śoṣitāśeṣabhūrasaḥ /
dāvāgninātijvalitā diśo bhūmiśca dhūsarāḥ
nairṛto vāyuratyugro vātyā cogrāsukhā bhavet /
ātapasvedapavanaiḥ prāṇino jvaritā iva
saṃtaptakroḍamahiṣamātaṅgairākulīkṛtāḥ /
caṇḍāśukiraṇottaptaśuṣkasvalpajalānvitāḥ
kallolitāstaṭākādyāḥ saṃtaptajalajantavaḥ /
jīrṇaśuṣkaviśīrṇaiśca parṇaiśca patitairdrumāḥ
soṣmāśchāyāvihīnāśca vāyuvyākulitā bhṛśaṃ /
śuṣkapatralatāgulmāḥ śirīṣāḥ kusumojjvalāḥ
śleṣmakṣayaścānudinaṃ tasmādvāyoścayo bhavet /
<varṣartusvarūpam>
varṣartau paścimo vāyurmahī navatṛṇāvṛtā
bhinnaistathāñjanābhaiśca jaladaiśchāditākhilā /
śakragopāvṛtā pṛthvī sarvasasyamanoharā
bhūlatānivahacchannā jalaklinnā ca paṅkilā /
mattakekikulakrīḍānṛttavistīrṇapiñchakā
bhekabhīkaranidhvānabadhirīkṛtadiṅmukhā /
kadambakadalījātikuṭajāmodamedurā
dhārādharāmbudhārābhighātanaṣṭasaroruhā /
prabhūtasalilāpūrṇasopānā dīrghikā bhṛśaṃ
patisaṃyogasadṛśamahākārā mahājalāḥ /
pūrṇobhayataṭāntāśca nadyaḥ sakaluṣodakāḥ
nabhaḥ stanitajīmūtaprodyadvidyutpradīpitaṃ /
anyonyāmbudasaṃghaṭṭajātanirghoṣabhīkaraṃ
indracāpalasanmeghacchāditārkendumaṇḍalaṃ /
vanaṃ hṛṣṭājamahiṣakiṭicātakasaṅkulaṃ
śleṣmā kṣīṇataro vāyoḥ kopaḥ pittacayastadā /
<śaradṛtusvarūpam>
śaradi sphuritābhāśca bhānostīkṣṇā marīcayaḥ
prakṣīṇavārivimalavāridonmuktamārgakāḥ /
jyotsnāmṛtarasāsiktamoditākhilajantavaḥ
sphuritoḍukulākīrṇā rātrayaśca manoharāḥ /
vimalākāśarucirāḥ kāmalīlotsavapradāḥ
mahī cāśyānapaṅkā ca kaṇikāpūrṇaśālikā /
sadasyaḥ phullakamalakumudotpalamaṇḍitāḥ
prahṛṣṭamīnahaṃsālīlīlālolataraṅgikāḥ /
amalāmbusarākīrṇāḥ snānapānahitapradāḥ
diśaḥ praphullarucirakāśacāmaraśobhitāḥ /
vimalāmoditakroñcamallikāparimaṇḍitāḥ
saptacchadarajoyogadṛptadantikulaṃ vanaṃ /
prakṣīyate tadā vāyuḥ pittaṃ kupyati pārvati
<ādānavisargakālasvarūpam>
divāniśādimadhyānte śleṣmapittasamīraṇāḥ /
kupyanti ṛtavaḥ sarve pravartante kramācchive
dinamāgneyarūpaṃ syādrātriḥ saumyamayī bhavet /
dvau ca pakṣau tadā devi ṛtū hemantaśaiśirau
tau ṛtū himakālaḥ syāduṣṇau madhunidāghakau /
prāvṛṭśaradṛtū jñeyau varṣākālaḥ sa ucyate
ṛtubhiḥ śiśirādyaistattribhiḥ syāduttarāyaṇaṃ /
tadā jñeyamiti jñeyamādānaṃ tadbhavetpriye
sūryānilau svabhāvena bhūmisaumyarasāpahau /
kiṃtu mārgavaśādetāvatyuṣṇakhararūkṣakau
ādadāte balaṃ tejaḥ prāṇināṃ prativāsaraṃ /
tiktaḥ kaṣāyakaṭukau prabalāḥ syuryathottaraṃ
prāvṛḍādyaiśca ṛtubhistribhiḥ syāddakṣiṇāyanaṃ /
etatsomātmakaṃ viddhi visargākhyamiti smṛtaṃ
prakṛtyā śītalā vṛṣṭyā vāyusomāmbudāḥ paraṃ /
balinaḥ syuryatastasmātsūryaḥ kṣīṇarucirbhavet
gate bhūtalatāpe'sminprāṇināṃ prativāsaraṃ /
kālo balaṃ visṛjati prabalāḥ syuryathottaraṃ
atrāmlalavaṇau svādū rasāḥ snigdhā bhavanti hi /
hemante śiśire pūrṇaṃ madhau śaradi madhyamaṃ
grīṣme prāvṛṣi śītaṃ syātsarveṣāṃ prāṇināṃ balaṃ /
<hemantartucaryā>
rasasya balinaḥ śītasaṃvṛtatvāddhimāgame
koṣṭhāgneścāvikīrṇatvātpiṇḍito jaṭhare yataḥ /
tato balīyānkoṣṭhāgnistasminsvalpāśano yadi
vāyunā dīpyate vahniḥ paceddhātūnrasādikān /
tasmāddhimāgame sevyo madhuro lavaṇāmlakaḥ
atha dairghyānniśānāṃ tu kṣudhā prātastarāṃ bhavet /
dinacaryāprakāreṇa visṛjanmalamūtrakaṃ
dantakāṣṭhādikaṃ sarvaṃ vidadhyātparameśvari /
tato mūrdhārhavātaghnatailenābhyaṅgaṃ ācaret
gātrābhyaṅgaṃ mardanaṃ ca yāvacchakyaṃ ca yathāsukhaṃ /
kuśalairbāhuyuddhaṃ ca yāvacchakyaṃ bhajettataḥ
godhūmacaṇakairmudgairhṛtatailo yathāvidhi /
snātvā kauśeyeke rakte laghunyuṣṇe susāndrake
vāsasī paridhāyaiva kastūryā kuṅkumena ca /
kālāgarudraveṇaiva carcāṃ kurvīta vigrahe
dhūpayeddehacikurānkālāgarujadhūpataḥ /
campakaṃ bakulaṃ puṣpaṃ śatapatraṃ ca kaitakaṃ
javādyairupaliptāni kṛtvā śirasi dhārayet /
guḍāsavaṃ madyamaṇḍaṃ madyaṃ māṃsaṃ ca meduraṃ
snigdhaṃ māṃsarasaṃ soṣṇaṃ māṣagodhūmapiṣṭajān /
ikṣukṣīravikārāṃśca soṣṇamannaṃ tilodbhavaṃ
śauce sukhoṣṇaṃ salilaṃ soṣmalaṃ cāru mandiraṃ /
śayanaṃ kauthakaślakṣṇamṛdulājinakambalaiḥ
prāvāraiḥ śubhakauśeyaiḥ krameṇāstṛtamujjvalaṃ /
bhajedavṛddhasūryāṃśūnpṛṣṭhabhāgena śāmbhavi
svedaṃ copānahaṃ nityaṃ hasantītīvratāpite /
garbhagehe nivāsaṃ ca vṛttapīnonnatastanīḥ
rathāṅgavṛttasuśroṇyo rambhāstambhorumaṇḍitāḥ /
madyapānamadonmattā vastrasraggandhaśobhitāḥ
priyāḥ prītāḥ samāśliṣyenna bādhā śītadoṣajā /
kastūrī kuṅkumaṃ candraṃ lavaṅgaṃ jātikāphalaṃ
pratyekaṃ niṣkamekaṃ syātsāraḥ khadirasambhavaḥ /
yuñjyātṣoḍaśaniṣkaṃ ca sarvaṃ peṣyaṃ himāmbunā
gulikāṃ maricākārāṃ kuryāddaurgandhyanāśinīṃ /
vātaśleṣmaharā rucyā guṭikaiṣā prakīrtitā
guṭyanvitaṃ ca tāmbūlaṃ yatheṣṭaṃ bhakṣayetsadā /
evaṃ hemantacaryā syātśiśire'pyamumācaret
śleṣmā citaḥ syānnitarāṃ bhajeddhaimantikaṃ vidhiṃ /
atrādānabhavaṃ rūkṣaṃ bhavecchīto mahattaraḥ
<vasantartucaryā>
śiśire tu citaḥ śleṣmā vasante'rkāṃśuvidrutaḥ /
nāśayejjāṭharaṃ vahniṃ svayaṃ toyasvabhāvataḥ
janayedrogamakhilaṃ tasmācchīghraṃ kaphaṃ jayet /
atha vāsantikāṃ caryāṃ kathayāmi mama priye
tīkṣṇāñjanacchardinasyairvyāyāmodvartanairapi /
pādābhyāṃ mardanenoṣmavārisnānena taṃ haret
kāṣāyaraktakausumbhakauśeyavasanāni ca /
paridhāya sakarpūrāgaruṇāṅgāni dhūpayet
kastūrīkuṅkumahimaiścandanairlepayettanuṃ /
cūtacampakapunnāgapūgakesarapāṭalaṃ
mādhavīketakīmallikāśokanavamālikāḥ /
javādyairlepitāḥ kṛtvā vahetkalhāramutpalaṃ
madyaṃ pañcavidhaṃ proktaṃ sarvavyādhiharaṃ paraṃ /
mādhavāriṣṭamārdvīkāsavaśīthuritīritāḥ
kṣaudrairmadakaradravyai racito mādhavaḥ smṛtaḥ /
ciraṃ madakaradravyaṃ khanitvā sthāpitaṃ bhuvi
ariṣṭo'yamiti jñeyo mārdvīko gostanībhavaḥ /
āsavo madakṛddravyasavanādvā samudbhavaḥ
śīthurikṣurasājjātaḥ sevyāḥ pañca mayā matāḥ /
kāminīvadanāmbhojavāsitāścittahāriṇaḥ
puṣpādivāsitā hṛdyāḥ kāntānayanarañjitāḥ /
purāṇāḥ kaṭukāstiktāḥ kaṣāyāḥ śleṣmahāriṇaḥ
mātuluṅgāmrajambūnāṃ patrapuṣpaphalānvitāḥ /
suhṛdbhiḥ saha jaṃbīrarasārdrakapalāṇḍukaṃ
jāṅgalaṃ palalaṃ śūlyaṃ tadrasaṃ ca kṛtaṃ navaṃ /
purāṇakṣaudragodhūmayavaṣaṣṭikaśālikān
bhajetkaphaghnaṃ śākaṃ ca vyañjanaṃ pānakaṃ tathā /
amadyapastu śuṇṭhyambu mustāmbu kṣaudravāri vā
khadirāsanasārotthakvathitaṃ vāri vā pibet /
udyāne saudhakācādyairmaṇinīkāśarocibhiḥ
kuṭṭimairmaṇḍite cārumaṇḍape suratocite /
kokilālāparucire sugandhikusumojjvale
bahupādapasacchāyāvāritoṣṇāśudīdhitau /
samantātsalilāpūrṇakulyābhiḥ śītalīkṛte
malayānilasañcāraśamitaśramavāriṇi /
nānāprasūnasubhagaśākhinīnālanandite
lambamānasugandhasraṅmakarandābhiṣecite /
uśīrapāṭalīpaṅktiśobhite bisavistṛte
puṣpairākīrṇite mandatālavṛntānilojjvale /
samāsīnaḥ priyālāpacaturāḥ kāmalolupāḥ
kandarpadarpasarvasvāḥ sūkṣmasvacchāṃbarāḥ priyāḥ /
taruṇī ramayangoṣṭhīḥ kurvaṃstābhirmanoharāḥ
suhṛdbhirāptaiḥ sahito madhyāhnaṃ gamayetsukhī /
atiśītagurusnigdhasvādvamlalavaṇāni ca
tilekṣukṣīravikṛtidivāsvapnātipicchilaṃ /
matsyaṃ kṣārodakaṃ pūpaṃ śleṣmalaṃ varjayenmadhau
<grīṣmartucaryā>
grīṣme hyatyarthatīkṣṇaḥ syādgharmabhānurbhuvo rasān /
snigdhānguṇāṃśca kṣapayetkaphastasmātkṣayaṃ vrajet
tena vāyuścitaḥ syācca pūritaiḥ śītalairjalaiḥ /
candanāgarukastūrīkuṅkumaiśca sugandhibhiḥ
prasūnairvividhaiḥ phullairvāsite mallikādibhiḥ /
kāminīpīnavakṣojadaghnāmbuni suśodhite
hrade vā dīrghikāyāṃ vā saṃskṛtāyāṃ yathāvidhi /
ā karṇapūrṇanayanavirājitamukhendubhiḥ
mṛṇālabhūṣaṇodbhāsiśirīṣamṛdubāhubhiḥ /
karpūramuktākusumamālāmalayajojjvalaiḥ
sūkṣmakausumbhavasanabaddhamadhyanitambibhiḥ /
svanūpuraravākṛṣṭasārasārāvarañjitaiḥ
jalakrīḍāticaturaiḥ saṃyuktaḥ kāminījanaiḥ /
saṃkrīḍeta karonmuktavārisiktāṅganāmukhaḥ
drutiśṛṅgamukhotsṛṣṭavārisecitavigrahaḥ /
tābhirbhujāntaraṃ śliṣyankurvanlīlāṃ muhurmuhuḥ
uttīrya ca vapurvastrairudvartya cikurānsukhaṃ /
svacche sūkṣme kaṣāye ca vasane dhārayettataḥ
candanāgarukarpūrairdhūpayetkeśavigrahau /
śrīkhaṇḍacandrakastūrīpaṅkacarcitavigrahaḥ
nepālamālatīmallīpāṭalīśatapatrakāḥ /
saugandhikaṃ maruvakaṃ hrīveraṃ ca mṛgāṇḍajaiḥ
sugandhatailairliptāni dhārayetkusumāni ca /
atra madyaṃ na peyaṃ syādathavā madyasātmyakaiḥ
svalpaṃ peyaṃ tu teneṣanna tṛptiścettadā jalaiḥ /
svādubhirbahubhiryuktaṃ pibenmadyaṃ yathāsukhaṃ
tathā nocedbhaveddhātuśoṣo'ntardāhamohabhāk /
śithilāvayavakṣīṇaprāṇabuddhibalaḥ priye
madhuraṃ śītalaṃ snigdhaṃ dravaṃ laghu hitaṃ bhajet /
sadyaḥ saśarkaraṃ lihyācchāleyaṃ jāṅgalaṃ palaṃ
ameduraṃ māṃsarasaṃ rasālāṃ pānakaṃ pibet /
pañcasāraṃ ca rāgaṃ ca ṣāḍavaṃ cāthavā hitaṃ
<rasālāpānake>
śarkarāmaricopetaṃ dadhi hastaviloḍitaṃ /
etadrasālā vikhyātā rambhāpanasacūtajaiḥ
phalaiḥ saśarkarāmbhobhirnavamṛtpātragaṃ kṛtaṃ /
īṣadamlamiti khyātaṃ pānakaṃ taddhitaṃkaraṃ
<pañcasāraḥ>
mṛdvīkārājakharjūramadhūkakusumāni ca /
śrīparṇīkṣudrakharjūrīparipakvaphalāni ca
saśarkarāmbu nikṣipya dṛḍhaṃ hastena peṣayet /
saṃsthāpya navamṛdbhāṇḍe hyanyedyurvastraśodhitaṃ
pañcasāra iti khyāto hṛdyo vātakaphāpahaḥ /
<rāgaṣāḍavau>
sitākṣaudrādimadhuradravyayuktaṃ phalaṃ ca yat
svacchaṃ rāga iti jñeyaḥ sarvasantāpanāśanaḥ /
ayameva tu sāndraścellehyaṃ ṣāḍava īritaḥ
sa ca vastreṇa saṃśuddhaḥ peyaṣāḍava ucyate /
etatpañcavidhaṃ pānaṃ pāṭalīcampakādibhiḥ
elayā vāsitaṃ śuddhaṃ mṛdbhāṇḍe sthāpite nave /
uśīratālavṛntasya vāyunā śītalīkṛtaṃ
mocacocadalopetameṣā sāmānyasaṃskṛtiḥ /
atha nūtanabhāṇḍāntaḥ pūritaṃ svādu nirmalaṃ
pāṭalīketakīpuṣpakarpūrasurabhīkṛtaṃ /
sāndrāṃbareṇa saṃvītaṃ tālavṛntaiḥ suśītalaṃ
pibejjalaṃ tālasālapūgakharjūrapādapaiḥ /
nālikerāmrapanasajambūpunnāgacampakaiḥ
karapraceyavyālambiphalapuṣpakagucchakaiḥ /
drākṣāstabakasaṃchannaśākhāntaritarājitaiḥ
mādhavīstabakālīnabhṛṅgagītābhinanditaiḥ /
nānāsugandhitarubhirvāryamāṇārkadīdhitau
haṃsasārasakāraṇḍaśobhamānasarovare /
paritaḥ pravahatkulyātaraṅgānilaśītale
nṛtyatkekikalākīrṇakokilālāpaśobhite /
śārikāśukasaṃlāpamuhyanmānavatījane
udyāne bālakośīravṛtau salilasecite /
mṛṇālapadmakalhārotpalapallavanirmite
sugandhipuṣpamālābhirlambamāne suśītale /
ārdrāmbaraiśca racitacchāyānavapaṭālike
mādhavīmaṇḍape ramye sarvasantāpahāriṇi /
kadalīmṛṇālakusumapallavaiḥ parikalpitāṃ
cārūttamacchadapaṭāṃ himāmbupariṣecitāṃ /
śayyāmatyantamṛdulāṃ santāpaśramahāriṇīṃ
tuṣāraśītalataraiścarmavastrābhipūritaiḥ /
sūkṣmairjalalavaiḥ siktaḥ savayobhiḥ samanvitaḥ
madhyāhnaṃ gamayedevaṃ tathā dhārāgṛhe'thavā /
dīvyanpustamayīkāntāstanahastamukhacyutaiḥ
bālośīrāmbubhiḥ śīte svacchasphaṭikapaṭṭake /
karpūracandanālipte luṭhaṃstāpapraśāntaye
pratyagrasnānaśītāṅgyo muktābharaṇabhūṣitāḥ /
mṛṇālacandanālepā mṛṇālavalayānvitāḥ
svacchāmbarātirucirāḥ pramadāstāpahāriṇīḥ /
cumbanāliṅganasparśaistoṣayanparihāsayan
puṣpamālāviracitavitānapariśobhite /
śītāṃśukiraṇasparśadravaccandropalojjvale
candrikākāntilasite mandānilavirājite /
saudhasthale samāsīnaḥ śaśāṅkakiraṇāhvayān
bhakṣānaśnīta tārendukiraṇaiḥ śītalīkṛtaṃ /
saśarkaraṃ pibetkṣīraṃ māhiṣaṃ balakṛddhitaṃ
nidāghahaṃ śarīrasya mālācandanadhāriṇaḥ /
svacchāṃśukāvṛtāṅgasya samāptaratikarmaṇaḥ
jalārdrāṃśukavātena tālavṛntānilena ca /
vistāritābjapatrasya vījanaiścāmbuvarṣibhiḥ
mayūratālavṛntaiśca tathā ca haricandanaiḥ /
karpūramallikāmuktāmālābhirmadhuraiḥ priye
śārikāśukabālānāṃ ālāpairbisabhūṣaṇaiḥ /
phullakalhārakamalanīlotpalavirājitaiḥ
karpūracandanālepaiḥ kāntaiśca pramadājanaiḥ /
tāpaḥ saṃhriyate cāsya cādānoṣṇābhitāpinaḥ
saktukaṭvamlalavaṇarūkṣāyāsātapāṃstyajet /
<varṣartucaryā>
athāto vārṣikīṃ caryāṃ śṛṇu vakṣyāmi bhairavi
ādānakṣīṇadhātūnāṃ narāṇāṃ jaṭharānalaḥ /
kṣīṇo'pi varṣāsamaye doṣaiḥ sīdati satvaraṃ
savārivāridavrātatirohitadivākare /
vyomni jhañjhāsamīreṇa śītalena tuṣāriṇā
vātaḥ syātkupito'tyantaṃ prataptāyā nidāghataḥ /
bhūmermeghādisiktāyā bāṣpaiḥ kālasvabhāvataḥ
amlapākaiśca lūtādimalinaiḥ salilaistathā /
pittaṃ kupyati cātyarthaṃ durdinatvācca jāṭharaḥ
vahniḥ sīdati tenaiva śleṣmā kupyati dustaraḥ /
evamanyonyaduṣṭāḥ syurdoṣāḥ sādhāraṇaṃ tataḥ
mardanaṃ ca śiro'bhyaṅgaṃ tailairnārāyaṇairbhajet /
uṣṇodakaiśca bahubhiḥ snātvā saṃmārjayettanuṃ
raktaṃ cāpyathavā śuklaṃ māñjiṣṭhaṃ vātha dhārayet /
sāndreṇāgarudhūpena śarīraṃ dhūpayecchive
kastūrīṃ kuṅkumaṃ cāru bhajetkālāgarudravaṃ /
kuṭajaṃ ketakīṃ jātiṃ maruvaṃ karavīrakaṃ
snigdhajāṅgalamāṃsāni saṃskṛtāṃstadrasānapi /
mudgāḍhakakulutthānāṃ pibedyūṣaṃ ca saṃskṛtaṃ
ariṣṭākhyaṃ ca maireyaṃ purāṇamathavā pibet /
sauvarcalayutaṃ mastu pañcakolarajoyutaṃ
bhajeduṣṇakaraṃ sarvaṃ śuddhakoṣṭho bhavennaraḥ /
kuryātkaṣāyabastiṃ ca jīrṇadhānyāśanaṃ bhajet
divyaṃ vā kaupamudakaṃ śṛtaṃ peyaṃ sukhāvahaṃ /
atyantavātavarṣe'hni prāyeṇa lavaṇāmlakaṃ
madhuraṃ laghu sakṣaudraṃ śuṣkanistālitāni ca /
vyañjanāni ca tailaṃ ca vaṭakānparpaṭānbhajet
yathāsukhaṃ ca tāmbūlaṃ kastūrīphalasaṃyutaṃ /
netevanīsyādagarudhūpitāmbaramāvahet
sugandhāvayavastiṣṭhetsaudhe bhūbāṣpavarjite /
tuṣāraśītarahite suramye'garudhūpite
divāsuptiṃ nadītoyaṃ saktuṃ jalaghṛtāplutaṃ /
vyāyāmamarkakiraṇānsaṃgamātyantikaṃ tyajet
<śaradṛtucaryā>
athātaḥ śāradīṃ caryāṃ vakṣyāmi śṛṇu vāṅmayi /
varṣartau śītavṛṣṭibhyāṃ sahasaiva raveḥ karaiḥ
taptāṅgānāṃ nṛṇāṃ pittaṃ citaṃ vṛṣṭau tu śārade /
sutarāṃ kupyati tadā tasmātpittāpanuttaye
pittaghnatailenābhyaṅgaṃ mardanaṃ mṛdu kalpayet /
sukhoṣṇavāriṇā snānaṃ śuklakāṣāyamambaraṃ
dhṛtvā cāgarukarpūradhūmenāṅgāni lepayet /
bhadraśrīhimaliptāṅgaḥ ketakībhallakāni ca
campakāmbujapatrāṇi vahenmṛgamadānvitaṃ /
virecanaṃ sirāmokṣaṃ tiktājyāsvādanaṃ bhajet
śāligodhūmamudgaṃ ca paṭolakṣaudraśarkarāḥ /
jāṅgalaṃ piśitaṃ tiktaṃ kaṣāyaṃ madhurānbhajet
bubhukṣitastu laghvannaṃ dhātrīṃ śīthuṃ ghṛtaṃ payaḥ /
pānakaṃ yāvasaṃ cekṣunālikerodakaṃ navaṃ
agastyodayasaṃśuddhanirviṣaṃ laghu śītalaṃ /
arkendukiraṇottaptaśītaṃ haṃsodakaṃ pibet
maudgayūṣaṃ pradoṣe tu himacandanacarcitaḥ /
sugandhamālānirdhautavasanālaṃkṛtaḥ sukhī
muktāmālāpariṣkāraḥ sugandhośīralepitaḥ /
ramyārāmāparivṛte harmye jyotsnātisundare
samāsīnaścandrapādānseveta taruṇīyutaḥ /
svādansvādaṃścekṣudaṇḍānpittaghnamadirāmapi
pāyaṃ pāyaṃ sukhaṃ tiṣṭhankrīḍayankāminījanaṃ /
yavakṣārādikānkṣārānhimaṃ ātṛpti bhojanaṃ
tilatailaṃ ravikarāndivā nidrāṃ vasāṃ dadhi /
tīkṣṇaṃ madyaṃ tyajedvastu prācīvāyuṃ ca pittakṛt
<sarvartusādhāraṇī caryā>
atha sādhāraṇī caryā saṃkṣepādvakṣyate śive /
svādvamlalavaṇānprāyo himavarṣāgame bhajet
tiktoṣaṇakaṣāyāṃśca vasante nitarāṃ bhajet /
nidāghe madhuraprāyaṃ bhajedvarṣātyaye punaḥ
tiktasvādukaṣāyāṃśca varṣartau ca bhajetkramāt /
madhau rūkṣoṣṇamaśnīyādgrīṣme snigdhaṃ ca śītalaṃ
prāvṛṭśiśirahemante snigdhaṃ coṣṇataraṃ bhajet /
meghātyaye rūkṣaśītaṃ vidhinānena sevayet
tattadṛtūktānadhikānrasānseveta cānvahaṃ /
anyānapi rasānsarvānalpamātraṃ yathāruci
ekasyāntyaṃ ca saptāhamanyasya dinasaptakaṃ /
evaṃ caturdaśadinaṃ ṛtusaṃdhiriti smṛtaḥ
vartamānāmṛtoścaryāṃ mandaṃ mandaṃ samutsṛjet /
āgāmina ṛtoścaryāṃ ṛtusaṃdhau bhajetkramāt
sātmyadravyavisargācca hyasātmyadravyasevanāt /
rogā bhavanti tasmāttacchīlatyāgau śanairvrajet
ṛtucaryāmiti bhajannāyurārogyaṃ āpnuyāt /
<annapākakramo dhātumalādyutpattikramaśca>
annapākakramaṃ vakṣye samāsena surārcite
bhuktamannaṃ ca sakalaṃ koṣṭhakaṃ prāṇavāyunā /
āhṛtaṃ taddravairbhinnasaṃghātaṃ mārdavaṃ punaḥ
snehena nītaṃ koṣṭhāgnirāmāśayagataṃ pacet /
samānavāyunoddīpto jāṭharastu yathā bahiḥ
sthālīsthaṃ taṇḍulaṃ toyaṃ pacedannaṃ ca pāvakaḥ /
bhuktamātreṇa tatsarvaṃ ṣaḍrasaṃ madhurāyate
pacyamānaṃ kaphotpādyaiḥ phenaḥ syānmadhurādibhiḥ /
phenastu kaphatattvaṃ yātyamlatāṃ ca vidāhataḥ
āmāśayāccyutaṃ tacca pittaṃ bhavati nirmalaṃ /
pakvāśayamanuprāptamagninā pariśoṣitaṃ
piṇḍitaṃ paripakvaṃ syānmahataḥ pākataḥ kaṭuḥ /
pārthivaścāpya āgneyo vāyavyaśceti nābhasaḥ
pañcoṣmāṇaḥ pārthivādīnannānanu pacanti ca /
pañcāhāraguṇānpakvāṃstathā bhūtaguṇānapi
pṛthakpṛthakyathāsvaṃ ca puṣṇantyete yathāsukhaṃ /
bhaumo bhaumāṃstathaivānyānanye dehagatānkramāt
pakvaṃ tadannaṃ dvividhaṃ kiṭṭasāraprabhedataḥ /
kiṭṭaṃ tu dvividhaṃ cācchaṃ mūtraṃ sāndraṃ śakṛdbhavet
punaḥ sāraṃ pacantyeva yathāsvaṃ sapta vahnayaḥ /
dhātugāstu tato devi rasādraktaṃ bhavettataḥ
māṃsaṃ māṃsādbhavenmedastasmādasthi prajāyate /
asthno majjā tataḥ śukraṃ śukrādgarbho bhavetpriye
prasādaśeṣajānvakṣye rasātstanyamasṛktataḥ /
sirāśca kaṇḍarā māṃsātṣaṭtvacaśca vasā bhavet
medasaḥ snāyusandhī ca śeṣaṃ naśyatyataḥ paraṃ /
rasasya kiṭṭaṃ śleṣmā syādasṛjaḥ pittameva ca
māṃsasya kiṭṭaṃ khamalā medaso gharmavāri ca /
asthno romāṇi keśāḥ syurmajjāyāstvakṣiviṭtvacāṃ
snehaḥ śuklasya caujaḥ syātkramāddhātumalāḥ smṛtāḥ /
kiṭṭaṃ prasādo bhavati dhātūnāṃ paripākataḥ
itaretarasaṃstambhā dhātusnehaparamparā /
āhārātsādhu jīrṇādyo jātaḥ sāro raso hi saḥ
tasmādrasastu dhātūnāṃ raktādīnāṃ ca vardhanaḥ /
narāṇāṃ dhātavaḥ sapta santi strīṇāṃ yathā tathā
puṃsāṃ śuklaṃ ca śirasi nārīṇāṃ hṛṣṭamānase /
patisaṅge tu tacchuklaṃ sravanti smaramandire
taccāmbusadṛśaṃ svacchaṃ saumyaṃ garbhāya no bhavet /
bhuktamannaṃ divārātraṃ śuklavṛddhiṃ karoti tat
saptāhādacchaśuklaṃ syānmāsādgarbhakṣamaṃ hi tat /
evaṃ pākakrameṇaiva bhavetṣāṇmāturāṃbike
vṛṣyauṣadhaprabhāveṇa sadyaḥ śuklādi jāyate /
caṅkramadbhojyadhātūnāṃ parivṛttiḥ sadā bhavet
<pācakāgnisvarūpam>
jāṭharo bhautikaścaiva dhātavīyo'gnayaḥ smṛtāḥ /
eteṣu jāṭharaḥ śreṣṭho yenānnaṃ paripacyate
sa eva mūlaṃ sarveṣāmagnīnāṃ tatkṣaye kṣayaḥ /
tadvṛddhau ca bhavedvṛddhistanmūlaṃ jīvitaṃ balaṃ
devi tasmāddhitaiḥ sātmyairannapānākhyadārubhiḥ /
pālayettaṃ prayatnena tadāyattā hyarogatā
caturvidhaḥ sa evāgnistīkṣṇo mandaḥ samo'samaḥ /
pittābhimūrchite vāyau samāne tīkṣṇapāvakaḥ
asamyagbahu vā bhuktaṃ pacecchīghraṃ tu pittajān /
rogānkuryāttu mandāgniḥ samāne kaphapīḍite
samyagbhuktaṃ mitaṃ vāpi hitaṃ cānnaṃ cirātpacet /
vaktraśoṣādhmānatāśca gauravaṃ cāntrakūjanaṃ
āṭopamasakṛtkuryācchleṣmajānāmayānapi /
svasthānasthe samāne tu samo'gnirabhidhīyate
samyagbhuktaṃ pacetkāle tvārogyaphalado bhavet /
asamo'gniramārgasthe samāne syātsubhojanaṃ
cirātpacettu durbhuktaṃ acirādvātajāngadān /
kuryāttasmādapramattaḥ samāgniṃ rakṣayetpriye
yāmadvaye pacettīkṣṇaḥ ṣaḍyāmānmandapāvakaḥ /
kṛcchrādannaṃ samāgnistu caturyāmātpacetsukhaṃ
asamāgniḥ kadācittu śīghraṃ vā mandameva vā /
nābhisthāne sthito vahniḥ sarveṣāṃ prāṇināmapi
gajoṣṭraturagādīnāṃ vahniraṅguṣṭhamātrakaḥ /
paśumartyamṛgāṇāṃ ca yavamātrānalo bhavet
gṛdhrolūkabakādīnāṃ jāṭharāgnistilonmitaḥ /
kṛmikīṭādijantūnāṃ keśamātro hutāśanaḥ
pradīpto jāṭharo vahnirādāvannaṃ pacettataḥ /
annābhāve paceddoṣāndoṣe kṣīṇe pacettataḥ
dhātūndhātukṣaye prāṇānsaṃharetprāṇināṃ paraṃ
âk, १, २०
<yogarasāyanam>
śrībhairavī /
devadeva kṛpāmbhodhe kālakandarpanāśana /
aṣṭamūrte mahāmūrte pañcakṛtyaparāyaṇa
prapañcitaṃ jagatsarvaṃ tryambaka tripurāntaka /
jaṭākalitabhogīndraphūtkāraklāntacandramaḥ
sūryenduvahninayana smerapañcānana prabho /
kuṇḍalāhiphaṇāratnadyotamānakapolabhūḥ
kundāgradantasubhagapallavādharaśobhita /
hālāhalāsitagala saptabhogīndrabhūṣaṇa
mahāhivalayaprodyadaṣṭādaśabhujojjvala /
sarvadivyāyudhopeta varavyāghrājināṃbara
namatsurāsurādhīśamakuṭotpalaraśmibhiḥ /
nīrājitapadadvandva yogijanmajarāpaha
saccidānandavibhava prasanna karuṇāmbudhe /
oṅkāragamya vimalātarkyācintyāprameya bhoḥ
stotā stutyaḥ stutistvaṃ hi kartā kāryaṃ ca kārakaḥ /
sarvo'pi hi tvamevāsi prasīda parameśvara
tvanmāyayā jagatsarvaṃ sṛṣṭaṃ trātaṃ hataṃ tathā /
tvaṃ bhūstvamāpastvaṃ vahnistvaṃ vāyustvaṃ nabhaḥ śaśī
ravistvaṃ paramātmā tvaṃ guṇāstvaṃ prakṛtistathā /
puruṣastvaṃ manastvaṃ ca buddhiścittamahaṃkṛtiḥ
rasāyanaṃ ca sakalamākhyātuṃ ca savistaraṃ /
ājñāpayāhaṃ yadi te hṛdyā prāṇapriyā vibho
jīvanmuktiḥ kathaṃ nātha yogarūpaṃ ca kīdṛśaṃ /
anugṛhṇīṣva deveśa sukhopāyaṃ bhavāpahaṃ
śrutvā stutiṃ smitamukho bhairavaḥ parayā mudā /
uvāca devīṃ kalyāṇīṃ parvatādhipanandinīṃ
śrībhairavaḥ /
sādhu sādhu mahāmāye sarvaṃ vetsi sanātane /
tathāpi pṛcchasīśāni lokānāṃ hitakāmyayā
pravakṣyāmi samāsena sāvadhānaṃ śṛṇu priye /
tvatto'nyā vallabhā kā me rahasyārthavibhāṣaṇe
<jīvanmuktalakṣaṇam>
śṛṇu vakṣyāmi deveśi jīvanmuktasya lakṣaṇaṃ /
kāmaṃ krodhaṃ bhayaṃ lobhaṃ madaṃ mohaṃ ca matsaraṃ
mānaṃ lajjāṃ kulaṃ śīlaṃ kutsāṃ dambhaṃ ca vañcanāṃ /
avidyāṃ jaḍatāṃ garvaṃ śītamuṣṇaṃ tathātapaṃ
vātaṃ sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca pāpaṃ puṇyaṃ hitāhitaṃ /
tāpatrayaṃ putramitrakalatrādīni yastyajet
na saktaḥ sarvaviṣaye tattvacintāparāyaṇaḥ /
padmapatraṃ ivāmbhobhirnirliptahṛdayo bhavet
maitrīkṛtātaṭopekṣāmadaitairmaṇḍitāśayaḥ /
aihikāmuṣmikasukhaprāptikāryāviraktadhīḥ
nityānityavivekajño hyantaḥkaraṇanigrahaḥ /
jarāmaraṇahīnaśca śivasāmarasātmavān
jīvanmuktaḥ sa vijñeyastīrṇasaṃsārasāgaraḥ /
devadaityādibhirvandyaḥ sa sevyaḥ sa guruḥ śivaḥ
yathāhaṃ sarvalokeṣu pūjanīyo maheśvari /
tathāsau sarvalokeṣu sarvaiḥ sampūjyate sadā
dehānteṣu tu muktiryā prāṇināṃ sāprayojanā /
dehānte dehinaḥ sarve muktiṃ yānti na saṃśayaḥ
bhagasaṃdrāvaṇānmuktirbhaveccedgardabhādayaḥ /
pakṣiṇo vṛṣabhā meṣāḥ kiṃ muktāstripurāmbike
retoviṇmūtrasevāyāṃ yadi muktirbhavetpriye /
kapiśca sūkarādyāśca kathaṃ muktā bhavanti te
na kevalāmaratvācca na śivatvādbhavettathā /
taddvayormelanācca syājjīvanmuktiriyaṃ smṛtā
sarvasminsamaye śāstre muktirastyantakālajā /
na dṛśyate karāntasthamaṇivatsā ca śāmbhavi
atigopyamavācyaṃ yaddevānāmapi durlabhaṃ /
kathayiṣyāmi deveśi dehasthairyaṃ sadātanaṃ
<jīvanmuktisādhakaśarīrasthairyasaṃpādanopāyaḥ; yogasiddhiḥ>
śivatvaṃ khecaratvaṃ ca sarvasiddhipradaṃ śubhaṃ /
dehaṃ vinā na kiṃcitsyāddeho'yaṃ sarvasādhanaṃ
tasmāddehaṃ prayatnena rakṣayetsarvataḥ sadā /
dehapāte dharmanāśo dharmanāśe kriyācyutiḥ
kriyācyutau kuto yogo yogabhraṃśe na cidbhavet /
cidabhāve kuto mokṣo mokṣe bhraṣṭe na kiṃcana
anyopāyaśatenāpi na deho dhāryate sadā /
pāradaḥ pavanaśca syātsarvasiddhida uttamaḥ
saṃmūrchitau mṛtau baddhāvubhau pavanapāradau /
kramādrogaharau nityaṃ mṛtyughnau khecarapradau
rasaḥ pūrvaṃ mayā khyāto'dhunā vāyuḥ praśasyate /
vāyoḥ saṃdhāraṇājjñānaṃ jñānānmokṣaḥ prajāyate
sarveṣāṃ dehamūlaṃ syāttatsthairye pavanaḥ prabhuḥ /
parasmādakṣarāttasmādākāśaṃ samabhūttataḥ
vāyustasmācca dahanastasmādāpastato mahī /
eteṣāṃ pañcabhūtānāmakṣaraṃ kāraṇaṃ paraṃ
vyoma śabdātmakaṃ vāyuḥ śabdasparśātmako bhavet /
vahniḥ śabdasparśarūpamayaḥ salilamucyate
śabdarūpasparśarasātmakaṃ bhūmirviśeṣataḥ /
śabdarūparasasparśagandharūpā bhavetpriye
bhūvāyvagnyanilākāśādhiṣṭhātryaścaiva devatāḥ /
brahmā viṣṇuśca rudraśca maheśvarasadāśivau
bhūmirnaṣṭāmbusaṃmagnā tāśca grastā mahāgninā /
sa ca caṇḍasamīreṇa śamitaḥ so'pi pārvati
vyomni līnaḥ kramāttasmādākāśādudbhavanti te /
antarbahiḥ sthitaṃ vyāptaṃ nirādhāraṃ nirāśrayaṃ
ākāśaṃ cetasā dhyāyanpracchindyādbhavabandhanaṃ /
jagatprāṇamayaṃ vāyuṃ cidānandapradaṃ jalaṃ
niścalīkurute yuktyā vāyuvatsyātsa khecaraḥ /
anantārkāgnisaṃdīptaṃ dahantaṃ jagatāṃ trayaṃ
tejo dhyātvā svahṛdaye nāgninā sa tu bādhyate /
sudhātaraṅganikaraplāvyamānamahītalaṃ
aptattvaṃ bhāvayansvānte vāri taṃ na hi bādhate /
abhūtalacarākrāntaṃ bhūtalaṃ bhūtasaṃplavaṃ
hṛdaye bhāvayannityaṃ tasya no pārthivaṃ bhayaṃ /
yadyadbhāvayate citte tattadrūpaṃ avāpnuyāt
yathāgnitvaṃ vrajetkāṣṭhaḥ kīṭo bhramaratāṃ yathā /
<yogāṅgāni>
āsanaṃ prāṇaniyamaḥ pratyāhāraśca dhāraṇā
dhyānaṃ samādhiḥ ṣoḍhā syuryogāṅgāni krameṇa ca /
<१. āsanavidhiḥ>
caturaśītilakṣāṇi hyāsanāni bhavanti hi
teṣu mukhyāsane dve ca siddhapadmāsane smṛte /
<siddhāsanam>
svayoniṃ pādamūlena caikena ghaṭayeddṛḍhaṃ
anyaccaraṇamūlaṃ ca mehanopari vinyaset /
avakrāṅgaḥ samāsīno vaśībhūtendriyaḥ priye
niścalākṣo bhruvormadhyaṃ paśyanniścalamānasaḥ /
siddhāsanamidaṃ jñeyaṃ muktimārgapradāyakaṃ
<padmāsanam>
dakṣiṇorau padaṃ vāmaṃ vāmorau dakṣiṇaṃ padaṃ /
vinyasya karayugmena pṛṣṭhabhāgagatena ca
viparītena cāṅguṣṭhaṃ vāmaṃ vāmakareṇa ca /
dakṣiṇaṃ dakṣiṇenaiva dṛḍhaṃ dhṛtvā nijorasi
vinyasya cubukaṃ dhyāyennāsāgraṃ saṃyatendriyaḥ /
etatpadmāsanaṃ khyātaṃ sarvaroganibarhaṇaṃ
<२. prāṇāyāmaḥ; ajapāmudrā>
ādhāraṃ tu gudasthāne caturdalasaroruhaṃ /
vādisāntākṣaropetaṃ bālāruṇasamaprabhaṃ
svādhiṣṭhānaṃ ṣaḍdalābjaṃ bādilāntākṣarānvitaṃ /
vidyutprabhaṃ tato devi ratnābhaṃ maṇipūrakaṃ
ḍādiphāntārṇasaṃyuktaṃ nābhau dalaśatātmakaṃ /
anāhataṃ suvarṇābhaṃ dvādaśacchadapaṅkajaṃ
hṛdaye kādiṭhāntārṇaṃ viśuddhistu praśasyate /
ṣoḍaśāraṃ mahāpadmaṃ ṣoḍaśasvarabhūṣitaṃ
ājñācakraṃ dvayadalaṃ padmahastavirājitaṃ /
śvetamevaṃ kramāddevi ṣaṭcakraṃ samudāhṛtaṃ
nābheradhastānmeḍhrasyopariṣṭātkanda ucyate /
vihaṃgamāṇḍasaṅkāśastatra nāḍīsamudbhavaḥ
saptatidvisahasrāḥ syustāsu mukhyā daśa smṛtāḥ /
iḍā ca prathamā nāḍī piṅgalā ca dvitīyakā
suṣumnā ca tṛtīyā syādgāndhārī ca caturthikā /
pañcamī hastijihvā syātṣaṣṭhī pūṣā tarasvinī
saptamyalambuṣā nāḍī cāṣṭamī ca kuhūḥ smṛtā /
navamī śaṅkhinī caiva daśamī ca krameṇa hi
etāstu prāṇavāhinyo vāyavastu japāḥ smṛtāḥ /
prāṇāpānau tathā vyānodānau caiva samānakaḥ
nāgaḥ kūrmaśca kṛkalo devadatto dhanañjayaḥ /
sarveṣu nāḍīcakreṣu vartante daśa vāyavaḥ
vāmadakṣiṇamārgābhyāmadha ūrdhvaṃ ca cañcalāḥ /
prāṇāpānavaśo jīvaḥ pradhāvati na dṛśyate
hastābhyāmāhato bhūmau kanduko na sthiro yathā /
prāṇāpānaparikṣiptastathā jīvo'pi na sthiraḥ
prāṇāpānasamākarṣe tathā prāṇamapānataḥ /
bahirgacchaddhakāreṇa sakāreṇāntarāviśet
haṃsaḥ so'haṃ manumamuṃ sadā jīvo japetpriye /
ekaviṃśatsahasraṃ ca ṣaṭśatādhikamīśvari
haṃsamantrasya saṃkhyā syādahorātreṇa sarvadā /
haṃsākhyo'yaṃ mahāmantro hyajapeti prakīrtitaḥ
japākhyeyaṃ ca gāyatrī yamikaivalyadāyinī /
etatsamaṃ tapo jñānaṃ japaḥ puṇyaṃ na kiṃcana
anuccāryā hyavarṇā ca kuṇḍalinyāḥ samudbhavā /
prāṇasaṃcāriṇī hyeṣā jñātavyā yogibhiḥ sadā
mātā kuṇḍalinī śaktiḥ kandādūrdhvaṃ pratiṣṭhitā /
aṣṭadhā parivṛttā ca prasuptabhujagākṛtiḥ
brahmadvāramukhaṃ sā tu svamukhena pidhāya ca /
tāṃ ca prabodhayedādau vahniyogena pārvati
vāyunā manasā sārdhaṃ madhyanāḍyā vrajecchive /
haṭhādākuñcanādbrahmadvāraṃ udghāṭayettu sā
yathā nayedguṇaṃ sūcī tadvadbrahmabilaṃ tu sā /
sukhaṃ padmāsanāsīnaḥ pāṇī cottānitau priye
aṅkamadhye nidhāyaiva cubukaṃ vakṣasi nyaset /
dṛḍhaṃ gudamukhaṃ gāḍhaṃ ākuñcyāpānarandhrakaṃ
muhurmuhurvāyumūrdhvaṃ cālayettvaritaṃ priye /
prāṇaṃ muñcankuṇḍalinyāḥ prabhāvānmokṣavartmajaṃ
upaiti satprabodhaṃ ca devānāmapi durlabhaṃ /
tadodbhūtaiḥ śramajalaiḥ svāṅgāni parimārjayet
kṣīrāhārī mitānnāśī kaṭvamlalavaṇaṃ tyajet /
jitendriyo brahmacārī kuṭīsthaḥ karmavarjitaḥ
evamabhyāsanirato vatsarātsiddhimeti saḥ /
<prāṇāyāme mudrāḥ>
jālandharaṃ mūlabandhaṃ oḍḍīyāṇaṃ ca khecarīṃ
mahāmudrāṃ ca yaḥ kuryātsa bhaveddehasiddhibhāk /
eṣāṃ vakṣye lakṣaṇāni gopyāni tava śāmbhavi
<jālandharabandhaḥ>
jālandharaṃ kaṇṭhasirāsamūhānāṃ ca bandhanaṃ /
kṛtvādho namayitvā kaṃ tadā syandati mūrdhataḥ
nabhastaḥ syandamānā ca sudhā dogdhau patenna ca /
na dhāvati maruttatra karṇasaṃkocane kṛte
karṇāmayasamūhaghnaṃ mṛtyughnaṃ tatparaṃ bhavet /
<mūlabandhaḥ>
mūlabandhaṃ pārṣṇibhāgādyonisthānaṃ prapīḍayet
gudamākuñcayedyogī nayedūrdhvaṃ apānakaṃ /
evaṃ kṛte mūlabandhe kṣīyate malamūlakaṃ
prāṇāpānau ca saṃyuktau syātāṃ vṛddho'pi yauvanaṃ /
prāpnuyānmūlabandhena mṛtyuthopi vivasvatāṃ
<oḍyāṇabandhaḥ>
oḍḍiyāṇe nābhivivaramūrdhvaṃ jaṭhare dṛḍhaṃ /
ākṛṣya paścimaṃ tānaṃ bandhayetpavanastadā
viśrāntaḥ syānmahāmāye coḍyāṇo'yaṃ prakīrtitaḥ /
mṛtyudāvānalo dīpto jarārogābdhivāḍabaḥ
<khecarīmudrā>
āsyāntarvivare jihvāṃ tālurandhre praveśayet /
viparītāṃ bhruvormadhye paśyenniścalayā dṛśā
eṣā hi khecarī mudrā gopanīyātidurlabhā /
jihvā tu khagatā yasmānmanaścarati khe tataḥ
khecarīti prasiddheyaṃ mṛtyurogajarāpahā /
nidrā kṣudhā tṛṣā nāsti khecaryā mudritasya ca
mūrcchā bhavati sādhvī ca karmabandhabhayaṃ na hi /
ramaṇyā saṃgatasyāpi reto na patati dhruvaṃ
yāvacchukraṃ sthiraṃ dehe tāvatkālabhayaṃ na hi /
yena baddhā nabhomudrā bījastasya na gacchati
yadi gacchettasya bījo hutāśanamupaiti hi /
sa bījaścordhvamāyāti śaktyā pratihataḥ svayaṃ
yonimudrānibaddhaḥ sansā mudrā tena durlabhā /
bījastu dvividhaḥ proktaḥ śukraṃ caiva mahārajaḥ
śiraḥsthānagataṃ śukraṃ yonisthānagataṃ rajaḥ /
śukraṃ tu śvetavarṇaṃ syātpravālābhaṃ rajaḥ smṛtaṃ
śukraṃ candragataṃ nityaṃ rajaḥ sūryeṇa saṅgataṃ /
śukraṃ śivo rajaḥ śaktistayā yogaḥ sudurlabhaḥ
marutā śakticāreṇa rajaścordhvaṃ praṇīyate /
aikyaṃ tadbindunā yāti tadā divyaṃ vapurbhavet
<mahāmudrā>
vāmāṅghrimūlabhāgena yonisthānaṃ prapīḍayet /
dakṣiṇāṅghriṃ ca vitataṃ hastābhyāṃ abhidhārayet
hanuṃ vakṣasi nikṣipya vāyunā jaṭharaṃ tataḥ /
āpūrya recayeddevi sthitvā baddhāsano yamī
eṣā khyātā mahāmudrā malasaṃśodhanī varā /
sūryendū ghaṭayejjihvāśoṣaṇī pāpanāśinī
tathā dakṣiṇapādena yonisthānaṃ prapīḍayet /
vitatya vāmapādaṃ ca karābhyāṃ dhārayetpriye
śeṣaṃ pūrvoktavatkuryādevaṃ savyāpasavyayoḥ /
bhāgayoḥ samakālaḥ syādabhyāsastāṃ vivarjayet
tasya pathyamapathyaṃ ca ṣaḍrasā nīrasā api /
ghoraṃ viṣaṃ vātisukhaṃ pīyūṣamiva jīryate
gulmodāvartakuṣṭhādyā rogā naśyantyasaṃśayaṃ /
siddhideyaṃ mahāmudrā kālaṃ hanti jarābhayaṃ
na prakāśyā na deyā ca yasmai kasmaicana priye /
<३. pratyāhāraḥ>
muktāsanasthito yogī ṛjvaṅgagrīvamastakaḥ
ghoṇāgralocanaḥ svasthaḥ kuṭīsthaḥ praṇavaṃ japet /
trilokaśca trikālaśca tridevāstrīśvarā api
trijyotīṃṣīndumukhyāni trivedāścāgnayastrayaḥ /
śaktitrayaṃ tripadavī brāhmī caindrī ca vaiṣṇavī
varṇatrayaṃ ca bhāsante yatra tajjyotiromiti /
taṃ oṃkāraṃ ca manasā vacasā karmaṇā tu yaḥ
dhyāyejjapedabhyasecca sa mukto bhavabandhanāt /
gacchaṃstiṣṭhañjapañjāgracchucirvāpyaśuciryadi
na karmaṇā ca liptaḥ syājjalenābjadalaṃ yathā /
vāyau calati sarve'pi calantīndriyadhātavaḥ
sthite vāyau sthire sarvaṃ vapuḥprabhṛti śāmbhavi /
tasmādvāyuṃ nibadhnīyātsthire vāte sthiraṃ manaḥ
sthire manasi jīvaśca sthiro bhavati bhairavi /
yāvatsaṃyamito vāyuryāvacceto'pi susthiraṃ
bījaṃ yāvadbhruvormadhye tāvatkālabhayaṃ na hi /
ṣaṭtriṃśadvyaṅgulaṃ nityaṃ tataḥ prāṇaḥ prakīrtitaḥ
baddhapadmāsane sthitvā ṛjvaṅgaḥ sthiramānasaḥ /
vāmanāsāpuṭenaiva pūrayetprāṇamārutaṃ
yāvatṣoḍaśamātraṃ ca kumbhayeddvādaśa priye /
recayeddaśamātraṃ ca dakṣanāsāpuṭena ca
punaśca sūryamārgeṇa pūrayetpūrvavatpriye /
kumbhayitvā recayecca vāmanāsāpuṭena ca
prāṇāyāmavidhiḥ proktastrividho yogivandite /
adhamo madhyamo devi hyuttamo'pi yathākramaṃ
prokto'yaṃ adhamastasmāddviguṇo madhyamaḥ smṛtaḥ /
uttamastriguṇaḥ proktaḥ prāṇāyāmo'yamīśvari
yadā tu vāmanāsāyāṃ pūrayeccandramakṣaraṃ /
dhyāyedamṛtavārīśamadhyasthaṃ kṣīrasannibhaṃ
yadā tu dakṣanāsāyāṃ pūrayetsūryamakṣaraṃ /
jvalajjvalanasaṅkāśaṃ nābhisthaṃ cintayetsadā
evaṃ bījadvayaṃ dhyātvā nāsārandhradvayena ca /
pūrayedyastu matimānnāḍīśuddhirato bhavet
evaṃ māsatrayābhyāsādyatheṣṭaṃ vāyudhāraṇaṃ /
pradīpto jāṭharo vahnirnādavyaktiśca jāyate
ārogyaṃ prāpnuyāddevi nityamabhyāsayogataḥ /
prathameyaṃ na dharmaḥ syāddvitīye kampate vapuḥ
uttiṣṭhati tṛtīye tu baddhapadmāsanasthiteḥ /
prāṇāyāmādiṣaṭkena pratyāhāro bhavecchive
taddviṣaṭkena vidhinā dhāraṇā tu praśasyate /
dhāraṇādvādaśena syāddhyānaṃ taddvādaśātmakaḥ
samādhiḥ kathyate devi tena dṛśyaṃ parātparaṃ /
tasminparāpare dhāmni kṣīyate karmasaṃcayaḥ
janmamṛtyū na bhavato jarārogaśca naśyati /
yuktiyuktena yogena cirāyuśca sukhī bhavet
ayuktyābhyāsanāddhikkākarṇarogaśirovyathā /
śvāsakāsādayo rogā doṣāḥ syurbahavastathā
<viparītakaraṇīmudrā>
saumyasthānātsamāyātā dvābhyāṃ caikā tu bhujyate /
tatastṛtīyo yaḥ kaścitsa syājjanmajarojjhitaḥ
prajvalajjvalanākāro nābhimadhye sthito raviḥ /
tālumadhye śaśī bhāti sudhāṃ varṣatyadhomukhaḥ
tāṃ grasatyūrdhvavadano bhāskaraḥ kiraṇatviṣā /
etasya viparītaṃ yatkaraṇaṃ viparītakaṃ
kākacañcuvadāsyaṃ ca kṛtvā vāyuṃ sasūtkṛtaṃ /
ādāya nāsārandhreṇa punastaṃ śvasanaṃ tyajet
śītalīkaraṇākhyo'yaṃ yogastu jvarapittahṛt /
amṛtaṃ śītalaṃ tasya pibataśca jarā na hi
jihvayā tālumūlena prāṇaṃ yaḥ pibati priye /
tasya ṣaṇmāsataḥ sarve rogā naśyanti yoginaḥ
rasanāmūrdhvataḥ kṛtvā somaṃ pibati yaḥ priye /
siddhirmāsārdha āyāti rogāstasya na santi hi
jihvāgreṇa ca saṃpīḍya rasanāntarbilaṃ mahat /
dhyātvāmṛtajharīmambāṃ ardhābdena bhavetkaviḥ
amṛtāplāvitatanoryogino vatsaratrayāt /
retaścordhvaṃ prayātyeva sidhyanti hyaṇimādayaḥ
trividhaṃ garalaṃ tasya śarīre ca na saṃkramet /
jarā ca maraṇaṃ nāsti duṣṭasattvabhayaṃ tathā
<४. dhāraṇam>
uktāsanasamārūḍhaḥ prāṇāyāmarataḥ sadā /
pratyāhāraprasannaḥ sannabhyaseddhāraṇaṃ tataḥ
cetaso niścalatvaṃ yaddhāraṇā sā smṛtā śive /
pṛthvyādipañcabhūtānāṃ yā pṛthagdhāraṇā hṛdi
caturaśrā suvarṇā salakārā ca hṛdi sthitā /
brahmaṇā sahitā bhūmirdhyātavyā pañca nāḍikāḥ
prāṇaṃ tatraiva manasā dhārayetsaha śāṃbhavi /
eṣā stambhakarī vidyā pṛthvījayamavāpnuyāt
ardhacandrapratīkāśaṃ karpūrahimanirmalaṃ /
kaṇṭhasthānagataṃ nityaṃ sudhāplutavakārayuk
jalatattvaṃ ca saṃyuktaṃ viṣṇunā tatra dhārayet /
prāṇaṃ cittena sahitaṃ dhyātavyaṃ pañcanāḍikāḥ
eṣā hi vāruṇī vidyā viṣapittajvarāpahā /
grasane kālakūṭasya mayaiva parikalpitā
trikoṇaṃ taptahemābhaṃ sarephaṃ rudradaivataṃ /
tālusthānagataṃ dhyāyedvahnitattvaṃ jvalatprabhaṃ
tatraiva pañcaghaṭikāḥ prāṇaṃ ca manasā saha /
dhārayennihitaṃ yogī hyeṣā vaiśvānarī parā
viṣāgnibhītisaṃhartrī vātaśleṣmādirogahṛt /
vartulaṃ nīlameghābhaṃ bhruvormadhye pratiṣṭhitaṃ
sayakāraṃ vāyutattvaṃ nityamīśvaradaivataṃ /
tatraiva nāḍikāḥ pañca prāṇaṃ ca manasā saha
dhārayedvāyavīyaiṣā vidyā khagatidāyinī /
mṛgatṛṣṇāmbusaṅkāśaṃ hakāreṇa samanvitaṃ
sadāśivādidaivaṃ ca brahmarandhragataṃ sadā /
vyomatattvaṃ nirākāśaṃ śāntaṃ sarvagataṃ priye
tatra prāṇaṃ ca saṃyamya manasā saha dhārayet /
yāvatsyuḥ pañca ghaṭikā nabhovidyeyamīśvari
kathitā mokṣadā devi yogināṃ duḥkhahāriṇī /
stambhanī pārthivī vidyā plāvanī vāruṇī matā
tato vaiśvānarī vidyā dāhinīti prakīrtitā /
vāyavī bhrāmaṇī proktā śamanī vyomarūpiṇī
kramaśaḥ pañcavidyāśca dhāraṇīyāḥ pṛthakpṛthak /
svanāmakarmasadṛśaṃ phalaṃ dadati yogināṃ
eṣā pañcavidhā devi dhāraṇā bhuvi durlabhā /
<५. dhyānam>
tattveṣu niścalā cintā yā taddhyānaṃ prakīrtyate
dhyānaṃ dvidheti vikhyātaṃ saguṇaṃ nirguṇaṃ priye /
saguṇaṃ varṇasahitaṃ nirguṇaṃ varṇavarjitaṃ
lakṣaṃ ca vājapeyānāmaśvamedhasahasrakaṃ /
sakṛddhyānasya yogasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīṃ
pratyaṅmanā bahirdṛṣṭirṛjuḥ padmāsanasthitaḥ /
dhyānayogaḥ sa vijñeyaḥ sadyaḥ siddhipradaḥ śubhaḥ
mūlādhāre suvarṇābhe cakre'sminprathame priye /
dhyātvātmānaṃ ca nāsāgre lakṣayeddhanti kilbiṣaṃ
svādhiṣṭhāne ca ratnābhe hyātmānaṃ paricintayet /
nāsāgralakṣo duḥkhebhyo mucyate yogisattamaḥ
bālāruṇābhe cātmānaṃ cakre'sminmaṇipūrake /
smṛtvā nāsāgradṛṣṭiḥ saṃstrijagatkṣobhayedyamī
vidyunmālānibhe cakre'nāhate hṛdayasthale /
prāṇāyāmena bahudhā sādhite parameśvari
ātmānaṃ cintayedyastu nāsāgragatalocanaḥ /
bhavedbrahmasamo yogī vaśīkṛtamanāḥ priye
ghaṇṭikāyāṃ viśuddhākhye svarṇacampakasannibhe /
ghrāṇāgradṛṣṭirātmānaṃ dhyātvānandamayo bhavet
lambikāyāṃ sudhāpūrṇe candramaṇḍalamaṇḍite /
nāsāgradṛṣṭirātmānaṃ dhyātvānandamayo bhavet
bhruvormadhye'ñjanākāre dhyāyedātmānamīśvari /
jitaprāṇo bhavedyogī yogānandamayo bhavet
nirguṇaṃ nirapāyaṃ ca śivaṃ śāntaṃ parātparaṃ /
viśvataijasaṃ ātmānaṃ dhyāyedbhrūmadhyalocanaḥ
brahmānandamayo yogī bhavatyeva na saṃśayaḥ /
ājñācakramiti khyātaṃ pare vyomni nirāmaye
śivaṃ ātmānamācintya bhavejjñānamayo vaśī /
gaganākāramamalaṃ mṛgatṛṣṇāmbusannibhaṃ
dhyātvātmānaṃ sarvagataṃ mokṣaṃ vrajati saṃyamī /
apānameḍhrau nābhiśca hṛdayaṃ ghaṇṭikā tathā
lambikā ca bhruvormadhyaṃ nabhaśca brahmarandhrakaṃ /
tava cakramiti khyātaṃ deyaṃ sthānaṃ ca yogināṃ
dhāraṇā pañcaghaṭikā ṣaṇṇāḍī dhyānamucyate /
samādhirdvādaśāhaṃ syātprāṇasaṃyamanātpriye
<६. samādhiḥ>
jalasaindhavayoryogādekatvaṃ ca yathā bhavet /
cittātmanoḥ sāmarasyaṃ samādhiḥ sa tu kathyate
manaḥ pralīyate cānte yadā prāṇakṣayo bhavet /
sāmarasyaṃ tadā syācca samādhiḥ sa tu kathyate
praṇaṣṭākhilasaṅkalpo jīvātmā paramātmanā /
yadekatvaṃ bhajeddevi samādhiḥ sa tu kathyate
parāpekṣojjhitaṃ cittamindriyeṣu pravartate /
yadā jīvo gataścaikyaṃ tadā naivendriyaṃ manaḥ
śabdaṃ sparśaṃ ca rūpaṃ ca rasaṃ gandhaṃ paraṃ tathā /
ātmānaṃ ca sukhaṃ duḥkhaṃ mānāmānaṃ priyāpriye
śītāśītaṃ tathā vātamātapaṃ yo na vetti ca /
na bādhyate svakarmaughairna kaiścidapi bādhyate
na śastrairbādhyate mantrairyantraistantrairna gṛhyate /
nāgninā na jalenāpi vāyunā na ca pīḍyate
avadhyo dehibhiḥ sarvairmānanīyaḥ surairapi /
āhāre ca vihāre ca nidrāyāṃ avabodhane
sarvakarmasu yuktaḥ sansa tattvaṃ vetti yogini /
nirālambaṃ nirākāramanādyantaṃ nirāśrayaṃ
anālayaṃ niṣprapañcaṃ niṣkriyaṃ nirmalaṃ mahat /
niścalaṃ nirmalaṃ nityaṃ nirguṇaṃ vyoma cinmayaṃ
sadānandamanantaṃ ca sarvagaṃ vibhu saṃtataṃ /
etadbrahmapadaṃ tattvaṃ viddhi tvaṃ vindhyavāsini
anāmaye nirālambe nirātaṅke mahādyutau /
nirābhāse pare tattve yogayuktaḥ pralīyate
dugdhe dugdhaṃ ghṛte cājyamagnāvagnirjale jalaṃ /
kṣiptaṃ vrajettanmayatvaṃ tathā brahmaṇi līyate
<yogābhyāsaphalam>
mayoditamidaṃ sarvaṃ divyavāyurasāyanaṃ /
yaḥ seveta sa puṇyātmā kṛtakṛtyo jagattraye
sarvayajñaphalopetaḥ sa snātaḥ sarvatīrthake /
sa yaśasvī sa yogīndraḥ sa evāmaravanditaḥ
sa eva siddhaḥ śuddhaśca mama tulyo varānane /
tasminsnihyati me cetastaccittaṃ me nivāsabhūḥ
saphalaṃ jīvitaṃ tasya pūtaṃ tadubhayaṃ kulaṃ /
tatpadanyāsamātreṇa dharitrī pāvanīkṛtā
yatroṣitaṃ kṣaṇaṃ tena puṇyakṣetraṃ hi sā mahī /
dhanyā tajjanayitrī ca puṇyastajjanakaḥ priye
taddarśanātsajīvāḥ syuḥ śūlaprotādayaḥ śavāḥ /
tadvākyenaiva sarve'pi labhante'pi śubhāśubhaṃ
tanmūtramalasaṃsparśāllohā yānti suvarṇatāṃ /
kiṃ punaḥ kathyate devi mama tulyaparākramaḥ
âk, १, २१
<yogasiddhidakuṭīnirmāṇavidhiḥ>
śrībhairavī /
kuṭī proktā tvayā pūrvaṃ kathaṃ kāryā ca kīdṛśī /
tatra kālaṃ kiyacchaṃbho vastavyaṃ brūhi me prabho
śrībhairavaḥ /
vakṣyāmi tāṃ kuṭīṃ samyakśṛṇu tripurasundari /
medinīṃ unnatīkṛtya punastāṃ suhṛdaṃ priye
staṃbhāṃśca kramaśaḥ ṣaṭṣaṭpaṅktiśaḥ sthāpayedṛjūn /
tulā upari cāropya dārūṇi sudṛḍhāni ca
sthāpayediṣṭakāḥ paścātsudhayā sāndramālipet /
parito valabhiṃ kṛtvā bhittiṃ trivalayāṃ śubhāṃ
kuryātkuṭīṃ ca tanmadhye tṛtīyāvaraṇaiḥ punaḥ /
nikhaneccaturaśraṃ ca daśaprādeśamātrakaṃ
pañcaprādeśamātre ca tvadhonimnaṃ tathordhvataḥ /
evaṃ daśavitastyābhiracintyāṃ tāṃ manoharāṃ
prāgdvāraṃ bāhyavalaye dvitīye valaye śive /
yāmyadvāraṃ tṛtīye tu pratyagdvāraṃ vidhīyate
dvārāṇāṃ ca pramāṇaṃ hi vitastidvayamucyate /
sakavāṭaṃ pratidvāramacchidraṃ cārgalānvitaṃ
sudhāpralepitaṃ kuryādbhittiṃ ślakṣṇataraṃ sthalaṃ /
dakṣiṇe cottare caiva kuṭyantarvedikādvayaṃ
sārdhatrayaṃ vitastīnāṃ viśālaṃ cāyataṃ daśa /
prādeśamātraṃ utsedhaṃ madhyaṃ prādeśikatrayaṃ
tatra gomayasambhūtaṃ bhasma vastreṇa gālitaṃ /
pūrayecca kuṭībhittau citraṃ bahu suvistaraṃ
bhairavaṃ kālameghābhaṃ jvaladūrdhvaśiroruhaṃ /
phālākṣaṃ vakradaṃṣṭraṃ ca nāgakuṇḍalamaṇḍitaṃ
nāgayajñopavītaṃ ca kiṅkiṇīmuṇḍamālinaṃ /
digambaraṃ tu kākoṭībhūṣitāṅghriśiroruhaṃ
hārakeyūrakaṭakamudrikādivibhūṣitaṃ /
daśahastaṃ ca ḍamarumaṅkuśaṃ khaḍgaśūlakaṃ
varadaṃ savyahastābjairnāgaṃ pāśaṃ ca ghaṇṭikāṃ /
madhupatraṃ bhayaharaṃ bibhrāṇaṃ vāmabāhubhiḥ
kṛṣṇāṅgarāgamālāḍhyaṃ sarvavyādhivināśanaṃ /
vyādhibhūtāhiśatrughnaṃ kṣvelādibhayanāśanaṃ
tato mṛtyuñjayaṃ śāntaṃ vaṭukaṃ vilikhetpriye /
pāradenduhimaśvetaṃ bālaṃ dvibhujaśobhitaṃ
kiṅkiṇīmālayā baddhakarṇanūpuraśobhitaṃ /
bālaṃ kuṇḍalasacchobhaṃ trinetraṃ nagnarūpiṇaṃ
śvetamālyānulepaṃ ca pūrṇapātraṃ ca vāmataḥ /
daṇḍaṃ dakṣiṇahastena dadhānaṃ mṛtyunāśanaṃ
māyābījaṃ ca vaṭukaṃ hyenaṃ prathamamuccaret /
āpaduddhāraṇāyeti likhetpañcākṣaradvayaṃ
vaṭukāyeti māyāṃ ca vaṭukasya manuḥ smṛtaḥ /
mūrtidvayorayaṃ mantraḥ kathitaḥ suravandite
mantrasyāsya ca yadyantraṃ tadyantraṃ tatra saṃlikhet /
ramāṃ ca bhuvaneśīṃ ca kāmaṃ cintāmaṇiṃ kramāt
karṇikāyāṃ likhetpūrvaṃ vaṭukāyeti vīpsitaṃ /
aṣṭapatre likheccheṣāṇyakṣarāṇyaṣṭapatrake
bahiḥ ṣoḍaśapatreṣu vilikhetṣoḍaśa svarān /
dvātriṃśaddalake kādisāntadvātriṃśadakṣarān
anye dale halakṣāṃśca vilikhedbhūpuraṃ bahiḥ /
āpaduddhāraṇaṃ yantramapamṛtyunivāraṇaṃ
rakṣākaraṃ grahārtānāṃ sarveṣāṃ prāṇināmapi /
strīvaśyaṃ rājavaśyaṃ ca puṃvaśyaṃ paśuvaśyakaṃ
nānāsiddhipradaṃ nityaṃ sarvarogaviṣāpahaṃ /
hārakeyūraruciraṃ kāntyā viśvavimohanaṃ
mahāmṛtyuñjayaṃ devaṃ bhāvayenmṛtyujidbhavet /
evaṃ dvitīyavargasya tṛtīyaṃ pañcamena ca
svareṇa bindunā yuktaṃ sontaṃ sādhyapadaṃ tataḥ /
rakṣaśabdayugaṃ paścātpūrvaṃ bījatrayaṃ punaḥ
pratilomaṃ samuccārya mantraṃ mṛtyuñjayaṃ japet /
tāraṃ madhye sasādhyākhyaṃ digdale bhaṃ samālikhet
āgneyādidaleṣvantyamakṣaraṃ kramaśo likhet /
bāhye bhūpuramālikhya dikṣu sāndraṃ samālikhet
catuṣkoṇe ṭhakāraṃ ca yantraṃ mṛtyuñjayātmakaṃ /
apamṛtyujvaravyādhikṣvelamohavināśanaṃ
tatra cintāmaṇiṃ devaṃ cintitārthapradaṃ likhet /
nīlapravālaruciraṃ triṇetraṃ rucirānanaṃ
pāśāruṇotpalaṃ vāme dakṣe śūlakapālakau /
dadhānaṃ indumakuṭaṃ dhyāyedardhāmbikeśvaraṃ
vahniprathamavargādiṣamarephāḥ kramāttataḥ /
prāṇasadyāntasahitaḥ ṣaṣṭhasvarasabindukaḥ
idaṃ cintāmaṇermantraṃ cintitārthapradaṃ śubhaṃ /
ṣoḍaśasvarasaṃvītaṃ cintāmaṇimabhīṣṭadaṃ
ṭhakārāveṣṭitaṃ kuryājjvarāpasmṛtimṛtyuhaṃ /
tataśca śāradādevīṃ ālikhetsiddhidāyinīṃ
śaṅkhakundendudhavalāṃ makuṭendukalādharāṃ /
sudhākumbhaṃ varākṣasraksaṃvinmudrāṃ karāṃbujaiḥ
bibhrāṇāṃ śvetavasanāṃ mauktikābharaṇojjvalāṃ /
vāgbījaṃ bhuvaneśīṃ ca vadavākyadvayaṃ tataḥ
vāgvādinīṃ sasambuddhiṃ agnipatnīṃ samuccaret /
eṣa śrīmātṛkāmantraḥ proktaḥ sārasvatapradaḥ
ādibījadvayaṃ hitvā śeṣaṃ pūrvavaduccaret /
daśārṇaśāradāmantro vāgvilāsapradāyakaḥ
viyadvarṇasukāraṃ ca sadyāntaṃ savisargakaṃ /
karṇikāyāṃ likhetpūrvaṃ kiñjalkeṣu svarānapi
aṣṭacchadeṣvaṣṭavargānyaśahādyaiḥ paraistribhiḥ /
kādyaiśca pañcabhirvarṇairaṣṭavargāḥ samīritāḥ
likhedbhūpurakoṇeṣu ṭhakārāndikṣu vinyaset /
idaṃ hi mātṛkāyantraṃ viṣamṛtyugadāpahaṃ
aghoraṃ vilikheddevi nīlajīmūtasannibhaṃ /
krūradaṃṣṭraṃ triṇetraṃ ca nāgendrāṣṭavibhūṣitaṃ
raktāṅgarāgavasanaṃ raktamālāvirājitaṃ /
paraśvathuṃ ca ḍamaruṃ khaḍgaṃ kheṭaṃ iṣuṃ dhanuḥ
triśūlaṃ pūrṇapātraṃ ca bibhrāṇaṃ cāṣṭabāhubhiḥ /
bhuvaneśīṃ sphuradvandvaṃ tataḥ prasphuravīpsitaṃ
ghoraṃ tato'ghorataraṃ tanurūpaṃ caṭadvayaṃ /
prakaṭadviguṇaṃ caiva kahaśabdayugaṃ tataḥ
vamaśabdadvayaṃ devi bandhaśabdaṃ ca vīpsitaṃ /
ghātayadvitayaṃ devi kavacaṃ ca phaḍantakaṃ
ekottaro'yaṃ pañcāśadarṇo'ghoraḥ smṛto manuḥ /
vaśyārthaṃ taptahemābhaṃ pūrvoktākṛtisaṃyutaṃ
muktau mṛtyuñjayārthe tu śvetaṃ pūrvoktavigrahaṃ /
sarvārthasiddhidaṃ śāntamaghorāstraṃ likhetpriye
māyābījaṃ sasādhyaṃ syānmadhye ca svarasaṃyutaṃ /
tadbahiḥkesareṣvevaṃ vilikhedaṣṭavargakaṃ
tatastvaṣṭadale mantravarṇānguṇamitānlikhet /
agraśeṣeṣu tadvattatṣaṭkoṇe kavacāstrakau
tadbahirbhūpuraṃ lekhyaṃ enadāghorayantrakaṃ /
sphuradvayāvṛtaṃ madhye śaktibījaṃ likhettataḥ
ṣaṭkoṇe prasphurayugaṃ tataścāṣṭadale kramāt /
ṣaḍbhiścaturbhirvedaiśca rasairvastraiśca gopadaiḥ
ṛtubhiḥ śiṣṭamantrārṇairamībhirvilikhettataḥ /
ṣaṭkoṇe vahnicāstrābhyāṃ uddhṛtaṃ vītakoṇakaṃ
bhūpureṇāvṛtaṃ yantramaghoraṃ vilikhetpriye /
vyālāricorakṣudrāpasmārabhūtagrahāpahaṃ
atho mahāgaṇapatiṃ likhedvidrumasannibhaṃ /
koṭīracandraśakalaṃ gajāsyaṃ locanatrayaṃ
tundilaṃ raktavasanaṃ raktamālānulepanaṃ /
daśadordaṇḍasubhagaṃ vāmorusthitayoṣitaṃ
hārakeyūrakaṭakamudrikākuṇḍalojjvalaṃ /
phalapūraṃ gadāṃ ikṣukodaṇḍaṃ ca triśūlakaṃ
cakraṃ sarasijaṃ pāśamutpalaṃ śālimañjarīṃ /
svadantatuṇḍayā ratnakalaśaṃ daśabhiḥ karaiḥ
bibhrāṇaṃ padmakarayā vāmorusthitayā śriyā /
āliṅgitaṃ bhaktalokacintitārthasuradrumaṃ
praṇavaṃ kamalāṃ māyāṃ kāmarājaṃ vasuṃdharāṃ /
kramādgaṇapaterbījaṃ mahāgaṇapatiṃ tataḥ
caturthyantaṃ sasaṃbuddhiṃ varaṃ ca varadaṃ tathā /
tataḥ sarvajanaṃ me ca vaśamānaya śabdakaṃ
agnipatnīṃ samālikhya cāṣṭāviṃśativarṇakaṃ /
mantraṃ mahāgaṇapatermṛtyudāridryanāśanaṃ
trikoṇe bījamālikhya satāre ca gaṇeśituḥ /
dikṣu śrīśaktimadanabhūbījāni bahirlikhet
ṣaṭkoṇe bījaṣaṭkaṃ ca tatsaṃdhiṣvaṅgamantrakaṃ /
tato'ṣṭadalamadhyeṣu mantrāṇi gaṇaśo likhet
antyākṣare cāntyadale mātṛkāmanulomataḥ /
lekhe ca pratilomenāṅkuśapāśāvṛtaṃ tataḥ
bhūmandireṇa subhagaṃ yantraṃ gaṇapateḥ śubhaṃ /
gajāntaṃ śrīpadaṃ divyamāyuṣyārogyavardhanaṃ
etāni yantrajālāni kuṭyantardevatā likhet /
kuṭībhittibahirbhāge bhairavaṃ varṇamālikhet
asitāṅgaṃ ruruṃ caṇḍaṃ krodhamunmattabhairavaṃ /
kapālinaṃ bhīṣaṇaṃ ca saṃhāraṃ bhairavaṃ kramāt
dvitīyāvaraṇasyāntarbhittāvekādaśa kramāt /
rudrāṃstrilocanāṃścandrakalājūṭajaṭānlikhet
tadbāhye nava nāthāṃśca nava siddhāṃśca ṣoḍaśa /
sanatkumārasanakasanandādīnlikhettataḥ
tṛtīyāvaraṇasyāntarbhittau brāhmyādimātaraḥ /
catuḥṣaṣṭiśca yoginyo lekhanīyā yathāvidhi
tadbhittibāhye devendramukhā dikpatayaḥ kramāt /
grahāśca candrasūryādyā aśvinyādyāśca tārakāḥ
meṣādyā rāśayo lekhyāḥ sālaṅkārāśca sāyudhāḥ /
kuṭīdvāravipārśve ca gaṇeśaṃ bhairavaṃ likhet
dvitīyāvaraṇadvārapārśve dvau śaṅkhapadmakau /
garutmantaṃ hanūmantaṃ tṛtīyāvaraṇasya ca
dvārasya pārśvayordevi vilikhedbhayabhañjanau /
yasmindeśe kuṭī divyā kalpitā yogisattamaiḥ
deśo dhanyataraḥ ślāghyaḥ puṇyakṣetraṃ ca pāvanaṃ /
tatratyāśca prajā dhanyāḥ sphītārthāḥ puṇyakarmiṇaḥ
rāṣṭraṃ subhikṣaṃ ārogyaṃ anāmayasukhāvahaṃ /
ītihīnaṃ kālavṛṣṭisahitaṃ dhānyasaṅkulaṃ
taskaropadravavyāghrasarpādibhayavarjitaṃ /
tatra tīrthāni sarvāṇi gaṅgādīni vasanti ca
indrādayo'pi vibudhāḥ sūryacandrādayo grahāḥ /
yoginyo bhairavāḥ siddhā gaṇeśaguhamātaraḥ
tatrasthasya mahīpasya jayārthāvāptirāyuṣaḥ /
sambhaveccakravartitvaṃ punarnityotsavojjvalaṃ
vandhyānāṃ putrasampattiḥ kuṭīsaṃdarśanādbhavet /
kuṣṭhāpasmārabhūtādimahāvyādhivināśanaṃ
kuṭīgatā bhaveyuste ye sevante rasāyanaṃ /
siddhiṃ yānti sukhenaiva devānāmapi durlabhāṃ
<amarīkalpaḥ>
devi citraṃ pravakṣyāmi divyaṃ guhyatamaṃ śivaṃ /
amarīkalpamanaghaṃ sulabhaṃ nijadehajaṃ
aṇimādyaṣṭakaiśvaryadehalohādisiddhidaṃ /
vamanādiviśuddhāṅgo lavaṇāmlavivarjitaḥ
kuṭīgatastu deveśi śivatoyamudāradhīḥ /
sthūlasya katakasyaiva dāruṇā pānapātrakaṃ
kuryācca triphalāṃ piṣṭvā lepayeccaṣakāntare /
karṣaṃ śivāmbunā rātrau pātraṃ cādhomukhaṃ priye
sthāpayitvā punaḥ prātarādyantaṃ prasravaṃ tyajet /
madhyadhārāśca tatpātre kṣipettattriphalāṃ tataḥ
loḍayedamarīyuktaṃ pibetprāgānanaḥ sadā /
iṣṭadevāngurūnvṛddhānnatvārcitagaṇeśvaraḥ
mitāhāro yuktaceṣṭo vātātapavivarjitaḥ /
ekamaṇḍalamātreṇa bāhyāntaḥ śucibhāgbhavet
maṇḍalena dvitīyena sarvakuṣṭhavināśanaṃ /
maṇḍalena tṛtīyena caturvidhaviṣāpahaṃ
maṇḍalena caturthena nālikerāmbuvadbhavet /
ātmatoyaṃ pañcamena maladaurgandhyanāśanaṃ
ṣaṣṭhamaṇḍalayogena dehadaurgandhyanāśanaṃ /
saptamaṇḍalayogena bhavedindriyapāṭavaṃ
tato'ṣṭame maṇḍale tu rajanīcūrṇakarṣayuk /
seveta śivatoyaṃ ca yāvaddviḥ saptamaṇḍalaṃ
valīpalitahīnaḥ syānmahāviṣabhayojjhitaḥ /
maṇḍale pañcadaśake karṣāṃśau śṛṅgagandhakau
śivatoyena sammiśraṃ prapibedekaviṃśatiṃ /
maṇḍalaṃ ca tadante syātsiddhibhāgdehalohayoḥ
dvāviṃśanmaṇḍale devi cābhrakaṃ varayā yutaṃ /
evaṃ bhajedyamī yāvadaṣṭāviṃśatimaṇḍalaṃ
mattahastibalopeto gṛdhradṛṣṭiranāmayaḥ /
ekonatriṃśati prāpte maṇḍale varayā yutāṃ
sakāntacūrṇavimalāṃ godhāmapi pibetpriye /
pañcatriṃśanmaṇḍalāntaṃ vajrakāyo bhavennaraḥ
ṣaṭtriṃśanmaṇḍalādi svarṇadhātrīrajo'nvitaṃ /
ātmagodhānvitaṃ peyaṃ tattu yāvaddvyadhikaṃ
catvāriṃśanmaṇḍalāntaṃ saśarīraḥ khago bhavet /
tricatvāriṃśanmaṇḍale tu prāpte pāradasaṃyutaṃ
varāyutaṃ pibedūnapañcāśanmaṇḍalāvadhiḥ /
aṇimādiguṇopeto vajrakāyaśca khecaraḥ
siddhairyukto nirātaṅko nirapāyo nirañjanaḥ /
yadṛcchayā sarvaloke viharatyeva sarvadā
ārabhya prathamaṃ devi maṇḍalānnityamācaret /
ātmatoyena dhuttūrarasena pariloḍayet
bhasma tenaiva sarvāṅgamasakṛtparimardayet /
anyakālasamāyātaṃ ātmatoyaṃ viśeṣataḥ
mūrdhni nāsāpuṭe karṇe dṛśi pādakaradvaye /
śīlayetsatataṃ devi śuddhadeho bhavennaraḥ
kadācidapyātmagodhāṃ bhūmau na visṛjetpriye /
amarīsevinaḥ puṃsaḥ śivatoyena jāyate
sarvalohaṃ ca kanakaṃ divyaṃ manujadurlabhaṃ /
vijayāsahitāṃ godhāṃ prativāsaramāpibet
âk, १, २२
<vandākakalpaḥ>
vandāko dvividhaḥ proktaḥ puruṣastrīvibhedataḥ /
kharjūrīpatravatpatraḥ puruṣaḥ sarvasiddhidaḥ
strīsaṃjñastu guṇairalpo vṛttapatraḥ pratāpavān /
vandākaḥ pādaparuhaḥ śikharī tarurohiṇī
vṛkṣādanī kāminī ca vṛkṣarugbandhabandhakaṃ /
vandākastiktatuvaraḥ kaphapittaśramāpahaḥ
vaśyādisiddhido vṛṣyo viṣaghnaśca rasāyanaṃ /
<vandākāharaṇavidhiḥ>
kṛtopavāsaḥ susnāto raktamālyānulepanaḥ
muktakeśāmbaro bhūtvā rātrau saṃyatamānasaḥ /
vṛkṣaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā gandhapuṣpākṣatādibhiḥ
pūjādravyaiḥ samabhyarcya baliṃ dadhyodanaiḥ kiret /
cintāmaṇiṃ nṛsiṃhaṃ ca manumaṣṭottaraṃ śataṃ
japtvā khaḍgena saṃchidya vandākaṃ vidhināharet /
vandākānāṃ tu sarveṣāṃ vidhireṣa udāhṛtaḥ
aśvinyāṃ śuciraśvatthavandākaṃ vidhināhṛtaṃ /
kṣīreṇa piṣṭamāloḍya pibedaśvabalo bhavet
tathaivāśvatthavandākamuparāge'rkacandrayoḥ /
nṛsiṃhamantraṃ prajapankhaḍgenācchidya cāharet
ghṛṣṭvāṃbhasā prakoṣṭheṇa liptvā gorocanānvitaṃ /
vidhāya tilakaṃ paśyetsarvavaśyo bhaveddhruvaṃ
nyagrodhasya tu vandākamaśvinyāṃ vidhināharet /
sūtreṇa bandhayeddhaste hyadṛśyo jāyate naraḥ
sarvavaśyaṃ bhavetkṣīraiḥ piṣṭvā pāne gadāñjayet /
aśvinyāṃ tu śirīṣasya vandākaṃ vidhināharet
sūtreṇa bandhayeddhaste vīryastambho bhaveddhruvaṃ /
aśvinyāmāhareddhīmānpalāśasya tu bandhakaṃ
haste baddhvā spṛśedyastu sā nārī vaśagā bhavet /
aṅkolabandhaṃ aśvinyāṃ kare baddhvā jagatpriyaḥ
bharaṇyāṃ kuśavandākaṃ gṛhītvā śubhayogataḥ /
badhnīyāddakṣiṇe haste tenādṛśyo bhavennaraḥ
bharaṇyāṃ phalguvandākaṃ dhānyarāśau vinikṣipet /
tena vai dhānyavṛddhiḥ syānnātra kāryā vicāraṇā
bharaṇyāṃ badarīṇāṃ ca vandākaṃ vidhināharet /
bandhayeddakṣiṇe haste saṃlabhedīpsitaṃ phalaṃ
kṛttikāyāṃ tu katakavandākaṃ vidhināharet /
vartimadhye kṣipettaṃ ca tena saṃgṛhya kajjalaṃ
strīṇāmañjanamātreṇa patirvaśyo bhaveddhruvaṃ /
kṛttikāyāṃ śucirbhūtvā jambūvandākaṃ āharet
kṣīreṇa piṣṭaṃ tatkalkaṃ pītvā rogairvimucyate /
rohiṇyāṃ tintriṇīkasya vandākaṃ vidhināharet
baddhvā haste spṛśedyaṃ yaṃ sarvavaśyo bhavennaraḥ /
timirādiṣu śastaṃ tadasādhyaṃ ghṛtamañjanāt
kṣaudraghṛṣṭena tenaiva kṛtaṃ cakṣuṣyamañjanaṃ /
bandhakaṃ udumbarabhavaṃ rohiṇyāṃ gṛhya valayakaṃ kuryāt /
tadvalayopari vinihitabhāṇḍasthitamodakaṃ kṣayaṃ naiti
aśvatthasya tu vandākaṃ rohiṇyāṃ vidhināharet
gṛhe sthite ca vandāke nityaiśvaryaṃ prajāyate /
katakasya tu vandākaṃ rohiṇyāṃ vidhināharet
añjane netrayugale nidhiṃ paśyati niścitaṃ /
tadeva bandhayeddhaste sarvavaśyo bhaveddhruvaṃ
udumbarasya vandākaṃ rohiṇyāṃ vidhināharet /
haste baddhvā nihantyāśu jvaraṃ cāturthikaṃ priye
rohiṇyāṃ mātuluṅgasya bandhakaṃ tu samāharet /
dhārayeddakṣiṇe karṇe jagadvaśyakaraṃ paraṃ
rohiṇyāṃ bilvavandākaṃ kare baddhvā jagatpriyaḥ /
mṛgaśīrṣe śirīṣasya vandākaṃ samyagāhṛtaṃ
haste baddhvā spṛśennārīṃ naraṃ vā vaśayeddhruvaṃ /
mṛgaśīrṣe tu vandākaṃ tintriṇīvṛkṣasambhavaṃ
kṣīreṇa piṣṭvā prapibedadṛśyo jāyate naraḥ /
taddadhnā yaḥ pibetprātaḥ sarvavyādhiharo bhavet
mahiṣītakrapiṣṭena tena sarvāṅgalepanaṃ /
kṛtvā vahnigato yastu vahninā ca na dahyate
tintriṇīkasya vandākaṃ gṛhe yasya pratiṣṭhitaṃ /
tasya corabhayaṃ nāsti kare dyūtajayo bhavet
udumbarasya vandākaṃ mṛgaśīrṣe samāharet /
haste baddhvā spṛśennārīṃ sā nārī vaśagā bhavet
strīṇāṃ haste tu badhnīyādannamadhye vinikṣipet /
jāyate cānnavṛddhistu nātra kāryā vicāraṇā
nyagrodhasya tu vandākaṃ mṛgaśīrṣe samāharet /
badhnīyāddakṣiṇe haste janavaśyo bhaveddhruvaṃ
ādāya māṭarūṣasya vandākaṃ samudāhṛtaṃ /
baddhvā haste janairdīvyansyāddyūteṣvaparājitaḥ
ārdrāyāṃ taumburaṃ grāhyaṃ vandākaṃ vidhinā haret /
kṣīreṇa prapibedyastu tasya syāllohamoṭanaṃ
ārdrārke vā puṣyaravau vandākaṃ tumburorharet /
badhnīyāddakṣiṇe haste bāṇastambhaḥ prajāyate
punarvasorhṛtaṃ vaṃśavandākaṃ kṣīrapeṣitaṃ /
pītvā strīpuruṣau vandhyau prasuvāte sutānbahūn
naktamālasya vandākamāharecca punarvasau /
kṣīreṇa piṣṭvā prapibedakhilāmayanāśanaṃ
taccūrṇasya mātreṇa naśyanti graharākṣasāḥ /
puṣye bandhūkavandākaṃ gṛhītvā taṃ nidhāpayet
kṣetramadhye ripostatra sasyanāśaśca jāyate /
āśleṣāyāṃ karṇikāravandākaṃ samyagāhṛtaṃ
baddhvā haste dṛḍhaṃ tena spṛśanvaśati tejanāt /
madhūkasya ca vandākamāśleṣāyāṃ samāharet
bandhayeddakṣiṇe haste vyāghrādibhayanāśanaṃ /
maghāsu mucukundasya vandākaṃ vidhināhṛtaṃ
nidhāpayeddhānyamadhye taddhānyaṃ tvakṣayaṃ bhavet /
vibhītakasya vandākaṃ phalgunyoḥ pūrvayorhṛtaṃ
sthāpayeddhānyamadhyena tadakṣayyaṃ kṣaṇādbhavet /
phalgunyoranyayorhaste'pyayameva vidhiḥ smṛtaḥ
śākavṛkṣasya vandākaṃ maghāyāṃ vidhināharet /
dhānyasaṃcayakṛddvāre dhānyavṛddhiśca jāyate
mauñjīvṛkṣasya vandākaṃ maghārke vidhināharet /
śirasā dhārayennityaṃ tasya śrīrvaśamāpnuyāt
palāśasya tu vandākaṃ hastarkṣe vidhināharet /
kare śirasi badhnīyādvyāghrādigrahahṛdbhavet
tindukasya ca vandākaṃ citrāyāmāhṛtaṃ tathā /
baddhvā haste samastānāṃ sadhvadho bhavati dviṣāṃ
kuṭajasya tu vandākaṃ citrāyāṃ vidhināharet /
badhnīyāddakṣiṇe haste durlabhaṃ cepsitaṃ labhet
svātyāṃ likucavandākaṃ gṛhītvā yatra vastuni /
nidhāpayati tatsarvamakṣayaṃ nātra saṃśayaḥ
babbūlabandhakaṃ svātyāṃ badaryāstvanurādhake /
badhnanyo dhārayeddhaste tatspṛṣṭā strī vaśā bhavet
āhṛtya dhātrīvandākaṃ viśākhāyāṃ yathāvidhi /
śuktakārasya bhavane viruddhasya nidhāpayet
sarvaṃ madyamapeyaṃ syānmokṣastasminsamuddhṛte /
anurādhāsu vidhinā aindrīvandākamāhṛtaṃ
dhānyamadhye vinikṣiptaṃ dhānyamakṣayatāṃ nayet /
jyeṣṭhāyāṃ āmravandākaṃ hṛtvā veśyāgṛhe khanet
sā durbhagā bhavetsatyamuddhṛte mokṣa ucyate /
mūle khadiravandākaṃ gṛhītvā vidhipūrvakaṃ
baddhvā haste naraḥ kṣipraṃ durbhagaḥ subhago bhavet /
tadeva piṣṭaṃ kṣīreṇa pītaṃ kuṣṭhādināśanaṃ
mūlārke goṭṭikāyāśca vandākaṃ vidhināharet /
dakṣiṇe bandhayeddhaste strīvaśyaṃ bhavati dhruvaṃ
tadeva śirasā dhāryaṃ sarvasiddhirbhaveddhruvaṃ /
karavīrasya vandākaṃ pūrvāṣāḍhāsu sādhitaṃ
dhārayecchirasā yuddhe sa bhavedaparājitaḥ /
pūrvāṣāḍhāsu vandākaṃ badarīvṛkṣasambhavaṃ
pibetkṣīreṇa yā vandhyā sā bahūṃśca sutāṃllabhet /
kuravasya tu vandākaṃ pūrvāṣāḍhārkavārake
bandhayeddakṣiṇe haste hyadṛśyo jāyate naraḥ /
uttarāṣāḍhanakṣatre grāhyaṃ mandārabandhakaṃ
palāśabandhakaṃ vātha kare baddhvā vaśaṃkaraṃ /
śravaṇe citrakodbhūtaṃ vandākaṃ prāpyate na tu
kaṅkuṇītailaghṛṣṭena tāmrapatraṃ ca lepayet /
puṭapākavidhānena tatsvarṇaṃ bhavati dhruvaṃ
eraṇḍasya tu vandākaṃ śravaṇārke samāharet /
bandhayeddakṣiṇe haste sadā dyūtajayo bhavet
dhaniṣṭhāyāṃ tu badarīvandākaṃ vidhināhṛtaṃ /
baddhvā kare spṛśedyaṃ yaṃ sa sa dāso bhaveddhruvaṃ
hṛtaṃ punnāgavandākaṃ vāruṇeṣu yathāvidhi /
kṣīreṇa piṣṭvā prapibanmahānāgabalo bhavet
naktamālasya vandākaṃ maghārke vidhināharet /
vidhinā dhārayedbāhau piśācānāṃ ca darśanaṃ
tintriṇīkasya vandākaṃ punnarkṣe vidhināharet /
bandhayeddakṣiṇe haste nityaṃ dyūtajayo bhavet
punnarkṣe vaṃśavandākamadṛśyo jāyate kare /
śirīṣasya tu vandākamuttare vidhināharet
kare śirasi badhnīyādvyāghrādigrahahṛdbhavet /
maghāyāṃ sthāpayetkṣetre vandākaṃ madhukodbhavaṃ
pakṣiṇāṃ mūṣikānāṃ ca jāyate tuṇḍabandhanaṃ /
palāśasya tu vandākaṃ hastarkṣe vidhināharet
liṅgalepaṃ prakurvīta vīryastambho bhaveddhruvaṃ /
kṣīreṇāloḍya vallīkaṃ kṣaudraṃ piṣṭvā niṣecayet
vaṅgaṃ tu saptadhā devi tadvaṅgaṃ rajataṃ bhavet /
palāśasya tu vandākaṃ hastarkṣe vidhināharet
kṣīreṇa prapibedyastu hyadṛśyo jāyate naraḥ /
tindukasya ca vandākaṃ citrāyāmāhṛtaṃ tathā
baddhvā haste samastānāmavadhyo bhavati dviṣāṃ /
harītakyāstu vandākaṃ pūrvabhādrapadāhṛtaṃ
kṣīreṇa kalkitaṃ pītvā caredvararuceḥ samaḥ /
uttarāsvarkavandākaṃ hṛtaṃ bhādrapadāsu tat
pralepādyaiḥ paraṃ hanyādviṣaṃ sthāvarajaṅgamaṃ /
revatyāṃ bodhivandākalatayā kṛtakautukā
vandhyāpi labhate garbhaṃ pītvā gopayasā ca tat /
revatyāṃ vaṭavandākaṃ valmīkamadhugharṣitaṃ
akṣidoṣeṣvatiśreṣṭhamakṣarāvaraṇādiṣu /
revatyāṃ vaṭavandākaṃ gṛhītvā dhārayedbhuje
mahānāgabalopeto mahāgaṇaśca jāyate /
samuddhṛtaṃ viśākhāyāṃ vandākaṃ rājavṛkṣakaṃ
nivārayati gehasthaṃ vaiśvānarabhayaṃ gṛhe /
rohiṇyāṃ vaṭavandākaṃ kaṭisthaṃ vīryavardhanaṃ
aśvatthabhavavandākaṃ revatyāṃ garbhadaṃ smṛtaṃ /
viṣavṛkṣotthavandākaṃ pūrvāṣāḍhoddhṛtaṃ yadi
praliptaṃ tanute bhūtapiśācādiprabhāṣaṇaṃ /
cullikāntargataṃ kuryātsabhaktāṃ pānasantatiṃ
dyūte jāmbavavandākaṃ revatyāṃ jayakārakaṃ /
kuryātkuravavandākaṃ hastasthaṃ bāṇavāraṇaṃ
madhūkavṛkṣavandākaṃ dhānyasthaṃ dhānyavṛddhidaṃ /
palāśataruvandākaṃ vākpradaṃ kṣīrasevitaṃ
veśyāyāṃ nimbavandākaṃ gṛhāntarnihitaṃ yadi /
vaśyaṃ karoti sāścaryaṃ ā janmamaraṇāntikaṃ
âk, १, २३
<viśiṣṭā rasasaṃskārāḥ>
śrībhairavī /
śrutaṃ sarvaṃ mayā deva divyaṃ sarvarasāyanaṃ /
śaṃbho tava prasādena kṛpāṃbhodhe sureśvara
vijñāpayiṣyāmyaparaṃ sarvalokahitaṅkaraṃ /
vṛddhastrībālaṣaṇḍhānāṃ anyeṣāṃ rogiṇāmapi
rasāyaneṣvaśaktānāṃ kathaṃ saukhyaṃ bhavetprabho /
sarvānugrāhaka śrīmantadājñāpaya bhairava
śrutvā devyāḥ stutiparaṃ sarvalokahitapradaṃ /
śrutvā mandasmitaṃ devo jagādetthaṃ paraṃ vacaḥ
śrībhairavaḥ /
sādhu sādhu mahābhāge lokānāṃ jananī yataḥ /
tasmāllokahitaṃ pṛṣṭaṃ tadvakṣyāmyahamīśvari
rasādisaṃskāravidhiṃ sarvaroganibarhaṇaṃ /
yathākramaṃ pravakṣyāmi śrūyatāmavadhānataḥ
rasendro rasarājaśca rasaḥ sūtaśca pāradaḥ /
śivabījaṃ śivo jaitro rasaloho mahārasaḥ
rasottamo mahātejāḥ sūtarāṭcapalo'mṛtaḥ /
dhutturo lokanāthaśca prabhurindro bhavastathā
rudratejāḥ khecaraśca rasadhāturacintyajaḥ /
amaro dehadaḥ skandaḥ skandeśo mṛtyunāśanaḥ
devo rasāyanaḥ śreṣṭho yaśodaḥ pāvanaḥ smṛtaḥ /
proktā divyarasāścaiva trayastriṃśacca nāma ca
doṣayuktaḥ sūtarājo viṣameva varānane /
doṣahīno rasaḥ sākṣādamṛtaṃ nātra saṃśayaḥ
tasmātpāradasaṃskāraṃ doṣaghnaṃ śṛṇu pārvati /
rasācāryo bhiṣakśreṣṭho yatātmāghoramantravit
<rasaśodhanasaṃskārāḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
śubharkṣe śubhalagneṣu sumuhūrte suvāsare /
pūrvoktavatsūtapūjāṃ kuryādādau śucisthale
śataṃ palānāṃ pañcāśatpañcaviṃśati vā punaḥ /
daśa vā pañca vā devi naitasmādūnamiṣyate
lohaje vā śilotthe vā khalve sūtaṃ vinikṣipet /
kalāṃśaṃ sūtarājasya cūrṇeṣṭakaniśārajaḥ
jambīrāmlena saṃmardya taptakhalve dinaṃ priye /
kṣālayeduṣṇasauvīrairnāgadoṣo vinaśyati
aṅkolenendravāruṇyā vaṅgadoṣo vinaśyati /
āragvadhena ca malaṃ citrake nāgadūṣaṇaṃ
kṛṣṇadhūrtena cāñcalyaṃ triphalābhirviṣaṃ haret /
giridoṣaṃ trikaṭukairasahyāgnistu gokṣuraiḥ
vaṅgādisaptadoṣāṇāṃ nāśārthaṃ saptavāsaraṃ /
tattaccūrṇaiḥ kalāṃśaiśca kumāryā rasasaṃyutaiḥ
mardayitvā rasaṃ paścātkṣālayeduṣṇakāṃjikaiḥ /
pāradaḥ sakalairdoṣairmucyate saptakañcukaiḥ
vaidyakarmaṇi yojyaścedrasaḥ syātsarvarogahā /
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
devadārumalayajajayāvāyasatuṇḍikā
kumārīmusalīvandhyākarkoṭīrasasaṃyutaṃ /
sūtaṃ dinaṃ mardayecca punaḥ pātanayantrake
pātayedyojayetsūtaṃ śuddhaṃ vaidyasya karmaṇi /
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
dagdhaṃ pāṣāṇacūrṇaṃ ca niśākanyārasai rasaṃ
mardayeddinamekaṃ ca pūrvayantre ca pātayet /
evaṃ saṃskārasaṃśuddhaṃ yojayedvaidyakarmaṇi
<caturthaḥ prakāraḥ>
daradaṃ yāmamātraṃ tu pāribhadradravaiḥ priye /
athavā jambīrarasairmardayitvā tu pācayet
yantre pātanake devi doṣakañcukavarjitaḥ /
<pañcamaḥ prakāraḥ>
punarnavārasaiḥ peṣyaṃ dhānyābhraṃ pāradaṃ samaṃ
taptakhalve dinaṃ kṛtvā vajramūṣāgataṃ rasaṃ /
pacedbhūdharayantre ca punaḥ saṃmardayecca taṃ
pūrvadravairyathāpūrvaṃ mardanaṃ pācanaṃ punaḥ /
kṛtvaitaṃ daśavāraṃ taṃ pātyaṃ pātanayantrake
śuddhaḥ syātpārado devi yojyo yoge rasāyane /
<ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ>
daśamāṃśaṃ rasādgandhaṃ taptakhalve vinikṣipet
varājambīrakanyāgnidravairyāmaṃ vimardayet /
pātayetpātanāyantre kuryādevaṃ tu saptadhā
sagandhakaṃ mardanaṃ ca pātanaṃ bhavati priye /
śuddhaḥ syātpārado devi yojyaḥ pāradakarmaṇi
<saptamaḥ prakāraḥ>
tilatailairmāhiṣikairmūtrairmadyāmlakena ca /
gomāṃsairhiṅgulaṃ pācyaṃ lohapātre kramāgninā
saptāhaṃ lohadaṇḍena cālayettaddravaṃ muhuḥ /
sārdraṃ mayūrapittena bhāvayedātape dinaṃ
pātayetpātanāyantre daradaṃ kharavahninā /
śuddho bhaveccaturyāmātpārado yogavāhakaḥ
<jāraṇārho vaḍabānalaviḍaḥ>
śṛṇu devi pravakṣyāmi jāraṇārhaṃ biḍaṃ priye /
cūrṇaṃ kṛtvā dagdhaśaṅkhaṃ gharme'rkakṣīrabhāvitaṃ
kuryāddinaṃ tato devi dhūmasāraṃ ca bhāvayet /
dinaṃ jambīrakarasairātape cātitīvrake
caturyāmamajāmūtraiḥ ṣoḍaśāṃśaṃ suvarcalaṃ /
yathā sāndratvamāpnoti tāvatkvāthyaṃ varānane
naramūtre ṣoḍaśāṃśe kaṇṭakārīṃ samūlakāṃ /
yāvadghanībhavettāvatkvāthanīyā prayatnataḥ
tintriṇīkṣārakāsīsasarjakṣārāḥ śilājatu /
jambīrasya rasaiḥ sarvaṃ caturyāmaṃ pṛthakpṛthak
jepālaṃ tattvacāhīnaṃ mūlakakṣārasaindhavaṃ /
guñjāṃ ca ṭaṅkaṇaṃ śigrudravairbhāvyaṃ pṛthakpṛthak
jambīrāṇāṃ dravairbhāvyaṃ śaṅkhādyaṃ tattrayodaśa /
sarvaṃ samāṃśaṃ ca dinamekīkṛtya tu gālitaṃ
rakṣayetsarvadā jñeyo nāmnā ca vaḍabānalaḥ /
suvarṇādimalohānāṃ ratnānāṃ jāraṇe tathā
abhrādyuparasānāṃ ca yojanīyaṃ prayatnataḥ /
<pāradabhasmavidhiḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
śuddhasūtaṃ śuddhagandhaṃ mardayedgoghṛtaiḥ samaṃ
piṇḍībhūtaṃ kumāryāśca dalagarbhe niveśayet /
samyaksūtreṇa saṃveṣṭya tamayaskāntasaṃpuṭe
nirudhya taṃ mṛdupuṭe tridhā pācyaṃ punaḥ priye /
ādāya dṛḍhamūṣāyāmandhayitvā dhametsudhīḥ
bhasmībhavetsūtarājo yojyo yoge rasāyane /
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
chāyāśuṣkāṇi kurvīta śākapakvaphalāni ca
mardayedarkapayasā tena mūṣodaraṃ lipet /
agraprasūtagojātajarāyoḥ śiṣitaṃ rajaḥ
mūṣāmadhye kṣipetpaścātsūtaṃ gandhaśca tadrajaḥ /
kṣiptvā nirudhya ca dhamedbhasmībhavati pāradaḥ
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
vandhyā kārkoṭakī kākatuṇḍī ca kaṭutumbikā /
kañcukī nalikā kākamācī vai kālamañjarī
kākajaṅghāstvimāḥ sarvāḥ piṣṭvā mūṣāntare kṣipet /
pūrvoktavandhyāmukhyābhiraṣṭābhirmardayedrasaṃ
tadrasaṃ liptamūṣāyāṃ kṣiptvā ruddhvā ca bhūdhare /
pacedevaṃ cāṣṭavāramevaṃ mūṣāpralepanaṃ
mardanaṃ dhamanaṃ kuryādbhūyo bhūyaḥ sureśvari /
mṛto bhavati sūtendro yogyo roge rasāyane
<caturthaḥ prakāraḥ>
niyāmakauṣadhairmardyaṃ caturyāmaṃ rasaṃ dṛḍhaṃ /
dviguṇe gandhataile ca śanairmandāgninā pacet
yāvatkhoṭatvamāpnoti tāvadevaṃ pacedrasaṃ /
tatkhoṭaṃ saṃpuṭe lauhe kṣiptvā rundhyāddṛḍhaṃ sudhīḥ
pathyājalairlohakiṭṭaṃ piṣṭvā sampuṭamālikhet /
tasyordhvaṃ śrāvake kācaṃ kṛtvā nāgaṃ vinikṣipet
sa nāgo dravate yāvattāvadevaṃ dhametpriye /
yāvanna yāti kāṭhinyaṃ tāvannaiva dhametsudhīḥ
punaḥ kaṭhinatāṃ prāpte dhametpūrvoktavanmuhuḥ /
triyāmadhamanādevaṃ bhasmībhavati pāradaḥ
bhasmīkṛte mūlikābhirjāraṇārahito rasaḥ /
dehe lohe na yojyaḥ syādyojyo bheṣajakarmaṇi
<pañcamaḥ prakāraḥ>
dviguṇe gandhataile ca śuddhaṃ sūtaṃ vimardayet /
ekāhaṃ taṃ punarmardyaṃ sarpākṣībhṛṅgarāḍapi
viṣṇukrāntā tryahaṃ caiṣāṃ rasaiḥ ślakṣṇaṃ vimardayet /
pacedyantre trisaṃghaṭṭe hyaṣṭavāramiti priye
kuryādbhasmati sūtendro rogasaṃghātanāśanaḥ /
<ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ>
śvetāṅkolasya mūlottharasairmardyastryahaṃ rasaḥ
mūṣāyāṃ nikṣipedruddhvā pacedbhūdharayantrake /
pārado bhasmatāṃ yāti sarvarogaharaḥ paraḥ
<saptamaḥ prakāraḥ>
viṣṇukrāntāṃ vedikāṃ ca kāñjikena vimardayet /
tatkalkena raso mardyaḥ saptadhā mūrchitotthitaḥ
taṃ rasaṃ śrāvake kṣiptvā siñcayettadrasairmuhuḥ /
dīpāgninā dinaṃ pacyādbhasma syāllavaṇākṛtiḥ
<aṣṭamaḥ prakāraḥ>
kākoduṃbarikākṣīrairbhāvayetsomarāmaṭhaṃ /
punaḥ punaḥ saptadhaivaṃ śoṣayenmardayetsudhīḥ
kākodumbarapañcāṅgaṃ ṣoḍaśāṃśe jale kṣipet /
yathaikāṃśo'vaśiṣṭaḥ syāttena taddhiṅgu mardayet
tadgolake rasaṃ kṣiptvā mūṣāyāṃ taṃ ca rodhayet /
bhūdhare ca puṭedevamaṣṭavāraṃ punaḥ punaḥ
puṭe puṭe ca taddhiṅgu dadyātsūto mṛto bhavet /
<navamaḥ prakāraḥ>
urubūkasya bījāni tathāpāmārgajāni ca
pūrṇayettacca mūṣāyāṃ kṣiptvā sūtaṃ tataḥ kṣipet /
tadūrdhvaṃ pūrvacūrṇaṃ ca samyaṅmūṣāṃ nirodhayet
pacellaghupuṭairevaṃ caturbhirbhasmatāṃ vrajet /
<daśamaḥ prakāraḥ>
kuḍuhuñcyāḥ kandamadhye kāntāstanyapariplute
rasaṃ kṣiptvā mukhaṃ ruddhvā tanmajjakalkataḥ sudhīḥ /
taṃ gomayaiḥ samālipya svedayedgomayāgninā
evaṃ kṛte saptavāraṃ raso bhasmatvaṃ āpnuyāt /
<ekādaśaḥ prakāraḥ>
aṅkolasya śiphānīraiḥ sūtaṃ gandhaṃ samaṃ samaṃ
dinamekaṃ mardayecca mūṣāgarbhaṃ nirodhayet /
puṭedbhūdharayantre ca dinānte bhasma jāyate
<dvādaśaḥ prakāraḥ>
sūtaṃ dhānyābhrakaṃ tulyaṃ mārakauṣadhijai rasaiḥ /
mardayeddinamekaṃ tu tatkalkairvastralepanaṃ
tadvastraṃ vartikāṃ kṛtvā dhṛtvā daṃśena dīpayet /
taddrutiṃ patitāṃ kāṃsye kṛṣṇavarṇaṃ ca tadbhavet
tatpunarmārakairmardyaṃ pātanāyantrake pacet /
mṛto bhaveddinaikena tadbhasmākhilarogahṛt
<trayodaśaḥ prakāraḥ>
kāladhuttūratailena mardanīyaśca pāradaḥ /
tato niyāmakairmardyāddinaikaṃ kūrmayantrake
pācayedbhasmatāṃ yāti śubhraḥ syātsarvarogahā /
<caturdaśaḥ prakāraḥ>
śuddhasūtādardhabhāgaṃ śuddhaṃ gandhaṃ vimardayet
mārakauṣadhajairdrāvairdinaṃ mūṣāgataṃ pacet /
yantre bhūdharasaṃjñe ca dinenaikena bhasmati
<pañcadaśaḥ prakāraḥ>
sūtamabhraṃ vaṭakṣīraistriyāmaṃ mardayetpriye /
mūṣāgarbhe vinikṣipya karīṣāgnau dinaṃ pacet
bhasmībhavati sūtendraḥ śubhraḥ sarvārtināśanaḥ /
<ṣoḍaśaḥ prakāraḥ>
mukhīkṛte vāsite ca pārade samakāñcanaṃ
jārayetpūrvayogena tato gandhaṃ samaṃ kṣipet /
divyauṣadhidravairmardyaṃ dinaṃ mūṣādhṛtaṃ rasaṃ
divānaktaṃ karīṣāgnau pacedvā tuṣavahninā /
svedayettaṃ samuddhṛtya bhūyo divyauṣadhodbhavaiḥ
bījaiḥ samāṃśaiḥ saṃmardyaṃ caturyāmaṃ sureśvari /
vajramūṣāgataṃ dhāmyaṃ bhasmībhavati pāradaḥ
tadbhasma divyaṃ yuñjīta sadā roge rasāyane /
<saptadaśaḥ prakāraḥ>
svajīrṇe pārade svarṇaṃ samamamlena mardayet
piṣṭībhūtaṃ kāñjikena prakṣālyādāya tāṃ punaḥ /
piṣṭyardhaṃ śuddhagandhaṃ ca tadardhaṃ ṭaṅkaṇaṃ kṣipet
sarvatulyāṃ niśāṃ nārīpuṣparaktadravairdinaṃ /
mardayettāṃ dinānte ca kuryāttadgolakaṃ tataḥ
pacedgaḍḍukayantre ca dinaṃ mandāgninā sudhīḥ /
samādāya vicūrṇyaiva dattvā tatsamagandhakaṃ
garbhayantre tryahaṃ pācyaṃ laghunā tattuṣāgninā /
raso bhasma bhaveddevi nirutthaḥ syādrasāyanaṃ
<aṣṭādaśaḥ prakāraḥ>
karṣatrayaṃ śuddhasūtaṃ karṣaṃ tāmrarajaḥ priye /
amlaiḥ saṃmardayedgāḍhaṃ dinaṃ khalve tato bhavet
piṣṭistāṃ kṣālayettoyaistata ādāya nirmalaṃ /
mākṣīkasatvaṃ tatsarvaṃ cakramardacchadadravaiḥ
tridinaṃ mardayedgāḍhaṃ tāṃ piṣṭiṃ garbhayantrake /
tuṣāgninā paceddevi tridinaṃ vā divāniśaṃ
karīṣāgnau bhavetsūtabhasma rogajarāpahaṃ /
<ekonaviṃśaḥ prakāraḥ>
sūtaṃ svarṇaṃ vyomasatvaṃ samaṃ svarṇasamaṃ biḍaṃ
rambhādaṇḍadravaiḥ sarvaṃ tatkhalve mardayeddinaṃ /
tato divyauṣadhodbhūtairbījaistulyaṃ dinadvayaṃ
saha saṃmardayedrambhātoyaistadgarbhayantrake /
pūrvakrameṇa vipacedrasabhasma bhavecchubhaṃ
jarāmaraṇarogaghnaṃ sarvasiddhipradāyakaṃ /
<viṃśaḥ prakāraḥ>
rasendraṃ vimalāsatvaṃ tulyaṃ mardya dinatrayaṃ
sinduvārachadarasaiḥ piṣṭiḥ syāttāṃ vinikṣipet /
kācakūpyantare kūpīṃ saptamṛtkarpaṭairlipet
śoṣayedvālukāyantre dinaṃ mandāgninā pacet /
rasabhasma bhaveddivyaṃ rugjarāmaraṇāpahaṃ
<ekaviṃśaḥ prakāraḥ>
karṣadvayaṃ rasendraṃ ca tadardhaṃ śuddhagandhakaṃ /
mākṣīkasatvaṃ gandhāṃśaṃ tatsarvaṃ mardayeddinaṃ
nirguṇḍīpatrasāraiśca taṃ golaṃ nikṣipetpriye /
mūṣāmadhye tato mūṣāvaktraṃ ruddhvā vinikṣipet
tāṃ mūṣāṃ gaḍḍukāyantre pacenmandāgninā dinaṃ /
rasabhasma bhaveddivyaṃ sindūrāruṇasannibhaṃ
jarāmaraṇarogaghnaṃ sarvasiddhipradaṃ śubhaṃ /
<dvāviṃśaḥ prakāraḥ>
pakvamūṣodare tulyagandhakāntaritaṃ rasaṃ
tayoścaturguṇaṃ dattvā kākamācīrasaṃ punaḥ /
ācchādya gaḍḍukāyantre tāṃ nidhāya pacetkramāt
mṛdumadhyamacaṇḍākhyavahnau yāmacatuṣṭayaṃ /
tataśca sarvarogaghnaṃ rasabhasma bhavecchubhaṃ
<trayoviṃśaḥ prakāraḥ>
snuhīkṣīrairdinaṃ sūtaṃ mardayettadabhāvataḥ /
amlavallyā rasaireva taṃ rasaṃ gandhakaiḥ samaṃ
garbhayantre vinikṣipya pūrvavadvipacedbudhaḥ /
mṛto bhavedrasaḥ so'yaṃ sarvarogaharo bhavet
<caturviṃśaḥ prakāraḥ>
guñjāphalaṃ rasasamaṃ madhuṭaṅkaṇayāvakaiḥ /
bhṛṅgapatrarasairyuktaṃ dinaṃ ekaṃ vimardayet
chāditaṃ vajramūṣāyāṃ dhamayenmṛduvahninā /
ayaṃ rasāyano vṛṣyo rasaḥ syācchaśisannibhaḥ
<pañcaviṃśaḥ prakāraḥ>
samaṃ gandharasaṃ śuddhaṃ kīṭamāriṇikādravaiḥ /
ajamāryahimāryorvā śvetāṅkolarasena vā
mardayettridinaṃ kṣiptvā mṛṇmaye saṃpuṭe tataḥ /
dinamekaṃ karīṣāgnau tuṣāgnau vā dinatrayaṃ
pacettataḥ sūtabhasma jāyate rugjarāpahaṃ /
<ṣaḍviṃśaḥ prakāraḥ>
tāmrābhrapātanāyogācchodhitaṃ pāradaṃ priye
vajrabhasma samaṃ haṃsapādīdrāvairvimardayet /
divyauṣadhibhavairbījairvajramūṣāntaraṃ lipet
tasminpūrvarasaṃ kṣiptvā ruddhvātha tridinaṃ pacet /
tuṣāgninā tata uddhṛtya tattulyaṃ drutapāradaṃ
haṃsapādīrasaiḥ sarvaṃ mardayettridinaṃ tataḥ /
pūrvavattaṃ pacetso'yaṃ raso bhasmati niścayaḥ
jarāmaraṇarogaghnaḥ sarvasiddhipradaḥ śubhaḥ /
<saptaviṃśaḥ prakāraḥ>
vāsitaṃ pāradaṃ karṣamaṣṭaguñjaṃ suvarṇakaṃ
mṛtavajraṃ caturguñjaṃ mardyaṃ haṃsapadīrasaiḥ /
taptakhalve vajramūṣāgataṃ kṛtvā nirodhayet
pacedbhūdharayantre ca punarādāya taṃ rasaṃ /
haṃsapādīdravairmardyaṃ taptakhalve dinatrayaṃ
pūrvavadbhūdhare yantre pacettaṃ ca punaḥ punaḥ /
evaṃ śatapuṭaṃ kṛtvā bhasma syādraktavarṇakaṃ
jarāmaraṇadāridryanāśanaṃ bhavanāśanaṃ /
<aṣṭāviṃśaḥ prakāraḥ>
yugāṃśaḥ śuddhasūtaḥ syādekāṃśaṃ tāmracūrṇakaṃ
amle dinaṃ mardayettaṃ prakṣālyādāya piṣṭikāṃ /
tāpyasatvaṃ piṣṭisamaṃ cakramardadaladravaiḥ
mardayettridinaṃ sarvaṃ golakaṃ garbhayantrake /
nikṣipya tridinaṃ pācyaṃ tuṣāgnau vā sureśvari
divārātraṃ karīṣāgnau pacedbhasma bhavedrasaḥ /
<ekonatriṃśaḥ prakāraḥ>
mukhīkṛtarasaṃ cābhrasatvaṃ svarṇaṃ trayaṃ samaṃ
raṃbhādraveṇa saṃmardyaṃ dinaṃ sarvasamaṃ biḍaṃ /
tato divyauṣadhīnāṃ ca bījairmardyaṃ dinatrayaṃ
garbhayantre pacetpaścātkarīṣāgnau mṛto bhavet /
<triṃśaḥ prakāraḥ>
khajīrṇasūtaṃ vimalāṃ samaṃ nirguṇḍikārasaiḥ
mardayitvā tryahaṃ kācakūpikāyāṃ vinikṣipet /
sikatāyantrake pacyāccaturyāmena bhasmitaḥ
<ekatriṃśaḥ prakāraḥ>
tāpyasatvaṃ samaṃ gandhaṃ dvābhyāṃ tulyaṃ ca jāritaṃ /
sūtaṃ nirguṇḍikāṃ mardya dinaṃ tadgolakaṃ punaḥ
vajramūṣāndhitaṃ kṛtvā dhamedvā gaḍḍuyantrake /
pacettadraktavarṇaṃ syātsa rasaḥ sarvarogahā
<rasabhasmalakṣaṇam>
akṣayitvaṃ nirutthatvaṃ nirlepatvaṃ subhasmatā /
mārakatvaṃ ca lohānāṃ lakṣayedrasabhasmataḥ
<१. gandhapiṣṭī; prathamaḥ prakāraḥ>
saṃcūrṇya śodhitaṃ gandhaṃ pūrvapatrarasena ca /
saptadhā bhāvayedgharme strīṇāṃ ca rajasā tathā
tathā mānavapittena lolayedgandhakaṃ punaḥ /
palamekaṃ śuddharasaṃ karpare cātape nyaset
tadūrdhvaṃ lolitaṃ gandhaṃ vinyasyāṅguṣṭhamarditaṃ /
kuryātsūto bhavetpiṣṭiḥ sarvakarmasu siddhidaḥ
<dvitīyaḥ prakāra, svarṇagandhapiṣṭī>
gandhakaṃ śodhitaṃ devi tilaparṇīrasena ca /
saptadhā mardayecchoṣyaṃ chāyāyāṃ bhāvayetkramāt
mūṣāyāṃ pāradaṃ śuddhaṃ palamātraṃ vinikṣipet /
suvarṇaniṣkagulikāṃ mūṣāyāṃ nikṣipettataḥ
tatra nārīrajomūtramalamātraṃ vinikṣipet /
vālukāyantramadhye ca tāṃ mūṣāṃ sthāpayecchive
alpamalpaṃ pūrvagandhaṃ vāraṃ vāraṃ vinikṣipet /
mṛdvagninā pacedyāvatkarṣagandhaṃ ca jīryate
avatārya svāṅgaśītamāharetsvarṇagolakaṃ /
svarṇapiṣṭirbhaveddivyā sarvavāñchitadāyinī
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
bhāvayenmarkaṭītoyaiḥ śatadhā śuddhagandhakaṃ /
chāyāyāṃ śuddhasūtaṃ ca gharme mṛtkarpare kṣipet
kiṃcitkiṃcitpūrvagandhaṃ nikṣipenmarkaṭīrasaṃ /
jīrṇe gandhe dravaṃ deyaṃ muhurgandhaṃ muhurdravaṃ
yāvatpādāṃśakaṃ jīrṇaṃ gandhaṃ ca piṣṭikā bhavet /
divyā sā sarvakarmārhā devānāmapi durlabhā
<caturthaḥ prakāraḥ>
śuddhagandhaṃ cūrṇayitvā trivāraṃ kāñjikena ca /
jambīrāmlaistrivāraṃ ca haṃsapādīrasena ca
saptadhā kṣālayedevaṃ karpūraṃ bhāvayetpṛthak /
śvetādrikarṇikātoyairātape ca trivārakaṃ
dviguñjamātraṃ karpūraṃ yantrāntaḥ parilepayet /
tatra gandhaṃ sārdhaniṣkaṃ bhāvitaṃ cūrṇitaṃ kṣipet
tadūrdhvaṃ ca palaṃ sūtaṃ nikṣipettasya pṛṣṭhataḥ /
pūrvamātraṃ ca karpūraṃ tadūrdhvaṃ sārdhaniṣkakaṃ
gandhakaṃ ca punaḥ kṣiptvā tato gomūtrakena ca /
śvetādrikarṇikāmūlaṃ piṣṭvā tatkalkakena ca
ācchādya taccharāveṇa rodhayetpācayetkramāt /
jālikāyantramadhye ca divyaṃ paścāttamuddharet
evaṃ kuryāttrivāraṃ ca gandhapiṣṭirbhaveddhruvaṃ /
<pañcamaḥ prakāraḥ>
snehalipte khalvamadhye śuddhasūtaṃ palaṃ nyaset
karṣaṃ ca śodhitaṃ gandhaṃ devadālīdravaṃ kṣipet /
karāṅgulyā khare gharme mardayetpiṣṭikā bhavet
<ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ>
tāmrakhalve palaṃ sūtaṃ karṣārdhaṃ gandhakaṃ kṣipet /
mṛdvagninā pacedyāmaṃ karāṅguṣṭhena cālayet
gandhapiṣṭirbhaveddivyā sarvakarmakarī śubhā /
<piṣṭīstambhanaṃ (२)>
piṣṭīnāṃ stambhanaṃ vakṣye tiktakośātakībhavaṃ
bījaṃ caṇḍālinīkandaṃ tulyaṃ kāntāstanodbhavaiḥ /
kṣīraiḥ piṣṭvā ca tāṃ piṣṭīṃ lepayedaṅgulaṃ dṛḍhaṃ
vandhyākande'thavā kṣīrakande vā sūraṇodbhave /
kande vā vajrakande vā kande vā kuḍuhuñcije
tāṃ piṣṭiṃ nikṣipettattanmajjayā rodhayenmukhaṃ /
tatkandaṃ ca mṛdā liptvā puṭedbhūdharayantrake
divānaktaṃ karīṣāgnāvūrdhvādhaḥ parivartanaṃ /
yathā kandaṃ tu na dahettathā pākakramaḥ smṛtaḥ
atha piṣṭiṃ samānīyādbhavetsā stambhitā priye /
<piṣṭījāraṇaṃ (२)>
piṣṭīnāṃ stambhitānāṃ ca jāraṇā vakṣyate śive
stanayantre lohakṛte gandhakaṃ piṣṭitulyakaṃ /
kṣipedūrdhvaṃ ca deveśi stambhitāṃ gandhapiṣṭikāṃ
tadūrdhvaṃ piṣṭitulyaṃ ca gandhakaṃ cūrṇitaṃ kṣipet /
nirudhya bhūdhare yantre pācayejjārayetkramāt
gandhaṃ punaḥpunardeyamevaṃ śataguṇaṃ priye /
jīrṇe śataguṇe gandhe yantrātpiṣṭiṃ samāharet
sarvāsāṃ gandhapiṣṭīnāṃ jāraṇaṃ syācca rañjanaṃ /
<piṣṭīmāraṇaṃ (२)>
jāritānāṃ ca piṣṭīnāṃ pravakṣye māraṇakramaṃ
taptakhalve vinikṣipya jāritāṃ gandhapiṣṭikāṃ /
divyauṣadhirasaiḥ piṣṭvā dinaṃ kuryācca golakaṃ
divyauṣadhīnāṃ bījāni piṣṭvā divyauṣadhodbhavaiḥ /
svarasairvajramūṣāntarlepayetpūrvagolakaṃ
kṣiptvā nirudhya mūṣāsyaṃ pacedbhūdharayantrake /
pravartayaṃścordhvamadho dinamekaṃ punaḥ priye
samāhṛtya yathāpūrvaṃ pūrvatoyaiśca mardayet /
puṭayetpūrvavaddevi daśavāramiti kramāt
asaṃśayaṃ gandhapiṣṭirmriyate sarvakāryakṛt /
gandhapiṣṭikramājjātarasabhasmāni bhairavi
sarvakarmasu mukhyāni viśeṣādvādakarmaṇi /
<rasabandhāḥ; prathamaḥ prakāraḥḥ vaikrāntabandhaḥ>
vakṣyāmi rasabandhāni śṛṇu bhairavi samprati
śodhitaṃ pāradaṃ khalve daśaniṣkaṃ vinikṣipet /
niṣkaikaṃ śuddhagandhaṃ ca svalpaṃ svalpaṃ vinikṣipet
kuṭṭayenmardayedgrāvṇā piṣṭiḥ syādyāmamātrake /
kṣīrakande'thavā vandhyākande vā kuḍuhuñcije
kande vā nikṣipetpakve śubhe gandhakapiṣṭikāṃ /
niṣkārdhaṃ bhasma vaikrāntamūrdhvādho nikṣipetsudhīḥ
tatkandamajjayā vaktraṃ nirudhya ca mṛdā bahiḥ /
limpedaṅgulimātreṇa śoṣayitvātha sarvataḥ
aṣṭavāraṃ pacedyantre bhūdhare kaukkuṭe puṭe /
karīṣāgnau punaḥ kuryādūrdhvabhāgamadhaḥ priye
adhobhāgaṃ tathordhvaṃ ca bhūyo bhūyaḥ pravartanaṃ /
evamekadinaṃ paścātpacedyugakarīṣakaiḥ
pakvadāḍimabījābho baddho bhavati pāradaḥ /
vaikrāntabaddhanāmā syāccūrṇito yogavāhakaḥ
<dvitīyaḥ prakāraḥḥ gandhakabandhaḥ>
pūrvoktāṃ gandhapiṣṭīṃ tāṃ vastre baddhvātha saṃpuṭe /
lohaje poṭṭalīṃ sthāpyacordhvādhaḥ samagandhakaṃ
nirudhya saṃpuṭaṃ samyakpacetbhūdharayantrake /
yathā jīrṇo bhavedgandho bhūyo bhūyastathāpi ca
eva ṣaḍguṇagandhastu jāraṇīyo maheśvari /
evaṃ gandhakabaddho'yaṃ rasaḥ sarvāmayāpahaḥ
<tṛtīyaḥ prakāraḥḥ gandhakabandhaḥ>
ṣoḍaśāṅguladīrghā ca jambīraphalavistṛtā /
pakvamūṣā dṛḍhatarā vālukāyantramadhyataḥ
tribhāgamagnāṃ kurvīta bahiḥ pādāṃśasaṃsthitāṃ /
tasyāṃ kṣipedgandhasūtaṃ palamekaṃ sureśvari
sūtādathordhvabhāge tu dvipalaṃ śuddhagandhakaṃ /
nikṣipettanmukhaṃ samyagrodhayenmandavahninā
pacennirdhūmatā yāvattāvaddhūme gate punaḥ /
kākamācīdravaiḥ pūryā taddrave jīrṇatāṃ gate
rasena nāgavallyāśca pūraṇīyā punaḥ priye /
unmattakarasaiḥ pūryā śanairmandāgninā pacet
gandhakaṃ jīryate yāvatkākamācyādikadravaiḥ /
dhattūrāntaiḥ pacedevaṃ baddho bhavati pāradaḥ
nāmnā gandhakabaddho'yaṃ sarvayogeṣu yojayet /
<caturthaḥ prakāraḥ gandhakasvarṇabandhaḥ>
pūrvavadgandhapiṣṭiṃ ca vidhāyādau vicakṣaṇaḥ
saptārdhaniṣkasūtaḥ syādadhyardhaṃ śuddhahāṭakaṃ /
yāmamamlena saṃmardyaṃ khyāto'yaṃ hemapiṣṭikā
gandhapiṣṭiṃ hemapiṣṭyā samayāveṣṭya bāhyataḥ /
stanākāre lohamaye saṃpuṭe vastrabandhitāṃ
kṛtvā tāṃ piṣṭikāṃ kṣiptvā piṣṭyūrdhvādhaśca gandhakaṃ /
sarvatulyaṃ kṣipetsandhiṃ ruddhvāmlalavaṇaiḥ sudhīḥ
pacedbhūdharayantre ca jīrṇe jīrṇe punaḥ punaḥ /
ṣaḍguṇaṃ gandhakaṃ dadyāttato vastraṃ śanairharet
samāṃśaṃ gandhakaṃ bhūyo bhūyo jāryaṃ śanaiḥ śanaiḥ /
niḥśeṣaṃ gandhakaṃ naiva kuryāccetpāradacyutiḥ
evaṃ śataguṇe jīrṇe gandhapiṣṭiṃ samāharet /
tatsamāṃśasuvarṇasya saṃpuṭe piṣṭikāṃ kṣipet
kācaṃ kanyādravaiḥ piṣṭvā lepayedbāhyato'ṅgulaṃ /
tataṣṭaṅkaṇakairliptvā paścānmṛllavaṇaiḥ kramāt
ekaikaṃ lepanaṃ kāryaṃ veṣṭyamaṅgulamānakaṃ /
pratilepaṃ śoṣayecca koṣṭhīyantragataṃ dhamet
vaṅkanālena tīvreṇa vahninā praharaṃ bhavet /
udayādityasaṅkāśaṃ khoṭaṃ divyarasāyanaṃ
gandhahāṭakabandho'yaṃ jarāvyādhidaridrahā /
<pañcamaḥ prakāraḥ gandhakabandhaḥ>
athavā gandhapiṣṭiṃ tāṃ vastre baddhvātha gandhakaṃ
tulyaṃ dattvā nirudhyātha saṃpuṭe lohaje dṛḍhaṃ /
puṭettadbhūdhare tāvadyāvajjīryati gandhakaṃ
evaṃ punaḥ punardeyaṃ yāvadgandhaṃ tu ṣaḍguṇaṃ /
ityevaṃ gandhake baddhaḥ sūtaḥ syātsarvarogajit
<ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ mūlikābandhaḥ>
kārkoṭīmūlajairdrāvaiḥ pāradaṃ mardayeddinaṃ /
markaṭīmūlaje piṇḍe kṣipettaṃ marditaṃ rasaṃ
taṃ piṇḍaṃ vajramūṣāyāṃ ruddhvā tīvrāgninā pacet /
jāyate khoṭabaddho'yaṃ sarvakāryakaraḥ śubhaḥ
<saptamaḥ prakāraḥ mūlikābandhaḥ>
arkamūlaṃ ravikṣīraiḥ piṣṭvā mūṣāṃ pralepayet /
tanmadhye rañjitaṃ sūtaṃ kṣiptvā baddhvātha rodhayet
mṛṇmaye saṃpuṭe taṃ ca nirundhyāllohasaṃpuṭe /
pacedgajapuṭe paścātpārado bandhamāpnuyāt
<aṣṭamaḥ prakāraḥ mūlikābandhaḥ>
jalakumbhīrasaiḥ sūtaṃ mardayeddivasatrayaṃ /
jalakumbhīdalairmūṣāṃ kṛtvā tatra kṣipedrasaṃ
ruddhvā tāṃ vajramūṣāyāṃ chāyāśuṣkaṃ puṭellaghu /
chagaṇairekavṛddhyā tu triṃśadvāraṃ puṭaiḥ pacet
tato gajapuṭe deyaṃ samyagbaddho bhavedrasaḥ /
<navamaḥ prakāraḥ mūlikābandhaḥ>
ekavīrādravairmardyaṃ dinaṃ śuddhaṃ tu sūtakaṃ
ekavīrākandakalkairvajramūṣāṃ pralepayet /
tasyāṃ pūrvarasaṃ kṣiptvā dhmāte baddho bhavedrasaḥ
<daśamaḥ prakāraḥ mūlikābandhaḥ>
āraktakṣīrakandotthadravaiḥ strīstanyasaṃyutaiḥ /
tridinaṃ pāradaṃ mardyaṃ vajrakandadravaistryahaṃ
kṣīrakandasya kalkena vajramūṣāṃ pralepayet /
tatra pūrvarasaṃ baddhvā dhmāte baddho bhavedrasaḥ
<ekādaśaḥ prakāraḥ mūlikābandhaḥ>
arkamūlaphalaṃ piṣṭvā mūṣāṃ tena pralepayet /
tanmadhye nikṣipenmūṣāṃ puṅkhāmūlavinirmitāṃ
tanmadhye sūtakaṃ kṣiptvā puṅkhāmūlasamudbhavaiḥ /
pūrayitvā rasairmūṣāṃ nirundhyāttanmukhaṃ dṛḍhaṃ
evamandhīkṛtāṃ mūṣāṃ kṣipetsampuṭamadhyataḥ /
tatastaṃ lepayedyatnāllavaṇena mṛdā tathā
tato'sau puṭayogena sūto bandhamavāpnuyāt /
rājikādvayamātreṇa citrakadravasaindhavaiḥ
cūrṇito bhakṣitaḥ prātaḥ sarvarogavināśakaḥ /
<dvādaśaḥ prakāraḥ mūlikābandhaḥ>
kapitthasya śiphānīrairyāmaṃ sūtaṃ vimardayet
anyasyāṃ andhamūṣāyāṃ sūtamūṣāṃ nirodhayet /
tathā dhamettato mūṣāṃ yathā sindūravadbhavet
evaṃ kṛte rasendro'sau badhyate nātra saṃśayaḥ /
mūlikābandhanaṃ hyetadrasendrasya prakīrtitaṃ
ityete māritāḥ sūtā mūrchitā bandhamāgatāḥ /
pratyekaṃ yojitāstatra prayogairyogavāhinaḥ
<rasamūrcchanāvidhiḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
atha śuddhasya sūtasya mūrcchanāvidhirucyate /
meghanādavacāhiṅgulaśunairmardayedrasaṃ
dinaṃ piṣṭaṃ tu tadgolaṃ hiṅgunā veṣṭayedbahiḥ /
pacellavaṇayantrasthaṃ dinaikaṃ caṇḍavahninā
ūrdhvalagnaṃ samādāya dṛḍhaṃ vastreṇa bandhayet /
ūrdhvādho gandhakaṃ tulyaṃ dattvā somānale pacet
jīrṇe gandhaṃ punardeyaṃ ṣaḍbhirvāraiḥ samaṃ samaṃ /
ṣaḍguṇe gandhake jīrṇe mūrchito rogahā bhavet
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
gandhakaṃ dhūmasāraṃ ca śuddhaṃ sūtaṃ samaṃ samaṃ /
yāmaikaṃ cūrṇayetkhalve kācakupyāṃ niveśayet
ruddhvā dvādaśayāmāntaṃ vālukāyantrake pacet /
sphoṭayetsvāṃgaśītaṃ tamūrdhvasthaṃ gandhakaṃ tyajet
adhaḥsthaṃ rasaṃ ādāya sarvayogeṣu yojayet /
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
śuddhasūtaṃ tathā gandhaṃ sūtārdhaṃ saindhave kṣipet
dravaiḥ sitajayantyāśca mardayeddivasatrayaṃ /
kṛtvā golaṃ tu saṃśoṣya mūṣāyāṃ taṃ nirodhayet
śoṣayitvā dhametkiṃcitsutapte'tha jale kṣipet /
tasmādrasaṃ samuddhṛtya trikandarasabhāvitaṃ
yojayetsarvarogeṣu dhamedvā bhūdhare pacet /
<caturthaḥ prakāraḥ>
rasārdhaṃ gandhakaṃ mardyaṃ ghṛtairyuktaṃ tu golakaṃ
kṛtvā tadbandhayedvastre ḍolāyantragataṃ pacet /
gomūtre tadgataṃ yāmaṃ naramūtrairdinatrayaṃ
śoṣayettatpunarvastrairbaddhvā veṣṭyaṃ mṛdā dṛḍhaṃ /
śuṣkaṃ nirudhya mūṣāyāṃ pacedatha tuṣāgninā
ūrdhvabhāgamadhaḥ kṛtvā tvadhobhāgamathordhvagaṃ /
ityādiparivartena svedayeddivasatrayaṃ
paścāduddhṛtya taṃ sūtaṃ yogavāhaṃ rujāpahaṃ /
sadyojātasya bālasya viṣṭhāṃ pālāśabījakaṃ
caṇḍālīrudhiraṃ sūtaṃ sūtapādaṃ ca ṭaṅkaṇaṃ /
jayantyā mardayeddrāvairdinamekaṃ tu golakaṃ
piṣṭayā sahadevyātha lepayettāmrasampuṭaṃ /
tanmadhye golakaṃ kṣiptvā dviyāmaṃ svedayellaghu
vālukāyantramadhye tu samuddhṛtya tataḥ punaḥ /
citrakaiḥ sahadevyā ca gandhakaṃ lepayedbahiḥ
sampuṭaṃ bandhayedvastre mṛdā lepyaṃ ca śoṣayet /
taṃ ruddhvā cānyamūṣāyāṃ dhmāte sampuṭamāharet
sūkṣmacūrṇaṃ haredrogānyogavāho mahārasaḥ /
sampuṭaṃ sūtatulyaṃ syācchāstradṛṣṭena karmaṇā
<pañcamaḥ prakāraḥ>
dhuttūrakadravairmardyaṃ dinaṃ gandhāṃśasūtakaṃ /
andhamūṣāgataṃ svedyaṃ bhūdhare mūrchito dināt
<ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ>
kṛtvā ṣaḍaṅgulāṃ mūṣāṃ supakvāṃ mṛṇmayīṃ dṛḍhāṃ /
mūṣāgarbhe vilipyātha mūlairvartulapattrajaiḥ
tanmadhye sūtakaṃ kṣiptvā mūṣāṃ pūryāttu taddravaiḥ /
ruddhvā tāṃ vālukāyantre cullyāṃ dīpāgninā pacet
saptāhānte samuddhṛtya yojayettaṃ jarāpahaṃ /
<saptamaḥ prakāraḥ>
kuraṇḍakarasaiḥ sāndramātape mardayedrasaṃ
latākarañjapatrotthaiḥ pādāṃguṣṭhena mardayet /
dinaikaṃ mūrchitaṃ samyaksarvayogeṣu yojayet
<aṣṭamaḥ prakāraḥ>
kāsīsaṃ saindhavaṃ sūtaṃ tulyaṃ tulyaṃ vimardayet /
kāsīsasyāpyabhāve tu dātavyā phullatūrikā
stokaṃ stokaṃ kṣipetkhalve trayamekatra mūrchayet /
pratyekaṃ śataniṣkaṃ syādūnaṃ naivādhikaṃ kvacit
sthālīsampuṭayantreṇa dinaṃ caṇḍāgninā pacet /
ūrdhvalagnaṃ tataḥ śubhraṃ mūrchitaṃ cāharecchubhaṃ
<navamaḥ prakāraḥ>
atha śuddhasya sūtasya mūrchitasyāparo vidhiḥ /
sūtatulyaṃ mṛtaṃ svarṇaṃ dvābhyāṃ tulyaṃ ca gandhakaṃ
ravikṣīrairdinaṃ mardyamandhayedbhūdhare puṭe /
dinaikena bhavetsiddho raso hairaṇyagarbhakaḥ
śubhraḥ śoṇo'thavā kṛṣṇavarṇo gurutaro rasaḥ /
punarutthānavānyastu mūrchitaḥ sa udāhṛtaḥ
<mūlikābandhāḥ>
śrībhairavī /
kīdṛśī oṣadhī nātha rasamūrcchākarī śubhā /
kena vā bhasma sūtaśca kena vā khoṭabandhanaṃ
śrībhairavaḥ /
śṛṇu bhairavi tattvena rahasyaṃ rasabandhanaṃ /
brahmaviṣṇusurendrādyairna jñātaṃ suravandite
<niśācaramūlikākalpaḥ>
gaṅgāyamunayormadhye prayāgo nāma rākṣasaḥ /
tasyāsane varārohe kṣaṇādbadhyeta sūtakaḥ
niśācarasya patrāṇi gṛhṇīyātsādhakottamaḥ /
tato nipīḍyate devi raso bhavati cottamaḥ
rasaṃ saṃmardya tenaiva dināni trīṇi vārtikaḥ /
āroṭaṃ bandhayetkṣipraṃ gaganaṃ tatra jārayet
tena patrarasenaiva sādhayedgandhakaṃ punaḥ /
saptadhā bhāvitaṃ tena tryūṣaṇena sahaikataḥ
yantre vidyādhare devi gaganaṃ tatra jārayet /
māsamātreṇa deveśi jīryate tu samaṃ samaṃ
samajīrṇe tu gagane śatavedhī bhavedrasaḥ /
niśācararase devi gandhakaṃ bhāvayettataḥ
bhāvayetsaptavāraṃ tu dvipadyāśca rasena tu /
tārasya patralepena ardhārdhe kāñcanottamaṃ
gandhake samajīrṇe'sminśatavedhī bhavedrasaḥ /
niśācararasairbhāvyaṃ saptavāraṃ tu tālakaṃ
tenaiva ghātayedvaṅgaṃ nāgaṃ tāre tu nirvahet /
tattāraṃ jārayetsūte tatsūtaṃ bandhitaṃ bhavet
catuḥ ṣaṣṭitame bhāge śulbavedhaṃ tu dāpayet /
tadaṃśaṃ jāyate śreṣṭhaṃ dharmakāmārthamokṣadaṃ
niśācarasya puṣpāṇi sūkṣmacūrṇāni kārayet /
palāni daśacūrṇasya rasairdhātryāstu bhāvayet
ghṛtena madhunāloḍyaṃ navabhāṇḍe vinikṣipet /
dhānyarāśau nidhātavyaṃ triḥ saptāhaṃ sureśvari
tena bhakṣitamātreṇa valīpalitavarjitaḥ /
valkalaṃ sūkṣmacūrṇaṃ tu madhunā sahitaṃ lihet
ardhamāsaprayogeṇa pratyayogaṃ bhavetpriye /
tasya mūtrapurīṣeṇa śulbaṃ bhavati kāñcanaṃ
māsamātraprayogeṇa pannagaḥ kāñcanaṃ bhavet /
<mercuryaḥḥ paṭṭabandha>
grāhyaṃ tatphalatailaṃ tu yantre pātālasaṃjñake
tena tailena deveśi rasaṃ saṃkocayedbudhaḥ /
tatkṣaṇājjāyate devi pāṭabandho mahārasaḥ
kaṭakaṃ kaṅkaṇaṃ kāryaṃ rasaliṅgaṃ varānane /
saṃkocamaraṇaṃ tena kartavyaṃ paramādbhutaṃ
<aṅganāyikākalpaḥ>
punaranyaṃ pravakṣyāmi rasabandhaṃ sudurlabhaṃ /
trailokyajananī yā sā oṣadhī aṅganāyikā
tayā saṃparkamātreṇa baddhastiṣṭhati pāradaḥ /
saptāhaṃ marditasyāsya mahauṣadhyā rasai rasaḥ
śatāṃśenaiva vedhena kurute divyakāñcanaṃ /
triḥ saptāhaṃ rase tasyā mardanādvaravarṇini
lakṣavedhī rasaḥ sākṣādaṣṭau lohāni vidhyati /
trisaptāhena deveśi daśalakṣāṇi vidhyati
caturthe caiva saptāhe koṭivedhī bhavedrasaḥ /
svedatāpanigharṣeṇa mahauṣadhyā rasena tu
dadāti khecarīṃ siddhimanivāritagocaraḥ /
kāmayetkāminīnāṃ tu sahasraṃ divasāntare
naṣṭacchāyo hyadṛśyaśca trailokyaṃ ca bhramedasau /
mahauṣadhyā rasenaiva mṛtasaṃjīvanaṃ bhavet
anena ghātayetsūtaṃ pañcāvasthaṃ kuru priye /
mṛtasya dāpayennasyaṃ hastau pādau tu mardayet
tasya tu praviśejjīvo mṛtasyāpi varānane /
<narasārakalpaḥ>
punaranyaṃ pravakṣyāmi rasabandhaṃ sudurlabhaṃ
narasārasparśanena kṣaṇādbadhyeta sūtakaḥ /
narasārarasaṃ dattvā dvipadīrajasā rase
dinānte bandhamāyāti sarvalohāni rañjati /
narasārarasenaiva bhāvayettu manaḥśilāṃ
nirgandhā jāyate sā tu ghātayettena pannagaṃ /
dvipadīrajasā sārdhaṃ niruddhaḥ pannago bhavet
narasārarasenaiva jīrṇe ṣaḍguṇapannage /
tāre tāmre'pi vā devi koṭivedhī bhavedrasaḥ
narasārarase stanye bhāvitaṃ saptadhā pṛthak /
rasasya dāpayedgrāsaṃ yantre vidyādharāhvaye
jīryate gaganaṃ devi nirmukhe ca varānane /
narasāraraseneśi kīṭanārīrasena ca
drāvayedgaganaṃ devi tīkṣṇalohaṃ ca pannagaṃ /
narasāraraseneśi hanumatyā rasena ca
jāyate kāñcanaṃ divyaṃ niṣekādbhāskaraḥ priye /
narasārarase dattvā mañjiṣṭhāṃ raktacandanaṃ
svarasairmadayantyāśca pannagaṃ devi secayet /
tatkṣaṇātkāñcanaṃ divyaṃ saptavārā niṣecitaṃ
aṣṭamāṃśayutaṃ hema hemakarmaṇi cauṣadhaṃ /
narasārarase bhāvyaṃ saptavāraṃ tu hiṅgulaṃ
tenaiva ghātayettīkṣṇaṃ bhasmībhūtatvamāpnuyāt /
tadbhasma tāmrapiṣṭe tu triguṇaṃ tena nirvahet
tacchulbaṃ hemasaṅkāśaṃ tāre vāṣṭāṃśayojitaṃ /
tāraṃ hemasamāṃśaṃ tu dvivarṇaṃ patitaṃ bhavet
narasārarase bhāvyaṃ rasakaṃ saptavārataḥ /
narasārarasenaiva rasendraṃ saptavārataḥ
taṃ rasaṃ rasakaṃ caiva tīkṣṇalohaṃ ca pannagaṃ /
narasārarasenaiva tenaikatra vimardayet
tatkṣaṇājjāyate baddho rasasya rasakasya ca /
tīkṣṇanāgaṃ tathā śulbaṃ rasakena tu rañjayet
haṭhāttajjāyate hema kūṣmāṇḍakusumaprabhaṃ /
<kaṅkālakhecarīkalpaḥ>
punaranyaṃ pravakṣyāmi rasabandhaṃ sudurlabhaṃ
kaṅkālakhecarī nāmnā oṣadhī parameśvari /
tasya tailaṃ tu saṃgrāhyaṃ ādyakhecarisaṃyutaṃ
sthāpayeddinamekaṃ tu pātre bhāskaranirmite /
dvitīye vāsare prāpte vajraratnaṃ tu ghātayet
anale dhāmayettaṃ tu sutaptaṃ prajvalatprabhaṃ /
<mantrasihmāsanīkalpaḥ>
sabījā cauṣadhī grāhyā kācidgulmalatā priye
mantrasiṃhāsanī nāma tṛtīyā devi khecarī /
pātālayantre tattailaṃ gṛhṇīyāttāmrabhājane
tasya tailasya madhye tu prakṣipetkhecarīrasaṃ /
medinīyantramadhye tu sthāpayecca varānane
pūrvauṣadhyāṃ tu taddevi gaganaṃ medinījale /
rase māsaṃ tato dattvā mardanādgolakaṃ kuru
baddhvā poṭṭalikāṃ tena gaganaṃ jārayetpriye /
same tu gagane jīrṇe baddhastiṣṭhati pāradaḥ
bhastrāphūtkārayuktena dhāmyamāno na naśyati /
kākaviṣṭhāsamaṃ rūpaṃ samajīrṇasya jāyate
dviguṇe gagane jīrṇe hyaṣṭalohāni saṃharet /
<irindirīkalpaḥ>
punaranyaṃ pravakṣyāmi rasabandhaṃ sudurlabhaṃ
śivadehātsamutpannā oṣadhī tu irindirī /
jārayedgandhakaṃ sā tu jārayetsāpi tālakaṃ
kāñcanaṃ jārayetsā tu rasendraṃ sā ca bandhayet /
pravālaṃ drāvayetsā tu drāvayedgaganaṃ tathā
vajraṃ ca ghātayetsā tu sarvasatvaṃ ca ghātayet /
jārayetsarvalohāni satvānyapi ca jārayet
irindirīrase nyasya gośṛṅge tu varānane /
dhānyarāśau nidhātavyaṃ drutastiṣṭhati pāradaḥ
divyauṣadhyā rasenaiva rasendraḥ suravandite /
same tu kanake jīrṇe daśakoṭiṃ tu vedhayet
pañcame lakṣakoṭiṃ tu ṣaḍguṇe sparśavedhakaḥ /
saptame dhūpavedhī syādaṣṭame tvavalokataḥ
navame śabdavedhī syādata ūrdhvaṃ na vidyate /
bhramanti paśavo mūḍhāḥ kulauṣadhivivarjitāḥ
tṛṇauṣadhirasānāṃ ca naiva siddhiḥ prajāyate /
tasmātsarvaprayatnena jñātavyā tu kulauṣadhiḥ
divyauṣadhyaścatuḥ ṣaṣṭiḥ kulamadhye vyavasthitāḥ /
naiva jānāti mūḍhāstāḥ śivamohena mohitāḥ
adivyāstu tṛṇauṣadhyo jāyante girigahvare /
tṛṇauṣadhyā rase sūto naiva baddhaḥ kadācana
akṣayo naiva tiṣṭheta kulauṣadhivivarjitaḥ /
kulauṣadhyā vihīnāstu gaganaṃ cārayanti ye
sa rasastu varārohe vahnimadhye na tiṣṭhati /
na khoṭaṃ na ca vā bhasma naiva dravyaṃ karoti saḥ
kiṃciddravyaṃ prakurvanti dhāmyamānaṃ na tiṣṭhati /
patre pāke kaṣe chede naiva tiṣṭhati kāñcanaṃ
na vedhaṃ ca śatādūrdhvaṃ karoti sa rasaḥ priye /
yāvanna cābdaṃ ekaṃ tu vikrāntaṃ trapu tattu kāñcanaṃ
dharmārthakāmamokṣeṣu naiva dadyāttataḥ priye /
śrībhairavī /
nirjīvatvaṃ gataḥ sūtaḥ kathaṃ jīvaṃ dadāti saḥ
nirjīvena tu nirjīvaṃ kathaṃ jīvati śaṃkaraḥ /
śrībhairavaḥ /
divyauṣadhyā yadā devi rasendro mardito bhavet
kālikārahitaḥ sūtastadā bhavati pārvati /
parasya harate kālaṃ kālikārahito rasaḥ
aṣṭānāṃ caiva lohānāṃ malaṃ śamayati kṣaṇāt /
mahāmūrcchāgataṃ sūtaṃ ko vā vikathayenmṛtaṃ
divyauṣadhyā rasenaiva jāyate naṣṭacetanaḥ /
pañcabhūtātmakaḥ sūtastiṣṭhatyeva sadāśivaḥ
<kṣmāpālakalpaḥ>
punaranyaṃ pravakṣyāmi rasabandhanamīśvari /
kṣmāpālena haredvajraṃ anenaiva tu kāñcanaṃ
vajrabhasma hemabhasma tadvā ekatra bandhayet /
<anye kulamūlikākalpāḥ>
niśācararase jāryaṃ narajīvena jārayet
taṃ sūtaṃ mārayedbhadre jāgarirdivya oṣadhiḥ /
bhakṣitaḥ sa raso yena so'pi sākṣātsadāśivaḥ
bhakṣite tolakaikena sparśavedhī bhavennaraḥ /
prasvedāttasya gātrasya aṣṭau lohāni kāñcanaṃ
lakṣavarṣasahasrāṇi sa jīvetsādhakottamaḥ /
prasvedāttasya gātrasya rasarājaśca badhyate
ajāpatiḥ kṛṣṇatejāḥ kṣaṇādbadhnāti sūtakaṃ /
jāgarīsparśanāddevi kṣmāpālena ca badhyate
turuvallyā rasenaiva bhāvitaṃ gaganaṃ priye /
jārayedvālukāyantre khoṭo bhavati tatkṣaṇāt
drutagolakamāṣaikaṃ māṣaikaṃ hemagolakaṃ /
ekīkṛtya tu saṃmardya luṅgāmlena dinatrayaṃ
karṣaikaṃ nāgapatrāṇi rasakalkena lepayet /
veṣṭayedvṛścikālīṃ ca tatpiṇḍaṃ lepayettataḥ
mārayetpannagaṃ devi śakragopanibhaṃ bhavet /
karṣaikaṃ tāraparṇāni mṛtanāgena lepayet
lepayedvṛścikālīṃ ca tatpatraṃ lepayettataḥ /
tattāraṃ mriyate devi sindūrāruṇasannibhaṃ
sahasrāṃśena tenaiva śulbavedhaṃ pradāpayet /
jāyate kanakaṃ divyaṃ devābharabhūṣaṇaṃ
kṣīrayuktā bahuphalā granthiyuktā ca pārvati /
nāmnā vartulapattrāṇi śasyate rasabandhane
ekavāraṃ kandakalke mūkamūṣāgataṃ rasaṃ /
dhamenmukhānilairbaddho bhakṣaṇāya praśasyate
raktakañcukikandaṃ tu strīstanyena tu peṣitaṃ /
mūṣāyāṃ pūrvayogena kurute sūtabandhanaṃ
vṛścikāpattrikābījaṃ nārīkṣīrasamanvitaṃ /
dhamayetpūrvavatsūtaṃ bhakṣaṇārthāya vārtikaḥ
vajrakandaṃ samādāya rasaṃ madhye vinikṣipet /
gajendrākhyaṃ puṭaṃ dadyātsaptadhā bandhatāṃ nayet
bhakṣayettaṃ rasaṃ prājñaḥ ṣaṇmāsādamaro bhavet /
lāṅgalīkandamādāya karkoṭīkandaṃ eva ca
rasaṃ tanmadhyagaṃ kṛtvā svedayenmardayetpunaḥ /
mriyate nātra sandeho dhmātastīvrānalena tu
śukacañcugataṃ sūtaṃ puṭayeddhāmayettataḥ /
śatāṃśavedhakartāyaṃ dehasiddhikaro bhavet
haṃsapādīrasaṃ sūtaṃ śuṣkakandodare kṣipet /
gajendrapuṭanaṃ dadyānmriyate nātra saṃśayaḥ
sahasravedhakartā ca jāyate nātra saṃśayaḥ /
haṃsāṅghriṃ śukacañcuṃ ca gṛhītvā mardayedrasaṃ
krauñcapādodare kṣiptvā tato dadyātpuṭatrayaṃ /
mriyate nātra sandeho lakṣavedhī mahārasaḥ
<tṛṇajyotiḥkalpaḥ>
tṛṇajyotiriti khyātāṃ śṛṇu divyauṣadhiṃ priye /
niśā tu prajvalennityaṃ nāhnā jvalati pārvati
tasya mūle tu saṃkṣipte kṣīraṃ raktaṃ bhavetkṣaṇāt /
tanmūlarasagandhābhrairmātuluṅgāmlapeṣitaiḥ
śulbapatraṃ viliptaṃ tu bhaveddhema puṭatrayāt /
tanmūlacūrṇasaṃyukto rasarājaḥ sureśvari
mātuluṅgarase ghṛṣṭamabhrakaṃ carati kṣaṇāt /
<uccāṭākalpaḥ>
athoccāṭāṃ pravakṣyāmi rasabandhakarīṃ priye
ekameva bhavennālaṃ tasyā romapraveṣṭanaṃ /
tasyāgre ca bhavetpuṣpaṃ śukatuṇḍasya sannibhaṃ
tatpatrāṇi ca deveśi śukapiñchanibhāni ca /
tatkandaṃ kūrmasaṃsthānaṃ kṣīraṃ sindūrasannibhaṃ
jalaṃ sravenmadhūcchiṣṭe tatsamādāya pārvati /
vedhayetsarvalohāni kāñcanāni bhavanti ca
rasatālakatutthāni mardayeduccaṭārasaiḥ /
ātape mriyate tapto raso divyauṣadhībalāt
vedhayetsarvalohāni lakṣāṃśena varānane /
āvartitaṃ bhavedyāvajjāyate'rkasamaprabhaṃ
<raktasnuhīkalpaḥ>
rasaṃ raktasnuhīkṣīraṃ kunaṭīṃ gandhakābhrakaṃ /
daradaṃ caiva lohāni sahasrāṃśena vedhayet
snuhīkṣīraṃ samādāya niśācūrṇena veṣṭayet /
guṭikīkṛtya tenaiva nāgaṃ vidhyati tatkṣaṇāt
<sthalapadminīkalpaḥ>
athātaḥ sthalapadminyā divyauṣadhyā vidhiṃ śṛṇu /
padminīsadṛśā patraiḥ puṣpairapi ca tādṛśī
bhaṅge caiva sravetkṣīraṃ raktavarṇā suśobhanā /
ākramya vāmapādena paśyedgaganamaṇḍalaṃ
paśyecca tārakāyuktaṃ grahanakṣatramaṇḍalaṃ /
lakṣayojanato devi sā jñeyā sthalapadminī
tasyāḥ pañcāṅgamādāya haragaurīsamanvitaṃ /
manaḥśilātālayuktaṃ mākṣikeṇa samanvitaṃ
mardayetsaptarātraṃ tu tena śulbaṃ ca vedhayet /
sahasrāṃśena deveśi viddhaṃ bhavati kāñcanaṃ
tasyāḥ pañcāṅgamādāya pūrvoktavidhinā priye /
cārayetsūtarājaṃ tu mūkamūṣāgataṃ dhamet
mriyate mūṣikāmadhye saṃkocena na saṃśayaḥ /
tenaiva sarvalohāni sahasrāṃśena vedhayet
<citrakakalpaḥ>
citrakasya yathā guhyaṃ kathayāmi samāsataḥ /
trividhaścitrako jñeyaḥ kṛṣṇo rakto rasāyanaṃ
śuklo vyādhipraśamanaḥ śreṣṭhamadhyakanīyasāḥ /
kṛṣṇaṃ raktaṃ sitaṃ vāpi hemante noddharedbudhaḥ
kṛṣṇacitrakamutpāṭya gobhirnāghrātamīśvari /
kṣīramadhye kṣipetkṣīraṃ kṛṣṇavarṇaṃ bhavetkṣaṇāt
tasya pañcāṅgacūrṇena pāradaṃ saha mardayet /
dhamecca mūkamūṣāyāṃ khoṭo bhavati tatkṣaṇāt
raktāṃbaradharo bhūtvā raktamālyānulepanaḥ /
kṛṣṇapakṣe tu pañcamyāṃ raktamālyaudanena tu
baliṃ dattvā mahādevi raktacitrakamuddharet /
raktacitrakacūrṇena vaṅgaṃ pāyaistribhistribhiḥ
sarvadoṣavinirmuktaḥ stambhamāyāti tatkṣaṇāt /
tanmūlaṃ sūtakaṃ tāmraṃ kuṅkuṇītailasecanāt
ekaviṃśativāreṇa śuddhaṃ śulbaṃ bhaviṣyati /
raktacitrakabhallātatailaliptaṃ puṭena tu
candrārkapatraṃ deveśi jāyate divyakāñcanaṃ /
nāginīkandasūtendraraktacitrasaṃyutaṃ
patralepapratīvāpaiścandrārkaṃ kāñcanaṃ bhavet /
<jyotiṣmatītailakalpaḥ>
jyotiṣmatītailavidhiṃ vakṣyāmi śṛṇu pārvati
jyotiṣmatī nāma latā yā ca kāñcanasannibhā /
vallīvitānabahulā hemavarṇaphalā śubhā
āṣāḍhapūrvapakṣe'syā gṛhītvā bījamuttamaṃ /
tilavatkvāthayitvā vā hastapādairathāpi vā
tasyāstailaṃ samādāya kumbhe tāmramaye kṣipet /
sthāpayedbhūgataṃ kumbhaṃ kramādūrdhvatuṣāgninā
ṣaṇmāse tu vyatikrānte sa ghaṭaḥ kāñcanaṃ bhavet /
tāmraṃ hemasamaṃ kṛtvā tailamākṣīkamiśritaṃ
prativāpena siñcettaddhema tāmrasamaṃ bhavet /
tathā ca śatavedhī syādvidyāratnaṃ anuttamaṃ
<dagdharuhākalpaḥ>
dagdharuhāṃ pravakṣyāmi rasabandhakarīṃ priye /
sparśauṣadhīti sā jñeyā sarvakāmārthasādhanī
śaśvacchinnā mahādevi dagdhā sā pāvakena tu /
prarohati kṣaṇāddivyā dagdhā sā tu mahauṣadhī
raktaṃ pītaṃ sitaṃ kṛṣṇaṃ tasyāḥ puṣpaṃ prajāyate /
caṇakasyeva patrāṇi suprasūtāni lakṣayet
sā sthitā gomatītīre gaṅgāyāmarbude girau /
ujjayinyā dakṣiṇato vanānteṣu ca dṛśyate
tasyāḥ kandarasaṃ divye kṛṣṇarājīsamanvitaṃ /
tāmbūlena samaṃ kṛtvā ghuṭikāṃ kārayedbudhaḥ
sarveṣāmeva lohānāṃ drutānāṃ vahnimadhyataḥ /
sahasraṃ vedhayitvā tu kāñcanaṃ kurute kṣaṇāt
tathaiva mriyate sūtaḥ kāntahemābhrasaṃyutaḥ /
<kaṭutumbīkalpaḥ>
kaṭutuṃbī tu vikhyātā devi divyauṣadhiṃ śṛṇu
tasyā bījāni saṃgṛhya sūkṣmacūrṇaṃ tu kārayet /
ekaviṃśativārāṇi bhāvyaṃ dhātrīrasena ca
payasā saha tenaiva viśvabheṣajasaṃyutaṃ /
bījaṃ yantre vinikṣipya tailaṃ saṃgṛhya piṇḍitaḥ
rasaṃ mūrchāpayettena cakramardena mardayet /
<lohadaṇḍakalpaḥ>
gopittaṃ śikhipittaṃ ca kāṃkṣīkāsīsasaṃyutaṃ
tāratulyāni caitāni sarveṣāṃ sūtakaṃ samaṃ /
meṣaśṛṅge nidhātavyaṃ māsamekaṃ nirantaraṃ
lohadaṇḍena saṃsiktaṃ sarvalohāni vedhayet /
gandhakaṃ lohadaṇḍena ekaviṃśatibhāvitaṃ
yuktaṃ lohakulenaiva jambīrarasasaṃyutaṃ /
sabījaṃ sūtakopetamandhamūṣāniveśitaṃ
bhūgataṃ māsamekaṃ tu tāraṃ kāñcanatāṃ nayet /
dalasya bhāgamekaṃ tu tārapañcāṃśameva ca
śulbaṃ ca pañcabhāgaṃ ca bījasyaikaṃ ca yojayet /
ete dvādaśabhāgāḥ syuḥ sarvaṃ taddhārayetkṣitau
sthānasyāsya niṣekaṃ tu sudaṇḍena tu kārayet /
pañcaviṃśaddinānte tu jāyate kanakottamaṃ
<kṣīrakandakalpaḥ>
kṣīrakandavidhiṃ vakṣye sarvasiddhikaraṃ tathā /
caturvarṇaṃ viṣaṃ tatra raktakandaṃ praśasyate
bhagnametatsravetkṣīraṃ raktavarṇaṃ suśobhanaṃ /
meghānāṃ tu ninādena saṃjātairupaśobhitaṃ
patraiḥ snuhīsamaiḥ snigdhaiḥ samabhirhemasatprabhaiḥ /
bandhanaṃ rasarājasya sarvasatvavaśaṃkaraṃ
tasya kṣīraṃ tu saṃgṛhya tāraṃ nirvāhayedbudhaḥ /
dhameddhaṭhāgninā caiva jāyate hema śobhanaṃ
tintriṇīpatraniryāsamīṣattāmrarajoyutaṃ /
mardayetpāradaṃ prājño rasabandho bhaviṣyati
toyamadhye vinikṣipya gulikā vajravadbhavet /
<śākavṛkṣakalpaḥ>
śākavṛkṣasya deveśi niṣpīḍya rasamuttamaṃ
raktacandanasaṃyuktaṃ sarvalohāni jārayet /
milanti sarvalohāni dravanti salilaṃ yathā
gandhakaṃ rasakaṃ tāpyaṃ pāradaṃ raktacandanaṃ /
rudantyā rasasaṃyuktaṃ tāramāyāti kāñcanaṃ
śākavṛkṣasya niryāsaṃ yatnataḥ parigālayet /
śigrumūlasya cūrṇaṃ tu tadrasena tu mardayet
praliptaśulbapatrāṇi puṭetkṣiptvā vipācayet /
taddrutaṃ kāñcanaṃ divyaṃ bhavellakṣaṇasaṃyutaṃ
phalāni śākavṛkṣasya paripakvāni saṃgṛhet /
tadrasena tu samprājñaḥ saptarātraṃ tu bhāvayet
tadrasena samāyuktaṃ mañjiṣṭhāmiśritaṃ tathā /
lepayettārapatrāṇi dhmātaṃ bhavati kāñcanaṃ
<devadālīkalpaḥ>
devadālyā mahauṣadhyā vidhiṃ vakṣyāmyataḥ paraṃ /
sā śvetā vyādhiśamane kṛṣṇā pītā rasāyane
paurṇamāsyāṃ trayodaśyāṃ rāhugraste divākare /
athavā kṛṣṇapañcamyāmimāṃ vidhivaduddharet
devadālīphalaṃ devi viṣṇukrāntāṃ ca sūtakaṃ /
mūrchayedbandhayetkṣipraṃ śulbaṃ hema karoti ca
devadālīphalaṃ mūlamīśvarīrasameva ca /
toyena marditaṃ kṛtvā vaṅgaṃ stambhayati kṣaṇāt
<śvetaguñjākalpaḥ>
athātaḥ sampravakṣyāmi śvetaguñjāvidhiṃ priye /
kṛṣṇapakṣe caturdaśyāmaṣṭamyāṃ ca surārcite
kapāle mṛttikāṃ nyasya secayetsalilena tu /
bījāni sitaguñjāyāḥ puṣyayoge tu vāpayet
vakṣyamāṇena yogena kuryātsaṃgrahaṇaṃ tathā /
oṃ namo bhagavati śvetavalli śvetaparvatavāsini
sarvakāryāṇi kuru kuru apratihataṃ namo namaḥ svāhā /
śuddhaśulbaṃ tu saṃgṛhya mūṣāmadhye tu saṃsthitaṃ
tripañcapalasaṃkhyā tu karṣārdhasitaguñjayā /
sahaikatra bhavaṃ tāraṃ tasya gandhavivarjitaṃ
brahmarītisamāyuktaṃ guñjācūrṇaṃ sahaikataḥ /
devīnāṃ bhūṣaṇaṃ devi jāyate hema śobhanaṃ
<kartarīrasabandhaḥ>
athātaḥ sampravakṣyāmi kartarīrasabandhanaṃ /
asurāṇāṃ samāyoge krodhāviṣṭena cetasā
sudarśanaṃ mahācakraṃ preṣitaṃ muravairiṇā /
bhālapaṭṭāttatastasya nipetuḥ svedabindavaḥ
te bhūmau patitā divyāḥ saṃjātāḥ kartarīrasaḥ /
rakṣārthaṃ sthāpitaṃ tatra viṣṇunā ca sudarśanaṃ
cakratulyaṃ bhramatyetadāyudhāni nikṛntati /
kurute garjanaṃ nādaṃ dhūmajvālāṃ vimuñcati
kartarīdṛṣṭimātreṇa tathānyā śabdakartarī /
lokānāṃ tu hitārthāya ghoraśaktirvyavasthitā
rasarūpā mahāghorā sā siddhānāṃ tu vedinī /
tasya kṣetraṃ yadā gacchedaghorāstraṃ japettadā
punarghoraṃ nyasettatra athānyaṃ vinyasedbudhaḥ /
anulomavilomena dehe'dhiṣṭhāpya kartarīṃ
mudrayā mudrayettāṃ tu aghorāstreṇa yojitāṃ /
dīptena rodhayettāṃ tu stambhayeddīpanena tu
niṣṭhayā mudrayā tāṃ tu sthānayogena yojayet /
<udakabandhāḥ; candrodakabandhaḥ>
atha candrodakeneśi vakṣyāmi rasabandhanaṃ
dṛṣṭvā candrodakaṃ mantrī paurṇamāsyāṃ viśeṣataḥ /
grahaṇaṃ tatra kartavyaṃ paurṇamāsyāṃ prayatnataḥ
nirgacchati mahīṃ bhittvā candravṛddhyā tu vardhate /
kṣetrabandhaṃ purā kṛtvā devamabhyarcya śaṅkaraṃ
caturdaśyāṃ tu tatkṣetraṃ pūjayitvā vicakṣaṇaḥ /
ahorātroṣito bhūtvā baliṃ tatra nivedayet
paurṇamāsyāṃ ca rātrau ca gatvā tasya samīpataḥ /
candrodakaṃ tu saṃgṛhya mantrayuktaḥ sumantritaṃ
āloḍya madhusarpirbhyāṃ pibettattu samāhitaḥ /
pītamātreṇa tenaiva mūrchito bhavati kṣaṇāt
candrodaye tathottiṣṭhetkṣāraṃ tasya tu dāpayet /
saptarātraprayogeṇa candravannirmalo bhavet
ekaviṃśatirātreṇa jīvedbrahmadinatrayaṃ /
ekamāsaprayogeṇa brahmāyuḥ sa bhavennaraḥ
candrodakena gaganaṃ rasaṃ hema ca mardayet /
mūṣāmadhyagataṃ dhmātaṃ tatkṣaṇādghuṭikā bhavet
ayaṃ tu sparśamātreṇa lohānyaṣṭau ca vedhayet /
tadrasaṃ tu rasaṃ cānyaṃ vajreṇa samajāritaṃ
catuḥṣaṣṭyaṃśato vidhyeddviguṇena sahasrakaṃ /
daśasaṅkalikābaddhaṃ guñjāmātraṃ rasaṃ tataḥ
trilohaveṣṭitaṃ vaktre dhṛtvā cādṛśyatāṃ vrajet /
oṃ namo rudrāya daṃṣṭrotkaṭāya vighnaṃ nāśaya nāśaya diśo rakṣa rakṣa rudro jñāpayati huṃ phaṭsvāhā /
iti digbandhamantraḥ /
oṃ namo bhagavate rudrāya triśūlahastāya amṛtodbhava rakṣa rakṣa huṃ phaṭsvāhā /
iti pānamantraḥ /
<viṣodakabandhaḥ>
athātaḥ sampravakṣyāmi viṣodarasabandhanaṃ
sitapītādivarṇāḍhyaṃ tatra devi rasottamaṃ /
tatra gatvācaloddeśe smaredghoraṃ sahasrakaṃ
keśāḥ kṣiptāḥ sphuṭantyasminnātmacchāyāṃ na dṛśyate /
tailaṃ ca golakākāraṃ ghṛtaṃ tena visarpati
gandhakasya haredgandhaṃ palalaṃ lavaṇāyate /
jñātvā palāśapatreṇa kaṭukālābuke kṣipet
viṣodakaṃ gandhakaṃ ca harabījaṃ ca tatsamaṃ /
ajākṣīreṇa piṣṭvā tu śulbapātre tu lepayet
tatpuṭena bhaveddevi sindūrāruṇasannibhaṃ /
śatāṃśenaiva taddevi sarvalohāni vedhayet
anena vidhinā devi nāgaḥ sindūratāṃ vrajet /
sahasrāṃśena tasyaiva tāraṃ bhavati kāñcanaṃ
raktaṃ pītaṃ tathā kṛṣṇamuttarottarakāryakṛt /
triphalākāntapātre vā pātre'lābumaye'pi vā
gṛhītvā pūrvavatpatraiḥ pālāśairveṣṭayedbahiḥ /
sthāpayeddhānyamadhye tu divasānekaviṃśatiṃ
mahiṣīkṣīramadhye tu bindumekaṃ tu sādhayet /
pāyasaṃ bhakṣayedyastu payomadhvājyasaṃyutaṃ
yāvatpūrṇaṃ balaṃ devi jīvettadbindusaṃkhyayā /
lāṅgalī gṛhadhūmaśca sindūraṃ rajanīdvayaṃ
meṣasya śṛṅgaṃ śṛṅgīṃ ca kṛṣṇonmattāśvamārakaṃ /
sabījasūtakaṃ caiva viṣatoyena mardayet
viṣatoyena medhāvī saptavārāṇi bhāvayet /
athavā bhāvayettaṃ tu yāvaccūrṇaṃ tu mardayettadbhavet
tena nāgaṃ pratīvāpya ṣoḍaśāṃśena khaṃ bhavet /
mūṣāsthaṃ veṇuyantre ca trīṇi vārāṇi bhāvayet
dhūmaṃ pariharettasya aṅgavyādhikaraṃ paraṃ /
sthāpayennāgasindūraṃ pātre'lābumaye ca tat
taccūrṇaṃ tu śatāṃśena tāratāmrādi vedhayet /
viṣapānīyamādāya vaṅgamāvartitaṃ śubhaṃ
niṣiktaṃ caiva tattoyaistāraṃ bhavati kāñcanaṃ /
viṣapānīyamādāya prakṣipecca rasottame
kunaṭīgandhapāṣāṇaviṣaṭaṅkaṇalāṅgalīḥ /
naṣṭapiṣṭaṃ kṛtaṃ khalve tārapatrāṇi lepayet
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ nirbījaṃ kanakaṃ bhavet /
oṃ hrīṃ nīlakaṇṭhāya ṭhaḥ ṭhaḥ /
asya ayutaṃ japet /
iti viṣodakagrahaṇapānamantraḥ /
<sañjīvanījalakalpaḥ>
saṃjīvanījalasyātha vidhiṃ vakṣyāmi pārvati
śukreṇārādhito devi prāgahaṃ suravandite /
dānavānāṃ hitārthāya mṛtānāṃ devasaṅgare
mayā saṃjīvanī vidyā dattā codakarūpiṇī /
tayā saṃjīvitā daityā ye mṛtā devasaṅgare
nikṣiptā martyaloke sā samyakte kathayāmyahaṃ /
asti martyā mahāpuṇyā pavitrā dakṣiṇāpathe
dakṣiṇe tu taṭe tasyā utpalīnagaraṃ paraṃ /
tasya dakṣiṇataḥ śailaḥ sarvalokeṣu viśrutaḥ
nāmnā kṛṣṇagiriḥ ceti dṛśyate sarvamaṅgale /
suprasiddhāmbikā nāma grāmastasyāsti sannidhau
tatrāpyudakamālokya parīkṣeta surārcite /
gṛhītvā śuṣkavaṃśaṃ tu kṣipettoyasya madhyataḥ
jāyate haritaṃ snigdhamahorātreṇa niścitaṃ /
muñcatyaṅkurapatrāni dṛśyate'timanoharaṃ
balipuṣpopahāreṇa tato devi samarcayet /
kṣetrādhipaṃ gaṇeśaṃ ca candraṃ yogigaṇaṃ tathā
oṃ candrāya pinākine śūlapāṇaye oṃ diśo bandha bandhaya diśo bandha bandhaya ṭhaḥ ṭhaḥ /
tilāṃśca sarṣapāṃścaiva mantreṇānena sarṣapān /
saptābhimantritānkṛtvā sādhako dikṣu nikṣipet
kaṭukālābuke toyaṃ kṛtarakṣaḥ samāhitaḥ /
gṛhītvā tatprayatnena nijaṃ sthānaṃ samāśrayet
oṃ namo'mṛte amṛtarūpiṇi amṛtaṃ kuru kuru evaṃ rudra ājñāpayati svāhā /
saptābhimantritaṃ kṛtvā mantreṇānena tajjalaṃ /
dinamekaṃ tathā sūtaṃ svarṇamāṣadvayānvitaṃ
mardayettena toyena pibettattu vicakṣaṇaḥ /
ekaviṃśatirātraṃ tu kṣīrāhāro'tha yatnataḥ
jīvetkalpāyutaṃ sāgraṃ kāmarūpo mahābalaḥ /
yojanānāṃ śataṃ gatvā punareva nivartate
avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ svecchāhāraḥ sa khecaraḥ /
kanakaṃ pāradaṃ vyoma samaṃ ekatra yojayet
mardayettena toyena saptāhaṃ svedayettataḥ /
sa rasaḥ sarvalohāni ṣaṣṭyaṃśena tu vedhayet
athavā taṃ rasaṃ divyaṃ madhunā saha bhakṣayet /
māsamātraprayogena jīvedbrahmadināyutaṃ
tasya mūtramalasvedaiḥ śulbaṃ bhavati kāñcanaṃ /
nirvāte toyamādāya pāradaṃ ca manaḥśilāṃ
mardayetkhalvapāṣāṇe naṣṭapiṣṭaṃ bhavettataḥ /
svedayetsaptarātraṃ tu trilohena ca veṣṭayet
antardhānaṃ kṣaṇādgacchedvidyādharapatirbhavet /
siddhakanyāśatavṛto yāvatkalpāṃścaturdaśa
dineṣu teṣu sarveṣu dadyācchālyodanaṃ ghṛtaṃ /
payasā ca samāyuktaṃ nityamevaṃ ca kārayet
<uṣṇodakakalpaḥ>
uṣṇodakavidhiṃ vakṣye samāhitamanāḥ śṛṇu /
paśyatyuṣṇodakaṃ yatra vāsaṃ tatraiva kārayet
śarvarīmuṣitāṃ tatra caṇakāstu dine dine /
bhakṣayenmāsamātraṃ tu jīvedvarṣaśatāṣṭakaṃ
tasya mūtrapurīṣeṇa śulbaṃ bhavati kāñcanaṃ /
uṣṇodakaṃ ca kāsīsaṃ gandhapāṣāṇasaṃyutaṃ
caturthāṃśena rasakaṃ daśabhāgaṃ vinikṣipet /
śulbaṃ ca mardayetsarvaṃ naṣṭapiṣṭaṃ kṣaṇena tu
tena lepitamātreṇa śulvaṃ bhavati kāñcanaṃ /
niṣiktaṃ tena toyena prativāpaṃ dadedbudhaḥ
śulbaṃ ca jāyate hema taruṇādityavarcasaṃ /
tāraṃ ca tena mārgeṇa niṣiktaṃ hematāṃ vrajet
uṣṇodakena bhallātaṃ tilamuṣṭiṃ ca bhakṣayet /
māsadvayaprayogeṇa jīvedvarṣaśatatrayaṃ
rasagandhāśmarasakatutthaṃ daradamākṣikaṃ /
yāmamuṣṇāmbunā ghṛṣṭvā tārapatrāṇi lepayet
vibhrāmya tu dhameddevi syāccaturdaśavarṇakaṃ /
krameṇānena deveśi śulbaṃ ṣoḍaśavarṇakaṃ
ekaikaṃ hematārāṃśaṃ dvayaṃ kāṃtābhrayoḥ pṛthak /
uṣṇodakena saṃmardya dhamanātkhoṭatāṃ nayet
taṃ mukhe dhārayenmāsaṃ vajrakāyo bhavettataḥ /
taccūrṇaṃ yavamātraṃ tu bhakṣayenmadhusarpiṣā
yāvatpalaṃ tasya malaiḥ śulbaṃ bhavati kāñcanaṃ /
uṣṇodapācitānkhādetkulutthānkṣīrapo bhavet
snānaṃ uṣṇāṃbhasā kuryādvarṣādvarṣācchatāyuṣaḥ /
kṣīramuṣṇodakaṃ kvāthaṃ triphalāyāśca pācayet
pācayetpāyasaṃ kāntapātre bhuktvā mahāyuṣaḥ /
<śailodakakalpaḥ>
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śailodakavidhiṃ priye
kardamāpo mahīśailaśilā ceti caturvidhaṃ /
kānicitkṣaṇavedhīni dinavedhīni kāni ca
pakṣamāsādiṣaṇmāsavedhanāni mahītale /
kṣiptaṃ jale yadā kāṣṭhaṃ śailībhūtaṃ ca dṛśyate
bahirantaśca deveśi vedhakaṃ tatprakīrtitaṃ /
hiṅgulaṃ haritālaṃ ca gandhakaṃ ca manaḥśilāṃ
eṣāṃ gandhāpahāraṃ tu kurute tacca vedhakaṃ /
anyathā ceṣṭakaṃ devi tadagrāhyaṃ nirarthakaṃ
śrīśaile śrīvanaprānte paryaṅkākhye śilātale /
tatrasthaṃ kṣaṇavedhi syānnadyāṃ bhagavatītaṭe
ekāhe vedhakaṃ tatra gokarṇe tu dinatrayaṃ /
bhadrāṅge dinavedhi syāttristhalānte trivatsaraṃ
dhāreśvare pākṣikaṃ syātkarṣāpuryāṃ dinaikataḥ /
brahmeśvare māsikaṃ syādvyāghrapuryāṃ tu vāsaraṃ
aghoreśe māsikaṃ syātsiṃhadvīpe tathā punaḥ /
dinamekaṃ brahmagirau vindhye tu kṣaṇavedhakaṃ
vāsaraṃ mālyavante tu kṣaṇavedhī tu tatra ca /
kiṣkindhe parvate ramye pampātīre kṣaṇodakaṃ
tasya paścimato devi yojanadvitaye punaḥ /
bhūśailamasti tatraiva tridinaṃ vedaparvate
anyatra yatra yatrāpi brahmaviṣṇuśivodbhavaṃ /
amṛtaṃ tatra tatrāpi vajrīkaraṇaṃ uttamaṃ
tasyotpattiṃ pravakṣyāmi yathā jānāti sādhakaḥ /
mahīṃ samuddhṛtavato varāhasya kalevarāt
yaḥ svedaḥ patitastasmājjātaṃ śailodakaṃ paraṃ /
taṃ mukhe kṣaṇikaṃ jātaṃ karṇadeśe tu vāsaraṃ
bāhubhyāṃ tryahavedhī syānmāsavedhī tu pārśvayoḥ /
ṣaṇmāsamaparāṅge ca sarvaṃ samaphalaṃ ca tat
aghorāstreṇa tatkṣetre rakṣāṃ kṛtvā diśāṃ baliṃ /
dattvā lakṣaṃ japitvā tu gṛhṇīyādamṛtaṃ paraṃ
śaradgrīṣmavasanteṣu hemante vā surārcite /
āyase tāmrapātre vā kāntalohamaye'thavā
śilāmbupalamaṣṭau tu palaṃ kṣīrasya nikṣipet /
kṣīrāvaśeṣaṃ saṃkvāthyaṃ trisaptāhaṃ pibennaraḥ
jīvedvarṣasahasraṃ tu valīpalitavarjitaḥ /
athavāṣṭapalaṃ kṣīraṃ palaikenāmbumiśritaṃ
kṣīrāvaśeṣaṃ seveta pūrvoktaṃ labhate phalaṃ /
kulutthāṣṭaguṇaṃ vāri pacedaṣṭāvaśeṣitaṃ
caturguṇena tenājyaṃ pācayedghṛtaśeṣitaṃ /
lihyānmadhusitopetaṃ trisaptāhādbṛhaspatiḥ
dviraṣṭavārṣikākāraḥ sahasrāyurna saṃśayaḥ /
avaśiṣṭakulutthaṃ tu pādāṃśamadhusarpiṣā
bhakṣayetkarṣamekaṃ tu māsenāyutajīvitaḥ /
tatsiddhatailenābhyaṅgaṃ mrakṣaṇaṃ caiva kārayet
pāmāvicarcikādadrukuṣṭhāni sahasā jayet /
valīpalitanirmuktaḥ sahasrāyuśca jāyate
yaḥ pibetprātarutthāya śailāmbu culukaṃ payaḥ /
ṣaṇmāsātsyātsahasrāyurnirvalīpalitaśca saḥ
athavā sūtakaṃ devi vāriṇā saha mardayet /
māsenaikena deveśi naṣṭapiṣṭirbhaviṣyati
māsamātraṃ samaśnīyātsa bhavedajarāmaraḥ /
athavā taṃ rasaṃ hemnā dhāmayetkhadirāgninā
gulikā sundarī nāma sarvāyudhanivāriṇī /
kartā hartā svayaṃ siddho jīveccandrārkatārakaṃ
atha tenodakenaiva kṣīrārdhaṃ pāyasaṃ pacet /
māsamātraprayogeṇa valīpalitavarjitaḥ
paktvā tenāmbhasā pathyāḥ ṣaṣṭistrīṇi śatāni ca /
madhu saṃyojya bhāṇḍasthaṃ bhūmau sarvaṃ nidhāpayet
dine dine tadekaikaṃ bhakṣayetprātarutthitaḥ /
valīpalitanirmukto jīvedvarṣasahasrakaṃ
śailībhūtaṃ kulutthaṃ vā bhakṣayenmadhusarpiṣā /
ṣaṇmāsāttu prayogeṇa jīvedvarṣasahasrakaṃ
kūṣmāṇḍamāditaḥ kṛtvā yāni kāni phalāni ca /
jale kṣiptāni lohāni śailabhūtāni bhakṣayet
kṣīrāhāraśca jīrṇānte vajrakāyo bhavennaraḥ /
tenodakena saṃmardyaṃ abhrakaṃ kvāthayetpriye
kaṭutrayayutaṃ khādejjīvedvarṣasahasrakaṃ /
athavā rasakarṣaikaṃ tajjalena tu marditaṃ
iṅgudīphalamadhyasthaṃ tacchailodakamadhyagaḥ /
kālena triguṇenaiva kāṭhinyaṃ tasya jāyate
ṣaṇmāsaṃ tanmukhe dhāryaṃ vajrakāyaṃ karoti tat /
daśanāgasamaprāṇo devaiḥ saha sa modate
gṛhītvā triphalāṃ tatra śailavāriṇi nikṣipet /
yadā bhavati tacchailaṃ gṛhītvā cūrṇayettataḥ
kāntajīrṇarasaṃ tena sārdhaṃ ghṛtamadhuplutaṃ /
bhakṣayedvarṣamekaṃ tu tataḥ kṣīrāśano bhavet
udayādityasaṅkāśo medhāvī priyadarśanaḥ /
nīlakuñcitakeśaśca jīveccandrārkatārakaṃ
pāradaṃ haritālaṃ ca śilāṃ mākṣikameva ca /
daradaṃ ca viṣaṃ caiva sarvamekatra kārayet
mardayetkhalvapāṣāṇe mātuluṅgarasena tu /
golakaṃ kārayitvā tu vārimadhye vinikṣipet
tena tāraṃ ca śulbaṃ ca kāṃcanaṃ bhavati dhruvaṃ /
upayuñjīta māsaikaṃ valīpalitavarjitaḥ
sahasraṃ jīvitaṃ tasya mahābalaparākramaḥ /
śailībhūtaharidrāṃ tu taccūrṇāvāpamātrataḥ
hematvaṃ labhate nāgo bālārkasadṛśaprabhaḥ /
śailodake vinikṣipya bhūśaile kardame'pi vā
jñātvā kālapramāṇena bandhayetpāradaṃ tataḥ /
raktakṣārayutaṃ dhmātaṃ suvarṇasamasāritaṃ
śatāṃśena tu lohānāṃ sarveṣāṃ hemakārakaṃ /
dvitīyasāraṇāṃ prāpya sahasrāṃśena vidhyati
taṃ khoṭaṃ dhārayedvaktre divyatvaṃ labhate dhruvaṃ /
<kecana ghuṭikāyogāḥ>
nicule kakubhe caiva kiṃśuke madhuke'pi vā
iṅgudīphalamadhye vā rajanīdvayamārdrake /
amṛte kandake vātha uktakandauṣadhīṣu ca
vidhāya koṭaraṃ tatra kṣiptvā tenaiva ḍolayet /
triphalāvyoṣakalkena veṣṭayitvā prayatnataḥ
pādena kanakaṃ dattvā pāradaṃ tatra yojayet /
śailodake kṣipettatra gulikā vajravadbhavet
pūrvavatsāraṇā kāryā pūrvavatsiddhidā bhavet /
dhāryamāṇā mukhe sā tu sahasrāyuṣkarī bhavet
dvitīyasāraṇāyogādayutaṃ vedhayettu sā /
dhāryamāṇā mukhe saivamayutāyuṣyadā bhavet
tṛtīyasāraṇāyogājjāyate lakṣavedhinī /
taṃ khoṭaṃ dhārayedvaktre lakṣāyurjāyate naraḥ
caturthī sāraṇā devi koṭivedhī na saṃśayaḥ /
koṭyāyurjīvitaṃ tasya khecaratvaṃ ca labhyate
pañcabhirdaśakoṭiḥ syātṣaḍbhiḥ koṭiśataṃ bhavet /
yāvaccandrārkajīvitvaṃ anantabalavīryavān
dadāti saptamī cāpi sāraṇā gulikā parā /
khecarī nāma vikhyātā bhairaveṇa pracoditā
yastu tadrājikāmātraṃ māsamekaṃ tu bhakṣayet /
vajradehaḥ sa siddhaḥ syāddivyastrījanavallabhaḥ
krīḍate khecarairbhogaiḥ svecchayā śivatāṃ vrajet /
nānāvidhaphalāścāsyā ghuṭikāṃ śṛṇu sundari
śuddhabaddhaṃ rasendraṃ tu gandhakaṃ tatra jārayet /
triguṇe gandhake jīrṇe tena hema tu kārayet
kārayedbhasma sūtaṃ tu kāñcanaṃ tena sūtakaṃ /
tadbhasma sūtake jāryaṃ rasendrasya same samaṃ
tena sūtakajīrṇena vajraratnaṃ tu ghātayet /
tadvajraṃ jāyate bhasma sindūrāruṇasannibhaṃ
tadbhasma jārayetsūte triguṇe tu surārcite /
hāṭakaṃ sārayettaṃ tu ghuṭikāṃ tena kārayet
trilohāveṣṭitaṃ taṃ tu mukhe prakṣipya sādhakaḥ /
naṣṭacchāyo bhavetso'yamadṛśyo devadānavaiḥ
lakṣavarṣasahasrāṇi nirvalīpalito bhavet /
śūlinaṃ śaktisaṃyuktaṃ ratnādiguṇabhūṣitaṃ
vaktre kare ca bibhṛyātsarvāyudhanivāraṇaṃ /
vyoma mākṣikasatvaṃ ca tāraṃ tāmraṃ surāyudhaṃ
sāralohaṃ sūtakaṃ ca ratnādiguṇabhūṣitaṃ /
ghuṭikā sā varārohe madhuratrayasaṃyutā
vaktrasthā nāśayetsākṣātpalitaṃ nātra saṃśayaḥ /
śivaḥ śaktiśca deveśi ratnāni sitagonasā
hema tāraṃ tathā bhānuḥ samabhāgāni kārayet /
strīrajo vyāghramadhyasthaṃ padmasūtreṇa veṣṭayet
sitayena tathā veṣṭyaṃ guhyasthāne niveśayet /
raṇe rājakule dyūte divye kāme jayo bhavet
vaikrāntābhrakakāntaṃ tu sasyakaṃ tu surāyudhaṃ /
vibhītakādisambhūtakāṃjikasya samaṃ bhavet
samāvartya tataḥ sūte yojayetpādayogataḥ /
kumārīrasasaṃghṛṣṭā kṛtaiṣā ghuṭikā śubhā
rogamṛtyujarā hanti vaktrasthā nātra saṃśayaḥ /
pañca tāraṃ varārohe sūtakadvayameva ca
trayo gaganabhāgāḥ syurekaikaṃ hemakāntayoḥ /
ardhaṃ śulbaṃ vibhāgena gulikāmarasundarī
akṣayo hyajaraścaiva bhavettena mahābalaḥ /
bhasma sūtapalaikaṃ ca mṛtakāntapalaṃ tathā
mākṣikasya palaṃ caiva śilājatu palaṃ tathā /
palamekaṃ viḍaṅgasya pathyācūrṇapalaṃ tathā
ekīkṛtya tu tatsarvaṃ madhvājyena tu peṣayet /
gulikāḥ kārayettena ṣaṣṭyādhikaśatatrayaṃ
ekaikāṃ bhakṣayennityaṃ varṣamekaṃ nirantaraṃ /
jīvedvarṣaśatāyuḥ sa yathā rudro mahābalaḥ
<kecana rasāyanakalpāḥ>
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rasabhasmarasāyanaṃ /
vijñeyaṃ niṣparihāraṃ sākṣāddivyauṣadhaṃ paraṃ
āmalakyādi kāntaṃ ca pāradaṃ ca manaḥśilāṃ /
vākucīsamabhāgāni kṣīriṇīrasapeṣitaṃ
meghanādarasopetaṃ mūkamūṣāgataṃ pacet /
māṣaṃ dvimāṣaṃ triguṇaṃ bhakṣayettatkrameṇa tu
varṣatrayaṃ paraṃ devi pādaniṣkārdhakaṃ kramāt /
ṣaṭsaptāṣṭau ca varṣāṇi kramānniṣkapramāṇataḥ
bhuñjīta sa ca divyānnaṃ jarāvairūpyavarjitaḥ /
kiṃcitkāñcanasaṃyuktaṃ niṣkaṃ niṣkārdhameva vā
yo bhakṣayettribhirvarṣaiḥ sarvavyādhīñjayatyayaṃ /
aṣṭavarṣasahasrāyurdvādaśe lakṣavedhakaḥ
ṣoḍaśe vatsare devi divyarūpaḥ sa jāyate /
uttamo mūlabandhastu madhyamaṃ sārabandhanaṃ
adhamaḥ pākabandhastu evaṃ trividhabandhanaṃ /
śatapalamabhayānāṃ akṣadhātryostathaiva kvathitajalasamāṣṭau bhāgamaṣṭāvaśiṣṭaṃ /
ghṛtamadhusitayāḍhyaṃ vyoṣacitraṃ daśaiva rasapaladaśasiddhaṃ lohajīrṇaṃ mṛtaṃ ca
giriyutasamaṃ abhraṃ kāntabhṛṅgaṃ viḍaṅgaṃ rasasahitavibhāvyaṃ taṇḍulairbilvamajjaiḥ /
himakarakṛtakalkaṃ lohapātrasthamāsaṃ tridinatanuviśuddhaṃ kalkamenaṃ variṣṭhaṃ
lihati śayanakāle vāmanetrārdhasevī ghananibiḍasamādhirmattamātaṅgadarpaḥ /
vigatasakaladoṣaḥ sarvadṛkdivyacakṣuḥ madana iva sukāntiḥ kāminīnāṃ pravīraḥ
jalada iva vapuṣmānkuñcitāgrāgrakeśaḥ turaga iva viśuddhaḥ satkaviścitrakārī /
vṛṣabhagativiceṣṭo mandagambhīraghoṣaḥ suragaja iva loke candratārārkajīvī
kāntahemaravicandraṃ abhrakairgolakaṃ nihitamiṅgudīphale /
śailavārivarisiddhagolakaṃ sundarī hyamarasaṃjñikā śubhā
kāntahemaravicandraṃ abhrakaṃ vajraratnarasamahirājagolakaṃ /
kṣiptaṃ āmalakakāṣṭhakodare bhūmiśailanihitaṃ samuddhṛtaṃ
śailatāṃ gatamathāhitaṃ mukhe vajrakāyakarakalpavāsaraiḥ /
tārahemavaraśulbasūtakairgolakaṃ varaṇakāṣṭhayantritaṃ
śailavārikṛtasundarīrasaiḥ khecarīti gulikā nigadyate
śailāmbunikṣiptapalāśabījaṃ śailīkṛtaṃ kṣaudraghṛtena khādet /
trisaptarātraṃ dinamekamekaṃ sahasrajīvī vidito naraḥ syāt
sūtakaṃ cābhrakaṃ caiva vajratīkṣṇasamanvitaṃ /
hāṭakena samāyuktaṃ gulikā khecarī bhavet
karañjaphalamadhyasthaṃ sūtaṃ tatraiva nikṣipet /
dhṛtaḥ śailāmbumadhyasthaḥ sahasrāyuḥ prayacchati
tinduke dvisahasrāyurjambīre trisahasrakaṃ /
mātuluṃge ca nāraṅge catuḥpañcasahasrakaṃ
rambhāphale ṣaṭsahasraṃ panase saptasaṃkhyakaṃ /
vibhītakaphale caiva daśasāhasrasaṃkhyakaṃ
nālikere mahābhāge sahasrāṇi caturdaśa /
triṃśatsahasraṃ pathyāyāṃ lakṣamāmalake punaḥ
abhrapatrabhavātkvāthādahorātraṃ śilodake /
badhnāti coddhṛtaṃ sūtaṃ mṛtyudāridryanāśanaṃ
sāraṇākramayogena vajravajjāyate vapuḥ /
rase rasāyane caiva lakṣavedhī na saṃśayaḥ
kardamaṃ tu kumāryāśca rasena kṛtapiṇḍikaṃ /
dhamanātpatate sattvaṃ mukhasthaṃ dhārayennaraḥ
ṣaṇmāsopaprayogeṇa hyajarāmaratāṃ vrajet /
srotoñjanayutaṃ dhmātaṃ sattvaṃ pāradamiśritaṃ
tatkhoṭaṃ dhārayedvaktre hyadṛśyo bhavati dhruvaṃ /
yasya yo vidhirāmnāta udakasya śivāgame
śatena bata kālena kuryāddehe rasāyanaṃ /
<baddhajāraṇavidhiḥ>
yā pūrvā nirmitā seyamadhamā bālajāraṇā
uttamā durlabhā caiva śrūyatāṃ baddhajāraṇā /
abaddhaṃ jārayedyastu kṣīyamāṇaḥ kṣayaṃ vrajet
baddhasya jīryate grāso jīrṇasya ca mukhaṃ bhavet /
samukho durmukhaṃ datte sāmānyottamalakṣaṇaṃ
<bandhaprakārāḥ>
sāmānyo'gnisahatvena mahāratnādijārakaḥ /
sāmānyaḥ prathamaḥ kāryaḥ sagrāsastu samantataḥ
vasudehakaro devi sāmānyo hi bhavedayaṃ /
grāsahīnastu yo baddho divyasiddhikaro bhavet
uttamo mūlabandhastu madhyamaṃ sārabandhanaṃ /
adhamaḥ pākabandhastu evaṃ trividhabandhanaṃ
mūlabandhastu yo bandho mūlasaṃkucitaṃ mahat /
sārabandhastu yo bandho vāsanābandha ucyate
syāccatuḥ ṣaṣṭimūlebhyaḥ kiṃcinmūlena bandhanaṃ /
prāṇyaṅgaṃ daityādīnāṃ mūlāṅgaṃ devatāmayaṃ
pāṣāṇaṃ caiva siddhānāṃ mānuṣāṇāṃ ca pūjitaṃ /
pīṭhikādrutisaṃkocaistrividhaṃ bandhanaṃ bhavet
divyābhirauṣadhībhiḥ prāguktaṃ saṃkocabandhanaṃ /
drutibhirbadhyate sūtaḥ kṣaṇabandha udāhṛtaḥ
abhrakaṃ harabījaṃ ca ṣoḍaśāṃśena kāñcanaṃ /
dhmātaṃ prakāśamūṣāyāṃ śodhayetkācaṭaṅkaṇaiḥ
dakṣiṇāvartitaṃ dhmātaṃ harabījena melakaṃ /
mūṣāṃ tyaktvā varārohe tiṣṭhate khagabaddhavadrasaḥ
raktikārdhārdhamātreṇa parvatānapi vedhayet /
bhakṣaṇāttasya deveśi rudratulyo bhavennaraḥ
krīḍate saptalokeṣu śivatulyaparākramaḥ /
<drutimelanavidhiḥ>
vajrakandaṃ guḍūcī ca uccaṭādisamanvitaṃ
abhrakaṃ kramate śīghramanyathā nāsti saṅgamaḥ /
kṛṣṇāgarunābhisitaiḥ rasonapitarāmaṭhaiḥ
nārīkusumapālāśabījatailasamanvitaiḥ /
soṣṇairmilanti mṛditā drutayaḥ sakalā rase
<vajrabandhaḥ; daśasaṅkalikāvidhisiddhaḥ>
punaranyaṃ pravakṣyāmi vajrabandhaṃ surārcite /
gandhakaṃ bhakṣayennārī dinānāmekaviṃśatiṃ
tadrajo rasarājasya bandhane jāraṇe hitaṃ /
vajrabhasma tu bhāgaikaṃ bhāgāḥ śuddharasāttrayaḥ
dvipadīrajasā mardyaṃ yāvattatkalkatāṃ gataṃ /
pādāṃśena suvarṇena pattralepaṃ tu kārayet
somavallīrasaṃ kāntaṃ ṭaṅkaṇālaṃ sucūrṇitaṃ /
dadyāttamaṣṭamāṃśena mardayecca prayatnataḥ
naṣṭapiṣṭaṃ ca śuṣkaṃ tadandhayitvā puṭe tataḥ /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ krāmaṇena samanvitaṃ
khoṭastu jāyate devi śatavedhī mahārasaḥ /
sauvīraṃ ṭaṅkaṇaṃ kācaṃ dattvā dattvā viśodhayet
akṣīṇo milate hemnā samāvartaśca jāyate /
ekottarakrame vṛddhyā saṃkalaiḥ krāmayettataḥ
ekaguṇena sūtena ekā saṅkalikocyate /
triguṇena tu sūtena dvitīyā saṃkalocyate
ṣaḍguṇena tu sūtena tṛtīyā saṅkalī bhavet /
daśaguṇena sūtena caturthī saṅkalī bhavet
pañcādaśaguṇeneśi pañcamī saṅkalī bhavet /
ekaviṃśadguṇeneśi ṣaṣṭhī saṅkalikā bhavet
aṣṭāviṃśadguṇeneśi saptamī saṅkalī smṛtā /
ṣaṭtriṃśadguṇite baddhā bhavetsaṅkalikāṣṭamī
pañcacatvāriṃśaguṇe saṅkalī navamī matā /
pañcādhyadhikapañcāśaddaśasaṅkalikā smṛtā
evaṃ ca kramavṛddhyā tu saṃkalī daśabandhitā /
prathame daśavedhī ca śatavedhī dvitīyake
tṛtīye sahasravedhī syāccaturthe'yutavedhikaḥ /
pañcame lakṣavedhī syāddaśalakṣaṃ tu ṣaṣṭhake
saptame koṭivedhī syāddaśakoṭiṃ tathāṣṭame /
dhūmavedhī tu navame daśame śabdavedhakaḥ
saṃkalaiḥ sakalairbaddhe vedho daśaguṇo bhavet /
daśasaṃkalikābaddhaḥ śabdavedhī mahārasaḥ
yathā lohe tathā dehe krāmate nātra saṃśayaḥ /
vedhayettatpramāṇena dhātūṃścaiva śarīrakaṃ
kārayedghuṭikāṃ divyāṃ badarāsthipramāṇataḥ /
mahākālīṃ pūjayitvā dhārayetsatataṃ budhaḥ
oṃ aiṃ hrīṃ śrīṃ kāli kāli mahākāli māṃsaśoṇitabhojani /
hrāṃ hrīṃ hraṃ rakṣa kṛṣṇamukhi devi rasasiddhiṃ dadasva me /
śrīṃ hrīṃ aiṃ
pūjayitvā tato devīṃ siddhacakraṃ viśeṣataḥ /
tāṃ kṣipeccakramadhye tu ghuṭikāṃ divyarūpiṇīṃ
śatavedhena yā baddhā rasena ghuṭikā priye /
māsamekaṃ tu vaktrasthā jīveccaiva yathā vidhiḥ
tathā sahasravedhena baddhā yā ghuṭikā śubhā /
māsadvayaṃ tu vaktrasthā jīveccandrārkatārakaṃ
daśasahasravedhena baddhā yā ghuṭikā yadi /
śakratulyaṃ tadāyuṣyaṃ tribhirmāsaistu jāyate
lakṣavedhena yā baddhā ghuṭikā divyarūpiṇī /
caturmāsaṃ tu vaktrasthā brahmāyuṣyaṃ prayacchati
daśalakṣeṇa yā baddhā ghuṭikā divyarūpiṇī /
saptamāsaṃ tu vaktrasthā vaiṣṇavaṃ labhate phalaṃ
koṭivedhena yā baddhā ghuṭikā divyarūpiṇī /
ṣaṇmāsasaṃsthitā vaktre sākṣādvai rudratāṃ nayet
daśakoṭiprabhedena ghuṭikā divyarūpiṇī /
saptamāsaṃ tu vaktrasthā sa bhavedvyāpako naraḥ
kartā hartā svayaṃ bhoktā śāpānugrahakārakaḥ /
sarvajñaḥ sarvakartā ca sūkṣmarūpo nirañjanaḥ
icchayā kurute sṛṣṭimicchayā saṃharejjagat /
svacchandagamano bhūtvā śivarūpo bhavennaraḥ
pūjyate sarvadevaiśca brahmaviṣṇumaheśvaraiḥ /
<anyo vajrabandhaḥ>
punaranyaṃ pravakṣyāmi vajrabandhaṃ sudurlabhaṃ
samāṃśabhakṣaṇaṃ hema śuddhasūtena kārayet /
mṛtavajraṃ kalāṃśena mardayeddvipadīrasaiḥ
prāgvaccheṣaṃ kriyājātaṃ pūrvavacca phalaṃ bhavet /
vajrabandho bhavetsiddho devadānavadurjayaḥ
caturviṃśatisiddhānāṃ nāyakaḥ sarvasiddhimān /
<anyo vajrabandhaḥ>
vajracūrṇasamaṃ sūtaṃ haṃsapādyā vimarditaṃ
puṭitvā mārayettatra punastulyaṃ rasaṃ kṣipet /
dhmātaḥ khoṭo bhavatyāśu śodhitaḥ kācaṭaṅkaṇaiḥ
yāvacchukrodayaprakhyo jāyate ca rasaḥ priye /
<anyo vajrabandhaḥ>
vajrasattvaṃ ca gaganaṃ rasaṃ hema ca melayet
amaratvamavāpnoti vaktrasthena surādhipe /
jārayitvā rasaṃ taddhi punastenaiva jārayet
koṭivedhī na sandeho vaktrasthaṃ khecaraṃ paraṃ /
vedhayettatpramāṇena dhātūṃścaiva śarīrakaṃ
kārayedghuṭikāṃ divyāṃ vajrasiddhena kāñcane /
anena kramayogena yāvacchakyaṃ tu mārayet
tadbhasma sūtakaṃ devi sarvaroganibarhaṇaṃ /
hemnā ca sārayitvā tu candrārkaṃ lepayettataḥ
dvātriṃśāṃśena hemārdhaṃ mātṛkāryadhikaṃ bhavet /
badarāsthipramāṇena kārayedgulikāṃ budhaḥ
yathā lohe tathā dehe kramate nānyathā kvacit /
<anyo vajrabandhaḥ>
vajreṇa dvaṃdvitaṃ hema kāntaśulbakapālinā
rañjayetsaptavārāṇi taṃ khoṭaṃ sūkṣmacūrṇitaṃ /
bhāvitaṃ strīrajenaiva bhūrjapatre niveśitaṃ
drutasūtena saṃyuktaṃ baddhvā vastreṇa poṭṭalīṃ /
svedayeddevadeveśi yāvadbhavati golakaḥ
lāṅgalī jīvanī caiva gandhāryuttaravāruṇī /
eteṣāṃ nikṣipetpiṇḍe vajragolaṃ tu veṣṭayet
mūṣāmadhye vinikṣipya saṃdhayitvā prayatnataḥ /
bhūmau mūṣāṃ vinikṣipya puṭaṃ mūrdhni pradāpayet
anenaiva pratāpena bandhameti mahārasaḥ /
golakaṃ dhārayedvaktre varṣamekaṃ yadā priye
jīvetkalpasahasrāṇi yathā nāgo mahābalaḥ /
varṣairdvādaśabhiḥ sākṣājjāyate rasapūruṣaḥ
gātrasya tasya prasvedādaṣṭau lohāstu kāñcanaṃ /
vajrabhasma tathā sūtaṃ kāñcanena samanvitaṃ
vaktrasthaṃ kurute yastu abdātpalitavarjitaḥ /
<anye vedhopayogino bandhāḥ>
kṛṣṇābhrakasya satvaṃ ca tāraṃ tāmraṃ ca hāṭakaṃ
mākṣikaṃ kāntatīkṣṇaṃ ca samabhāgāni kārayet /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭaṃ bhavati tatkṣaṇāt
taṃ khoṭaṃ sūkṣmacūrṇaṃ tu drutasūtena golayet /
mṛtasattvasya bhāgaikaṃ bhāgāścatvāri golakaṃ
mardayettaptakhalvena bhasmībhavati sūtakaḥ /
mārayedbhūdhare yantre saptasaṅkalikākramāt
guñjāmātraṃ tu tadbhasma madhvājyena tu lehayet /
saṃvatsaraprayogeṇa hyayutāyurbhavennaraḥ
valīpalitanirmukto mahābalaparākramaḥ /
tadbhasma palamekaṃ tu palaikaṃ gandhakasya ca
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭaṃ bhavati tatkṣaṇāt /
jīvetkalpasahasrāṇi yathā nāgo mahābalaḥ
tasya mūtrapurīṣeṇa lohānyaṣṭau ca kāñcanaṃ /
tatkhoṭaṃ rañjayetpaścādvaṅgābhrakakapālinā
rañjayetsaptavārāṇi bhavetkuṅkumasannibhaḥ /
hemnā saha samāvartya sāraṇātrayasāritaṃ
śatāṃśena tu tenaiva śulbamadhye pradāpayet /
jāyate kanakaṃ divyaṃ devābharaṇabhūṣaṇaṃ
baddhasūtasya bhāgaikaṃ bhāgaikaṃ kuṭilasya ca /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ yāvadvaṅgāvaśeṣitaṃ
anena kramayogena vaṅgaṃ nirvāhya ṣaḍguṇaṃ /
anena kramayogena vahannāgaṃ ca ṣaḍguṇaṃ
tatastaṃ rañjayetpaścāttīkṣṇaśulbakapālinā /
pakvasūtasya bhāgaikaṃ bhāgaikaṃ drutasūtakaṃ
mardayenmadhyamāmlena golakaṃ bhavati kṣaṇāt /
mṛtavajrasya bhāgaikaṃ bhāgāścatvāri golakaṃ
mardayettaptakhalvena bhasmībhavati sūtakaḥ /
mārayedbhūdhare yantre saptasaṃkalikākramāt
tadbhasma tu punaḥ paścānmadhyamāmlena mardayet /
puṭaṃ dadyātprayatnena ṣaṣṭyādhikaśatatrayaṃ
tadbhasma jāyate divyaṃ sindūrāruṇasannibhaṃ /
tenaiva vedhayettāraṃ sahasrāṃśena kāñcanaṃ
mṛtavajrasya bhāgaikaṃ bhāgāḥ ṣoḍaśa sūtakaṃ /
devadālīśaṅkhapuṣpīrasena mṛditaṃ kramāt
mārayedbhūdhare yantre bhasmībhavati tatkṣaṇāt /
pūtkārāṇāṃ sahasreṇa dhāmyamānaṃ na gacchati
īdṛśaṃ bhasma sūtaṃ ca dehe lohe ca yojayet /
tadbhasma palamekaṃ tu palamekaṃ ca gandhakaṃ
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭaṃ bhavati tatkṣaṇāt /
taṃ khoṭaṃ rañjayetpaścātkapālikramayogataḥ
sāraṇātrayayogena śulbavedhaṃ pradāpayet /
bhasmasūtapalaikaṃ ca palaikaṃ pannagasya ca
kāntapātreṇa taṃ kṛtvā mardayellohamuṣṭinā /
mṛdvagninā tataḥ pācyaṃ yāvannāgena melakaṃ
puṭena jāyate bhasma sindūrāruṇasaprabhaṃ /
tadbhasma tu punaḥ paścādgopittena tu mardayet
taccaturdaśavārāṃstu puṭayedbhasmayettataḥ /
tadbhasma bhāgamekaṃ tu bhāgaikaṃ hemagolakaṃ
ekīkṛtyātha saṃmardya krāmaṇena sahaikataḥ /
tārapiṣṭaṃ tu tenaiva sahasrāṃśena kāñcanaṃ
anena kramayogena vaṅgabhasma prajāyate /
sahasrāṃśena tenaiva śulbavedhaṃ pradāpayet
tacchulbaṃ jāyate tāraṃ śaṅkhakundendusannibhaṃ /
śvetābhrakaṃ ca sattvaṃ ca kāṅkṣī kāntaṃ tathāyasaṃ
vaṅgaṃ kāntaṃ tāraṃ tathā śvetaṃ vaikrāntaṃ ca kadambakaṃ /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭaṃ kundendusannibhaṃ
taṃ khoṭaṃ sūkṣmacūrṇaṃ tu drutasūtena golakaṃ /
mṛtavajrasya bhāgaikaṃ bhāgāścatvāri golakaḥ
mardayettaptakhalvena bhasmībhavati sūtakaḥ /
mārayedbhūdhare yantre saptasaṅkalikākramāt
tataśca jāyate bhasma śaṅkhakundendusannibhaṃ /
tadbhasma palamekaṃ tu palamekaṃ tu gandhakaṃ
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭaṃ bhavati tadrasaḥ /
tāreṇa ca samāvartya sāraṇātrayasāritaṃ
sahasrāṃśena tenaiva śulbavedhaṃ pradāpayet /
tīkṣṇacūrṇapalānyaṣṭau palāṣṭau drutasūtakaṃ
mardayettaptakhalvena ṭeṭañcilvīrasena ca /
tatkṣaṇājjāyate piṇḍaṃ tīkṣṇena saha golakaṃ
mṛtavajrasya bhāgaikaṃ bhāgāścatvāri golakaṃ /
mardayettaptakhalvena bhasmībhavati tatkṣaṇāt
mārayedbhūdhare yantre saptasaṅkalikākramāt /
ṣoḍaśāṃśena tenaiva vaṅgavedhaṃ pradāpayet
tadbhasma palamekaṃ tu palaikaṃ gandhakasya ca /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭaṃ bhavati tatkṣaṇāt
tasya khoṭasya bhāgaṃ ca tīkṣṇacūrṇaṃ ca tatsamaṃ /
dvau bhāgau drutasūtasya sarvamekatra mardayet
taptakhalve tu saṃmardya golakaṃ bhavati kṣaṇāt /
mārayedbhūdhare yantre saptasaṅkalikākramāt
tatsarvaṃ jārayedbhasma śaṅkhakundendusannibhaṃ /
tadbhasma kārayetkhoṭaṃ tīkṣṇena dvaṃdvitaṃ saha
anena kramayogena saptasaṅkalikākramāt /
taṃ khoṭaṃ jārayetpaścātsāraṇātrayasāritaṃ
lakṣāṃśena tu tenaiva vaṅgavedhaṃ pradāpayet /
bhasmasūtapalaikaṃ tu śuddhavaṅgaṃ pradāpayet
mardayedāyase pātre vaṅgaṃ tu mriyate kṣaṇāt /
dvipalaṃ mṛtavaṅgasya tāracūrṇapaladvayaṃ
dvipalaṃ gandhakaṃ dadyātpalaikaṃ ṭaṅkaṇasya ca /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭaṃ bhavati tatkṣaṇāt
palaikaṃ khoṭacūrṇasya palaikaṃ drutasūtakaṃ /
mardayenmātuluṅgāmlairgolako bhavati kṣaṇāt
ṣoḍaśāṃśena tenaiva tārāriṣṭaṃ tu vedhayet /
mṛtavaṅgapalaikaṃ tu palaikaṃ sūtakasya ca
sarvacūrṇaṃ palaikaṃ tu trayamekatra kārayet /
mardayenmātuluṅgāmlairgolako bhavati kṣaṇāt
mṛtavajrasya bhāgaikaṃ bhāgaścatvāri golakaṃ /
ekatra mardayedbhadre oṣadhīdravasaṃyutaṃ
mārayedbhūdhare yantre puṭānāṃ saptakena tu /
tatsarvaṃ jāyate bhasma vajrasyaiva prabhāvataḥ
sāmudraṃ tripalaṃ devi bhasmamadhye pradāpayet /
ekīkṛtyātha saṃmardya vajrīkṣīre dinatrayaṃ
viśvāmitrakapālasthaṃ puṭaṃ dadyāttu bhūdhare /
tatsarvaṃ jāyate bhasma śaṅkhakundendusannibhaṃ
tenaiva yavamātreṇa vaṅgaṃ stambhayati kṣaṇāt /
vaṅgaṃ tāraṃ tathā sattvaṃ samasūtena golakaṃ
anena kramayogena mārayecca pṛthakpṛthak /
tatsarvaṃ jāyate bhasma vajrasyaiva prabhāvataḥ
bhasmasūtapalaikaṃ ca vaṅgabhasma paladvayaṃ /
dve pale mṛtatārasya sattvabhasma paladvayaṃ
śaṅkhacūrṇaṃ palaṃ pañca sāmudrasya palāṣṭakaṃ /
ṭaṅkaṇasya palānyaṣṭau sarvamekatra jārayet
vajrīkṣīreṇa saṃveṣṭya puṭaṃ dadyāccaturdaśa /
eṣa siddharasaḥ sākṣāddurlabhastridaśairapi
vaṅgaṃ tu dāpayetpaścādbhāṇḍe caiva tu mṛṇmaye /
siddhaṃ bhasma bhavellohaśalākena ca cālayet
vāpayecca prayatnena yāvatkaṭhinatāṃ vrajet /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ tāraṃ bhavati śobhanaṃ
kadācitsphāṭite tāre punarvaṅgaṃ pradāpayet /
patre dāhe kaṣe chede tattāraṃ śāśvataṃ bhavet
saṃtitaṃ danugolaṃ ca ṣoḍaśāṃśasamanvitaṃ /
mṛtavajrasya bhagaikamekatraiva tu kārayet
devadālīśaṅkhapuṣpaṃ tadrasena tu mardayet /
mārayedbhūdhare yantre puṭānāṃ saptakena tu
tadbhasma tu punaḥ paścāddīpayantreṇa pācayet /
bhasmasūtapalaikaṃ ca śvetābhrakadaladvayaṃ
śaṅkhacūrṇapalaikaṃ tu palaikaṃ ṭaṅkaṇasya tu /
ekīkṛtyātha tatsarvaṃ vajrīkṣīreṇa peṣayet
araṇyotpalakaiḥ paścātpuṭaṃ dadyāccaturdaśa /
raso'yaṃ yavamātreṇa vaṅgaṃ stambhayati kṣaṇāt
kṛṣṇābhrakapalaikaṃ tu dvipalenaiva sūtakaṃ /
gandhakasya palaikaṃ ca ekīkṛtyātha mardayet
mardyamānaṃ prayatnena golakaṃ bhavati kṣaṇāt /
mṛtavajrasya bhāgaikaṃ bhāgāścatvāri golakaṃ
mardayetpraharaikaṃ tu bhasmībhavati sūtakaḥ /
āraṇyagomayenaiva puṭaṃ dadyāttu bhūdhare
anena kramayogena saptasaṅkalikāṃ kuru /
śatāṃśena tu tenaiva nāgavedhaṃ pradāpayet
taṃ khoṭaṃ rañjayetpaścācchulbābhrakakapālinā /
punastāṃ rañjayetpaścāttīkṣṇaśulbakapālinā
punastaṃ rañjayetpaścānnāgābhrakakapālinā /
hemnā saha samāvartya sāraṇātrayasāritaṃ
sahasrāṃśena tenaiva śulvavedhaṃ pradāpayet /
jāyate kanakaṃ divyaṃ devābharaṇabhūṣaṇaṃ
vajravallībhasmasnuhīkṣīre puṭitaṃ daśabhiḥ puṭaiḥ /
tattulyaṃ mardayetsūtaṃ devadālyā rasaiḥ puṭet
tattulyaṃ puṭayettīkṣṇaṃ triphalāyā rasena tu /
tattulyaṃ puṭayennāgaṃ ahimārāṭarūṣakaiḥ
hemavarṇapradaṃ taddhi viṃśatyaṃśena yojitaṃ /
catuḥṣaṣṭyaṃśakenedaṃ śuddhatāraṃ ca rañjayet
aṣṭamāṃśena tenaiva nāgapatrāṇi lepayet /
puṭayenmārayennāgaṃ sindūrāruṇasannibhaṃ
tattulyaṃ mārayeddhema kāñcanārarase puṭet /
tattulyaṃ mārayecchulbaṃ gṛhakanyārasena ca
paścādamlena puṭayedyāvatsindūrasannibhaṃ /
candrārkau rañjayettena śatāṃśena tu pācitaṃ
sabījaṃ bījavarjaṃ vā vajreṇa saha sūtakaḥ /
tadbhasma mardayetpaścātsvarṇapatrarasena ca
tenaiva vedhayecchulbaṃ śulbaṃ tāreṇa yojayet /
<vajrahemadvandvamelāpanam>
vajreṇa dvaṃdvayeddhema hemnā ca dvaṃdvayedrasaṃ
rasena dvaṃdvayeddehaṃ sa deho hyajarāmaraḥ /
kadalīṭaṅkasauvīraṃ kaṇṭakārīrasaplutaṃ
krāmaṇaṃ sarvadhātūnāṃ sarvadvandveṣu melanaṃ /
timirasya tu pañcāṅgaṃ peṭārībījasaṃyutaṃ
ekīkṛtyātha saṃmardya vajraṃ tenaiva veṣṭayet /
vajramūṣāgataṃ dhmātaṃ hemadvandvaṃ tu kārayet
kāntapāṣāṇacūrṇe tu bhūlatā rāmaṭhaṃ madhu /
guñjāṭaṅkaṇakācaṃ ca karkaṭāsthi snuhīpayaḥ
tatsarvaṃ tu samaṃ yojyaṃ strīstanyena tu mardayet /
mūṣālepaḥ kṛtaḥ prājño vajramelāpakaḥ sukhaṃ
haṭhāgnau vajramūṣābhirdṛḍhaṃ vajrā milanti ca /
susūkṣmā ravakā bhūtvā hyekībhāvaṃ vrajanti ca
kācaṭaṅkaṇayogena dhmātaḥ śuddhimavāpnuyāt /
bahubhiścaiva mūṣābhistejaḥpuñjo'pi jāyate
mṛtavajrasya bhāgaikaṃ bhāgāḥ ṣoḍaśa hāṭakaṃ /
śvetakācasya sūtaṃ tu bhāgaṃ ṣoḍaśa dāpayet
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ vajradvandvaṃ tu kārayet /
anena kramayogena saptavārāṃśca dāpayet
milate tatkṣaṇādvajraṃ hemnā tu salilaṃ yathā /
cūrṇe narakapālasya mṛtavajraṃ ca dāpayet
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ hemnā milati tatkṣaṇāt /
bhṛṅgapatraṃ nṛkeśaṃ ca mukhaṃ kāntasya ṭaṅkaṇaṃ
bālavatsapurīṣaṃ ca strīstanyena tu peṣayet /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ vajraṃ milati tatkṣaṇāt
kṣīreṇotpalasāriṇyā mṛtavajraṃ tu bhāvayet /
hemapiṣṭikayā madhye vajraṃ tatraiva nikṣipet
veṣṭayedbhūrjapatreṇa bāhye vastreṇa veṣṭayet /
dhānyamadhye tu saṃsthāpya pakṣamekaṃ nirantaraṃ
uddharettatprayatnena vajrabandhaṃ tu kārayet /
<ratnadrutibandhaḥ>
drutā vajrāstu sūtena melanīyāstu pārvati
drutibandhaḥ sa vijñeyaḥ śatasāhasravedhakaḥ /
ratnānāṃ drutayaḥ sarvā melayitvā yathāvidhi
śatasahasravedhī ca dehasiddhipradāyakaḥ /
musalī citrakaṃ vandhyā kukkuṭīkandapadminī
kañcukī nīlisindūrī pāṭhā nāgabalā yathā /
kaṃsapātre rasaścaiva ratnānāṃ drutayastathā
ātape dhārayitvā vai adhaḥ karṣānalaṃ yathā /
oṣadhīnāṃ rasaṃ dattvā svacchaṃ kṛtvā punaḥ punaḥ
yāmamātraṃ tu gharme ca drutirmilati vai rasaṃ /
na teṣāṃ krāmaṇe śaktirvaktuṃ vaktraśatairapi
saindhavaṃ niṃbapatrāṇi vākucī dveṣiṇījake /
drutābhrasya rasenaiva melanaṃ paramaṃ mataṃ
vajradvandvānaṃ īśāni vajreṇa rasamāraṇaṃ /
sabījaṃ sāraṇaṃ proktaṃ khoṭabandhanameva ca
tanmamācakṣva deveśi kimanyacchrotumarhasi
âk, १, २४
<mahārasairuparasairlohaiśca rasasya vedhopayogino bandhāḥ>
śrībhairavaḥ /
mahārasairuparasairlohaiśca parameśvari /
ājñāpaya samastaṃ taṃ rasarājasya bandhanaṃ
<vaikrāntabandhāḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
vaikrāntasya tu bhāgaikamaṣṭabhāgaṃ tu sūtakaṃ /
kanakasya tu saptāṃśaṃ dvipadīrasaṭaṅkaṇaṃ
naṣṭapiṣṭaṃ ca śuṣkaṃ ca dhmātaṃ khoṭo bhavetpriye /
sauvīraṃ ṭaṅkaṇaṃ kācaṃ dattvā dattvā tu śodhayet
samahemni samāvartya mūṣāgataṃ tataḥ /
samāṃśabhakṣaṇaṃ tattu śuddhasūtena kārayet
vaikrāntaṃ ṣoḍaśāṃśena pūrvayogena dhāmayet /
daśasaṅkalikāyogādvedho daśaguṇottaraḥ
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
punaranyaṃ pravakṣyāmi prayogaṃ bhuvi durlabhaṃ /
vaikrāntasattvaṃ deveśi pāradena samanvitaṃ
jāritaṃ samahemnā tu śilābhāṇḍe nidhāpayet /
māsamātroṣitaṃ bhūmau samuddhṛtya prayatnataḥ
eṣa devi raso divyo dehadravyakaro bhavet /
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
vaikrāntakāstu ye kecittriphalāyā rasena ca
ekaikaṃ devi saptāhaṃ sveditā marditāstathā /
sudhmātā mūkamūṣāyāṃ khoṭo bhavati cākṣayaḥ
kāntaṃ rūpyaṃ ca kanakaṃ pāradaṃ caiva yojayet /
śulbaṃ tṛtīyabhāgaṃ tu srotoñjanasamanvitaṃ
taddhmātaṃ khoṭatāṃ yātaṃ dehalohakaraṃ bhavet /
<caturthaḥ prakāraḥ śvetavaikrāntasiddhaḥ>
śvetavaikrāntacūrṇaṃ tu hayamūtreṇa mardayet
ādau susvinnamādāya pale palaśataṃ kṣipet /
tārasya jāyate bhasma viśuddhasphaṭikākṛti
tadbhasma melayetsūte samabhāgaṃ vicakṣaṇaḥ /
cārayedrajataṃ sūte hayamūtreṇa mardayet
puṭayedandhamūṣāyāṃ krameṇa mṛduvahninā /
ahorātraṃ trirātraṃ vā bhavedagnisaho rasaḥ
sparśanātsarvalohāni rajataṃ ca kariṣyati /
<pañcamaḥ prakāraḥ raktavaikrāntasiddhaḥ>
raktasya vakṣyate karma jarādāridryanāśanaṃ
saptadhā bhāvayettasya vyāghrīkandāṃbhasā rajaḥ /
palaṃ tasya palaṃ hemnaḥ palaṃ śuddharasasya ca
śuddhabhasma bhavetsarvaṃ punarhemnaḥ śataṃ kṣipet /
tadbhasma jāyate sarvaṃ śuddhahemasamaprabhaṃ
tadbhasma rasarāje tu punarhemnā tu melayet /
bhavedagnisaho devi tato rasavaro bhavet
sarvavedhī bhavetsūtaḥ koṭivedhī mahārasaḥ /
<ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ>
raktavaikrāntasattvaṃ tu hemnā tu saha melayet
samaṃ tu jārayetsūte sārayitvā samena tu /
sahasrāṃśena lohāni vedhayennātra saṃśayaḥ
<saptamaḥ prakāraḥ kṛṣṇavaikrāntasiddhaḥ>
kṛṣṇavaikrāntabhāgaikaṃ śuddhasūtaṃ śatāṃśakaṃ /
ekatra mardayetkhalve cūrṇaṃ bhavati taddvayaṃ
asya cūrṇasya bhāgaikaṃ hemabhāgasahasrakaṃ /
ekatra mardayettāvadyāvadbhasma tu jāyate
dhamettadandhamūṣāyāṃ yāvatkhoṭo bhaviṣyati /
samāṃśabhakṣaṇaṃ tasya pīṭhikāṃ tasya kārayet
vedhayetsarvalohāni sparśamātreṇa hematāṃ /
taccūrṇamabhrakaṃ caiva rasena saha mardayet
svedayejjārayeccaiva tato vahnisaho bhavet /
sa rasaścāritaścaiva sarvalohāni vidhyati
<aṣṭamaḥ prakāraḥ pītavarṇavaikrāntasiddhaḥ>
pītavarṇe'pi vaikrānte raktakṛṣṇavidhiḥ smṛtaḥ /
pītavaikrāntacūrṇaṃ tu hemacūrṇasamanvitaṃ
pītābhrakasya cūrṇaṃ tu melayitvā mahārasaḥ /
svedito marditaścaiva māsādagnisaho bhavet
<nīlavaikrāntabhasmarasāyanam>
nīlavarṇaṃ tu vaikrāntaṃ mriyate rasasaṃyutaṃ /
kṛṣṇābhrakeṇa sahitaṃ madhusarpiryutaṃ ca tat
bhakṣayenmaṇḍalaṃ devi jīveccandrārkatārakaṃ /
yasya yasya hi yo yogastasya tasya prayogataḥ
melayitvā rasaṃ guñjāmānaṃ trimadhusaṃyutaṃ /
khādetkṣīrājyaśālyannaṃ bhojyamanyacca varjayet
<navamaḥ prakāraḥ>
vaikrāntasatvasaṃyuktaṃ luṅgāmle mardayedrasaṃ /
tāpayeduṣṇatoyena jalena paripūrayet
sattvaṃ sūtaṃ ca saṃmiśraṃ dhametsyādrasabandhanaṃ /
baddhaṃ rasaṃ mukhe kṣiptvā bhūmicchidrāṇi paśyati
<daśamaḥ prakāraḥ>
niṣkamekaṃ rasaṃ krāntamaśvamūtreṇa mardayet /
dinamekamidaṃ devi mardayitvā mṛto bhavet
caturdinamidaṃ kṛtvā samasūtaṃ samaṃ nayet /
mardanaṃ svedanaṃ caiva pūrvavacchuddhamānasaḥ
saptadvandvajamekaikaṃ saptame'ṣṭapalaṃ bhavet /
śalyāviśalyāmūlasya vāriṇā mardayeddinaṃ
bhūdharīyantramadhyasthaṃ puṭaṃ saptadinaṃ dadet /
tadbhasma śuddhaṃ sevyaṃ syādguñjāmātraṃ tu maṇḍalaṃ
ekādyaṃ pañcamaṃ madhyaṃ punarekaṃ praśasyate /
pūrvavadbandhanaṃ devi koṭivedhī bhavedrasaḥ
<kāntabandhaḥ>
raktavarṇamayaskāntaṃ lākṣārasasamaprabhaṃ /
bhinnastrīraktasaṃkāśaṃ taccūrṇaṃ sūtasaṃyutaṃ
mardayecchāgaraktena dhmātaṃ khoṭo bhavetpriye /
sa sūtaḥ śatavedhī tu sa tu vyādhiharo bhavet
gulikāṃ dhārayedvaktre jīvedvarṣasahasrakaṃ /
pītavarṇamayaskāntaṃ bhinnahemasamaprabhaṃ
vedhayetsparśamātreṇa sa tu lohāni sundari /
<capalabandhaḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
lāṅgalīṃ karavīraṃ ca citrakaṃ girikarṇikāṃ
strīstanyaṭaṅkasauvīraṃ mūṣālepaṃ tu kārayet /
capalāddviguṇaṃ sūtaṃ sūtāddviguṇakāñcanaṃ
naṣṭapiṣṭaṃ ca tatkuryādandhamūṣāgataṃ dhamet /
tatra sthito rasendro'yaṃ khoṭo bhavati śobhanaḥ
śatāṃśaṃ vedhayennāgaṃ guñjāvarṇastu jāyate /
tena nāgaśatāṃśena śulbaṃ raktanibhaṃ bhavet
tena śulbaśatāṃśena tāraṃ vidhyati kāñcanaṃ /
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
capalasya tu ṣaḍbhāgāstārabhāgāstu sapta ca
aṣṭau kanakabhāgāstu nava bhāgā rasasya ca /
triṃśadbhāgā militvā tu bhavanti suravandite
citrakaṃ kaṇavīraṃ ca lāṅgalī gṛdhraviṭtathā /
marditaṃ mātuluṅgāmlairmūṣālepaṃ tu kārayet
andhayitvā dhameddevi khoṭo bhavati śobhanaḥ /
tena khoṭadaśāṃśena viddho nāgo'ruṇo bhavet
tena nāgena viddhaṃ tu śulbaṃ guñjāruṇaṃ bhavet /
tena śulbena tāraṃ tu viddhaṃ bhavati kāñcanaṃ
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
hemābhraṃ capalaṃ devi pāradārdhena saṃyutaṃ /
pāradena kanakaṃ dattvā kunaṭyā mardayetkṣaṇaṃ
lāṅgalī citrakaṃ caiva strīstanyaṃ kaṇavīrakaṃ /
gṛdhraviṣṭhā tathā sarvaṃ mūṣālepaṃ tu kārayet
tanmadhye tu sthitaṃ dhmātaṃ khoṭo bhavati śobhanaḥ /
pūrvoktaṃ vedhayedetannirbījaṃ kanakaṃ bhavet
sutaptalohapātre ca kṣipeccapalacūrṇakaṃ /
sabījaṃ pāradaṃ kṛtvā capalasya tu vāpayet
lākṣābho badhyate sūto'ṅkuśeneva mahāgajaḥ /
<gandhakabandhaḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
śuddhasūtapalaikaṃ ca palaikaṃ gandhakasya ca
ekīkṛtyātha saṃmardya dhuttūrakarasena ca /
mārayeccakrayogena bhasmībhavati sūtakaḥ
andhamūṣāgato dhmātaḥ khoṭo bhavati śobhanaḥ /
sitaṃ hema ca nāgaṃ ca candrārkaṃ cāpi vedhayet
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
palaikaṃ śuddhasūtasya karṣaikaṃ gandhakasya ca /
mardayetsnigdhakhalvena devadālīrasaplutaṃ
mardayettu karāṅgulyā gandhapiṣṭistu jāyate /
jambīrasya rasenaiva dinamekaṃ tu mardayet
pañcadrāvakasaṃyuktāṃ vaṭikāṃ kārayecchubhāṃ /
palāśamūlakalkena vaṭikāṃ tāṃ pralepayet
dhametkhoṭo bhavecchvetakācaṭaṅkaṇayogataḥ /
śodhayettaṃ prayatnena yāvannirmalatāṃ vrajet
sa khoṭo jāyate devi triguṇaṃ pannagaṃ tataḥ /
śataśo rañjayetpaścācchulbābhrakakapālinā
śulbe tāre ca khoṭo'yaṃ sahasrāṃśena vedhakaḥ /
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
gandhakena hate sūte mṛtalohāni vāhayet
punarhema samāvartya samāṃśaṃ bhakṣaṇaṃ kuru /
sāritaḥ śulbatārairghoṣaṃ vidhyati sūtakaḥ
<caturthaḥ prakāraḥ>
rasaṃ hemasamaṃ kṛtvā piṣṭikārdhena gandhakaṃ /
dvipadīrajasā yuktaṃ mardayeṭṭaṅkaṇānvitaṃ
naṣṭapiṣṭaṃ ca śuṣkaṃ ca dhmātaḥ khoṭo bhavettataḥ /
candrārkaṣoḍaśāṃśena viddhaṃ bhavati kāñcanaṃ
hemārdhamilitaṃ taṃ tu mātṛkāsamatāṃ vrajet /
kuryātsaṅkalikāyogādvedho daśaguṇottaraḥ
yathā hemni tathā tāre vyāṭibījena yojitaṃ /
tṛtīyasaṅkalābaddhaṃ ṣaṭśate nāgavedhakaṃ
caturguṇena tenaiva sahasrāṃśena kāñcanaṃ /
anena kramayogena sapta saṅkalikā yadi
kurute kāñcanaṃ divyamaṣṭalohāni pārvati /
taṃ punaścūrṇayitvā tu puṭayedbhasma jāyate
sarvavyādhijayo devi palaikena subhakṣite /
dvipale brāhmamāyuṣyaṃ tripale vaiṣṇavaṃ bhavet
catuṣpale ca pañcatvamīśaḥ pañcapale bhavet /
ṣaṭpale bhakṣite devi sadāśivatanurbhavet
<pañcamaḥ prakāraḥ>
sūtakaṃ gandhakaṃ tāraṃ meṣavallīvasā samā /
tridinaṃ mardayellakṣaṃ vaṅgaṃ pādena lepayet
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ vaṅgaṃ stambhayati kṣaṇāt /
<ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ, gandhapiṣṭividhiḥ>
cūrṇitaṃ gandhakaṃ devi markaṭīrasabhāvitaṃ
bhāvayecchatavārāṇi jīvabhasma tu gacchati /
dāpayenmṛṇmaye pātre rasena saha saṃyutaṃ
tāpayedravitāpena markaṭīrasasaṃyutaṃ /
gandhakaṃ grasate sūtaḥ piṣṭikā bhavati kṣaṇāt
tilaparṇīrasenaiva gandhakaṃ bhāvayettataḥ /
saptavārāṃstu deveśi chāyāśuṣkaṃ punaḥpunaḥ
śodhitaṃ pātitaṃ sūtaṃ palaikapramitaṃ priye /
mūṣāmadhye vinikṣipya narendrīrasasaṃyutaṃ
jārayedvālukāyantre bhāvitaṃ gandhakaṃ punaḥ /
truṭi truṭi pradātavyaṃ gandhakaṃ ca punaḥ punaḥ
anena kramayogena jāyate gandhapiṣṭikā /
gandhapāṣāṇacūrṇaṃ tu kanakasya rasena tu
bhāvayetsaptavārāṃstu strīrajena tu saptadhā /
śuddhasūtapalaikaṃ ca kharpare dāpayettataḥ
bhāvitaṃ gandhakaṃ dadyānnarapittena saṃyutaṃ /
dolayedravitāpena piṣṭikā bhavati kṣaṇāt
gandhakaṃ sūkṣmacūrṇaṃ tu caṇakāmlena pārvati /
bhāvayetsaptavārāṇi strīpuṣpeṇa ca saptadhā
drutasūtakamadhye tu karpūraṃ gandhakaṃ rasaṃ /
dāpayennikṣipedgoṣṭhe saptāhādgandhapiṣṭikā
<gandhakapiṣṭīstaṃbhanaṃ vedhaśca>
kaṭukośātakībījaṃ cāṇḍālīkandameva ca /
stanyakṣīreṇa saṃpeṣya piṣṭikāṃ tena lepayet
puṭayedbhūdhare yantre stambhate nātra saṃśayaḥ /
hemasampuṭamadhye tu samāvartaṃ tu kārayet
aṣṭamāṃśena tenaiva nāgavedhaṃ pradāpayet /
ṣoḍaśāṃśena tenaiva tāravedhaṃ pradāpayet
<saptamaḥ prakāraḥ>
gandhapiṣṭipalaikaṃ tu nāgapiṣṭipalāṣṭakaṃ /
lepayennāgapatrāṇi chāyāyāṃ śoṣayettataḥ
āṭarūṣakapiṇḍena nāgapatrāṇi lepayet /
āraṇyotpalakairdevi dāpayecca puṭatrayaṃ
tannāgaṃ mriyate divyaṃ sindūrāruṇasaprabhaṃ /
tannāgaṃ palamekaṃ tu śulbacūrṇapalāṣṭakaṃ
vāsakasya rasenaiva praharaikaṃ tu mardayet /
mārayetpātanāyantre śulbaṃ tanmriyate kṣaṇāt
ṣoḍaśāṃśena tenaiva tāravedhaṃ pradāpayet /
jāyate kanakaṃ divyaṃ devābharaṇabhūṣaṇaṃ
yā kācidgandhapiṣṭī tu ādau nāgaṃ tu mārayet /
nāgena vedhayecchulbaṃ śulbe tāraṃ tu vedhayet
kanakaṃ jāyate divyaṃ siddhayoga udāhṛtaḥ /
<aṣṭamaḥ prakāraḥ>
gandhakaṃ madhusaṃyuktaṃ harabījena marditaṃ
bhūmisthaṃ māsamekaṃ tu tāramāyāti kāñcanaṃ /
udvartanena tenaiva sarvakuṣṭhavināśanaṃ
ghanena saha saṃyuktaṃ vraṇarogavināśanaṃ /
saṃvatsaraprayogeṇa sahasrāyurbhavennaraḥ
<tālakabandhaḥ>
śuddhasūtapalaikaṃ tu palaikaṃ tālakasya ca /
ekīkṛtyātha saṃmardya unmattakarasena ca
mārayeccakrayantreṇa bhasmībhavati sūtakaḥ /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭo bhavati śobhanaḥ
vaṅgaṃ tāraṃ ca śulbaṃ ca kramaśo vedhayedrasaḥ /
śuddhavaṅgapalaikaṃ ca palaikaṃ sūtakasya ca
dve pale tālakaṃ caitadunmattarasamarditaṃ /
mārayetpātanāyantre dhamanātkhoṭatāṃ nayet
śvetābhrakasya sattvaṃ ca tāraṃ tīkṣṇaṃ ca mākṣikaṃ /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭo bhavati tatkṣaṇāt
tatkhoṭapalamekaṃ ca palaikaṃ sūtakasya ca /
tālakasya palaṃ sarvamekīkṛtyātha mardayet
mārayetpātanāyantre dhamanātkhoṭatāṃ nayet /
<anye laghubandhāḥ>
śuddhasūtapalaikaṃ ca palaikaṃ pannagasya ca
paladvayaṃ kunaṭyāśca sarvamekatra mardayet /
mārayetpātanāyantre dhamanātkhoṭatāṃ nayet
hemapiṣṭipalaikaṃ ca palaikaṃ gandhakasya tu /
ekīkṛtyātha saṃmardya dhuttūrakarasena ca
mārayetpātanāyantre dhamanātkhoṭatāṃ nayet /
kṛṣṇābhrakasya satvaṃ ca kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca hāṭakaṃ
śuddhaṃ tāraṃ ca mākṣīkaṃ samabhāgāni kārayet /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭo bhavati tatkṣaṇāt
tatkhoṭapalamekaṃ tu palaikaṃ sūtakasya ca /
paladvayaṃ kunaṭyāśca sarvamekatra mardayet
mārayetpātanāyantre dhamanātkhoṭatāṃ nayet /
kṛṣṇābhrakapalaikaṃ tu rasakasya palaṃ tathā
sūtakasya palaikaṃ tu sarvamekīkṛtaṃ priye /
unmattakarasenaiva mardayetpraharadvayaṃ
mardayeddinamekaṃ vā ṭaṅkaṇena samanvitaṃ /
ghuṭikāṃ kārayetpaścācchāyāśuṣkaṃ tu kārayet
mahāvartigataṃ dhmātaṃ khoṭaṃ bhavati sūtakaḥ /
taṃ khoṭaṃ śodhayetkācaṭaṅkaṇadravayogataḥ
hemnā saha samāvartya sāraṇātrayasāritaṃ /
sahasrāṃśena tenaiva śulbavedhaṃ pradāpayet
anena kramayogena koṭivedhī bhavedrasaḥ /
bījadvayaṃ palāśasya palamekaṃ tu sūtakaṃ
jambīrāmlena saṃmardya chāyāśuṣkaṃ tu kārayet /
tumbīkā meghanādī ca kākajaṅghā ca bhūlikā
stanyaṃ ca taiḥ praliptāyāṃ mūṣāyāṃ caiva nikṣipet /
dhamayetkhadirāṅgāraiḥ khoṭo bhavati cākṣayaḥ
palāśataile saṃmardyaṃ yāvatsyāddravapiṣṭikā /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ khoṭo bhavati tatkṣaṇāt
pūrvaśuddhena sūtena samahemnā ca pārvati /
golakaṃ kārayettena mardayitvā dṛḍhaṃ kṛtaṃ
brahmavṛkṣasya bījāni kārpāsāsthi vibhītakaṃ /
yavaciñcā ca vandhyā ca rājikā ca samanvitaṃ
sūkṣmapiṇḍīkṛtaṃ sarvaṃ tena liptvā tu golakaṃ /
puṭanaiḥ saptabhirdevi piṣṭikāstambhanaṃ bhavet
bṛhatpuṭaṃ tato dattvā mūṣāyāṃ tu dhamettataḥ /
samāvartya tu taṃ sūtaṃ samahemnā niyojitaṃ
śatāṃśena tu candrārkaṃ vedhayetsuravandite /
punastenaiva yogena piṣṭīstaṃbhaṃ tu kārayet
sārayitvā tato hemnā vedhaścaiva sahasrakaḥ /
evaṃ lakṣāṇi koṭiṃ ca vedhayetkramayogataḥ
saptasaṃkalikādūrdhvaṃ kṛtvā vaktraṃ tu golakaṃ /
varṣeṇaikena sa bhavedvalīpalitavarjitaḥ
cāṇḍālīrākṣasīpuṣpairatha madhvājyaṭaṅkaṇaiḥ /
mahārasāṣṭamadhye tamabhrakaṃ vāpi yojayet
nāgavaṅgasamaṃ sūtaṃ hematāramathāpi vā /
abhrakaṃ drutisattvaṃ vā mardayetpraharadvayaṃ
chāyāśuṣkaṃ tato golaṃ mūkamūṣāgataṃ priye /
dattvā laghupuṭaṃ dhmātaḥ khoṭo bhavati śobhanaḥ
raṃbhā vīrā snuhīkṣīraṃ kañcukī yavaciñcikā /
dīnārī caiva gorambhā mīnākṣī kākamācikā
ebhirmarditasūtasya punarjanma na vidyate /
pūrvavatkramayogena khoṭo bhavati śobhanaḥ
viṣṇukrāntā ca vakrāṅkābalā ca tulasī tathā /
mahāsomāhivallī ca sūryāvartaṃ ca sundari
ebhistu marditaḥ sūtaḥ pūrvavatkhoṭatāṃ nayet /
snuhīkṣīraṃ ca kāñjīraṃ bījāni kanakasya ca
kañcukī lāṅgalī cendravāruṇī viṣamuṣṭikā /
pālāśamūlatoyaṃ ca mardayettena sūtakaṃ
samahemni samaṃ sūtaṃ piṣṭikāṃ kārayedbudhaḥ /
mahārasānpiṣṭikārdhaṃ mardayedoṣadhīrasaiḥ
yāmatrayaṃ mardayitvā golakaṃ kārayedbudhaḥ /
piṣṭikāṃ bandhayitvā tu gandhataile vipācayet
andhamūṣāgataṃ golaṃ chāyāśuṣkaṃ tu kārayet /
tato laghupuṭaṃ dattvā khadirāgnau tu dhāmayet
khoṭavajjāyate devi saha hemnā tu dhāmayet /
akṣīṇo milate hemni samāvartaśca jāyate
tatkṣaṇādeva sūtasya divyadeho bhavennaraḥ /
vedhayetsarvalohāni rañjitaḥ krāmito rasaḥ
samāṃśabhakṣaṇe sūte mardayedoṣadhīrasaiḥ /
naṣṭapiṣṭaṃ tu taṃ kṛtvā pūrvayogena dhāmayet
khoṭastu jāyate divyaḥ ṣoḍaśāṃśena vedhakaḥ /
baddhaḥ saṅkalikāyogādvidhyeddaśaguṇottaraṃ
athavā cūrṇabaddhastu vidhyeddaśaguṇottaraṃ /
mṛgadūrvā candravallī pakvabimbā tathaiva ca
kāṅkṣīlā karavīraṃ ca bījaṃ conmattakasya ca /
kākāṇḍīpalasaṃyuktaṃ mardayetsurasundari
samahemni samaṃ sūtaṃ piṣṭikāṃ kārayedbudhaḥ /
athavā sārayitvā tu samena samasūtakaṃ
mahārasapiṣṭikāṃ ca mardayedoṣadhīrasaiḥ /
yāmatrayaṃ mardayitvā golakaṃ kārayedbudhaḥ
andhamūṣāgataṃ golaṃ chāyāśuṣkaṃ tu kārayet /
tato laghupuṭaṃ dattvā dhmātaḥ khoṭo bhavetpriye
mṛgadūrvottamāsomārasaiḥ sūtakasāraṇaṃ /
mūlaistrayāṇāṃ lāṅgalyā rāmaṭhena ca hanyate
samena hemnā saṃyuktaṃ piṣṭikāṃ kārayedbudhaḥ /
athavā tārapiṣṭiṃ ca samasūtena kārayet
pūrvavatkramayogena khoṭo bhavati śobhanaḥ /
andhamūṣāgataṃ bhūmau svedayetkarṣakāgninā
ahorātraṃ trirātraṃ vā cūrṇabandhaṃ bhavettataḥ /
taccūrṇabandhaṃ kurute vedhaṃ daśaguṇottaraṃ
śūlinīrasasūtaṃ ca srotoñjanasamanvitaṃ /
pūrvavatpiṣṭikāyogātkhoṭo bhavati śobhanaḥ
srotoñjanaṃ satagaraṃ sṛṣṭitrayayutaṃ rasaṃ /
bhavedvahnisahaḥ kṣipraṃ sūtakaḥ sarvakarmakṛt
hemābhraṃ caiva tārābhraṃ śulbābhraṃ cābhratīkṣṇakaṃ /
vaṅgābhraṃ caiva nāgābhraṃ saha sūtena bandhayet
yathālābhauṣadhīghṛṣṭaṃ mahārasasamanvitaṃ /
hemnā tāreṇa śulvena tīkṣṇavaṅgoragaistathā
ebhirvyastaiḥ samastairvā piṣṭiṃ kṛtvā same samāṃ /
mārayetpūrvavidhinā garbhayantre tuṣāgninā
samāṃśaṃ sūtakaṃ dattvā vāraṃ vāraṃ punaḥ punaḥ /
jāyate vividhaḥ khoṭaḥ kāntabaddho mahārasaḥ
bhavetsaṅkalikāyogādvedho daśaguṇottaraḥ /
<nigalabandhaḥ>
khoṭaḥ poṭastathā bhasma dhūlīkalpaśca pañcamaḥ
ete nigalayogābhyāṃ sarvabandhaphalodayaḥ /
snuhyarkasaṃbhavaṃ kṣīraṃ bandhabījāni gugguluḥ
saindhavaṃ dviguṇaṃ dattvā mardayeta vicakṣaṇaḥ /
piṣṭikābandhanaṃ kṛtvā kalkenānena sundari
bilvapramāṇaṃ kṛtvā tu mūṣāmatidṛḍhāṃ śubhāṃ /
ūrdhvādho lavaṇaṃ dattvā mūṣāmadhye rasaṃ kṣipet
mūṣāmadhye pradātavyaṃ dagdhaśaṅkhādicūrṇakaṃ /
mukhaṃ tasya dṛḍhaṃ baddhvā loṇamṛttikayā budhaḥ
kārayetsandhiloṇaṃ ca chāyāśuṣkaṃ tu kārayet /
ukto nigalabandho'yaṃ putrasyāpi na kathyate
tuṣakarṣāgninā bhūmau mṛdusvedaṃ tu kārayet /
ahorātraṃ trirātraṃ vā puṭaṃ dattvā prayatnataḥ
sudhmātaṃ khadirāṅgārai rasendraṃ khoṭatāṃ nayet /
sauvīraṃ ṭaṅkaṇaṃ kācaṃ dattvā dattvā tu śodhayet
akṣīṇo milate hemni samāvartaśca jāyate /
samāṃśabhakṣaṇaṃ tattu śuddhasūtena kārayet
dhamayetpūrvayogena rasendraṃ khoṭatāṃ nayet /
bhavetsaṅkalikāyogādvedho daśaguṇottaraḥ
palāśabījaniryāsaṃ kokilonmattavāruṇī /
śūlinīrasasaṃyuktaṃ peṣayetsaindhavānvitaṃ
piṣṭikāveṣṭanaṃ kṛtvā nigalena tu bandhayet /
abhrakasya tu patreṇa vajrārkakṣīrasindhunā
tāpyena lohakiṭṭena sikatāmṛṇmayena ca /
ebhistu nigale baddhaḥ pāradīyo mahārasaḥ
nātikrāmati maryādā velāmiva mahodadhiḥ /
tailārkakṣīrakatakalāṅgalyā nigalottamaḥ
kākaviṭbrahmabījāni lāṅgalī nigalo'paraḥ /
vākucī brahmabījāni karkaṭāsthīni sundari
sāmudraṃ śāmbaraṃ caiva lavaṇaṃ nigalottamaḥ /
snuhyarkasambhavaṃ kṣīraṃ brahmabījāni kārayet
kanakasya ca bījāni loṇāṣṭena ca mardayet /
nigalo'nyastu gojihvāmūlāni strīrajo'paraḥ
vākucī brahmabījāni snuhyarkakṣīrasaindhavaṃ /
jvālinī kākaviṣṭhā ca praśasto nigalottamaḥ
lavaṇaṃ ṭaṅkaṇaṃ kṣāraṃ śilātālakagandhakaṃ /
tathāmlavetasaṃ tāpyaṃ hiṅgulaṃ samabhāgikaṃ
snuhyarkapayasā yuktaṃ peṣayennigalottamaṃ /
piṣṭikāṃ veṣṭayedeṣāmekena nigalena tu
loṇamūṣāgataṃ prāgvatkhoṭaṃ kṛtvā tu vedhayet /
dvitīyaṃ golakaṃ vakṣye piṣṭikāstambhamuttamaṃ
dvipadīrajamūtreṇa saindhavābhraṃ saguggulaṃ /
piṣṭīṃ saṃveṣṭya kalkena mṛdā tu punaraṣṭadhā
tuṣakarṣāgninā bhūmau mṛdusvedaṃ tu kārayet /
ahorātraṃ trirātraṃ vā pūrvavatkhoṭatāṃ nayet
vākucī brahmabījāni gaganaṃ vimalaṃ maṇiṃ /
sauvarcalaṃ saindhavaṃ ca ṭaṅkaṇaṃ gugguluṃ tathā
dvipadīrajasā mūtraṃ suślakṣṇaṃ taṃ ca mardayet /
piṣṭīmāveṣṭya kalkena pūrvavatkhoṭatāṃ nayet
<rasamūrchāvidhiḥ, prathamaḥ prakāraḥ>
atha mūrcchāṃ pravakṣyāmi rasasya parameśvari /
bāhlīkaṃ saindhavaṃ kanyā dhūśaro laśunaṃ vacā
meghanādā kākamācī sarvāṃśaṃ mardayedrasaṃ /
ślakṣṇaṃ taṃ golakaṃ kṛtvā hiṃgunā veṣṭayedbahiḥ
samena loṇayantrasthaṃ kṛtvā tadvipaceddinaṃ /
caṇḍāgninā svāṅgaśītamadhaḥ pātre sthitaṃ rasaṃ
cūrṇībhūtaṃ samādāya sāndradviguṇavāsasā /
baddhvā somānale yantre hyathordhvaṃ gandhakaṃ samaṃ
dattvā pacetpunargandhamevaṃ gandhaṃ tu ṣaḍguṇaṃ /
jārayetsa raso devi mūrchitaḥ sarvarogahā
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
gandhakaṃ navasāraṃ ca śuddhasūtasamaṃ samaṃ /
yāmaṃ saṃmardayecchlakṣṇaṃ kācakūpyāṃ vinikṣipet
saptamṛtkarpaṭairliptvā kūpīṃ gharme viśoṣayet /
kūpikāṃ vālukāyantre dvādaśapraharaṃ pacet
sa raso jāyate devi mūrchito rañjito bhavet /
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
rasārdhaṃ gandhakaṃ mardyaṃ yāmayugmaṃ kharātape
tataḥ sitajayantyāśca rasaiḥ saṃmardayettryahaṃ /
tatastu golakaṃ kṛtvā mūṣāyāṃ saṃnirodhayet
śoṣayitvā dhametkiṃcitsaṃtaptāṃ tāṃ jale kṣipet /
taṃ rasendraṃ samādāya bhāvayedgokṣuradravaiḥ
mūrchito jāyate sūtaḥ sarvarogaharaḥ śubhaḥ /
<baddharasalakṣaṇam>
akṣayaśca laghudrāvī tejasvī nirmalo guruḥ
sphuṭanaḥ punarāvarto baddhaḥ sūtaḥ sa ucyate /
<jalūkābandhāḥ; mardanajalūkā>
rasasyāṣṭamabhāgaṃ tu svarṇaṃ vā nāgameva vā
śleṣmātakaphalaṃ pakvaṃ kokilākṣakabījakaṃ /
tilapiṇyākacūrṇaṃ ca taptakhalve vimardayet
śālmalyāścaiva pañcāṅgaṃ rasaṃ tatra vinikṣipet /
jalūkā jāyate yāvattāvanmardyāttataḥ kṣipet
karpūraṃ vākucītailaṃ saindhavaṃ ṭaṅkaṇaṃ kaṇāṃ /
kapikacchukaromāṇi tatsarvaṃ peṣayejjalaiḥ
etatpūrvajalūkāṃ trisaptāhaṃ taptakhalvake /
jalūkā jāyate divyā mardanākhyā surārcite
nārīṇāmṛtukāle tu sā yojyā yonigahvare /
madadarpaharā tāsāṃ madavihvalakārakā
bālye cāṣṭāṅgulā yojyā yauvane sā daśāṅgulā /
dvādaśāṅgulikā yojyā pragalbhānāṃ jalūkakā
yastu tāṃ dhārayenmūrdhni vīryaṃ tasya sthiraṃ bhavet /
<manmathajalūkā>
rasendrasyāṣṭamaṃ bhāgaṃ svarṇaṃ vā nāgameva vā
śālmalītvagghastikandanīlāmūlamunicchadaṃ /
eṣāṃ dravaistaptakhalve sarvaṃ mardyamatandritaḥ
śleṣmātakaphalaṃ pakvaṃ kokilākṣakabījakaṃ /
supakvabilvamajjāṃ ca tasminkṣiptvā vimardayet
jalūkā jāyate yāvatkarpūrādyaṃ ca pūrvavat /
tasminkṣiptvā trisaptāhaṃ mardayettaptakhalvake
manmathākhyā jalūkā syātpūrvavatphaladāyinī /
<kandarpajalūkā>
sūtakasyāṣṭamaṃ bhāgaṃ hāṭakaṃ sīsameva vā
śuṇṭhī bhṛṅgī varā kṣaudrī chāgakṣīraghṛtaṃ gavāṃ /
mūtraṃ triḥ saptadivasaṃ mardayettaptakhalvake
jalūkā jāyate yāvatkarpūrādyaṃ ca pūrvavat /
ekaviṃśaddinaṃ mardyaṃ jalūkā jāyate śubhā
kandarpākhyā sureśāni pūrvavatphaladāyinī /
<madanajalūkā>
tridinaṃ mardayetkhalve sūtaniṣkacatuṣṭayaṃ
tripalaṃ cāmraniryāsaṃ stokaṃ stokaṃ vinikṣipet /
payaścaiva mahāśamyā dātavyaṃ mardanakṣamaṃ
jalūkā madanākhyeyaṃ jāyate śubhadā nṛṇāṃ /
rāmāṇāṃ madadarpāṇāṃ drāvikāgnighṛtau yathā
pūrvavatkramayogena vīryastambhakaraṃ bhavet /
nānāvarṇaṃ tathā svacchaṃ dhṛtaṃ yonau jalūkavat
badhyate sūtako yastu jalūkābandhalakṣaṇaṃ
âk, १, २५
<paribhāṣā>
paribhāṣāṃ pravakṣyāmi śṛṇu tvaṃ sāvadhānataḥ /
<vaidyabhāgaḥ>
ardhaṃ siddharasaṃ devi triṣvekaṃ hemabhasma ca
pādāṃśakaṃ rūpyabhasma ṣaṣṭhāṃśaṃ tāmrabhasma ca /
aṣṭamāṃśaṃ hi kāntābhraṃ kalāṃśaṃ navaratnakaṃ
raseśvaraṃ samuddiśya rasavaidyāya dhīmate /
rasācāryāya siddhāya dadyādiṣṭārthasiddhaye
<kajjalī paṅkarasaśca>
dhātubhirgandhakādyaiśca nirdravairmardito rasaḥ /
suślakṣṇaḥ kajjalābho'sau kajjalī sābhidhīyate
sadrave marditaḥ so'pi iti pākarasaḥ smṛtaḥ /
<piṣṭī>
arkāṃśatulyādrasato'tha gandhānniṣkārdhatulyāttruṭiśo'pi khalve /
arkātape tīvratare vimardyātpiṣṭirbhavetsā navanītarūpā
khalve vimardya gandhena dugdhena saha pāradaṃ
peṣaṇātpiṣṭitāṃ yāti sā piṣṭīti matā paraiḥ /
<pātanapiṣṭī>
caturthāṃśasuvarṇena rasena kṛtapiṣṭikā
bhavetpātanapiṣṭī sā tathā rūpyādibhiḥ kṛtā /
<hemapiṣṭī tārapiṣṭī ca>
rūpyaṃ vā jātarūpaṃ vā rasagandhādibhirhataṃ
samutthitaṃ ca bahuśaḥ sā kṛṣṭī hematārayoḥ /
kṛṣṭīṃ kṣiptvā suvarṇānte na varṇo hīyate tayā
svarṇakṛṣṭyā kṛtaṃ bījaṃ rasasya parirañjanaṃ /
<lohakam>
tāmraṃ tīkṣṇasamāyuktaṃ drutaṃ nikṣipya bhūriśaḥ
sagandhe likucadrāve nirgataṃ varalohakaṃ /
<hemaraktī tāraraktī ca>
tena raktīkṛtaṃ svarṇaṃ hemaraktītyudāhṛtā
nikṣiptā sā drute svarṇe varṇotkarṣavidhāyinī /
tārasya rañjanī cāpi bījarāgavidhāyinī
evameva prakartavyā tāraraktī manoharā /
rañjanī khalu rūpyasya bījānāmapi rañjanī
<candrānaladalam>
mṛtena vā baddharasena vānyalohena vā sādhitamanyalohaṃ /
sitaṃ hi pītatvamupāgataṃ taddalaṃ hi candrānalayoḥ prasiddhaṃ
ābhāsamṛtabandhena rasena saha yojitaṃ /
sādhitaṃ vānyalohena sitaṃ pītaṃ hi taddalaṃ
<ayonāgam>
tāpyena nihataṃ kāntaṃ saptavāraṃ samutthitaṃ /
taddvayaṃ dvipalaṃ vātha tāmrabhasma paladvayaṃ
sarvaṃ nikṣipya mūṣāyāṃ saptavāraṃ dhameddṛḍhaṃ /
tadayonāgamityuktaṃ sādhakaṃ dehalohayoḥ
rasena sāraṇāyantre tadīyā gulikā kṛtā /
sā dhṛtā vadane hanti meharogānaśeṣataḥ
kurute dantadārḍhyaṃ ca dṛśau gṛdhradṛśāviva /
tathānyānkṣetrajānrogānrogāñ jatrūrdhvasaṃbhavān
<śulvanāgam>
mākṣikeṇa hataṃ tāmraṃ daśavāraṃ samutthitaṃ /
tadvadviśuddhanāgaṃ hi dvitayaṃ taccatuṣpalaṃ
nīlāñjanahataṃ bhūyaḥ saptavāraṃ samutthitaṃ /
iti saṃsiddhametaddhi śulbanāgaṃ prakīrtitaṃ
sādhitastena sūtendro vadane vidhṛto nṛṇāṃ /
nihanti māsamātreṇa mehavyūhamaśeṣataḥ
pathyāśanasya varṣeṇa palitaṃ valibhiḥ saha /
gṛdhradṛṣṭirlasaddṛṣṭiḥ sarvārogyasamanvitaḥ
<piñjarī>
lohaṃ lohāntare kṣiptaṃ dhmātaṃ nirvāpitaṃ drave /
pāṇḍupītaprabhaṃ jātaṃ piñjarītyabhidhīyate
<candrārkam>
bhāgāḥ ṣoḍaśa tārasya tathā dvādaśa bhāsvataḥ /
ekatrāvartitāste tu candrārkamiti kathyate
<nirvāpahaṇam>
dhāryalohe'nyalohaścetprakṣipto vaṅkanālataḥ /
nirvāpaṇaṃ tu tatproktaṃ vaidyairnirvāhaṇaṃ khalu
kṣipennirvāhaṇaṃ dravye nirvāhye samabhāgikaṃ /
āvāpyaṃ vāpanīyaṃ ca bhāge dṛṣṭe ca dṛṣṭavat
<vārtitara (ḍheph.)>
mṛtaṃ tarati yattoye lohaṃ vāritaraṃ hi tat /
<rekhāpūrṇa (ḍheph.)>
aṅguṣṭhatarjanīghṛṣṭaṃ yattadrekhāntare viśet
mṛtaṃ lohaṃ taduddiṣṭaṃ rekhāpūrṇābhidhānataḥ /
<nirutthabhasmalakṣaṇam>
guḍaguñjāsukhasparśamadhvājyaiḥ saha yojitaṃ
na yāti prakṛtiṃ dhmānādapunarbhavamucyate /
<niruttha>
lohena saha saṃyuktaṃ dhmātaṃ rūpyeṇa cellihet
tadā nirutthamityuktaṃ lohaṃ tadapunarbhavaṃ /
evaṃ rūpyaṃ satāmraṃ ceddhmātaṃ tāmre lagenna hi
tadā nirutthaṃ mantavyaṃ rajataṃ ca bhiṣagvaraiḥ /
<bījam>
nirvāhaṇaviśeṣeṇa tadvadvarṇaṃ bhavedyadā
mṛdulaṃ citrasaṅkāśaṃ tadbījamiti kathyate /
<uttāraṇam>
idameva hi nirdiṣṭaṃ vaidyairuttāraṇaṃ khalu
saṃsṛṣṭalohayorekalohasya parināśanaṃ /
<tāḍanam>
pradhmātaṃ vaṅkanālena tattāḍanamudāhṛtaṃ
<dhānyābhram>
cūrṇābhraṃ śālisaṃyuktaṃ vastrabaddhaṃ hi kāñjike /
niryātaṃ mardanādvastrāddhānyābhramiti kathyate
<sattvam>
kṣārāmladrāvakairyuktaṃ dhmātamākarakoṣṭhake /
yastato nirgataḥ sāraḥ sattvaṃ ityabhidhīyate
<ekakolīsakaḥ>
koṣṭhikāśikharāpūrṇaiḥ kokilādhmānayogataḥ /
mūṣākarṇaṃ anuprāptairekakolīśako mataḥ
<svedanādyarhāḥ kokilāḥ>
śikhitrāḥ pāvakocchiṣṭā mṛtāṅgārāśca kokilāḥ /
kṛṣṇāṅgāḥ kokilāśceti paryāyāste parasparaṃ
<charcoalaḥḥ wūd>
drāvaṇe sattvapāte ca mādhūkāḥ khādirāḥ śubhāḥ /
durdrāve vaṃśajāpestu svedane bādarāḥ śubhāḥ
<hiṅgulākṛṣṭarasaḥ>
vidyādharākhyayantrasthādārdrakadravamarditāt /
samākṛṣṭo raso yo'sau hiṅgulākṛṣṭa ucyate
<ghoṣākṛṣṭaṃ vaṅgam>
svalpatālayutaṃ kāṃsyaṃ vaṅkanālena tāḍitaṃ /
muktavaṅgaṃ hi tattāmraṃ ghoṣākṛṣṭamudāhṛtaṃ
<guhyanāgam>
palaviṃśati nāgasya śuddhasya kṛtacakrikaṃ /
rūpikādugdhasampiṣṭaśilāyāṃ parilepitaṃ
śarāvasaṃpuṭe ruddhvā pacetkroḍapuṭena tāṃ /
tāvadvāraṃ pacedyatnādyāvadbhasma prajāyate
guḍagugguluguñjājyaṭaṅkaṇaiḥ parimardya taṃ /
mūṣāmadhye nirudhyātha dhmānādutthāpitaṃ punaḥ
cakrīṃ tena punaḥ kṛtvā palapramitapāradaiḥ /
liptvā limpetsitārkasya payasā śilayāpi ca
pacedgajapuṭairevaṃ vārāṇāṃ khalu viṃśatiḥ /
puṭe puṭe ca nāgasya kuryādutthāpanaṃ khalu
nīlajyotirdravaiḥ samyagdaśavārāṇi ḍhālayet /
iti siddhaṃ hi tatsīsaṃ karṣamātrāvaśeṣitaṃ
guhyanāgākhyayā proktaṃ śreṣṭhaṃ rasarasāyane /
niṣkamātraṃ tu nāge'sminlohākhye yā drute sati
svato lakṣaguṇāṃ haimīṃ śalākāṃ grasate dhruvaṃ /
lagettailaprataptaṃ tatsvarṇamudgirati dhruvaṃ
guhyanāgo'yamuddiṣṭaḥ śaktisvacchandabhairavaḥ /
<varanāgam>
tīkṣṇaṃ nīlāñjanopetaṃ dhmātaṃ hi bahuśo dṛḍhaṃ
mṛdu kṛṣṇaṃ drutadrāvaṃ varanāgaṃ taducyate /
<utthāpanam>
mṛtasya punarudbhūtiḥ sā proktotthāpanākhyayā
<ḍhālanam>
drutadravyasya nikṣepo drave tatḍhālanaṃ mataṃ /
<capalaḥ>
triṃśatpalamitaṃ nāgaṃ bhānudugdhena marditaṃ
vimṛdya puṭayettāvadyāvatkarṣāvaśeṣakaṃ /
na tatpuṭasahasreṇa kṣayamāyāti sarvadā
capalo'yaṃ samādiṣṭo vārtikairnāgasambhavaḥ /
itthaṃ hi capalaḥ kāryo vaṅgasyāpi na saṃśayaḥ
tatspṛṣṭahastasaṃspṛṣṭaḥ kevalo badhyate rasaḥ /
sa raso dhātuvādeṣu śasyate na rasāyane
ayaṃ hi karpaṇākhyena lokanāthena kīrtitaḥ /
bhrāmakāśmarajaḥ sūkṣmaṃ pañcamāṃśasamanvitaṃ
kumārīmūlatoyena mardayedekavāsaraṃ /
śārṅgerīsvarase vāpi dinamekamanārataṃ
evaṃ bhūnāgadhautaṃ ca mardayeddivasadvayaṃ /
athaikapalanāgena tāvatā trapuṇāpi ca
daśaniṣkarasendreṇa ślakṣṇapiṣṭaṃ samācaret /
yojayitvādyakalkena yathāpūrvaṃ vimardayet
tataḥ śāṇarasendreṇa sattvena rasakasya ca /
piṣṭīṃ kṛtvā tu pūrveṇa pūrvakalkaiśca yojayet
atha prakṣālya soṣṇena kāñjikena praśoṣayet /
palārdhaṃ śuddhasasyena aṣṭaguñjārasena ca
vimardya kāñjikaiḥ kuryānmaricapramitā vaṭīḥ /
nirudhya vajramūṣāyāṃ sandhibandhaṃ vidhāya ca
śikhitrairnavabhiḥ samyagbhastrābhyāṃ pradhametkhalu /
tato mūṣāgataṃ sattvaṃ samādāya samantataḥ
dhametprakaṭamūṣāyāṃ vaṅkanālena śodhayet /
daśaśāṇaṃ hi tatsatvaṃ bhasmanā lavaṇena ca
sakāñjikena saṃpeṣya puṭayogena śodhayet /
triniṣkapramite tasminpūrvaproktena bhasmanā
aśītiguṇitaṃ nāgaṃ dhmātvā nirvāhayetkhalu /
iyatā pūrvasūto'sau kṣīyate na kathaṃcana
capalo'yaṃ samuddiṣṭo lokanāthena śambhunā /
anenāpi rasaḥ śīghraṃ pūrvavadbadhyate sukhaṃ
kāravallījaṭācūrṇairdaśadhā puṭito hi saḥ /
bhavennāgavinirmukto grāsaṃ gṛhṇātyaśeṣataḥ
sukhaṃ prakaṭamūṣāyāṃ bhaveccātiguṇottaraḥ /
jīrṇagrāso raso hyeṣāṃ dehalohakaro bhavet
<bhūnāgadhautam>
bhūbhujaṅgaśakṛttoyaiḥ prakṣālyāpahṛtaṃ malaṃ /
kṛṣṇavarṇaṃ hi tatproktaṃ dhautākhyaṃ rasavādibhiḥ
<dvandvānam>
dravyayormelanaṃ dhmānāddvaṃdvānaṃ parikīrtitaṃ /
<bhañjanī>
bhāgādrūpyādhike kṣepamanuvarṇasavarṇakaṃ
dalairvā varṇikāgrāso bhañjanī vādinirmitā /
<phullikā>
pataṅgīkalkato jātā lohe tāratvahematā
dināni katicitsthitvā yātyasau phullikā matā /
<pataṅgīrāgaḥ>
rañjitārdharasāllohādanyadvā cirakālataḥ
viniryāti sa nirdiṣṭaḥ pataṅgīrāgasaṃjñakaḥ /
<āvāpaḥ>
drute dravyāntarakṣepāllohādyaiḥ kriyate hi yaḥ
sa āvāpaḥ pratīvāpastadevācchādanaṃ mataṃ /
<abhiṣekaḥ>
drute vahnisthite lohe viramyāṣṭanimeṣakaṃ
salilasya parikṣepaḥ so'bhiṣeka iti smṛtaḥ /
nāgaṃ vā vaṅgaṃ vā pradrāvya niṣecayecchataṃ vārān
uktadravye taddravatāḍanametaddhi so'bhiṣekastu /
<nirvāpa>
taptasyāpsu parikṣepo nirvāpastapanaṃ ca tat
prativāpyādikaṃ kāryaṃ drutalohe sunirmale /
<śuddhāvartaḥ>
yadā hutāśo dīptārciḥ śuklotthānasamanvitaḥ
śuddhāvartastadā jñeyaḥ sa kālaḥ sattvanirgame /
<rekhāvartaḥ>
drāvyadravyanibhā jvālā dṛśyate dhamane yadā
dravasyonmukhatā seyaṃ rekhāvartaḥ sa kathyate /
<svāṅgaśītaṃ vahni(bahiḥ)śītaṃ ca>
vahnisthameva śītaṃ yattaduktaṃ svāṅgaśītalaṃ
agnerākṛṣṭaśītaṃ yadvahniśītaṃ tadīritaṃ /
<svedanam>
kṣārāmlairauṣadhairvāpi ḍolāyantre sthitasya hi
pacanaṃ svedanākhyaṃ syānmalaśaithilyakārakaṃ /
<mardanam>
uddiṣṭairauṣadhaiḥ sārdhaṃ sarvāmlaiḥ kāñjikairapi
peṣaṇaṃ mardanākhyaṃ syādbahirmalavināśanaṃ /
<mūrchanam>
mardanādiṣṭabhaiṣajyairnaṣṭapiṣṭitvakārakaṃ
tanmūrcchanaṃ hi vāryadribhūjakañcukanāśanaṃ /
<naṣṭapiṣṭiḥ>
svarūpasya vināśena piṣṭitvāpādanaṃ hi yat
vivṛddhirjitasūtena naṣṭapiṣṭiḥ sa ucyate /
<utthāpanam>
svedatāpādiyogena svarūpāpādanaṃ punaḥ
tadutthāpanamityuktaṃ mūrcchāvyāpattināśanaṃ /
<pātanam>
uktauṣadhairmarditapāradasya yantrasthitasyordhvamadhaśca tiryak /
niryāpanaṃ pātanasaṃjñayoktaṃ vaṅgāhisaṃparkajakañcukaghnaṃ
<rodhanam>
jalasaindhavayuktasya rasasya divasatrayaṃ
sthitirāpyāyinī kumbhe yo'sau rodhanamucyate /
<niyamanam>
rodhanāllabdhavīryasya capalatvanivṛttaye
kriyate yo ghaṭe svedaḥ proktaṃ niyamanaṃ hi tat /
<dīpanam>
dhātupāṣāṇamūlādyaiḥ saṃyukto ghaṭamadhyataḥ
grāsārthaṃ tridinaṃ svedo dīpanaṃ tanmataṃ budhaiḥ /
<grāsamānam>
iyanmānasya sūtasya bhojyadravyātmikā mitiḥ
iyatītyucyate yo'sau grāsamānamitīritaṃ /
<jāraṇā>
grāsasya cāraṇaṃ garbhadrāvaṇaṃ jāraṇaṃ tathā
iti trirūpā nirdiṣṭā jāraṇā varavārtikaiḥ /
grāsaḥ piṇḍaḥ parīṇāmastisraścākhyāḥ parāḥ punaḥ
samukhā nirmukhā ceti jāraṇā dvividhā matā /
nirmukhā jāraṇā proktā bījādānena bhāgataḥ
<samukhajāraṇā>
śuddhaṃ svarṇaṃ ca rūpyaṃ ca bījamityabhidhīyate /
catuḥṣaṣṭyaṃśato bījaprakṣepo mukhamucyate
evaṃ kṛte raso grāsalolupo mukhavānbhavet /
kaṭhinānyapi lohāni kṣamo bhavati bhakṣituṃ
iyaṃ hi samukhī proktā jāraṇāmṛtajāraṇā /
<nirmukhacāraṇā>
divyauṣadhisamāyogātsthitaḥ prakaṭakoṣṭhiṣu
bhuṅkte nikhilalohādyānyo'sau rākṣasavaktravān /
<cāraṇā>
rasasya jaṭhare grāsakṣepaṇaṃ cāraṇā matā
<garbhadrutiḥ>
grastasya drāvaṇaṃ garbhe garbhadrutirudāhṛtā /
<bāhyadrutiḥ>
bahireva drutīkṛtya ghanasatvādikaṃ khalu
jāraṇāya rasendrasya sā bāhyadrutirucyate /
<druti (substance)>
nirlepitvaṃ dravatvaṃ ca tejastvaṃ laghutā tathā
asaṃyogaśca sūtena pañcadhā drutilakṣaṇaṃ /
<druti (process)>
auṣadhājyādiyogena lohadhātvādikaṃ sadā
uttiṣṭhate dravākārā sā drutiḥ parikīrtitā /
<jāraṇā>
drutagrāsaparīṇāmo biḍayantrādiyogataḥ
jāraṇetyucyate tasyāḥ prakārāḥ santi koṭiśaḥ /
<viḍam>
kṣārairamlaiśca gandhādyairmūtraiḥ sapaṭubhistathā
rasagrāsasya jīrṇārthaṃ tadbiḍaṃ parikīrtitaṃ /
<rañjanam>
saṃsiddhabījasattvādijāraṇena rasasya hi
pītādirāgajananaṃ rañjanaṃ samudīritaṃ /
<sāraṇā>
sūte satailayantrasthe svarṇādikṣepaṇaṃ hi yat
vedhādhikyakaraṃ lohe sāraṇā sā prakīrtitā /
<vedhaḥ>
vyavāyibheṣajopeto dravye kṣipto rasaḥ khalu
vedha ityucyate tajjñaiḥ sa cānekavidhaḥ smṛtaḥ /
<vedhabhedāḥ>
lepaḥ kṣepaśca kuntaśca śabdākhyo dhūmasaṃjñakaḥ
<lepavedhaḥ>
lepena kurute lohaṃ svarṇaṃ vā rajataṃ tathā /
lepavedhaḥ sa vijñeyaḥ puṭamatra ca saukaraṃ
<kṣepavedhaḥ>
prakṣepaṇaṃ drute lohe vedhaḥ syātkṣepasaṃjñakaḥ /
<kuntavedhaḥ>
saṃdaṃśadhṛtasūtena drutadravyāhatiśca yaḥ
suvarṇatvādikaraṇaḥ kuntavedhaḥ sa ucyate /
<dhūpavedhaḥ>
vahnau dhūmāyamāne'ntaḥprakṣiptarasadhūmataḥ
svarṇādyāpādanaṃ lohe dhūmavedhaḥ sa īritaḥ /
<śabdavedhaḥ>
mukhasthite rase nālyā lohasya dhamanātkhalu
svarṇarūpyatvajananaṃ śabdavedhaḥ sa kīrtitaḥ /
<utpāṭanam>
piṇḍadravyasya sūtena kāluṣyādinivāraṇaṃ
prakāśanaṃ ca varṇasya tadutpāṭanamīritaṃ /
<svedanam>
kṣārāmlairauṣadhaiḥ sārdhaṃ bhāṇḍe ruddhvātiyatnataḥ
bhūmau nikhanyate yattatsvedanaṃ samudīritaṃ /
<saṃnyāsaḥ>
rasasyauṣadhayuktasya bhāṇḍe ruddhasya yatnataḥ
sadāgniyutacullyantaḥkṣepaḥ saṃnyāsa ucyate /
<svedanasaṃnyāsaguṇāḥ>
dvāvetau svedasaṃnyāsau rasarājasya niścitaṃ
guṇaprabhāvajananau śīghravyāptikarau tathā
âk, १, २६
<yantrāṇi>
raso niyantryate yena yantraṃ taditi kathyate /
<१. khalvayantram>
khalvayantraṃ dvidhā proktaṃ mardanādikakarmaṇi
khalvaṃ lohamayaṃ devi pāṣāṇotthamathāpi vā /
khalvayogyā śilā nīlā śyāmā snigdhā dṛḍhā guruḥ
khalvayantraṃ dvidhā proktaṃ rasādimukhamardane /
ṣoḍaśāṅgulikotsedhā navāṅgulisuvistarā
caturviṃśāṅgulīdīrghagharṣaṇī dvādaśāṅgulā /
viṃśatyaṅguladīrghā vā syādutsedhe daśāṅgulā
khalvapramāṇaṃ tajjñeyaṃ śreṣṭhaṃ syādrasamardane /
ṣoḍaśāṅgulavistāraḥ khalvo bhavati vartulaḥ
caturaṅgulanimnaṃ ca madhye'timasṛṇīkṛtaṃ /
mardanī cipiṭādhastātsugrahā ca śikhopari
ayaṃ hi vartulaḥ khalvo mardane'tisukhapradaḥ /
ayasā kāntalohena lohakhalvamapīdṛśaṃ
adhastāddroṇikā kāryā vahniprajvālanocitā /
utsedhena navāṅgulaḥ khalu kalātulyāṅgulāyāmavānvistāreṇa navāṅgulo rasamitairnimnaistathaivāṅgulaiḥ /
kaṇṭhe dvyaṅgulavistaro'timasṛṇo droṇārdhacandrākṛtirgharṣaścaiva daśāṅgulaśca tadidaṃ khalvākhyayantraṃ mataṃ
asminpañcapalaḥ sūto mardanīyo viśuddhaye
tattadaucityayogena khalveṣvanyeṣu śodhayet /
<taptakhalvaḥ>
lohe navāṅgulaḥ khalvo nimnaścaiva ṣaḍaṅgulaḥ
mardako'ṣṭāṅgulaścaiva taptakhalvābhidho hyayaṃ /
kṛtvā khalvākṛtiṃ cullīmaṅgāraiḥ paripūrya tāṃ
tasminniveśya taṃ khalvaṃ pārśve bhastrikayā dhamet /
tasminvimarditā piṣṭiḥ kṣārāmlaiśca susaṃyutā
pradravatyativegena sveditā nātra saṃśayaḥ /
kṛtaḥ kāntāyasā so'yaṃ bhavetkoṭiguṇo rasaḥ
<२. khavalabhīyantraṃ (valabhīyantraṃ vā)>
yantre lohamaye pātre pārśvayorvalayadvayaṃ /
tādṛksvalpataraṃ pātraṃ valayadyotakoṣṭhakaṃ
pūrvapātropari nyasya svalpapātropari kṣipet /
rasaṃ saṃmūrchitaṃ sthūlapātramāpūrya kāñjikaiḥ
dviyāmaṃ svedayedevaṃ rasotthāpanahetave /
tatsyātkhavalabhīyantraṃ rasasādguṇyakārakaṃ
sūkṣmakāntamaye pātre rasaḥ syādguṇavattaraḥ /
<३. ūrdhvapātanayantram>
aṣṭāṅgulamitā samyakvartulā cipiṭā tale
caturaṅgulataḥ kaṇṭhādadho droṇyā samanvitā /
caturaṅgulavistārā nimnayā dṛḍhabaddhayā
tadvidhā ca ghaṭī mūle ṣoḍaśāṅgulavistṛtā /
navāṅgulakavistārakarṇena ca samanvitā
pūrve ghaṭe rasaṃ kṣiptvā nyubjāṃ dadyātparāṃ ghaṭīṃ /
sordhvaṃ nimnā ca parito dṛḍhapālikayānvitā
pālyāṃ droṇyāṃ kṣipettoyaṃ pāvakaṃ jvālayedadhaḥ /
ūrdhvapātanayantraṃ hi nandinā parikīrtitaṃ
<४. adhaḥpātanayantram>
upariṣṭāttu tatsthālyāṃ kṣipedanyāmadhomukhīṃ /
sthālikāṃ cipiṭībhūtāṃ talāntarliptapāradāṃ
kṣiptvā tatpaṅkile garte jvālayenmūrdhni pāvakaṃ /
adhaḥpātanayantraṃ hi tadetatparikīrtitaṃ
<५. tiryakpātanayantram>
kṣipedrasaṃ ghaṭe dīrghe natādhonālasaṃyute /
tannālaṃ nikṣipedanyaghaṭakukṣyantare khalu
tatra ruddhvā mṛdā samyagvadane ghaṭayoradhaḥ /
adhastādrasakumbhasya jvālayettīvrapāvakaṃ
itarasminghaṭe toyaṃ prakṣipetsvāduśītalaṃ /
tiryakpātanametaddhi vārtikairabhidhīyate
pātanātritayasyoktaṃ yantrāṇāṃ tritayaṃ khalu /
pātanaiśca vinā sūto nitarāṃ doṣamṛcchati
tribhirevordhvapātaiḥ sa kasmāddoṣairna mucyate /
dvivibhāgena vipākena dravyānanyonyayogataḥ
pātrāntaraparikṣepādguṇāḥ syurvividhāḥ khalu /
khaṇḍānyulūkhalāṃbhobhistaṇḍulāsyurjalojjhitāḥ
pātanaiva mahāśuddhistaṇḍulī parikīrtitā /
<६. kacchapayantram>
viśālavadane bhāṇḍe toyapūrṇe niveśayet
aparaṃ pṛthulaṃ samyakpratarastasya madhyame /
ālavālaṃ biḍaiḥ kṛtvā tanmadhye pāradaṃ kṣipet
ūrdhvādhaśca biḍaṃ dattvā mallenārudhya yatnataḥ /
puṭamaucityayogena dīyate tannigadyate
yantraṃ kacchapasaṃjñaṃ hi taduktaṃ rasajāraṇe /
<७. āntarālikayantram>
kṛtvā lohamayīṃ mūṣāṃ vartulādhārakāriṇīṃ
vitastyā samitāṃ kāntalohena parinirmitāṃ /
muṇḍalohodbhavāṃ vāpi kaṇṭhādho dvyaṅgulādadhaḥ
dvyaṅgulaṃ valayaṃ dadyānmadhyadeśe ca kaṇṭhataḥ /
pidhānadhārakaṃ ciñcāpatravistīrṇakaṅkaṇaṃ
pidhānamantarāviṣṭaṃ saśikhaṃ śliṣṭasandhikaṃ /
tale pravihatacchidraṃ bhāṇḍaṃ kṛtvā hyadhomukhaṃ
yantreṇālambayenmūrdhni nirudhya ca viśoṣya ca /
sthālīkaṇṭhaṃ tato dadyātpuṭānalavidhāraṇaṃ
evaṃrūpaṃ bhavedyantraṃ āntarālikasaṃjñakaṃ /
anena jārayedgandhaṃ drutiṃ garbhakṛtāmapi
<८. tāpikāyantram>
tāpīmūṣāṃ mṛdā kṛtvā dṛḍhāṃ cāratnimātrikāṃ /
sudṛḍhāṃ madhyadeśe ca dvyaṅgulacchidrasaṃyutāṃ
kāntalohamayīṃ khārīṃ dadyāddravyasya copari /
tāpikāṃ pūrayecchuddhasikatābhiḥ samantataḥ
tāṃ ca cullyāṃ samāropya kṣepaṃ kṣepaṃ biḍadravaṃ /
pādāṅguṣṭhamitāṃ jvālāṃ jvālayedanalaṃ tataḥ
lohābhrakādikaṃ sarvaṃ rasasyopari jārayet /
tāpikāyantramityuktaṃ sukaraṃ rasajāraṇe
<९. garbhayantram>
sthālyāṃ vinikṣipya rasādivastu svarṇādi khoryāṃ pravidhāya bhūyaḥ /
amlena cordhvaṃ lavaṇāni dattvā cullyāṃ pacettatpratigarbhayantraṃ
<garbhayantra>
khorīmallaṃ tataḥ sthālīṃ nirundhyādatiyatnataḥ /
sthālyāṃ mallena vā khoryāṃ kṣiptvā vastu nirudhya ca
kṣiptvā paṭṭādikaṃ ruddhvā pākaḥ syādgarbhayantrakaṃ /
<१०. pālikāyantram>
caṣakaṃ vartulaṃ lohaṃ vinatāgrordhvadaṇḍakaṃ
etaddhi pālikāyantraṃ balijāraṇahetave /
<११. ghaṭīyantram>
catuḥprasthajalādhāraṃ caturaṅgulakānanaṃ
ghaṭīyantramidaṃ proktaṃ tadāpyāyanake smṛtaṃ /
<१२. iṣṭikāyantram>
vidhāya vartulaṃ gartaṃ mallamatra nidhāya ca
vinidhāyeṣṭakāṃ tatra madhyagartavatīṃ śubhāṃ /
gartasya paritaḥ kuryātpālikāmaṅgulocchrayāṃ
tatra sūtaṃ vinikṣipya gartāsye vasanaṃ kṣipet /
nikṣipedgandhakaṃ tatra mallenāsyaṃ nirudhya ca
mallapālikayormadhye mṛdā samyaṅnirudhya ca /
vanotpalaiḥ puṭaṃ deyaṃ kapotākhyaṃ na cādhikaṃ
iṣṭikāyantraṃ etatsyādgandhakaṃ tena jārayet /
<१३. vidyādharayantram>
sthālikopari vinyasya sthālīṃ samyaṅnirudhya ca
ūrdhvasthālyāṃ jalaṃ kṣiptvā vahniṃ prajvālayedadhaḥ /
etadvidyādharaṃ yantraṃ hiṅgulākṛṣṭihetave
<१४. ḍamarukayantram>
yantraṃ sthālyupari sthālīṃ nyubjāṃ dattvā nirudhyate /
yantraṃ ḍamarukākhyaṃ tadrasabandhakṛte hitaṃ
<१५. nābhiyantram>
mallamadhye caredgartaṃ tatra sūtaṃ sagandhakaṃ /
gartasya paritaḥ kuḍyaṃ prakuryāttryaṅgulocchritaṃ
tataścācchādayetsamyaggostanākāramūṣayā /
samyaktoyamṛdā ruddhvā samyagatrocyamānayā
<jalamṛtsnā>
lehavatkṛtabarbūrakvāthena parimiśritaṃ /
jīrṇakiṭṭarajaḥ sūkṣmaṃ guḍacūrṇaiḥ samanvitaṃ
iyaṃ hi jalamṛtproktā durbhedyā salilaiḥ khalu /
<vahnimṛtsnā>
khaṭikāpaṭukiṭṭaiśca mahiṣīdugdhamarditaiḥ
vahnimṛtsā bhavedghoravahnitāpasahā khalu /
etayormṛtsnayo ruddho na gantuṃ kṣamate rasaḥ
<nābhiyantra (cont.)>
tato jalaṃ vinikṣipya vahniṃ prajvālayedadhaḥ /
nābhiyantramidaṃ proktaṃ nandinā tattvavedinā
anena jīryate sūte nirdhūmaḥ śuddhagandhakaḥ /
<१६. grastayantram>
mūṣā mūṣodarāviṣṭā ādyantasamavartulā
cipiṭā ca tale proktaṃ grastayantraṃ manīṣibhiḥ /
sūtendrabandhanārthaṃ hi rasavidbhirudīritaṃ
<१७. tulāyantram>
vṛntākākāramūṣe dve tayoḥ kaṇṭhādadhaḥ khalu /
prādeśamātrāṃ nalikāmṛjvīṃ lagnāṃ sagandhakāṃ
tatraikasyāṃ kṣipetsūtamanyasyāṃ gandhacūrṇakaṃ /
nirudhya mūṣayorvaktraṃ vālukāyantrake kṣipet
adho'gniṃ jvālayedetattulāyantramudāhṛtaṃ /
śilātālakagandhāśmajāraṇāya prakīrtitaṃ
<१८. sthālīyantram>
sthālyāṃ tāmrādi nikṣipya mallenāsyaṃ nirudhya ca /
pacyate sthālisaṃsthaṃ yatsthālīyantramiti smṛtaṃ
<१९ koṣṭhikāyantram>
sthūlabhāṇḍodarasyāntarvālukāṃ nikṣipecchubhāṃ /
vitastipramitotsedhāṃ tatastatra niveśayet
supakvāṃ mṛṇmayīṃ koṣṭhīṃ dvādaśāṅgulakocchrayāṃ /
ṣaḍaṅgulakavistīrṇāṃ madhye'timasṛṇīkṛtāṃ
pañcāṅgulapidhānaṃ ca tīkṣṇāgraṃ mukulīkṛtaṃ /
na nyūnaṃ nādhikaṃ koṣṭhe kaṇṭhato masṛṇā bahiḥ
koṣṭhyāṃ ca nikṣipedgandhaṃ ṣaṭpalaṃ ślakṣṇacūrṇitaṃ /
tatastraipādikīṃ lauhīṃ niveśya ca sthirīkṛtāṃ
tasyāṃ ca vinyasetkhorīṃ lauhīṃ vā kāntalohajāṃ /
tasyāṃ sūtaṃ kṣipecchuddhaṃ palaviṃśatimānataḥ
ṭaṅkagandhakasūtaṃ ca bhāvayellaśunadravaiḥ /
adhaḥśikhena pūrvoktapidhānena pidhāya ca
saṃdhibandhaṃ prakurvīta sudhāmṛtsnāguḍādibhiḥ /
sandhibandhe viśuṣke ca kṣipedupari vālukāṃ
bhāṇḍavaktraṃ nirudhyātha jvālayettadadho'nalaṃ /
evaṃ yāmatrayaṃ yāvattato gandhakasambhavaḥ
pidhānalagnadhūmo'sau galitvā nipatedrase /
evaṃ ca ṣaḍguṇaṃ gandhaṃ bhuktvā sūto'ruṇo bhavet
karoti kalpanirdiṣṭānviśiṣṭānakhilānguṇān /
koṣṭhikāyantrametaddhi nandinā parikīrtitaṃ
<२०. vālukāyantram>
pañcāḍhavālukācūrṇaṃ bhāṇḍe nikṣipya yatnataḥ /
pacyate rasagolādyaṃ vālukāyantrakaṃ hi tat
<२१. lavaṇayantram>
evaṃ lavaṇanikṣepātproktaṃ lavaṇayantrakaṃ /
<२२. dhūpayantram>
vidhāyāṣṭāṅgulaṃ pātraṃ lohamaṣṭāṃgulocchrayaṃ
kaṇṭhādho dvyaṅgule deśe jātādhāraṃ ca tatra ca /
tiryaglohaśalākāṃ ca tasmiṃstiryagvinikṣipet
tanūni svarṇapatrāṇi tasyāmupari vinyaset /
pātrādho nikṣipeddhūpaṃ vakṣyamāṇamihaiva hi
tatpātraṃ nyubjapātreṇa chādayedapareṇa hi /
mṛdā vilipya sandhiṃ ca vahniṃ prajvālayedadhaḥ
tena kṛṣṇāni patrāṇi hatānyuktavidhānataḥ /
rasaścarati vegena drutiṃ garbhe dravanti ca
gandhālakaśilānāṃ hi kajjalyā vā mṛtāhinā /
dhūpanaṃ svarṇapatrāṇāṃ paramaṃ parikīrtitaṃ
tārārthaṃ tārapatrāṇi mṛtavaṅgena dhūpayet /
dhūpayecca yathāyogaṃ rasairuparasairapi
dhūpayantramidaṃ proktaṃ jāraṇādravyaśodhane /
<२३. kandukayantram>
sthūlasthālyāṃ dravaṃ kṣiptvā vāso baddhvā mukhe dṛḍhaṃ
tatra svedyaṃ vinikṣipya mṛdāsyaṃ prapidhāya ca /
adhastājjvālayedagniṃ yantraṃ tatkandukāhvayaṃ
<२४. ḍhekīyantram>
bhāṇḍakaṇṭhādadhaśchidre veṇunālaṃ vinikṣipet /
kāntakāṃsyapātradvayaṃ kṛtvā sampuṭaṃ jalagarbhitaṃ
nālāsyaṃ tatra saṃyojyaṃ dṛḍhaṃ taccāpi kārayet /
yuktadravyairvinikṣiptaḥ pūrvaṃ tatra puṭe rasaḥ
agninā tāpito nālāttoye tasminpatatyadhaḥ /
yāvaduṣṇaṃ bhavetsarvaṃ bhājanaṃ tāvadeva hi
jāyate rasasaṃdhānaṃ ḍhekīyantramidaṃ bhavet /
<२५. somānalayantram>
ūrdhvaṃ vahniradhaścāpo madhye tu rasasaṅgrahaḥ
somānalamidaṃ proktaṃ jārayedgaganādikaṃ /
<२६. nālikāyantram>
lohanālagataṃ sūtaṃ bhāṇḍe lavaṇapūritaṃ
niruddhaṃ vipacedetannālikāyantramīritaṃ /
<२७. pātālayantram>
susaṃdhisaṃdhitaṃ kṛtvā divyabhāṇḍe tu sammukhaṃ
aṣṭāṅgulamukhaṃ taṃ tu dīrghaṃ syātṣoḍaśāṅgulaṃ /
susaṃdhisaṃdhitaṃ kṛtvā vastramṛttikālepanaṃ
tatra pātālayantre tu sūtakādi nipātayet /
<२८. dīpikāyantram>
kacchapayantrāntargatamṛṇmayapīṭhasthadīpikāsaṃsthaḥ
yasminnipatati sūtaḥ proktaṃ taddīpikāyantraṃ /
<२९. gaṅgāsāgara(bhaṭṭī)yantram>
dvādaśāṅgulamutsedhaṃ ṣoḍaśāṅgulamāyataṃ
tāmrīyaṃ mṛṇmayaṃ vātha suślakṣṇaṃ cipiṭaṃ śubhaṃ /
pātraṃ karṇādadho droṇīṃ dvyaṅgulotsedhamātrakāṃ
droṇyāṃ pātraṃ nyasedanyattāvanmātraṃ susaṃdhitaṃ /
nyubjaṃ sandhau tayornālaṃ kuryādgomukhasannibhaṃ
pācyadravyamadhaḥ pātre dravadravyeṇa yojitaṃ /
kṣiptvā nidhāya mṛtsaṃdhiṃ yantrordhve jalasecanaṃ
cullyāmāropya tadyantraṃ caṇḍāgniṃ jvālayedadhaḥ /
tasmānnānyadviniryāti tattaddravyāśrito rasaḥ
gaṅgāsāgarayantraṃ hi bhaṭṭiyantramidaṃ smṛtaṃ /
guḍapuṣpaphalādīnāṃ āhareddrutimuttamāṃ
<३०. ḍo(do)lāyantram>
dravadravyeṇa bhāṇḍasya pūritārdhodarasya ca /
mukhe tiryakkṛte daṇḍe rasaṃ sūtreṇa lambitaṃ
svedayettattalagataṃ ḍolāyantramiti smṛtaṃ /
<३१. koṣṭhīyantram>
cullīṃ caturmukhīṃ kṛtvā tatra bhāṇḍaṃ niveśayet
tatrauṣadhaṃ vinikṣipya ruddhvā tadbhāṇḍakānanaṃ /
koṣṭhīyantramidaṃ nāmnā tatratyaiḥ parikīrtitaṃ
<३२. garbhayantram>
tryaṅgulāṃ pariṇāhena dairghyeṇa caturaṅgulāṃ /
mṛṇmayīṃ sudṛḍhāṃ mūṣāṃ vartulaṃ kārayenmukhaṃ
loṇasya viṃśatiṃ bhāgānbhāgamekaṃ tu gugguloḥ /
suślakṣṇaṃ peṣayitvā tu vāraṃ vāraṃ punaḥ punaḥ
mūṣālepaṃ dṛḍhaṃ kṛtvā lavaṇārdhamṛdā budhaḥ /
kārīṣe vā tuṣāgnau vā bhūmau tu svedayenmṛdu
ahorātraṃ trirātraṃ vā rasendro bhasmatāṃ vrajet /
garbhayantramidaṃ proktaṃ piṣṭikābhasmakārakaṃ
<३३. haṃsapākayantram>
kharparaṃ sikatāpūrṇaṃ kṛtvā tasyopari nyaset /
aparaṃ kharparaṃ tatra śanairmṛdvagninā pacet
pañcakṣāraistathā mūtrairlavaṇaiśca biḍaṃ tataḥ /
haṃsapākaḥ samākhyāto yantraṃ tadvārtikottamaiḥ
<३४. mūṣāyantram>
lohamūṣādvayaṃ kṛtvā dvādaśāṅgulamānataḥ /
mūṣayormukhayornālaṃ dattvā samyaṅnirodhayet
ekasyāṃ sūtakaṃ śuddhamanyasyāṃ śuddhagandhakaṃ /
deyaṃ jalaṃ sūtakādho vahniṃ gandhopari kṣipet
jārayetṣaḍguṇaṃ gandhaṃ anenaiva krameṇa hi /
mūṣāyantramidaṃ jñeyaṃ siddhanāgārjuneritaṃ
<३५. stanayantram>
kāntalohamayaṃ pātramāyataṃ dvādaśāṅgulaṃ /
dīrghamaṣṭāṅgulaṃ devi pātrādhastryaṅgulaṃ śubhaṃ
nimnaṃ pātraṃ pidhānīṃ ca lohotthāṃ cipiṭāṃ śubhāṃ /
stanayantramidaṃ sūtapiṣṭīnāṃ jāraṇe varaṃ
<३६. nāgamāyūrayantram>
vṛntākamūṣāyugalaṃ padmavartalohena kārayet /
ekasyāṃ nikṣipetsūtamanyasyāṃ garalaṃ kṣipet
nāgākāraṃ vaktranālaṃ viṣamūṣāmukhe nyaset /
mayūrākāranālaṃ hi rasamūṣāmukhe nyaset
mayūravadane nāgamukhaṃ saṃyojayetsudhīḥ /
sandhitrayaṃ vajramṛdā lepaṃ kuryādyathā dṛḍhaṃ
salilaṃ rasamūṣādho viṣādho'ṅgārapāvakaḥ /
nāgamāyūrayantraṃ hi viṣadhūpe varaṃ priye
<३७. cakrayantram>
hastamātrāyataṃ gartaṃ vitastidvayanimnakaṃ /
koṣṭhīṃ gartasya madhye tu dvādaśāṃgulamāyatāṃ
vitastidvayaṃ utsedhāṃ koṣṭhyāmāpūrayecchubhāṃ /
vālukāṃ tadbahiśchāṇavahniṃ koṣṭhyāṃ rasaṃ priye
cakrayantramidaṃ sūtabhasmakarmaṇi śasyate /
<३८. khecarayantram>
susthālyāṃ kadalīpuṣpanibhāṃ sacchidramūṣikāṃ
adhomukhīṃ prakurvīta lipedvajramṛdā dṛḍhaṃ /
upariṣṭādadhovaktrāṃ sthālīmanyāṃ susaṃdhitāṃ
mūṣāyāṃ vatsanābhaṃ tu nikṣipedūrdhvabhājane /
rasaṃ vilepayedyuktyā yantrordhvaṃ kaitavo rasaḥ
adho mṛdvagninā pākastvetatkhecarayantrakaṃ /
prāyaḥ siddharasendrasya viṣadhūpe varaṃ priye
<३९. kāpāliyantram>
sthālyāṃ sūtādikānkṣiptvā hemarūpyādi khorikāṃ /
nyubjāṃ sandhiṃ mṛdā liptvā vālukāṃ khorikāntagāṃ
kṛtvā mṛdvagninā pākastvetatkāpāliyantrakaṃ /
<४०. vālukāyantram>
sarasāṃ gūḍhavaktrāṃ ca mṛdvastrāṅgulasaṃyutāṃ
śoṣitāṃ kācakalaśīṃ pūrayettriṣu bhāgayoḥ /
bhāṇḍe vitastigambhīre vālukāsu pratiṣṭhitā
bhāgasya pūrayitrībhiranyābhiravakuṇṭhayet /
bhāṇḍavaktraṃ maṇikayā sandhiṃ limpenmṛdā pacet
cullyāṃ tṛṇasya cādāhānmaṇikāpṛṣṭhavartinaḥ /
etaddhi vālukāyantraṃ rasagolādikānpacet
<४१. lavaṇayantram>
evaṃ lavaṇanikṣepātproktaṃ lavaṇayantrakaṃ /
antaḥkṛtarasālepatāmrapātramukhasya ca
liptvā mṛllavaṇenaiva sandhiṃ bhāṇḍatalasya ca /
tadbhāṇḍaṃ paṭunāpūrya kṣārairvā pūrvavatpacet
<४२. bhūdharayantram>
vālukāgūḍhasarvāṅgāṃ yantre mūṣāṃ rasānvitāṃ /
dīptotpalaiḥ saṃvṛṇuyādyantraṃ tadbhūdharāhvayaṃ
<४३. nālikāyantram>
kumbhasya pārśve suṣiraṃ kuryādaṅguṣṭhamātrakaṃ /
tāvatsthūlaṃ ayonālaṃ veṇunālamathāpi vā
chidre saṃyojayennālaṃ nālāgre ghaṭikāṃ nyaset /
kumbhe sarjādiniryāsaṃ kṣiptvā vaktraṃ nirodhayet
adho'gniṃ jvālayedetannālikāyantramucyate /
<४४. puṭayantram>
śarāvasampuṭāntasthaṃ karīṣeṣvagnimānavit
paceta cullyāṃ yāmaṃ vā rasaṃ tatpuṭayantrakaṃ /
<४५. pātālayantram>
viśālavadanāṃ sthālīṃ garte sajalagomaye
vinyasya vadanāntaśca pūrayedaparaṃ ghaṭaṃ /
pañcasacchidrasahitāṃ sthālīṃ vaktre niveśayet
tadghaṭaṃ pūrayettailapātyaṃdravyairnirodhayet /
bhāṇḍavaktraṃ śarāveṇa puṭaṃ dadyātsamantataḥ
chidrebhyaḥ patitaṃ tailaṃ tattadyogeṣu yojayet /
idaṃ pātālayantraṃ hi sarvatailaṃ nipātayet
kāṣṭhatvagbījamāṃsāsthivaṃśatalaṃ samāharet /
<४६. dhūpayantram>
sthālyāṃ laddiṃ kharādīnāṃ kṣiptvāsye kāṃsyapātrakaṃ
sajalaṃ vinyaseddevi vahniṃ prajvālayedadhaḥ /
kāntapātrasthitaṃ tailaṃ sarvavraṇaviropaṇaṃ
dhūpayantramidaṃ devi nandinā parikīrtitaṃ /
<४७. adhaḥpātanayantram>
vṛttālābusamasthūlaṃ dīrghanālaṃ sarandhrakaṃ
tasminkṣipettailapātyadravyaṃ bījādikaṃ priye /
tanmukhe nikṣipetkeśānvinyasettadadhomukhaṃ
sacchidre ca ghaṭe nālaṃ bhāṇḍacchidre niveśayet /
ghaṭamadhye puṭaṃ dadyānnālādho ghaṭikāṃ nyaset
adhaḥpātanayantraṃ hi śreṣṭhaṃ syāttailapātane /
<४८. anyatadhaḥpātanayantram>
viśālakāṃsyapātrāntarnyaseduttambhanaṃ samaṃ
tadūrdhve mṛṇmayaṃ pātraṃ sudṛḍhaṃ caturaṅgulaṃ /
vinyasedaparaṃ pātraṃ saṃtaptaṃ pūrvapātrake
vinyasya tasminśrīkhaṇḍakṛṣṇāgarumadhuplutaṃ /
evaṃ dvitīyaṃ pātraṃ tu tṛtīyamapi tadvidhaṃ
uparyupari vinyasya tadūrdhvaṃ mṛtkaṭāhakaṃ /
nyubjaṃ nyasetkāṃsyapātre kaṭāhaṃ mārjayejjalaiḥ
adhaḥpātanayantraṃ hi gandhatailaṃ nipātayet /
<mūṣā>
mūṣā hi krauñcikā proktā kumudī karahāṭikā
pācanī vahnimitrā ca rasavādibhiriṣyate /
muṣṇāti doṣānmūṣeyaṃ sā mūṣeti nigadyate
upādānaṃ bhavettasyā mṛttikā lohameva ca /
mūṣāmukhaviniṣkrāntā varaṃ ekāpi kākinī
durjanapraṇipātena dhiglakṣamapi mānināṃ /
<saṃdhilepa>
mūṣāpidhānayorbandhe randhrāṇaṃ suvilepayet
andhraṇaṃ randhanaṃ caiva saṃśliṣṭaṃ sandhibandhanaṃ /
<mūṣārthe śreṣṭhā mṛt>
mṛttikā pāṇḍurasthūlaśoṇapāṇḍuramūṣarā
cirādhmānasahā sā hi mūṣārthamatiśasyate /
tadabhāve ca vālmīkī kaulālī vā samīryate
yā mṛttikā dagdhatuṣaiḥ śaṇena śikhitrakairvā hayaladdinā ca /
lohena daṇḍena ca kuṭṭitā sā sādhāraṇā syātkhalu mūṣikārthaṃ
śvetāśmānastuṣā dagdhāḥ śikhitrāḥ śaṇakarpaṭaṃ /
laddikiṭṭaṃ yathāyogaṃ saṃyojyā mūṣikāmṛdi
<vajramūṣā>
mṛdastribhāgaṃ śaṇaladdibhāgau nāgaśca nirdagdhatuṣopalādeḥ /
kiṭṭārdhabhāgaṃ parikhaṇḍya vajramūṣāṃ vidadhyātkhalu sattvapāte
<yogamūṣā>
dagdhāṅgāratuṣopetamṛtsnā valmīkasambhavā /
tattadbiḍasamāyuktā tattadbiḍavilepitā
tayā yā vihitā mūṣā yogamūṣeti kathyate /
anayā sādhitaḥ sūto jāyate guṇavattaraḥ
<vajradrāvaṇamūṣā>
gārabhūnāgadhautābhyāṃ śaṇairdagdhatuṣairapi /
samaiḥ samā ca mūṣāmṛnmahiṣīdugdhasaṃyutā
krauñcikā vakṣyamāṇā hi bahudhā parikīrtitā /
tayā viracitā mūṣā vajradrāvaṇake hitā
yāmayugmaparidhmānānnāsau dravati vahninā /
<gāramūṣā>
dagdhaṣaḍguṇagārāḍhyā kiṭṭāṅgāraśaṇānvitā
kṛṣṇamṛdbhiḥ kṛtā mūṣā gāramūṣetyudāhṛtā /
<vajramūṣā>
vastrāṅgāratuṣāstulyāstaccaturguṇamṛttikā
gārāśca mṛttikā tulyā sarvairetairvinirmitā /
vajramūṣeti nirdiṣṭā yāmamagniṃ saheta sā
<svarṇa(vara)mūṣā>
raktavargarajoyuktā raktavargāmbusādhitā /
varamūṣeti nirdiṣṭā svarṇamūṣetyudāhṛtā
<varṇamūṣā>
mṛṇmayā sādhitā mūṣā kṣitikhecaralepitā /
varṇamūṣeti sā proktā varṇotkarṣe niyujyate
<rūpyamūṣā>
evaṃ hi śvetavargeṇa rūpyamūṣā samīritā /
<biḍamūṣā>
tattadbiḍamṛdodbhūtā tattadbiḍavilepitā
dehalohārthayogārthaṃ biḍamūṣetyudāhṛtā /
sahate'gniṃ caturyāmaṃ draveṇa vyathitā satī
<mūṣāpyāyanam>
dravībhāvaṃ upeyośca mūṣāyāṃ dhmānayogataḥ /
kṣaṇamuddharaṇaṃ yattanmūṣāpyāyanaṃ ucyate
<vṛntākamūṣā>
vṛntākākāramūṣāyāṃ nālaṃ dvādaśakāṅgulaṃ /
dhuttūrapuṣpavaccordhvaṃ sudṛḍhaṃ śliṣṭasandhikaṃ
aṣṭāṅgulaṃ ca sacchidraṃ sā syādvṛntākamūṣikā /
anayā kharparādīnāṃ mṛdūnāṃ sattvamāharet
<gostanī mūṣā>
mūṣā yā gostanākārā śikhāyuktapidhānakā /
sattvānāṃ drāvaṇe śuddhau mūṣā sā gostanī bhavet
<mallamūṣā>
nirdiṣṭā mallamūṣā yā malladvitayasampuṭāt /
parpaṭyādirasādīnāṃ svedanāya prakīrtitā
<pakvamūṣā>
kulālabhāṇḍarūpā yā dṛḍhā ca paripācitā /
pakvamūṣeti sā proktā poṭṭalyādivipācane
<golamūṣā>
nirvaktrā golakākārā puṭanadravyagarbhiṇī /
golamūṣeti sā proktā gatvaradravyarodhinī
<mañjumūṣā>
tale yā kūrparākārā kramādupari vistṛtā /
sthūlavṛntākavatsthūlā mañjumūṣeti saṃsmṛtā
sā cāyo'bhrakasatvādeḥ puṭāya drāvaṇāya ca /
<mañjūṣāmūṣā>
mañjūṣākāramūṣā yā nimnatāyāmavistarā
ṣaḍaṅgulapramāṇena mūṣā mañjūṣāsaṃjñakā /
bhūmau nikhanya tāṃ mūṣāṃ dadyātpuṭamathopari
<musalamūṣā>
mūṣā yā cipiṭā mūle vartulāṣṭāṅgulocchrayā /
mūṣā sā musalākhyā ca cakribaddharase tathā
<anyā vajramūṣā>
dagdhāṅgārasya ṣaḍbhāgā gairikaṃ kṛṣṇamṛttikā /
gāraṃ aṅgārakiṭṭaṃ ca vajramūṣā prakīrtitā
gārā dagdhāstuṣā dagdhā valmīkamṛttikā /
śaṇatvakca samāyuktā mūṣā vajropamā matā
<andhamūṣā prakāśamūṣā ca>
prakāśā cāndhramūṣā ca mūṣā ca dvividhā smṛtā /
prakāśamūṣā vijñeyā śarāvākārasaṃyutā
dravyanirvahaṇe sā ca vārtikaistu praśasyate /
andhramūṣā ca kartavyā gostanākārasannibhā
pidhānena samāyuktā kiṃcidunnatamastakā /
patralepe tathā raṅge dvandvamelāpake hitaṃ
saiva chidrānvitā nandagambhīrā sāraṇocitā /
<bhasmamūṣā>
tilabhasma dviraṃśaṃ tu iṣṭakāṃśasamanvitaṃ
bhasmamūṣeti vijñeyā tārasaṃśodhane hitā /
<anyā vajramūṣā>
tuṣaṃ vastraṃ samaṃ dagdhaṃ mṛttikā caturaṃśikā
kūpīpāṣāṇasaṃyuktā vajramūṣā prakīrtitā /
<mūṣāvaṅkanālakoṣṭhikopayuktamṛllakṣaṇam>
kṛṣṇā raktā ca pītā ca śuklavarṇā ca mṛttikā
ādyā śreṣṭhā kaniṣṭhāntyā madhyame madhyame mate /
gajāśvānāṃ malaṃ dagdhvā yāvatkṛṣṇatvatāṃ gataṃ
vāśā vajralatā patraṃ valmīkasya mṛdā saha /
peṣayedvajratoyena yāvacchuklatvatāṃ gataṃ
mardayettena badhnīyādvaṅkanālaṃ ca koṣṭhikāṃ /
valmīkamṛttikālohakiṭṭaśvetāśmanāṃ pṛthak
ekāṃśau dvau tu dagdhasya tuṣasya strīśiroruhāṃ /
samāṃśastatsamastaṃ tu chāgīdugdhena mardayet
yāmadvayaṃ dṛḍhaṃ tena kuryānmūṣāṃ ca sampuṭaṃ /
śoṣayitvā rasaṃ kṣiptvā tatra kaṃsaṃ nirodhayet
vajramūṣādikaṃ proktaṃ samyaksūtasya māraṇe /
mokṣakṣārasya bhāgau dvāviṣṭikakāṃśasaṃyutau
yatkṛtau sā tu mūṣā syāduttamā tāraśodhane /
raktavargeṇa saṃmiśrā raktavargapariplutā
raktavargakṛtālepā samuktā svarṇakarmasu /
śuklavargeṇa saṃmiśrā śuklavargapariplutā
śuklavargakṛtālepā śuklaśuddhiṣu śasyate /
viḍvargeṇa tu saṃmiśrā viḍvargeṇa pariplutā
viḍvargeṇa kṛtālepā mūṣā syāddrutijāraṇe /
kṣāravargeṇa saṃmiśrā kṣāravargapariplutā
kṣāravargakṛtālepā mūṣā nirvahaṇe hitā /
<mūṣāyāmāvartanavidhiḥ; varṇapuṭa (!)>
viṣaṭaṅkaṇaguñjābhirmūṣālepaṃ tu kārayet
prakāśāyāṃ prakurvīta yadi vāṅgāralepanaṃ /
tasyāṃ vinyasya mūṣāyāṃ dravyamāvartayedbudhaḥ
lepavarṇe puṭe yojyā raktamṛtpaṭubhūkhagāḥ /
<āvartitadravyasvarūpam>
āvartamāne kanake pītā tāre sitaprabhā
śulbe jalanibhā tīkṣṇe śuklavarṇā praśasyate /
yantraṃ evauṣadhībhyaḥ syācchreṣṭhaṃ sūtasya yantraṇe
oṣadhīsahite'pyeṣāṃ raso yantreṇa badhyate /
<koṣṭhī>
sattvānāṃ pātanārthāya patitānāṃ viśuddhaye
koṣṭhikā vividhākārāstāsāṃ lakṣaṇamucyate /
<ākarakoṣṭhī aṅgārakoṣṭhī vā>
rājahastasamutsedhā tadardhāyāmavistarā
caturaśrā ca kuḍyena veṣṭitā mṛṇmayena sā /
ekabhittau careddvāraṃ vitastyābhogasaṃyutaṃ
dvāraṃ sārdhavitastyā ca saṃmitaṃ sudṛḍhaṃ śubhaṃ /
dohalyadho vidhātavyaṃ dhamanāya yathocitaṃ
prādeśapramitā bhittiruttarāṅgasya cordhvataḥ /
dvāraṃ copari kartavyaṃ prādeśapramitaṃ khalu
tataśceṣṭikayā ruddhvā dvārasandhiṃ vilipya ca /
śikhitraistāṃ samāpūrya dhamedbhastrādvayena ca
śikhitrādhamanadravyaṃ ūrdhvadvāreṇa nikṣipet /
sattvapātanagolāṃśca pañca pañca punaḥ punaḥ
bhavedākarakoṣṭhīyaṃ kharāṇāṃ sattvapātane /
<pātālakoṣṭhī>
dṛḍhabhūmau caredgartaṃ vitastyā saṃmitaṃ śubhaṃ
vartulaṃ cātha tanmadhye gartamanyaṃ prakalpayet /
caturaṅgulavistāranimnatvena samanvitaṃ
gartāddharaṇiparyantaṃ tiryagdalasamanvitaṃ /
kiṃcitsamunnataṃ bāhyagartābhimukhanimnakaṃ
mṛccakrīṃ pañcarandhrāḍhyāṃ garbhagartopari kṣipet /
āpūrya kokilaiḥ koṣṭhīṃ pradhamedekabhastrayā
pātālakoṣṭhikā hyeṣā mṛdūnāṃ sattvapātane /
dhmānasādhyapadārthānāṃ nandinā parikīrtitā
<gārakoṣṭhī>
dvādaśāṅgulanimnā yā prādeśapramitā tathā /
caturaṅgulataścordhvaṃ valayena samanvitā
bhūricchidravatīṃ cakrīṃ valayopari nikṣipet /
śikhitrāṃstatra nikṣipya pradhamedvaṅkanālataḥ
<vaṅkanālam>
mūṣāmṛdbhiḥ prakartavyaṃ aratnipramitaṃ dṛḍhaṃ /
adhomukhaṃ ca tadvaktre nālaṃ pañcāṅgulaṃ khalu
vaṅkanālamiti proktaṃ dṛḍhādhmānāya kīrtitaṃ /
<gārakoṣṭhī (cont.!)>
gāragoṣṭhīyamādiṣṭā sṛṣṭalohavināśinī
koṣṭhī bandharasādīnāṃ vidhānāya vidhīyate /
dvādaśāṅgulakotsedhā sā budhnā caturaṅgulā
tiryakpradhamanā yā sā mṛdudravyaviśodhanī /
rasādidravyapākānāṃ pramāṇajñāpanaṃ puṭaṃ
neṣṭo nyūnādhikaḥ pākaḥ supākaṃ hitamauṣadhaṃ /
lohāderapunarbhāvo guṇādhikyaṃ tathogratā
anapsu majjanaṃ rekhāpūrṇatā puṭato bhavet /
puṭādrāgo laghutvaṃ ca śīghraṃ vyāptiśca dīpanaṃ
jāritādapi sūtendrāllohānāmadhiko guṇaḥ /
yathāśmani viśedvahnirbahiḥsthaḥ puṭayogataḥ
cūrṇatvāddhi guṇāvāptistathā loheṣu niścitaṃ /
pācyamānauṣadhaṃ kṣiptvā śarāvadvayasampuṭe
ruddhvā garuṇḍapacanaṃ puṭaṃ taditi kathyate /
<mahāpuṭam>
nimnavistarataḥ kuṇḍe dvihaste caturaśrake
vanotpalasahasreṇa pūrite puṭanauṣadhaṃ /
koṣṭhyāṃ ruddhaṃ prayatnena piṣṭikopari nikṣipet
vanotpalasahasrārdhaṃ kovikopari nikṣipet /
vahniṃ prajvālayettatra mahāpuṭamidaṃ smṛtaṃ
<gajapuṭam>
rājahastapramāṇena caturaśraṃ ca nimnakaṃ /
pūrṇaṃ copalaśāṭhībhiḥ kaṇṭhāvadhyatha vinyaset
vinyasetkumudīṃ tatra puṭanadravyapūritāṃ /
pūrvacchagaṇato'rdhāni garuṇḍāni vinikṣipet
etadgajapuṭaṃ proktaṃ mahāguṇavidhāyakaṃ /
<vārāhapuṭam>
itthaṃ cāratnike kuṇḍe puṭaṃ vārāhamucyate
<kukkuṭapuṭam>
puṭaṃ bhūmitale yattadvitastidvitayocchrayaṃ /
tāvacca talavistīrṇaṃ tatsyātkukkuṭakaṃ puṭaṃ
<kapotapuṭam>
yatpuṭaṃ dīyate bhūmāvaṣṭasaṃkhyairvanotpalaiḥ /
tadbālasūtabhasmārthaṃ kapotapuṭamucyate
<gorvarapuṭam>
goṣṭhāntargokhurakṣuṇṇaṃ śuṣkaṃ cūrṇitagomayaṃ /
gorvaraṃ tatsamādiṣṭaṃ variṣṭhaṃ rasasādhane
<govarapuṭa>
gorvarairvā tuṣairvāpi puṭaṃ yatra pradīyate /
tadgorvarapuṭaṃ proktaṃ rasabhasmaprasiddhaye
<bhāṇḍapuṭam>
sthūlabhāṇḍe tuṣāpūrṇe madhye mūṣāsamanvite /
vahninā vihite pāke tadbhāṇḍapuṭamucyate
<vālukāpuṭam>
adhastādupariṣṭācca kovikā chādyate khalu /
vālukābhiḥ prataptābhiryantraṃ tadvālukāpuṭaṃ
<bhūdharapuṭam>
vahnimatyāṃ kṣitau samyaṅnikhanyāddvyaṅgulādadhaḥ /
upariṣṭātpuṭaṃ yantraṃ puṭaṃ tadbhūdharāhvayaṃ
<lāvakapuṭam>
ūrdhvaṃ ṣoḍaśikāmātraistuṣairvā gorvaraiḥ puṭaṃ /
yantraṃ tallāvakākhyaṃ syānmṛdudravyasusādhane
anuktapuṭamāne tu sādhyadravyabalābalāt /
puṭaṃ vijñāya dātavyamūhāpohavicakṣaṇaiḥ
<kūpikādisvarūpam>
kācāyomṛdghaṭīnāṃ ca kūpikā caṣakāṇi ca /
rūpikā kūpikā siddhā golaṃ caiva karaṇḍakaṃ
caṣakaṃ ca kaṭhorī ca vāṭikā khorikā tathā /
kañcolī grāhikā ceti nāmānyekārthakāni hi
rasoparasalohānāṃ tridhā saṃskāravahnayaḥ /
garuṇḍakāṣṭhakolīśasādhanāste pṛthaktridhā
garuṇḍasādhanāsteṣu puṭaṃ kukkuṭasaṃjñakaṃ /
varāhapuṭasaṃjñaṃ hi gajasaṃjñaṃ puṭe bhavet
śreṣṭhā vanodbhavacchāṇā madhyamā goṣṭhasambhavāḥ /
adhamā kṛtrimaṃ kāṣṭhaṃ khadirāsanasambhavaṃ
athavā sāravṛkṣotthaṃ vitastidvayadīrghakaṃ /
sthūlaprakoṣṭhamātraṃ tu śreṣṭhaṃ sūtendrapācane
mṛdumadhyamacaṇḍāgnisaṃjñaṃ syāddārusādhanaṃ /
aṅgārāḥ khadirodbhūtāstriphalāvṛkṣasambhavāḥ
karṣāḥ sāratarūdbhūtāḥ śreṣṭhā dhamanakarmaṇi
âk, २, १
<uparasaśodhanamāraṇavidhiḥ>
śrībhairavī /
devadeva cidānanda saccidānandadāyaka /
tvayaiva pratibuddhāsmi pūrvaṃ rasavidhānakaṃ
idānīṃ tvatprasādena śrotumicchāmyahaṃ prabho /
gandhādyuparasānāṃ ca lohānāṃ hemapūrviṇāṃ
padmarāgādiratnānāṃ lakṣaṇaṃ jātimāhvayaṃ /
saṃskāraṃ ca guṇānbrūhi yathā jānāmyahaṃ prabho
<uparasāḥ>
śrībhairavaḥ /
gandhatālaśilātāpyaghanahiṅgulagairikāḥ /
capalāśmajabhūnāgaharidrāśmāgnijārakāḥ
kharparītutthakaṅkuṣṭhagirisindūraṭaṅkaṇāḥ /
kampillaviṣakāsīsagaurīpāṣāṇabhūkhagāḥ
poddāraśṛṅgī sindūrastuvariśca rasāñjanaṃ /
nīlāñjanaṃ ca sauvīraṃ srotoñjanaṃ aphenakaṃ
puṣpāñjanaṃ śaṅkhaśuktiśambūkāśca varāṭakāḥ /
sābuṇī ca navakṣāracīnakṣārākhumārakāḥ
sarjaguggululākṣāśca kṣārāśca lavaṇāni ca /
gorocano'mlavetaśca kācacchagaṇavālukāḥ
ete uparasāḥ khyātā rasarājasya karmaṇi /
<dvādaśa lohāḥ>
svarṇarūpyārkakāntābhrasattvaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍakaṃ
bhujaṅgaṃ trapusaṃ caiva rītiḥ kāṃsyaṃ ca vartakaṃ /
dvādaśaitāni lohāni maṇḍūro lohakiṭṭakaṃ
<navaratnāni>
māṇikyamuktāphalavidrumāṇi tārkṣyaṃ ca puṣyaṃ bhiduraṃ ca nīlaṃ /
gomedhakaṃ cātha viḍūrakaṃ ca krameṇa ratnāni navagrahāṇāṃ
<nava uparatnāni>
sūryakāntaścandrakāntastārakāntastu kāntakaḥ /
vaikrāntaśca nṛpāvartaḥ sasyako vimalā tathā
perojaśca navaitāni hyuparatnāni nirdiśet /
<gandhakaḥḥ gandhakaśuddhiḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
utpattilakṣaṇaṃ jātiṃ gandhakaṃ śodhayedataḥ
sājyaṃ bhāṇḍe payaḥ kṣiptvā mukhaṃ vastreṇa bandhayet /
tatpṛṣṭhe cūrṇitaṃ gandhaṃ kṣiptvā śrāveṇa rodhayet
bhāṇḍaṃ nikṣipya bhūmyantarūrdhvaṃ deyaṃ puṭaṃ laghu /
tataḥ kṣīre drutaṃ gandhaṃ śuddhaṃ yogeṣu yojayet
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
kaṅguṇīsarṣapairaṇḍatailaṃ vātha kusumbhajaṃ /
meṣīkṣīraṃ ghṛtaṃ vātha gokṣīraṃ cāranālakaṃ
eteṣvekaṃ tu bhāṇḍāntaḥ kiṃcidūnaṃ prapūrayet /
ruddhvā vastreṇa tadvaktraṃ gandhacūrṇaṃ tata upari
lohapātreṇa ruddhvātha pṛṣṭhe sthāpya ca kharparaṃ /
sāgniṃ utpalakaiḥ pūrṇameva drāvya samuddharet
taddhuttūradravaiḥ piṣṭvā śuṣkaṃ drāvyaṃ ca pūrvavat /
punarevaṃ prakartavyaṃ suśuddho gandhako bhavet
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
yāmaikaṃ gandhakaṃ mardyaṃ bṛhatyā cājagandhayā /
bhṛṅgīdhuttūrayorvātha tilaparṇyāśca taddravaiḥ
tamādāya ghṛtaistulyairlohapātre kṣaṇaṃ pacet /
baddhvāgninā drutaṃ taṃ vai hyajākṣīre vinikṣipet
ityevaṃ saptadhā kuryācchuddhimāyāti gandhakaḥ /
<caturthaḥ prakāraḥ>
karañjairaṇḍatailaṃ ca chāgīdugdhaṃ ca bhāṇḍake
kṣiptvā tasya mukhaṃ baddhvā svacchavastreṇa buddhimān /
gandhakaṃ dhūrtajairdrāvairdinaṃ bhāvyaṃ viśoṣayet
taccūrṇaṃ pūrvabhāṇḍasya vastropari nidhāpayet /
ācchādya śrāvakenaiva pṛṣṭhe deyaṃ puṭaṃ laghu
drutaṃ gandhaṃ samādāya bhāvyaṃ dhuttūrajairdravaiḥ /
tadvaddrāvyaṃ punarbhāvyaṃ drāvayecca punastataḥ
ādāya matsyapittena saptadhā bhāvyamātape /
tataḥ kośātakībījacūrṇena saha peṣayet
bhāvayedbhṛṅgajairdrāvaiḥ saptāhamātape khare /
toyena kṣālitaṃ śoṣyaṃ tato mṛdvagninā kṣaṇaṃ
ghṛtākte lohapātre tu drāvitaṃ ḍhālayettataḥ /
bhṛṅgarājadravāntasthaḥ samyakśuddhaḥ sa jāyate
<pañcamaḥ prakāraḥ>
gandhakaṃ yāmamātraṃ vā madyabrāhmyajagandhayoḥ /
bhṛṅgadhuttūrayorvāpi tilaparṇīrasena vā
tadādāya ghṛtopetaṃ lohapātre kṣaṇaṃ pacet /
laghvagninā drutaṃ tacca meṣīkṣīre vinikṣipet
evaṃ kṛtaṃ saptavāraṃ śuddhaṃ bhavati gandhakaṃ /
<gandhakatailam; prathamaḥ prakāraḥ>
devadālyamlaparṇī vā nāraṅgaṃ vātha dāḍimaṃ
mātuluṅgaṃ yathālābhaṃ dravamekasya cāharet /
gandhakasya tu pādāṃśaṃ ṭaṅkaṇaṃ dravasaṃyutaṃ
ātape tridinaṃ śuṣkaṃ dravaṃ deyaṃ punaḥ punaḥ /
dhuttūratulasīkṛṣṇalaśunaṃ devadālikā
śigrumūlaṃ kākamācī karpūraṃ śaṃkhinīdvayaṃ /
kṛṣṇāgaru ca kastūrī vandhyā karkoṭakī samaṃ
mātuluṅgarasaiḥ piṣṭvā kṣipederaṇḍatailake /
anena lohapātrasthaṃ bhāvayetpūrvagandhakaṃ
trivāraṃ kṣaudratulyaṃ tajjāyate gandhavarjitaṃ /
idaṃ gandhakatailaṃ syātsarvayogeṣu yojayet
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
athavārkasnuhīkṣīrairvastraṃ lepyaṃ tu saptadhā /
gandhakaṃ navanītena piṣṭvā vastraṃ lipettu tāṃ
tadvartiṃ jvalitāṃ daṃśe dhṛtāṃ kuryādadhomukhīṃ /
tailaṃ patedadho bhāṇḍe grāhyaṃ yogeṣu yojayet
<gandhakasattvapātanam; prathamaḥ prakāraḥ>
gandhakastu kuberākṣītailena ciramarditaḥ /
dṛḍhaṃ prakaṭamūṣāyāṃ dhmātaḥ sattvaṃ vimuñcati
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
yadvā bhāṇḍodare kṣiptvā gandhakaṃ pūrvaśodhitaṃ /
pidhāya tāmrapātreṇa tasmiñśītodakaṃ kṣipet
mandaṃ prajvālya tadadho vahnimuṣṇaṃ jalaṃ haret /
evaṃ punaḥ punaḥ śītajalamūrdhvaṃ vinikṣipet
gandhakasyāgnitaḥ sattvaṃ svarṇābhaṃ sarvakāryakṛt /
na cāsya sattvaṃ ādadyātsattvarūpo hi gandhakaḥ
iti gandhakatattvajñāḥ kecidanye pracakṣate /
<gandhakadrutiḥ>
yadvā saṃcūrṇitaṃ gandhaṃ kaṭutailasamanvitaṃ
vastre nikṣipya tadvastraṃ kārayedvartikāṃ dṛḍhāṃ /
tataḥ sūtreṇa saṃveṣṭya goghṛtena pariplutāṃ
saṃdaṃśenoddhṛtaṃ kṛtvā vartiṃ cādhaḥ pradīpayet /
pakvāmraphalasambhūtarasavarṇā bhaveddrutiḥ
<gandhakasya guṇāḥ>
gandhakaḥ kaṭukaḥ pāke vīryoṣṇo vimalaḥ saraḥ /
visarpakuṣṭhakaṇḍūtikrimigulmakṣayāpahaḥ
akṣirogapraśamano vṛṣyo viṣagadārtijit /
sarvasiddhiprado balyastridoṣaghno rasāyanaḥ
<haritālam>
haritālaṃ ca godantī tālakaṃ naṭamaṇḍanaṃ /
girijālalitaṃ pītaṃ atigandhaṃ biḍālakaṃ
<haritālabhedāḥ>
haritālaṃ dvidhā proktaṃ patrākhyaṃ piṇḍasaṃjñakaṃ /
<pattratālakaḥḥ phys. properties>
svarṇavarṇaṃ guru snigdhaṃ tanupattraṃ ca bhāsuraṃ
tatpattratālakaṃ proktaṃ bahupatraṃ rasāyanaṃ /
<piṇḍatālakaḥḥ phys. properties>
niṣpatraṃ piṇḍasadṛśaṃ svalpasattvaṃ tathā guru
strīpuṣpaharaṇaṃ tattu guṇālpaṃ piṇḍatālakaṃ /
<aśuddhaharitālasevane doṣāḥ>
vātaśleṣmapramehādikaraṃ āyurnibarhaṇaṃ
tāpasphoṭāṅgasaṃkocaṃ haritālamaśodhitaṃ /
<haritālaśuddhiḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
tālakaṃ kaṇaśaḥ kṛtvā daśāṃśena tu ṭaṅkaṇaṃ
jambīrotthadravaiḥ kṣālyaṃ kāñjikaiḥ kṣālayetpunaḥ /
vastre caturguṇe baddhvā ḍolāyantre dinaṃ pacet
sacūrṇenāranālena dinaṃ kūṣmāṇḍajai rasaiḥ /
svedyaṃ vā śālmalītoyaistālakaṃ śuddhimāpnuyāt
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
madhutulye ghanībhūte kaṣāye brahmamūlaje /
trivāraṃ tālakaṃ bhāvyaṃ piṣṭvā mūtre'tha māhiṣe
utpalairdaśabhirdeyaṃ puṭaṃ kuryātpunaḥ punaḥ /
evaṃ dvādaśadhā pācyaṃ śuddhaṃ yogeṣu yojayet
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
tālakaṃ poṭṭalaṃ baddhvā sacūrṇe kāñjike pacet /
dolāyantreṇa yāmaikaṃ tataḥ kūṣmāṇḍaje rase
tilataile pacedyāmaṃ yāmaṃ ca triphalājale /
evaṃ yantre caturyāmaṃ pācyaṃ śudhyati tālakaṃ
<tālakasattvapātanam; prathamaḥ prakāraḥ>
lākṣā rājī tilāḥ śigru ṭaṅkaṇaṃ lavaṇaṃ guḍaṃ /
tālakārghyeṇa saṃmardya chidramūṣāṃ nirodhayet
puṭetpātālayantreṇa sattvaṃ patati niścayaṃ /
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
tālakaṃ mardayeddugdhaiḥ sarpākṣyā vā kaṣāyakaiḥ
pūrvavajjanayetsattvaṃ chidramūṣānirodhitaṃ /
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
lākṣā rājī guḍaṃ śigru ṭaṅkaṇaṃ lavaṇaṃ tilāḥ
ebhistulyaṃ sattvatālaṃ mardayedravidugdhakaiḥ /
dinaṃ vā vajriṇīdugdhaiḥ kūśmāṇḍasya dravaiśca vā
tena kalkena liptvāntaśchidramūṣāṃ nirodhayet /
puṭādvā dhamanātsattvaṃ grāhyaṃ pātālayantrake
<caturthaḥ prakāraḥ>
tālakādaṣṭamāṃśena deyaṃ sūtaṃ ca ṭaṅkaṇaṃ /
kūśmāṇḍasya rasaiḥ snuhyāḥ kṣīrairmardyāddinatrayaṃ
tadgolaṃ chidramūṣāyāṃ grāhyaṃ sattvaṃ ca pūrvavat /
<pañcamaḥ prakāraḥ>
bhāgāḥ ṣoḍaśa tālasya viṣapāradaṭaṅkaṇāḥ
śvetābhravaṅgayoścūrṇaṃ pratibhāgaṃ vimiśrayet /
samaṃ snuhyarkapayasā mardayeddivasadvayaṃ
tadgolaṃ kācakupyantaḥ kṣiptvā tāṃ kācakūpikāṃ /
sarvato'ṅgulamānena limpedvastre mṛdā dṛḍhaṃ
śuṣkāṃ tāṃ vālukāyantre śanairmandāgninā pacet /
śuṣke drave nirudhyātha samyaṅmṛllavaṇairmukhaṃ
caṇḍāgninā pacedyāvattāvaddvādaśayāmakaṃ /
svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya bhittvā kūpīṃ samāharet
ūrdhvalagnaṃ tālasattvaṃ sphaṭikopalasannibhaṃ /
<ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ>
bhāvitaṃ snukpayaḥ siktaṃ snuhīdrāvairdvisaptadhā
tilasarṣapaśigrūṇi lavaṇaṃ mitrapañcakaṃ /
ebhistulyaṃ śuddhatālaṃ dinamekaṃ vimardayet
bhūdhare chidramūṣāntardhmātaṃ sattvaṃ vimuñcati /
<tālakasya guṇāḥ>
tālakaṃ śodhitaṃ śreṣṭhaṃ kuṣṭhamṛtyujarāpahaṃ
saubhāgyasaugandhyakaraṃ paramāyurvivardhanaṃ /
<manaḥśilā>
manaḥśilā syātkunaṭī nāgāsyā raktagandhakaḥ
nepālikā nāgajihvā kalyāṇī saptanāmakā /
<manaḥśilābhedāḥ>
manaḥśilā tridhā proktā śyāmāṅgī kaṇavīrakā
khaṇḍākhyā caiva tadrūpaṃ vivicya parikalpyate /
śyāmā raktā kharāṅgā ca bhārāḍhyā śyāmikā matā
tejasvinī ca nirbhārā tāmrābhā kaṇavīrakā /
cūrṇībhūtātiraktāṅgī sabhārā khaṇḍapūrvikā
uttaroktā guṇaiḥ śreṣṭhā bhūrisattvā prakīrtitā /
<aśuddhamanaḥśilāsevāyāṃ doṣāḥ>
aśmarīṃ mūtrakṛcchraṃ ca mandāgniṃ malabaddhatāṃ
karoti kuṣṭhaṃ tāpaṃ ca śuddhihīnā manaḥśilā /
<manaḥśilāśuddhiḥ>
ajāmūtraistryahaṃ pacyāddolāyantre manaḥśilāṃ
saptadhā dadhyajāpittairgharme tāpyaṃ viśuddhaye /
jīvantībhṛṅgarāḍraktāgastyadrāvairmanaḥśilāṃ
dolāyantre pacedyāmaṃ yāmaṃ chāgotthamūtrakaiḥ /
kṣālayedāranālena sarvayogeṣu yojayet
agastyasya rase bhāvyā saptāhācchodhitā śilā /
<manaḥśilāsattvapātanam; prathamaḥ prakāraḥ>
tālavacca śilāsattvaṃ pātanaṃ śodhanaṃ tathā
gomāṃsairmātuluṅgāmlairdinaṃ bhāvyā manaḥśilā /
tāṃ raktapītapuṣpāṇāṃ rasaiḥ pītaiśca bhāvayet
dinānte mardayedyāmaṃ mitrapañcakasaṃyutaṃ /
gulikāṃ kācakūpyantaḥ kṣiptvā tāṃ kācakūpikāṃ
sarvato'ṅgulamānena limpedvastramṛdā dṛḍhaṃ /
śuṣkāṃ tāṃ vālukāyantre śanairmandāgninā pacet
śuṣke drave nirudhyātha samyaṅmṛllavaṇairmukhaṃ /
caṇḍāgninā pacedyāvattāvaddvādaśayāmakaṃ
svāṅgaśītaṃ samuddhṛtya bhittvā kūpīṃ samāharet /
ūrdhvalagnaṃ śilāsattvaṃ bālārkasadṛśopamaṃ
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
agastyaśigrujaistoyaistryahaṃ bhāvyā manaḥśilā /
tālakauṣadhayogena sattvaṃ hemanibhaṃ bhavet
<manaḥśilāyā guṇāḥ>
manaḥśilā kaṭūṣṇā ca satiktā kaphavātajit /
kaṇḍūtikṣayakāsaghnī viṣabhūtāgnimāndyahṛt
<mākṣikam>
mākṣikaṃ madhudhātu syānmākṣīkaṃ hemamākṣikaṃ /
tāpyaṃ ca tāpijaṃ tārkṣyaṃ tāpīdeśasamudbhavaṃ
<mākṣikabhedāḥ>
mākṣīkaṃ dvividhaṃ hemamākṣikaṃ tāramākṣikaṃ /
tatrādyaṃ mākṣikaṃ kānyakubjotthaṃ svarṇasannibhaṃ
tapatītīrasambhūtaṃ pañcavarṇaṃ suvarṇavat /
pāṣāṇabahalaḥ proktastāpyākhyo'sau guṇātmakaḥ
suvarṇākārabhedācca pratyekaṃ tatpunastridhā /
kādambaṃ kāravellākhyaṃ taṇḍulīyakasaṃjñakaṃ
<aśuddhamākṣikasevane doṣāḥ>
prāṇaviṣṭambhadaurbalyavahnisādākṣirogakṛt /
mākṣikaṃ mārayatyeva śuddhihīnaṃ surārcite
<mākṣikaśuddhiḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
mākṣikaṃ naramūtreṇa kvāthaiḥ kaulutthakodbhavaiḥ /
vetasenāmlavargeṇa ṭaṅkaṇena kaṭutrikaiḥ
ḍolāyantre dinaṃ pācyaṃ sūraṇasyaiva madhyagaṃ /
dinaṃ rambhādravaiḥ pacyāduddhṛtaṃ peṣayedghṛtaiḥ
eraṇḍatailasaṃyuktaiḥ puṭe pacyanviśodhayet /
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
mākṣikasya trayo bhāgā bhāgaikaṃ ṭaṅkaṇasya ca
mātuluṅgadravairvātha jambīrotthadravaiḥ pacet /
lohapātre pacettāvadyāvatpātraṃ sulohitaṃ
tāmravarṇamayo vāpi tāvacchudhyati mākṣikaṃ /
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
agastipuṣpaniryāsaiḥ śigrumūlaṃ nigharṣayet
dravaiḥ pāṣāṇabhedyāśca peṣyaṃ ebhiśca mākṣikaṃ /
tadvaṭīṃ cātha mūṣāyāṃ daśabhirutpalaiḥ puṭet
punaḥ punaśca piṣṭvātha puṭaiḥ ṣaḍbhirviśudhyati /
<caturthaḥ prakāraḥ>
kṣaudrakṣīrāranālāśca aṣṭabhāgāḥ pṛthakpṛthak
gavyaṃ takraṃ caturbhāgaṃ bhāgaḥ kaulutthajo rasaḥ /
sarvaṃ sampūrayedbhāṇḍe bhāgaikaṃ mākṣikaṃ pacet
ḍolāyantreṇa mṛdvagnau yāmamātraṃ punaḥ pacet /
uddhṛtya mātuluṅgāmlaiḥ piṣṭvā daśabhirutpalaiḥ
puṭe punaḥ punaḥ kuryādevaṃ dvādaśavāsaraṃ /
śuddhaṃ bhavati mākṣīkaṃ sarvayogeṣu yojayet
<pañcamaḥ prakāraḥ>
mākṣikaṃ kaṇaśaḥ kṛtvā jālinīmeghanādayoḥ /
piṇḍe nikṣipya vipaceddolāyantre kulutthaje
kvāthe tacchuddhatāṃ yāti praśastaṃ lohamāraṇe /
<ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ>
taile takre gavāṃ mūtre kaulutthe vāmlakāñjike
mākṣikaṃ śodhayetprājño giridoṣanivṛttaye /
<saptamaḥ prakāraḥ>
kulutthakodravakvāthanaramūtrāmlavetasaiḥ
ṭaṅkaṇenāmlavargeṇa kaṭukatritayena vā /
ḍolāyantre dinaṃ pācyaṃ sūraṇakandamadhyagaṃ
dinaṃ rambhādravaiḥ pācyaṃ dhmātamuddhṛtya peṣitaṃ /
eraṇḍatailasarpirbhyāṃ puṭaiḥ śudhyati mākṣikaṃ
<aṣṭamaḥ prakāraḥ>
suvarṇavarṇavimalaṃ tāpyaṃ vā kaṇaśaḥ kṛtaṃ /
punarnavāyāḥ kalkasthaṃ kaulutthe svedayedrase
saindhavairbījapūrāktairyuktaṃ vā poṭṭalīkṛtaṃ /
ḍolāyantre dinaṃ svedyaṃ śuddhimāyāti niścitaṃ
<mākṣikasattvapātanavidhiḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
godugdhaiśca snuhīkṣīrairbhāvyameraṇḍatailakaiḥ /
mākṣikaṃ dinamekaṃ tu marditaṃ vaṭakīkṛtaṃ
abhravaddhamane satvaṃ sasyakasyāpyayaṃ vidhiḥ /
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
dolāyantre sāranāle mākṣikaṃ svedayeddinaṃ
cūrṇitaṃ madhusarpirbhyāṃ lohapātre paceddinaṃ /
ādāya bhāvayedgharme vajrīkṣīrairdināvadhi
gṛhadhūmairghṛtaiḥ kṣaudraiḥ saṃyuktairmardayeddinaṃ /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ sattvaṃ guñjānibhaṃ bhavet
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
kadalīkandatoyena mākṣikaṃ śatadhātape /
bhāvitaṃ pācayedyāmaṃ sājyairvātāritailakaiḥ
pūrvavaddhamanātsattvaṃ indragopasamaṃ bhavet /
<caturthaḥ prakāraḥ>
snuhyarkapayasā stanyairmākṣikaṃ mardayeddinaṃ
kaṅkuṣṭhaṃ ṭaṅkaṇaṃ caiva pratipādāṃśamiśritaṃ /
mūkamūṣāgataṃ dhmātaṃ satvaṃ maṇinibhaṃ bhavet
<pañcamaḥ prakāraḥ>
kadalīkandatulasījambīrāṇāṃ dravaiḥ kramāt /
bhāvayenmākṣikaṃ ślakṣṇaṃ pratidrāveṇa saptadhā
ruddhvā dhmāte patetsattvaṃ śukatuṇḍanibhaṃ śubhaṃ /
<ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ>
mūtravargāmlavargābhyāṃ dvisaptāhaṃ vibhāvayet
mākṣīkaṃ tīvragharmeṇa dinamamlaiśca mardayet /
mitrapañcakasaṃyuktaṃ vaṭīkṛtya dhameddṛḍhaṃ
vyomavadvaṅkanālena sattvaṃ śulbanibhaṃ bhavet /
<saptamaḥ prakāraḥ>
snuhīkṣīrairgavāṃ kṣīrairbhāvyaṃ eraṇḍatailakaiḥ
mākṣikaṃ pañcamitrāktaṃ saptāhānte vaṭīkṛtaṃ /
pūrvavadvidhamettena sattvaṃ lākṣānibhaṃ bhavet
<aṣṭamaḥ prakāraḥ>
stanyaiḥ kaṅkuṣṭhakaiścaiva kadalītoyasaṃyutaiḥ /
mitrapañcakasaṃyuktairmākṣikaṃ dinasaptakaṃ
bhāvitaṃ mardayedyāmaṃ dinaṃ vātāritailakaiḥ /
mṛdvagninā pacettāvadyāvaddravati golakaṃ
sattvaṃ kiṃśukapuṣpābhaṃ vyomavaddhamanādbhavet /
vimalānāṃ ca sarveṣāṃ sasyakasyāpyayaṃ vidhiḥ
<navamaḥ prakāraḥ>
saṃcūrṇya mākṣikaṃ śuddhaṃ mardyamamlena kenacit /
kṣālayedāranālena hyadhaḥsthaṃ svarṇacūrṇavat
jārayettatsamāhṛtya dhametsattvaṃ vimuñcati /
yojayedvāpane cedaṃ bījānāṃ yatra yatra vai
<daśamaḥ prakāraḥ>
kadalīpatrajairnīrairmākṣikaṃ bhāvayeddrutaṃ /
gandharvatailamadhvājyaiḥ pakvamekadinaṃ tataḥ
tattāpyaṃ vajramūṣāyāṃ pakvāyāṃ nikṣipettataḥ /
lohasaṃdhānakaraṇaṃ tatsamaṃ tatra nikṣipet
dṛḍhaṃ pramūkamūṣāyāṃ koṣṭhikāyāṃ niveśayet /
aṅgāraiḥ khadirodbhūtairdhamedbhastrādvayena vai
vaṅkanālayujā sattvaṃ tāpyasya patati dhruvaṃ /
<ekādaśaḥ prakāraḥ>
māṇivandhyaṃ vaiṣṇavaṃ ca gṛhṇīyātsamabhāgataḥ
phalapūrarasaiḥ piṣṭvā sampuṭe sudṛḍhaṃ kṣipet /
samyagliptvā vanodbhūtaiśchāṇakaiḥ puṭayettataḥ
kukuptotthaṃ tadākṛṣyaṃ svāṃgaśītaṃ pramardayet /
phalapūrarasaiḥ pakvairmardayitvātha pūrvavat
puṭanaṃ chagaṇenaiva tāvatkuryādvicakṣaṇaḥ /
yāvattatpuṭitaṃ kalkaṃ phalapūrāmlamarditaṃ
śāṇottejitanistriṃśaliptaṃ tattāmratāṃ iyāt /
itthaṃ śuddhaṃ ca garuḍaṃ ṭaṅkaṇaṃ nīrajaṃ rasaṃ
ghṛtena madhunā yuktaṃ saguḍaṃ guñjayā samaṃ /
prāgvanmūṣāgataṃ kṛtvā dhamettatkhadirāgninā
mṛdusattvaṃ nāgasamaṃ indragopakasannibhaṃ /
patatyeva na saṃdehaḥ sarvajñavacanaṃ tathā
śukladīptiraśabdaśca yadā vaiśvānaro bhavet /
tadā tu sattvaṃ patitaṃ jānīyānnānyathā kvacit
<mākṣikasya guṇāḥ>
kaṣāyatiktamadhuraṃ kaṭukaṃ mākṣikadvayaṃ /
uṣṇaṃ rasāyanaṃ kuṣṭhaśoṣahidhmāvamipraṇut
mākṣīkadhātuḥ sakalāmayaghnaḥ prāṇo rasendrasya paraṃ hi vṛṣyaḥ /
durmelalohadvayamelakaśca guṇottaraḥ pūrvarasāyanāgryaḥ
<abhrakam>
utpattyādi ghanasyādau kathitaṃ tadrasāyane /
adhunā sampravakṣyāmi tatkriyāstadguṇānapi
<abhrakabhasmavidhiḥ; prathamaḥ prakāraḥ>
dhānyābhrakaṃ meghanādadravaiḥ saṃmardayeddinaṃ /
śatāṃśaṃ ṭaṅkaṇaṃ dattvā tato gajapuṭe pacet
mustāsūraṇavarṣābhūrasairvyastaiḥ puṭaṃ tridhā /
kāsamardarasaiḥ pañca varāgomūtrakairapi
nyagrodhasya jaṭākvāthairmardyaṃ daśapuṭaṃ punaḥ /
ṣaṭca jambīranīreṇa gokṣīreṇa puṭatrayaṃ
peṣaṇaṃ gharmapākaṃ ca sthālīpākaṃ puṭaṃ kramāt /
kuryāccatvāri karmāṇi ṭaṅkaṇaṃ ca puṭe puṭe
niścandraṃ jāyate hyabhraṃ sarvayogeṣu yojayet /
ayaṃ sāmānyasaṃskāro viśeṣastu nigadyate
<bhasmīkaraṇe viśiṣṭasaṃskāraḥ>
niścandrakaṃ mṛtavyoma sāmānyasaṃskṛtaṃ /
tattadrogaharadravyakvāthaiḥ piṣṭvā puṭe pacet
yantraistriḥ saptadhā kuryāttattadrogaharaṃ bhavet /
ayaṃ viśeṣasaṃskārastattadrogaharo bhavet
pūrvāhne peṣaṇaṃ kāryaṃ madhyāhne gharmapācanaṃ /
sāyāhne sthālikāpākaṃ kuryādrātrau puṭaṃ kramāt
saṃskāraḥ pañcadhā prokto ghanasya parameśvari /
dhānyābhrakaraṇaṃ sattvapātanaṃ nirmalakriyā
sumṛtīkaraṇaṃ caiva tvamṛtīkaraṇaṃ tathā /
māraṇe ghanasattvasya ghanapatrasya māraṇe
kramācchreṣṭhatamau proktau śastau daradaṭaṅkaṇau /
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
mustākvāthena dhānyābhraṃ pañcaviṃśatpuṭe pacet
gomūtraiśca tathā kvāthaistriphalāyāḥ sureśvari /
kāsamardadravairekaṃ gokṣīreṇa puṭaṃ tridhā
niścandraṃ jāyate hyabhraṃ sarvayogeṣu yojayet /
viśeṣasaṃskārayutaṃ tattadrogaharaṃ bhavet
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
dhānyābhrakasya bhāgaikaṃ bhāgau dvau ṭaṅkaṇasya ca /
piṣṭvā tadandhamūṣāyāṃ ruddhvā tīvrāgninā dhamet
svabhāvaśītalaṃ cūrṇaṃ sarvayogeṣu yojayet /
viśeṣasaṃskārayutaṃ tattadrogaharaṃ bhavet
<caturthaḥ prakāraḥ>
dhānyābhraṃ mardayedamlairgharme saṃsthāpayettataḥ /
puṭaṃ kuryāttato'mlena secanaṃ mardanaṃ punaḥ
viṃśadvāraṃ tato dugdhe puṭanistabdhaṃ abhrakaṃ /
kṣipettaṃ mardayeddugdhairdugdhe kṣiptvātape nyaset
puṭaṃ triḥ saptavārāṇi kuryādevaṃ punaḥ punaḥ /
taṇḍulaṃ vajravallī ca tālamūlī punarnavā
śārṅgerī maricaṃ caiva balā ca payasā saha /
pūrvābhraṃ peṣayedetaiḥ pratyekaiśca tryahaṃ tryahaṃ
kṣiptvātape puṭe pacyātpratyekena punaḥ punaḥ /
evaṃ niścandrakaṃ vyoma kajjalābhaṃ mṛtaṃ bhavet
<pañcamaḥ prakāraḥ>
dhānyābhrakasya śuṣkasya daśāṃśaṃ maricaṃ kṣipet /
peṣayedamlavargeṇa amlairbhāvyaṃ dinatrayaṃ
tacchuṣkaṃ sampuṭe dhāmyaṃ khadirāṅgārakairdṛḍhaṃ /
ūrdhvapātre nivāryātha siñcedamlena kena taṃ
dhānyaṃ tatraiva ṣaḍvāramamlaiḥ siñcyātpunaḥ punaḥ /
agastyaśigruvarṣābhūmūlapatrabhavai rasaiḥ
piṣṭvābhraṃ secayettena ṣaḍdhā dhāmyaṃ ca secayet /
sitāmadhvājyagokṣīraistaddhautaṃ peṣyamabhrakaṃ
ruddhvā ṣaḍbhiḥ puṭaiḥ pācyaṃ piṣṭvā caiva punaḥ punaḥ /
matsyākṣyāścaikavīrāyā dravaiḥ piṣṭvā tridhā pacet
evaṃ gajapuṭaiḥ pācyaṃ niścandramayate'bhrakaṃ /
pattrābhrakasya sindūraṃ sarvayogeṣu yojayet
<ṣaṣṭhaḥ prakāraḥ>
dhānyābhraṃ mardayedyāmaṃ matsyākṣīsvarasaistataḥ /
pacedgajapuṭairevaṃ saptadhā tulasīrasaiḥ
kokilākṣarasaiḥ sapta kumārīsvarasaistathā /
śvetadūrvārasaistadvadvyāghrīkandarasaistathā
punarnavārasaiḥ sapta tadvatpañcāmṛtaistataḥ /
niścandraṃ jāyate hyabhraṃ sarvayogeṣu yojayet
<saptamaḥ prakāraḥ>
dhānyābhraṃ ṭaṅkaṇaṃ tulyaṃ gomūtraistulasīdravaiḥ /
vākucyā sūraṇairnālyā dinaṃ piṣṭvā puṭe pacet
dravaiḥ punaḥ punaḥ piṣṭvā dinānteṣu puṭe pacet
ruddhvā ruddhvā puṭaistvevaṃ niścandraṃ cābhrakaṃ bhavet /
<aṣṭamaḥ prakāraḥ>
piṣṭvā sāmlāranālena peṭālīmūlajatvacaṃ
taddravairmardayedabhraṃ dinaṃ gajapuṭe pacet /
evaṃ saptapuṭaṃ kāryaṃ dadhnā ca puṭasaptakaṃ
yavaciñcādravaistadvanniścandraṃ jāyate'bhrakaṃ /
<navamaḥ prakāraḥ>
dhānyābhrakaṃ ravikṣīrai ravimūladravaiśca vā
mardyaṃ mardyaṃ puṭe pacyātsaptadhā mriyate dhruvaṃ /
<daśamaḥ prakāraḥ>
dhānyābhrakaṃ tuṣāmlāntarātape sthāpayeddinaṃ
yāmaṃ mardyaṃ tu tadgolaṃ ruddhvā gajapuṭe pacet /
evaṃ kārpāsatoyāntaḥ sthāpyaṃ pācyaṃ puṭe pacet
evaṃ gokṣīramadhyasthaṃ sthāpyaṃ peṣyaṃ puṭe pacet /
paścādamlaiśca gokṣīraiḥ kārpāsaiśca punaḥ punaḥ
gharmapākaṃ mardanaṃ ca sthālīpākaṃ puṭaṃ kramāt /
ekaviṃśatpuṭe prāpte niścandraṃ jāyate'bhrakaṃ
sarveṣāṃ ghātitābhrāṇāṃ amṛtīkaraṇe vidhiḥ /
<abhrakasya guṇāḥ>
abhrakaṃ gaganaṃ bhṛṅgaṃ bahuputraṃ umābhavaṃ
patrābhrakasya sindūramamṛtaṃ paramaṃ hitaṃ /
tridoṣaghnaṃ balakaraṃ vṛṣyamārogyadaṃ śuci
sarvarogaharaṃ saumyaṃ viṣaghnaṃ ca rasāyanaṃ /
<cinnabaraḥḥ synonyms>
hiṅgulo daradaṃ cūrṇapāradaśca rasodbhavaḥ
rasagarbhaḥ suraṅgaśca lohaghnaḥ siddhipāradaḥ /
<cinnabaraḥḥ subtypes>
hiṅgulastrividho jñeyaścarmāraḥ śukatuṇḍakaḥ
haṃsapādaśca tatrādyaṃ tārakarmaṇi yojayet /
adhamaṃ taṃ vijānīyācchukatuṇḍaṃ ca madhyamaṃ
hematārakriyāmārge yojayetparameśvari /
haṃsapādo mahāśreṣṭhaḥ sarvakarmakaro hi saḥ
tasya sattvaṃ sūta eva daradasya tribhedataḥ /
<śukatuṇḍaḥḥ phys. properties>
hemakiṭṭasya sadṛśastadrūpastīkṣṇamārakaḥ
carmārastīkṣṇarūpaḥ syātsuprītaḥ śukatuṇḍakaḥ /
<haṃsapādaḥḥ properties>
japākusumasaṅkāśo haṃsapādo mahottamaḥ
rasāyane sarvasūtaharaṇe sarvarañjane /
lohānāṃ māraṇe śreṣṭho varṇotkarṣaṇakarmaṇi
rasakasya tathā rāgabandhe dhaureyakaḥ smṛtaḥ /
maladoṣādikaṃ nāsti sarvakāryeṣu pūjyate
<hiṅgulaśuddhiḥ>
meṣīkṣīreṇa daradamamlavargaiśca bhāvitaṃ /
saptavāraṃ prayatnena śuddhimāyāti niścitaṃ
<hiṅgulasattvapātanam>
daradaṃ pātanāyantre pātitaṃ ca jalāśaye /
sattvaṃ sūtakasaṅkāśaṃ vimuñcati na saṃśayaḥ
<hiṅgulasya guṇāḥ>
ye guṇāḥ pārade proktāste guṇāḥ santi hiṅgule /
navajvaraharaḥ proktaḥ sampātajvaranāśanaḥ
<gairikam>
gairikaṃ giridhātuḥ syādraktadhāturgavedhukaṃ /
<gairikaḥḥ subtypes>
gairikaṃ dvividhaṃ proktaṃ tatrādyaṃ svarṇagairikaṃ
pāṣāṇagairikaṃ cānyatpūrvaṃ śreṣṭhatamaṃ guṇaiḥ /
<gairikasya guṇāḥ>
śoṇitaṃ masṛṇaṃ snigdhaṃ svādu vṛṣyaṃ himaṃ laghu
cakṣuṣyaṃ raktapittaghnaṃ viṣahidhmāvamipraṇut /
tāpajvaraharaṃ śreṣṭhaṃ hemaghnaṃ raktagairikaṃ
<pāṣāṇagairikaḥḥ phys. properties>
pāṣāṇagairikaṃ proktaṃ kaṭhinaṃ tāmravarṇakaṃ /
<capalaḥ>
dehavedhī lohavedhī capalā rasabandhinī
capalā bahubhedā ca sarvalohasvarūpataḥ /
hemastāro ravimayaḥ sīsātmā vaṅgarūpadhṛk
tīkṣṇarūpaḥ kāṃsyarūpo rakto viṣamayastathā /
<capalasvarūpam>
sattvalohasvarūpāste viṣo haritalohabhāk
viṣākhyaṃ capalaṃ prāpya nirjīve tasya dāpayet /
puṭenāraṇyajaiśchāṇaiḥ sadhūmaṃ sarvathā tyajet
naśyeta tasya dhūmaṃ vai sparśanaṃ dūratastyajet /
aśanāttasya saṃsparśānmriyate sadya eva hi
dhūmāvalokanācchīrṣapīḍā saṃjāyate jvaraḥ /
evaṃ dattapuṭe śānte gṛhṇīyāccapalaṃ tataḥ
<capalasya guṇāḥ>
tasya saṃsparśamātreṇa hīrako mriyate kṣaṇāt /
sarveṣāṃ capalānāṃ vai svabhāvaḥ samudāhṛtaḥ
vaṅgastambhe nāgarāje krame vātīva śasyate /
sarvalohāni kurvanti suvarṇaṃ tārameva ca
yuktyātha śodhitaḥ sūte vinā bījaṃ ca vā tathā /
śataṃ vāpi sahasraṃ vā lakṣaṃ koṭiṃ ca vedhayet
vajreṇa rasarājena bījena ca samāśritā /
dhūmato vedhayellohānrasajīrṇaḥ svayaṃ galet
niṣpatya tena dehasya capalena mahātmanā /
<śilājatu>
aśmajaṃ girijaṃ śailamaśmalākṣā śilājatu
<śilājatuḥḥ subtypes>
śilādhāturdvidhā prokto gomūtrādyo rasāyanaṃ /
karpūrapūrvakaścānyastatrādyo dvividhaḥ smṛtaḥ
sasattvaścaiva niḥsattvastayoḥ pūrvo guṇādhikaḥ /
grīṣme tīvrārkataptebhyaḥ pādebhyo himabhūbhṛtaḥ
svarṇarūpyākagarbhebhyaḥ śilādhāturviniḥsaret /
<śilājatorguṇāḥ>
svarṇagarbhagirerjātaṃ japāpuṣpanibhaṃ guru
sasattvaṃ svādu paramaṃ paramaṃ tadrasāyanaṃ /
rūpyagarbhagirerjātaṃ madhuraṃ pāṇḍuraṃ guru
śilājaṃ pāṇḍurogaghnaṃ viśeṣātpittarogajit /
tāmragarbhagirerjātaṃ nīlavarṇaṃ ghanaṃ guru
śilājaṃ kaphavātaghnaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ dīpanaṃ paraṃ /
vahnau kṣiptaṃ bhavedyattalliṅgākāraṃ hyadhūmakaṃ
salile'pyavalīnaṃ ca tatsiddhaṃ hi śilājatu /
gomūtragandhi kṛṣṇaṃ guggulukābhaṃ saśarkaraṃ mṛtsnaṃ /
snigdhamanamlakaṣāyaṃ mṛdu guru ca śilājatu śreṣṭhaṃ
sarvaṃ ca tiktakaṭukaṃ svādu nātyuṣṇaśītalaṃ
vṛṣyaṃ tridoṣajidbhedi cakṣuṣyaṃ ca rasāyanaṃ /
kṣayaśophodarārśoghnaṃ mehamūtragrahāpahaṃ
nūnaṃ sajvarapāṇḍuśophaśamanaṃ mehāgnimāndyāpahaṃ medaśchedakaraṃ ca yakṣmaśamanaṃ mūlāmayonmūlanaṃ /
plīhavināśanaṃ jaṭharahṛcchūlaghnaṃ āmāpahaṃ sarvatvaggadanāśanaṃ kimaparaṃ dehe ca lohe hitaṃ
rasoparasasūtendraratnaloheṣu ye guṇāḥ /
vasanti te śilādhātau jarāmṛtyujigīṣayā
<bhūnāgaḥ>
bhūnāgaḥ kṣitināgaśca bhūlatā raktajantukaḥ /
kṣitijaḥ kṣitijantuśca viṣaghno raktatuṇḍakaḥ
yāsāṃ chede na raktaṃ prabhavati satataṃ prāyaśo raktabhūmau /
saṃgrāhyā bhūlatāstā viṣaharadhanadaṃ pātayettāsu sattvaṃ /
tadyuktyā pāradendraścarati yadi samaṃ sāraṇāyantrayogaiḥ /
baddho'yaṃ koṭivedhī samaravirajate yojayedbhāskare vā
<bhūnāgasattvasya guṇāḥ>
sattvaṃ bhūnāgajaṃ kṣvelayakṣarākṣasamṛtyujit /
sarvavaśyakaraṃ sarvarogaghnaṃ ca rasāyanaṃ
rasendre jāraṇākarmajāritaṃ koṭivedhakṛt /
suvarṇādīni lohāni raktāni grasati kṣaṇāt
<bhūnāgasattvapātanam; prathamaḥ prakāraḥ>
raktabhūjātabhūnāgamṛttikāṃ kṣālayejjalaiḥ /
yāvatsattvāvaśeṣaṃ syāddhautasattvaṃ tadeva hi
mitrapañcakayuktaṃ tanmūṣāyāṃ dhamayeddṛḍhaṃ /
nirbhidya mūṣāṃ tatsattvaṃ gṛhītvā kiṭṭakaṃ punaḥ
evaṃ trivāraṃ dhamanātsattvaśeṣaṃ samāharet /
<dvitīyaḥ prakāraḥ>
bhūnāgamṛttikāṃ bhāṇḍe bhūnāgaiḥ saha nikṣipet
ṣaṇmāsāntaṃ samāntaṃ vā jalaiḥ siñcenmuhurmuhuḥ /
asya sattvaṃ vidhānena gṛhṇīyādabhrasattvavat
<tṛtīyaḥ prakāraḥ>
raktabhūmijabhūnāgānpañjarasthena barhiṇā /
bhakṣayettu śaratkāle nityaṃ tanmalamāharet
lākṣāsarjarasaḥ sarjī guggulurmitrapañcakaṃ /
ūrṇā kṣārāśca paṭavo nīlasarpendragopakau
matsyaśca nīlasaraṭaḥ kūrmapṛṣṭhaṃ śaśāsthi ca /
mākṣīkaṃ śikhiśaṃkhatutthaṃ ca sarvāṃśaṃ barhiṇo malaṃ
sarvaṃ nikṣipya mūṣāyāṃ dhamettīvrāgninā dṛḍhaṃ /
nirbhidya mūṣāṃ tatsattvaṃ gṛhītvā kiṭṭakaṃ punaḥ
evaṃ trivāradhamanātsattvaśeṣaṃ samāharet /
<haridrāśmā>
haridrāśmā niśāgrāvaḥ pītāṅgaḥ pītakarṣaṇaḥ
tatsattvakaṃ sitaṃ svarṇaṃ śreṣṭhaṃ rasarasāyane /
<agnijāraḥ>
agnijāro'gniniryāso'pyagnigarbho'gnijaḥ smṛtaḥ
vaḍabāgnimalo jñeyo jarāyuścārṇavodbhavaḥ /
agnijvālo'gnijāraśca proktaḥ sindhuplavo daśa
sāmudrasyāgninakrasya jarāyurbahirujjhitaḥ /
saṃśuṣko bhānutāpena so'gnijāra iti smṛtaḥ
jārābhaṃ dahati sparśātpicchilaṃ sāgarotplavaṃ /
jarāyustaccaturvarṇaṃ śreṣṭhaṃ teṣu salohitaṃ
<agnijārasya guṇāḥ>
syādagnijāraḥ kaṭukoṣṇavīryaḥ tundāmayaghnaḥ kaphavātahārī /
pittapradaḥ śoṇitasannipātaśūlādivātāmayanāśakaśca
agnijārastridoṣaghno dhanurvātādivātanut /
mardano rasavīryasya dīpano jāraṇastathā
<kharparī (rasakam)>
kharparī rasakaṃ tutthakharparyamṛtasambhavā /
rasako dvividhaḥ prokto darduraḥ kāravellakaḥ
sadaṃśo darduraḥ prokto nirdaṃśaḥ kāravellakaḥ /
sattvapāte śubhaḥ pūrvo dvitīyaścauṣadhādiṣu
ghanasattvanibhaṃ bāhye śubhaṃ hāridravattataḥ /
acchaṃ kharparavattutthaṃ uttamaṃ satodaraṃ
<kharparyā guṇāḥ>
rasakaḥ sarvadoṣaghnaḥ kaphapittavināśanaḥ /
cakṣūrogakṣayaghnaśca lohapāradarañjanaḥ
nāgārjunena nirdiṣṭau rasasya rasakāvubhau /
śreṣṭhau siddharasau khyātau dehalohakarau parau
rasaśca rasakaścobhau yenāgnisahanau kṛtau /
dehalohamayīṃ siddhiṃ dāsyatastu na saṃśayaḥ
<kharparīsattvapātanam>
jayantītriphalācūrṇaṃ haridrāguḍaṭaṅkaṇaṃ /
pādāṃśaṃ rasakasyedaṃ piṣṭvā mūṣāḥ pralepayet
nalikāsampuṭaṃ baddhvā śoṣayedātape khare /
grāhyaṃ pātālayantreṇa sattvaṃ dhmāte puṭe'tha vā
<kharparīśuddhiḥ>
rajasvalārajomūtrai rasakaṃ bhāvayeddinaṃ /
taireva dinamekaṃ tu mardayecchuddhimāpnuyāt
<mayūratuttham>
mayūratutthaṃ tutthaṃ ca nīlāśmā tāmrabhasma ca /
mayūragrīvakaṃ kṣveḍanāśanaṃ sasyakaṃ priye
mayūragrīvasaṅkāśaṃ ghṛṣṭe gokṣīrasannibhaṃ /
apsu ca plavate kṣiptametanmāyūratutthakaṃ
athavā śukapicchābhamantaḥ kāñcanabindubhiḥ /
aṅkitaṃ gharṣayettutthaṃ āyase cāmlasaṃyute
bhavedayastāmranibhaṃ etanmāyūratutthakaṃ /
<mayūratutthaśuddhiḥ>
viṣṭhayā mardayettutthaṃ mārjārakakapotayoḥ
daśāṃśaṃ ṭaṅkaṇaṃ dattvā pācyaṃ mṛdupuṭe tataḥ /
puṭaṃ dadhnā puṭaṃ kṣaudrairdeyaṃ tutthaviśuddhaye
<mayūratutthasattvapātanam>
tutthaṃ ca ṭaṅkaṇaṃ caiva tulyaṃ ślakṣṇaṃ vimardayet /
mūṣāyāṃ taṃ vinikṣipya ruddhvā tīvrāgninā dhamet
indragopanibhaṃ sattvaṃ patatyeva na saṃśayaḥ /
<mayūratutthasya guṇāḥ>
tutthaṃ kaṭukaṣāyoṣṇaṃ śvitranetrāmayāpahaṃ
viṣadoṣeṣu sarveṣu praśastaṃ kāntikārakaṃ /
<kaṅkuṣṭhaḥḥ synonyms>
kaṅkuṣṭhaṃ kākakuṣṭhaṃ ca recakaṃ rāgadāyakaṃ
<kaṅkuṣṭhaḥḥ subtypes>
kaṃkuṣṭhaṃ ca dvidhā proktaṃ hematārātmakaṃ tathā /
<kaṅkuṣṭhaḥḥ medic. properties>
vraṇajantujvaraghnaṃ ca śūlodāvartagulmahṛt
<girisindūram>
mahāgiriṣu cāllova pāṣāṇāntasthito rasaḥ /
śuṣkaḥ śoṇaḥ sa nirdiṣṭo girisindūrasaṃjñayā
tridoṣaśamanaṃ bhedi rasabandhanakārakaṃ /
dehalohakaraṃ netryaṃ girisindūramīritaṃ
<ṭaṅkaṇam>
ṭaṅkaṇaṃ ṭaṅkaṇakṣāro rasakṣāro rasādhikaḥ /
lohadrāvī rasaghnaśca subhago raṅgadaśca saḥ
mālatītīrasambhūtaḥ kṣāraśreṣṭho navāhvayaḥ /
aśmarīmatisāraṃ ca nihanyātsthāvaraṃ viṣaṃ
rasasiddhikaraḥ prokto nāgārjunapuraḥsaraiḥ /
<kampillakaḥ>
iṣṭacūrṇasya saṅkāśaścandrikāḍhyo'tirekaḥ
saurāṣṭradeśakhanijaḥ sa hi kampillako mataḥ /
pittavraṇādhmānavibandhanaghnaḥ śleṣmodarārtikrimigulmahārī /
mūlāmaśūlajvaraśophahārī kaṃpillako ricya malāpahārī
<vatsanābhiḥ>
utpatyādi viṣasyādau kathitaṃ hi rasāyanaṃ
amṛtaṃ syādvatsanābho viṣaṃ ugraṃ mahauṣadhaṃ /
garalaṃ maraṇaṃ nāgaḥ stokakaṃ prāṇahārakaṃ
sarvakuṣṭhaharaṃ proktaṃ sarvavyādhivināśanaṃ /
sannipātādirogāṇāṃ vinivṛttikaraṃ priye
<kāsīsaḥḥ synonyms>
kāsīsaṃ dhātukāsīsaṃ kesaraṃ haṃsalomaśaṃ /
śodhanaṃ pāṃśukāsīsaṃ śubhraṃ sattvāhvayaṃ mataṃ
<kāsīsaḥḥ subtypes>
kāsīsaṃ trividhaṃ śubhraṃ kṛṣṇaṃ pītamiti smṛtaṃ /
kāsīsaṃ puṣpakāsīsaṃ hīrakāsīsamityatha
pītaṃ kṛṣṇaṃ sitaṃ raktaṃ caturdheti pare jaguḥ /
<kāsīsaḥḥ medic. properties>
kāsīsamuṣṇaṃ sakṣārakaṣāyāmlaṃ satiktakaṃ
vātaśleṣmapraśamanaṃ cakṣuṣyaṃ rañjakaṃ paraṃ /
mūtrakṛcchrāśmarīkuṣṭhakaṇḍūvraṇaviṣāpahaṃ
<gaurīpāṣāṇakaḥ>
gaurīpāṣāṇakaḥ pīto vyaktadehaśca cūrṇakaḥ /
rasabandhakaraḥ snigdho doṣaghno rasavīryakṛt
<tuvarī phaṭakī ca>
bhūmistuvarikā phullatuvarī rañjikā kṣitiḥ /
citrabhūścīnakāraśca mañjiṣṭhārāgadāyinī
khagastu phaṭakī dugdhapāṣāṇo netrarogahā /
karpūrākhyaśilādhāturmañjiṣṭhārāgarañjakaḥ
<podāraśṛṅgī>
sadalaṃ pītavarṇaṃ ca bhavedgurjaramaṇḍale /
arjunasya gireḥ pārśve jātaṃ podāraśṛṅgikaṃ
sīsasattvaṃ marucchleṣmaśamanaṃ puṅgadāpahaṃ /
rasabandhanaṃ utkṛṣṭaṃ keśarañjanamuttamaṃ
<sindūraḥḥ synonyms>
sindūranāgagarbhe saimantikavīrapāṃsu nāgabhavaṃ /
raktaṃ ca nāgareṇuḥ gaṇapatibhūṣā suraṅga ityākhyā
saubhāgyaṃ caiva śṛṅgāraṃ maṅgalyaṃ aruṇaṃ rajaḥ /
<sindūraḥḥ medic. properties>
sindūraṃ kaṭukaṃ tiktamuṣṇaṃ vraṇaviropaṇaṃ
kilāsaviṣakaṇḍūtivisarpaśamanaṃ paraṃ /
hiṅgule ye guṇāḥ santi te guṇāstimurau priye
<rasāñjanam>
rasāñjanaṃ rasodbhūtaṃ rasagarbhaṃ rasāgrajaṃ /
rītyāṃ tu dhāmyamānāyāṃ tatkiṭṭaṃ tu rasāñjanaṃ
tadabhāve tu kartavyaṃ dārvīkvāthasamudbhavaṃ /
kṛtakaṃ bālabhaiṣajyaṃ dārvīkvāthodbhavaṃ tathā
dārvīkvāthabhavaṃ kaṇṭhavikāsi kṣiptaṃ akṣṇi yat /
tadrasāñjanamuddiṣṭaṃ kaṣāyaṃ kaṭu tiktakaṃ
kiṃciduṣṇaṃ kaphaharaṃ chedanaṃ lekhanaṃ laghu /
raktapittapraśamanaṃ netrarogavināśanaṃ
rasāñjanaṃ tārkṣyaśailaṃ jñeyaṃ varyañjanaṃ tathā /
rasanābhaṃ cāgnisāraṃ dvādaśāhvayakīrtitaṃ
<nīlāñjanam>
nīlaṃ nīlāñjanaṃ caiva cakṣuṣyaṃ vārisambhavaṃ /
kapotakaṃ ca kāpotaṃ samproktaṃ śakrabhūmijaṃ
śītaṃ nīlāñjanaṃ proktaṃ kaṭutiktakaṣāyakaṃ /
cakṣuṣyaṃ kaphavātaghnaṃ viṣaghnaṃ ca rasāyanaṃ
<sauvīrāñjanam>
sauvīramañjanaṃ snigdhamavaghṛṣṭaṃ śilātale /
añjanābhaṃ śilārūpametacchreṣṭhaṃ akṛtrimaṃ
sauvīramañjanaṃ caiva raktapittaharaṃ hitaṃ /
viṣahidhmākṣirogaghnaṃ vraṇaśodhanaropaṇaṃ
<srotoñjanaḥḥ synonyms>
srotodbhavaṃ srotanadībhavaṃ ca srotoñjanaṃ vāribhavaṃ tathānyaṃ /
sauvīrasāraṃ ca kapotasāraṃ valmīkaśīrṣaṃ munisaṃmitāhvaṃ
valmīkaśikharākāraṃ bhaṅge nīlotpaladyutiḥ /
gharṣaṇe gairikacchāyaṃ srotoñjanamidaṃ bhavet
<srotoñjanaḥḥ medic. properties>
sroto'ñjanaṃ śītakaṭukaṣāyaṃ krimināśanaṃ /
rasāyanaṃ rase yojyaṃ stanyavṛddhikaraṃ paraṃ
sroto'ñjanaṃ himaṃ snigdhaṃ tṛṣṇāhṛtsvādu lekhanaṃ /
netryaṃ hidhmāvamicchardikaphapittāsrakopanut
<ahiphenam>
śrāntasya mathanākṣobhādvāsukervadanotthitāḥ /
dvīpāntare patanti sma saviṣāḥ svedabindavaḥ
yatra yatra patanti sma prarūḍhā gulmarūpataḥ /
teṣu jātaṃ tu niryāsamaphenaṃ bruvate janāḥ
caturvidhamaphenaṃ syājjāraṇaṃ māraṇaṃ tathā /
dhāraṇaṃ sāraṇaṃ caiva kramādvakṣyāmi lakṣaṇaṃ
śvetaṃ tu jāraṇaṃ proktaṃ kṛṣṇavarṇaṃ tu māraṇaṃ /
dhāraṇaṃ pītavarṇaṃ ca karburaṃ sāraṇaṃ tathā
jāraṇaṃ jarayedannaṃ māraṇaṃ mṛtyudāyakaṃ /
dhāraṇaṃ ca vayaḥstambhaṃ sāraṇaṃ malasārakaṃ
aphenaṃ sannipātaghnaṃ vṛṣyaṃ balyaṃ ca mohadaṃ /
grahaṇīmatisāraṃ ca nāśayetṣaṇḍatāmapi
<puṣpāñjanaḥḥ synonyms>
puṣpāñjanaṃ puṣpaketuḥ kaustubhaḥ kusumāñjanaṃ /
rītikaṃ rītikusumaṃ rītipuṣpaṃ ca puṣpakaṃ
<puṣpāñjanaḥḥ medic. properties>
puṣpāñjanaṃ hitaṃ proktaṃ pittahikkāpradāhanut /
nāśayedviṣakāsārtisarvanetrāmayāpahaṃ
<śaṅkha>
śaṅkho'rṇavabhavaḥ kamburjalajaḥ pāvanadhvaniḥ /
kuṭilo'ntarmahānādaḥ śvetapītaḥ sunādakaḥ
sasvano dīrghanādaśca bahunādo harapriyaḥ /
kṣullakaḥ kṣudraśaṅkhaḥ syācchaṃbūko nakhaśaṅkhakaḥ
śaṅkhaḥ kaṭurasaḥ śītaḥ puṣṭivīryabalapradaḥ /
gulmaśūlakaphaśvāsanāśano viṣadoṣahā
kṣullakaḥ kaṭukaḥ snigdhaḥ śūlahārī ca dīpanaḥ /
śuktirmuktāprasūścaiva mahāśuktiśca śuktikā
muktāsphoṭastautikastu mauktikaprasavā ca sā /
jñeyā mauktikasūścaiva muktāmātā tathā smṛtā
muktāśuktiḥ kaṭuḥ snigdhā śvāsahṛdrogahāriṇī /
śūlapraśamanī rucyā madhurā dīpanī parā
jalaśuktiḥ kṣudraśuktiḥ krimisusphuṭikā ca sā /
jalaśuktiḥ kaṭuḥ snigdhā dīpanī gulmaśūlanut
tathā viṣaharā rucyā pācanī baladāyinī /
<kaparda>
kapardako varāṭaśca kapardaśca varāṭikā
carācaraścaro varyo bālakrīḍanakaśca sa /
pītābhā granthilā pṛṣṭhe dīrghavṛttā varāṭikā
rasavaidyairvinirdiṣṭā sā carācarasaṃjñakā /
sārdhaniṣkabharā śreṣṭhā niṣkabhārā ca madhyamā
pādonaniṣkabhārā ca kaniṣṭhā parikīrtitā /
pariṇāmādiśūlaghnī grahaṇīkṣayanāśanī
kaṭūṣṇā dīpanī vṛṣyā netryā vātakaphāpahā /
rasendrajāraṇe proktā biḍadravyeṣu śasyate
tadanye puṃvarāṭāḥ syurguravaḥ śleṣmapittalāḥ /
kapardaḥ kaṭutiktoṣṇaḥ karṇaśūlavraṇāpahaḥ
gulmaśūlāmayaghnaśca netradoṣanikṛntanaḥ /
<sābuṇi>
sarvakṣāro bahukṣāraḥ samūhakṣārasābuṇiḥ
stomakṣāro mahākṣāro malāriḥ kṣāramelakaḥ /
sarvakṣāraṃ atikṣāraṃ cakṣuṣyaṃ bastiśodhanaṃ
udāvartakrimighnaṃ ca biḍavadvastraśodhanaṃ /
<navasāra>
karīrapīlukāṣṭheṣu pacyamāneṣṭakodbhavaḥ
kṣāro'sau navasāraḥ syāccūlikālavaṇābhidhaḥ /
rasendrajāraṇaṃ lohadrāvaṇaṃ jaṭharāgnikṛt
gulmaplīhāsyaśoṣaghnaṃ bhuktamāṃsādijāraṇaṃ /
<saurāṣṭrī>
gopittena śataṃ vārānsaurāṣṭrīṃ bhāvayettataḥ
dhamitvā pātayetsatvaṃ krāmaṇaṃ cātiguhyakaṃ /
<ākhupāṣāṇa>
mūṣakasyābhidhā pūrvaṃ pāṣāṇasyābhidhā tataḥ
ākhupāṣāṇanāmāyaṃ lohasaṅkarakārakaḥ /
ākhugrāvā saro rūkṣo vamiśītajvarāpahaḥ
tārakarmaṇi saṃpūjyo medodurmāṃsakṛntanaḥ /
<sarjarasa>
rālaḥ sarjarasaścaiva yakṣadhūpo'gnivallabhaḥ
deveṣṭaḥ śālaniryāsaḥ surabhirdhūpavallabhaḥ /
rālastu pañcadhā prokto raktaḥ pītaḥ sito'sitaḥ
nānāvarṇaśca vijñeyaḥ kṛṣṇasteṣu guṇottaraḥ /
rālastu śiśiraḥ snigdhaḥ kaṣāyastiktako rase
vātapittaharaḥ sphoṭakaṇḍūtivraṇanāśanaḥ /
<guggulu>
dānavendravijitānpurā surānbhraṣṭakāntidhṛtidhairyatejasaḥ /
vīkṣya viṣṇuramṛtaṃ kilāsṛjatgugguluṃ balavapurjayapradaṃ
marubhūmiṣu jāyante prāyaśaḥ purapādapāḥ
bhānormayūkhaiḥ saṃtaptā grīṣme muñcanti gugguluṃ /
gugguluḥ pañcadhā prokto mahiṣākṣaśca nīlakaḥ
padmastu kumudaścaiva suvarṇaḥ pañcamaḥ priye /
mahiṣākṣaśca nīlaśca dantināṃ guṇadāyakau
vājināṃ kumudaḥ padmo narāṇāṃ svarṇavarṇakaḥ /
eraṇḍabījataile vā tilataile'thavā ghṛte
pañcatiktaśṛtaiḥ kvāthaiḥ śuddhiṃ kuryātsugugguluṃ /
dolāyantre pacettāvadyāvannirmalatā bhavet
evaṃ viśuddhaṃ saṃgrāhyaṃ tattadyogeṣu yojayet /
piṭakāgaṇḍamālādyā naśyanti ca marudgadāḥ
<yavakṣāra>
yavakṣāro'mṛtaḥ pākyo yavajo yavaśūkajaḥ /
yavaśūko yavāhvaśca yavapākyo yavārujaḥ
yavakṣāraḥ kaṭūṣṇaśca kaphavātodarārtinut /
āmaśūlāśmarīkṛcchraviṣadoṣaharaḥ paraḥ
<sarjakṣāra>
sadyaḥkṣāraḥ sarjikaśca kṣāraḥ sajjī suvarjikaḥ /
sarjīkaḥ kaṭurūkṣaśca tīkṣṇo vātakaphārtinut
gulmānāhavamighnaśca mehajāṭhararogahṛt /
<lavaṇakṣāra>
loṇāraṃ lavaṇotthaṃ lavaṇāsuraṃ ca lavaṇamedaśca
jatujaṃ lavaṇakṣāraṃ lavaṇaṃ ca kṣāralavaṇaṃ ca /
loṇakakṣāraṃ atyuṣṇaṃ tīkṣṇaṃ pittapravṛddhidaṃ
kṣāraṃ lavaṇaṃ īṣacca vātagulmādiśūlanut /
<vajrakakṣāra>
vajrakaṃ vajrakakṣāraṃ kṣāraśreṣṭhaṃ vidārakaṃ
sāraṃ candanasāraṃ ca dhūmotthaṃ dhūmajaṃ gajāḥ /
vajrakakṣāraṃ atyuṣṇaṃ tīkṣṇaṃ kṣāraṃ ca rodhanaṃ
gulmodarārtiviṣṭambhaśūlapraśamanaṃ paraṃ /
<sāmudralavaṇa>
sāmudrakaṃ tu sāmudraṃ sāmudralavaṇaṃ śivaṃ
<sea saltaḥḥ medic. properties>
sāmudraṃ laghu hṛdyaṃ ca vāritāsṛjapittalaṃ /
vidāhi kaphavātaghnaṃ dīpanaṃ rucikṛtpriyaṃ
<saindhava>
saindhavaṃ syācchītaśivaṃ nādeyaṃ sindhujaṃ śivaṃ /
śuddhaṃ śivātmakaṃ pathyaṃ māṇimanthaṃ navābhidhaṃ
saindhavaṃ lavaṇaṃ vṛṣyaṃ cakṣuṣyaṃ dīpanaṃ ruci /
pūtaṃ nasyāttridoṣaghnaṃ vraṇadoṣavibandhajit
saindhavaṃ dvividhaṃ jñeyaṃ sitaṃ raktamiti kramāt /
rasavīryavipākeṣu guṇāḍhyaṃ pūtanaṃ sitaṃ
<kācalavaṇa>
nīlakācodbhavaṃ kācatilakaṃ caiva kācasambhavaṃ /
kākasauvarcalaṃ kācalavaṇaṃ pākyajaṃ smṛtaṃ
kācotthaṃ hṛdyagandhaṃ ca tatkālalavaṇaṃ tathā /
kuruvindaṃ kācamalaṃ katimaṃ ca caturdaśa
kācākhyaṃ lavaṇaṃ rucyamīṣatkṣāraṃ sapittalaṃ /
dāhadaṃ kaphavātaghnaṃ dīpanaṃ gulmaśūlahṛt
<biḍalavaṇa>
biḍaṃ ca biḍakaṃ khaṇḍaṃ kṛtakṣāraṃ ca āsuraṃ /
supākyaṃ lavaṇaṃ khaṇḍaṃ dhūrtaṃ kṛtrimakaṃ daśa
biḍaṃ uṣṇaṃ salavaṇaṃ dīpanaṃ vātanāśanaṃ /
rucyaṃ cājīrṇaśūlaghnaṃ gulmamehavināśanaṃ
<sauvarcala>
sauvarcalaṃ ca rucakaṃ tilakaṃ hṛdyagandhakaṃ /
akṣaṃ ca kṛṣṇalavaṇaṃ rucyaṃ kodravikaṃ tathā
<sauvarcalaḥḥ medic. properties>
sauvarcalaṃ laghu kṣāraṃ kaṭūṣṇaṃ gulmaśūlanut /
ūrdhvavātāmaśūlārtivibandhārocakaṃ jayet
<amlavetasa>
amlo'mlavetaso vedhī rasāmlo vītavetasaḥ /
vetasāraścāmlasāraḥ śaravedhī ca vedhakaḥ
nīlaśca bhedano bhedī rājāmlaścāmlabhedanaḥ /
amlāṅkuśo raktasāraḥ phalāmlaścāmlanāyakaḥ
sahasravedhī vīrāmlo gulmaketurdharākṣidhā /
śaṅkhamāṃsādidrāvī syaddvidhā caivāmlavetasaḥ
amlavetasamatyamlaṃ kaṣāyoṣṇāmavātajit /
kaphārśaḥsamagulmāmaṃ arocakaharaṃ paraṃ
<kāca>
kācastuṣārasāraśca rasakhoṭamalāpahaḥ /
śṛṅgārī cābhradhārī ca sarvanetrāmayāpahā
<chagaṇa>
piṣṭakaṃ chagaṇaśchāṇamutpalaṃ ca vanotpalaṃ /
kariṇḍopalaśāṭhī ca varaṭī chagaṇābhidhā
rasalohadoṣahāri khyātaṃ tadbhasma duritasaṃhṛtaye /
<aṅgāra>
śikhitrāḥ pāvakocchiṣṭā aṅgārāḥ koliśā matāḥ
kokilāśceti cāṅgārā nirvāṇāḥ payasā vinā /
<sikatā>
sikatā pravāhajanitā siktā pānīyacūrṇakā sūkṣmā
sā vālukā śramaghnī saṃsekātsannipātaghnī /
<uparasaśodhana>
kāsīsaṃ bhāvayedgharme dinaṃ jambīrajairdravaiḥ
śudhyate ṭaṅkaṇaṃ gairī kaṅkuṣṭhaṃ ca varāṭikā /
śaṅkhaṃ nīlāñjanaṃ caiva pṛthakśodhyaṃ dine dine
godugdhaistriphalākvāthairbhṛṅgadrāvaiḥ śilājatu /
mardayedāyase pātre dinaikaṃ tacca śudhyati
meṣīkṣīreṇa daradamamlavargaiśca bhāvitaṃ /
saptavāraṃ prayatnena śuddhimāyāti niścayaṃ
sūryāvartaṃ vajrakandaṃ kadalī devadālikā /
śigruḥ kośātakī vandhyā kākamācī ca vālukā
āsāmekarasenaiva trikṣārairlavaṇaiḥ saha /
bhāvayedamlavargaiśca dinamekaṃ prayatnataḥ
sauvīraṃ kāntapāṣāṇaḥ śuddhā bhūnāgamṛttikā /
sarve uparasāścātha pṛthagbhāvyaṃ dinaṃ dinaṃ
tataḥ pācyaṃ ca taddrāvairḍolāyantre dinaṃ sudhīḥ /
śudhyante nātra sandehaḥ sarve uparasāḥ pṛthak
punarnavāmeghanādakapijambīratindukaiḥ /
agastipuṣpakumudayavaciñcāmlavetasaiḥ
vanasūraṇabhūdhātrīmaṇḍūkīkaravīrakaiḥ /
kāravallīkṣīrakandaraktotpalaśamīghanaiḥ
meṣaśṛṅgīśaśavasāśakravāruṇiṭaṅkaṇaiḥ /
tailamatsyavasāvyoṣadravairetaiḥ sakāñjikaiḥ
etaiḥ samastairvyastairvā ḍolāyantre dinatrayaṃ /
abhrapatrādyuparasānśuddhihetoḥ prapācayet
âk, २, २
śrībhairavaḥ /
svarṇādisarvalohānāmutpattyādikramaṃ bruve /
<goldaḥḥ synonyms>
svarṇaṃ suvarṇakanakojjvalakāñcanāni kalyāṇahāṭakahiraṇyamanoharāṇi /
gāṅgeyagairikamahārajatāgnivīryarukmāni hematapanīyakabhāsvarāṇi
jāmbūnadāṣṭāpadajātarūpapiñjānacāmīkarakarburāṇi /
kārtasvarāpiñjaravarṇabhūritejāṃsi dīptāmaladīpipītakāni
maṅgalyasaumeravaśātakumbhaśṛṅgāracandrārajajāmbavāni /
āgneyaniṣkāgniśikhāni ceti netrābdhinirdhāritahemanāma
<svarṇabhedāḥ>
prākṛtaṃ sahajaṃ vahnisambhūtaṃ khanisambhavaṃ
rasendravedhasaṃjātaṃ svarṇaṃ pañcavidhaṃ smṛtaṃ /
brahmāṇḍaṃ saṃvṛtaṃ yena rajoguṇabhuvā khalu
tatprākṛtamiti proktaṃ devānāmapi durlabhaṃ /
brahmā yenāvṛto jātaḥ suvarṇaṃ sahajaṃ hi tat
visṛṣṭamagninā śaivaṃ tejaḥ pītaṃ suduḥsahaṃ /
abhūtsvarṇaṃ taduddiṣṭaṃ suvarṇaṃ vahnisaṃbhavaṃ
etatsvarṇatrayaṃ divyaṃ varṇaiḥ ṣoḍaśabhiryutaṃ /
dhāraṇādeva tatkuryāccharīramajarāmayaṃ
girīṇāṃ khanisambhūtaṃ tatsvarṇaṃ khanijaṃ smṛtaṃ /
taccaturdaśavarṇāḍhyaṃ bhakṣitaṃ sarvarogahṛt
rasendravedhasambhūtaṃ tadvedhajamudāhṛtaṃ /
rasāyanaṃ mahāśreṣṭhaṃ pavitraṃ vedhajaṃ hi tat
raktābhaṃ pītavarṇaṃ ca dvividhaṃ kāñcanaṃ bhavet /
<grāhyāgrāhyasvarṇarūpa>
dāhe raktaṃ sitaṃ chede nikaṣe kuṅkumaprabhaṃ
guru snigdhaṃ mṛdu svacchaṃ nirdalaṃ raktapītakaṃ /
hema ṣoḍaśavarṇāḍhyaṃ śasyate dehalohayoḥ
śvetāṅgaṃ kaṭhinaṃ rūkṣaṃ vivarṇaṃ samalaṃ dalaṃ /
dāhe śvetāsitaṃ śvetaṃ nikaṣe laghu ca vrajet
na śuddhaṃ na mṛtaṃ svarṇaṃ rogavargaṃ karoti ca /
saukhyaṃ vīryaṃ balaṃ hanti tasmācchuddhirudīryate
<svarṇaśuddhi>
valmīkamṛttikā dhūmaṃ gairikaṃ ceṣṭakā paṭu /
ityete mṛttikāḥ pañca jambīrairvāranālakaiḥ
piṣṭvā limpetsvarṇapatraṃ bhasmacchannaṃ tu karpare /
yāvaddravaṃ puṭaṃ tāvatkuryāttena viśudhyati
mṛttikāṃ mātuluṅgāmlaiḥ pañcavāsarabhāvitāṃ /
sabhasmalavaṇaṃ hema śodhayetpuṭapākataḥ
bhāvayenmātuluṅgāmlaistridinaṃ pañcamṛttikāṃ /
saindhavaṃ bhūmibhasmābhiḥ svarṇaṃ śudhyati pūrvavat
taile takre gavāṃ mūtre hyāranāle kulutthake /
kramānniṣecayettaptaṃ saptavāraṃ dravairdravaiḥ
svarṇādilohapatrāṇāṃ śuddhireṣā praśasyate /
drāvitau nāgavaṅgau ca tadvatsiñcedviśuddhaye
suvarṇaṃ ḍhālayetpūrvaṃ kāñcanārodbhave rase /
saptavāraṃ tataḥ karmayogyaṃ hema bhaveddhruvaṃ
<svarṇabhasma (१)>
nāgacūrṇaṃ śilāyuktaṃ vajrīkṣīrasamanvitaṃ /
lepanātpuṭayogācca hemapatrāṇi lepayet
mṛtaṃ nāgaṃ snuhīkṣīrairathavāmlena kenacit /
piṣṭvā lepyaṃ svarṇapatraṃ ruddhvā gajapuṭe pacet
ādāya peṣayedamle mṛtanāgaṃ cāṣṭamāṃśakaṃ /
pacedgajapuṭe ruddhvā pūrvavannāgasaṃyutaṃ
evaṃ punaḥ punaḥ pākādaṣṭadhā mriyate dhruvaṃ /
<svarṇabhasma (२)>
śuddhasūtasamaṃ gandhaṃ mākṣikaṃ ca sahāmlakaiḥ
aṣṭabhiśca puṭairhema mriyate pūrvavatkriyā /
<svarṇabhasma (३)>
śuddhasūtasamaṃ svarṇaṃ khalve kuryācca golakaṃ
ūrdhvādho gandhakaṃ dattvā sarvatulyaṃ nirudhya ca /
triṃśadvanotpalairdadyātpuṭānevaṃ caturdaśa
nirutthaṃ jāyate bhasma gandhaṃ deyaṃ punaḥ punaḥ /
<svarṇabhasma (४)>
svarṇamāvartya tolaikaṃ māṣaikaṃ śuddhanāgakaṃ
kṣiptvādāya tu taccūrṇaṃ tattulye gandhamākṣike /
amlena mardayedyāmaṃ ruddhvā laghupuṭe pacet
gandhaṃ punaḥ punardeyaṃ mriyate daśabhiḥ puṭaiḥ /
<rasādibhiḥ svarṇamāraṇam>
hemapatrāṇi kurvīta vilimpedrasabhasmanā
amlapiṣṭena puṭayeddhema nirjīvatāṃ vrajet /
athavā tāpyapuṭitaṃ svarṇaṃ gacchati bhasmatāṃ
yadvā mṛtena kariṇā śilāyogena bhasmayet /
athavā mṛtavajreṇa yoginyaṃśavilepitaṃ
bhasmatāṃ yātyuparasai rasaiścaiva mahārasaiḥ /
amlapiṣṭairviliptaṃ ca puṭitaṃ yāti bhasmatāṃ
<svarṇamāraṇa (५)>
svarṇasya dviguṇaṃ sūtaṃ yāmamamlena mardayet /
āroṭaṃ mākṣikaṃ kṣiptvā mūṣāyāṃ svarṇatulyakaṃ
tatpṛṣṭhe marditaṃ hema tatpṛṣṭhe śuddhamākṣikaṃ /
deyaṃ svarṇasamaṃ tacca pṛṣṭhe gandhaṃ ca tatsamaṃ
sarvaṃ ca cūrṇitaṃ dadyādruddhvā mūṣāṃ dhameddṛḍhaṃ /
svabhāvaśītalaṃ grāhyaṃ bhasma tadbhāgapañcakaṃ
ṭaṅkaṇaṃ śvetakācaṃ ca bhāgaikaikaṃ prapeṣayet /
tritayaṃ madhunājyena melakaṃ golakīkṛtaṃ
dhānyābhrasya ca bhāgaikamadhaścordhvaṃ ca dāpayet /
nirudhya taddhamedgāḍhaṃ mūṣāyāṃ ghaṭikādvayaṃ
nirutthaṃ jāyate bhasma tattadyogeṣu yojayet /
<svarṇamāraṇa (६)>
hemnaḥ pādaṃ mṛtaṃ sūtaṃ piṣṭamamlena kenacit
patre liptvā puṭe pacyādaṣṭabhirmriyate dhruvaṃ /
śuddhānāṃ sarvalohānāṃ māraṇe rītirīdṛśī
<svarṇamāraṇa (७)>
śuddhamākṣīkabhāgaikaṃ bhāgaṃ cāroṭamākṣikaṃ /
dvibhāgaṃ sūtakaṃ kṣiptvā trayamamlena mardayet
bhāgaikaṃ hemapatraṃ ca liptvā cāmlena mardayet /
tadgolaṃ pātanāyantre haṭhādyāmatrayaṃ pacet
ityevaṃ mriyate svarṇaṃ nirutthaṃ nātra saṃśayaḥ /
<svarṇamāraṇa (८)>
yavaciñcārajovṛkṣabhallātaiṣṭaṅkaṇena ca
liptvā svarṇasya patrāṇi ruddhvā gajapuṭe pacet /
tairdravaiḥ piṣṭyā mriyate saptadhā puṭaiḥ
pīlukaṅkuṣṭhabukkāṇasauvarcalaṃ apeṣitaṃ /
liptvā svarṇasya patrāṇi mriyate saptabhiḥ puṭaiḥ
<svarṇasya guṇāḥ>
suvarṇaṃ bṛṃhaṇaṃ snigdhaṃ madhuraṃ rasapākayoḥ /
viṣadoṣaharaṃ śītaṃ sakaṣāyaṃ satiktakaṃ
hṛdyaṃ kāntipradaṃ balyaṃ saṃrasanaṃ guru lekhanaṃ /
buddhimedhāsmṛtikaraṃ vraṇaghnaṃ vāgviśuddhidaṃ
kṣayonmādapraśamanaṃ cakṣuṣyaṃ ca rasāyanaṃ /
tridoṣaśamanaṃ saumyamāyuṣyaṃ ruciraṃ śuci
prajñāvīryasvarakaraṃ aiśvaryaṃ dhāraṇādbhavet
âk, २, ३
śrībhairavaḥ /
<silveraḥḥ synonyms>
raupyaṃ śubhraṃ vasuśreṣṭhaṃ ruciraṃ candralohakaṃ /
rajataṃ taptarūpyaṃ ca candrabhūtistu raupyakaṃ
kaladhautaṃ ca saudhaṃ ca candrahāsaṃ ca tārakaṃ /
<rajatabhedāḥ>
sahajaṃ khanisaṃjātaṃ kṛtrimaṃ ca tridhā mataṃ
rajataṃ pūrvapūrvaṃ hi svaguṇairuttarottaraṃ /
kailāsādyadrisambhūtaṃ sahajaṃ rajataṃ bhavet
tatspṛṣṭaṃ hi mahāvyādhināśanaṃ dehināṃ bhavet /
himācalādikūṭeṣu yadrūpyaṃ jāyate hi tat
khanijaṃ kathyate tajjñaiḥ paramaṃ hi rasāyanaṃ /
śrīrāmapādukānyastaṃ vaṅgaṃ yadrūpyatāṃ gataṃ
tatpādarūpyamityuktaṃ kṛtrimaṃ sarvaroganut /
<grāhyāgrāhyarajatasvarūpam>
ghanaṃ snigdhaṃ guru snigdhaṃ dāhe chede sitaṃ mṛdu
varṇāḍhyaṃ candravatsvacchaṃ dāhe chede samaprabhaṃ /
śaṅkhābhaṃ masṛṇaṃ sphoṭarahitaṃ rajataṃ śubhaṃ
dāhe raktaṃ ca pītaṃ ca kṛṣṇaṃ rūkṣaṃ sphuṭaṃ laghu /
sthūlāṅgaṃ karkaśāṅgaṃ ca rajataṃ tyājyamaṣṭadhā
kaṭhinaṃ kṛtrimaṃ rūkṣaṃ vivarṇaṃ samalaṃ dalaṃ /
dāhe chede ghane naṣṭaṃ madhyamaṃ rajataṃ mataṃ
karoti tāpaṃ viḍbhedaṃ kṣayaṃ śuklabalāyuṣāṃ /
na śuddhaṃ na mṛtaṃ tāraṃ tasmācchuddhaṃ ca mārayet
<rajataśuddhi>
nāgena ṭaṅkaṇenaiva drāvitaṃ śuddhimṛcchati /
tāraṃ trivāraṃ nikṣiptaṃ taile jyotiṣmatībhave
taptaṃ taptaṃ tārapatraṃ secayecchuddhiṃ āpnuyāt /
piśācasaṃbhave yadvā prakṣiptaṃ śuddhimāpnuyāt
rajataṃ doṣanirmuktaṃ nāgottīrṇaṃ samāharet /
śvetakumbhodbhave nīre ḍhālayetsaptavārakān
<rajatabhasma (१, २, ३)>
kuraṇḍamunipuṣpotthasalilaiḥ saṃpramardayet /
tārapatrāṇi liptāni puṭayecca vanotpalaiḥ
mriyate nātra sandehaḥ liptaṃ vā rasabhasmanā /
amlavargapraliptena pūrvavatpuṭayogataḥ
mriyate tālakaṃ sūtaṃ vaṅgamamlena peṣayet /
tārapatrāṇi saṃlipya puṭitvā bhasmatāṃ nayet
mriyate gandhayogādyairvaiṣṇavena vipadyate /
<rajatabhasma (४)>
snuhīkṣīraiḥ pacettāpyaṃ tārapatrāṇi lepayet
ruddhvā gajapuṭe paktvā pūrvoktaiḥ pācayetpunaḥ /
catvāriṃśatpuṭairevaṃ pacettāraṃ mṛtaṃ bhavet
<rajatabhasma (५)>
bhūdhātrīṃ mākṣikaṃ tulyaṃ pippalīṃ saindhavāmlakaiḥ /
liptvā tārasya patrāṇi ruddhvā saptapuṭaiḥ pacet
dravaiḥ punaḥ punaḥ piṣṭvā mriyate nātra saṃśayaḥ /
<rajatabhasma (६)>
likucadravasūtābhyāṃ tārapiṣṭīṃ prakalpayet
ruddhvādho gandhakaṃ dattvā mūṣāgarbhe nirudhya ca /
svedayedvālukāyantre dinamekaṃ dṛḍhāgninā
svāṅgaśītalatāṃ piṣṭiṃ sāmlatālena marditaṃ /
puṭeddvādaśavārāṇi bhasmībhavati rūpyakaṃ
<rajatabhasma (७)>
mākṣikaṃ cūrṇaluṅgāmlamarditaṃ puṭitaṃ śanaiḥ /
triṃśadvāreṇa tattāraṃ nirutthaṃ bhasma jāyate
rāgaḥ syātsarvalohānāṃ puṭādhikye na saṃśayaḥ /
<rajatabhasma (८)>
tārapattraṃ caturbhāgā bhāgaikaṃ śuddhatālakaṃ
mardyaṃ jambīrajairdrāvaistārapatrāṇi lepayet /
śoṣayedandhayettaṃ ca triṃśadvanotpalaiḥ puṭet
caturdaśapuṭairevaṃ nirutthaṃ mriyate dhruvaṃ /
<rajatabhasma (९)>
raupyapatraṃ caturbhāgā bhāgaikaṃ mṛtavaṅgakaṃ
athavā gandhabhāgaikaṃ lepyaṃ jambīrapeṣitaiḥ /
ruddhvā tribhiḥ puṭaiḥ pācyaṃ pañcaviṃśadvanotpalaiḥ
mriyate nātra sandeho gandho deyaḥ punaḥ punaḥ /
<rajatabhasma (१०)>
rasagandhau samaṃ kṛtvā kākatuṇḍasya mūlakaṃ
mardayenmahiṣīkṣīraiḥ piṣṭiṃ tāṃ kṣālayejjalaiḥ /
haridrāgolake kṣiptvā golaṃ hayapurīṣake
kṣiptvā dinaikaviṃśacca tadgarbhāduddharetpunaḥ /
tatpiṣṭvā tārapatrāṇi lepyamamlena kenacit
puṭairviṃśatibhirbhasma jāyate nātra saṃśayaḥ /
bhasmanā hyamlapiṣṭena limpettāmramayaṃ kṣuraṃ
jāyate taṃ mṛtaṃ vidyādbhasma hāṭakatārayoḥ /
<rajatasya guṇāḥ>
raupyaṃ snigdhaṃ kaṣāyāmlaṃ vipāke madhuraṃ rasaṃ
vayasaḥ sthāpanaṃ śītaṃ lekhanaṃ vātapittajit /
vṛṣyaṃ rucikaraṃ balyaṃ jaṭharāgnipradīpanaṃ
âk, २, ४
śrībhairavaḥ /
<tāmra>
tāmraṃ mlecchamukhaṃ śulbaṃ tapaneṣṭamudumbaraṃ /
tryambakaṃ cāravindaṃ ca ravilohaṃ ravipriyaṃ
raktaṃ naipālakaṃ caiva raktadhātuḥ karendudhā /
mlecchaṃ nepālakaṃ ceti tayornepālamuttamaṃ
nepālādanyakhanyutthaṃ mlecchamityabhidhīyate /
susnigdhaṃ mṛdulaṃ śoṇaṃ ghanaghātakṣayaṃ guru
nirvikāraṃ guru śreṣṭhaṃ tāmraṃ nepālamucyate /
sitakṛṣṇāruṇacchāyaṃ vāmabhedi kaṭhorakaṃ
kṣālitaṃ ca punaḥ kṛṣṇaṃ etanmlecchakatāmrakaṃ /
pāṇḍuraṃ kṛṣṇaśoṇaṃ ca laghu sphuṭanasaṃyutaṃ
rūkṣāṅgaṃ sadalaṃ tāmraṃ neṣyate rasakarmaṇi /
utkledamohabhramadāhabhedāḥ tāmrasya doṣāḥ khalu durdharāste /
viśodhanāttadvigatasvadoṣaṃ sudhāsamaṃ syādrasavīryapāke
vāntimūrcchābhramonmādanānārukkuṣṭhaśūlakṛt
āyuḥkāntibalabhraṃśakaraṃ dhātupradūṣaṇaṃ /
nu śuddhaṃ na mṛtaṃ tāmraṃ tena saṃśodhya mārayet
<tāmraśuddhi>
tāmraṃ kṣārāmlasaṃyuktaṃ drāvitaṃ taptagairikaṃ /
nikṣiptaṃ mahiṣītakrachagaṇe saptavārakaṃ
pañcadoṣavinirmuktaṃ saptavāreṇa jāyate /
tāmranirdalapattrāṇi liptvā nimbavasindhunā
dhmātvā sauvīrake kṣepādviśudhyatyaṣṭavārataḥ /
nimbvambupaṭuliptāni tāpitānyaṣṭavārakaṃ
viśudhyantyarkapatrāṇi nirguṇḍīrasamardanāt /
kumārīpatramadhye tu śulvapatraṃ niveśitaṃ
puṭitaṃ doṣanirmuktaṃ pāṇḍuraṃ ca prajāyate /
itthaṃ viśodhitaṃ tāmraṃ sarvadoṣavivarjitaṃ
bhavedrasāyanakaraṃ dehalohakaraṃ paraṃ /
imāṃ śuddhiṃ vijānīyācchivo vā nandikeśvaraḥ
balinā nihataṃ tāmraṃ saptavāraṃ samutthitaṃ /
sarvadoṣavinirmuktaṃ bhavedamṛtasannibhaṃ
snuhyarkakṣīralavaṇakāñjikaistāmrapatrakaṃ /
liptvā pratāpya nirguṇḍīrasaiḥ siñcyātpunaḥ punaḥ
vārāndvādaśataḥ śuddhaṃ lepāttāpācca secanāt /
khaṭikāṃ lavaṇaṃ takrairāranālaiśca peṣayet
tena liptaṃ tāmrapatraṃ taptaṃ taptaṃ niṣecayet /
ṣaḍvāraṃ amlatakrāntarnirguṇḍyāśca viśuddhaye
taptāni tāmrapatrāṇi secayettiktakārasaiḥ /
liptvāmlatakralavaṇakāñjikena punaḥ punaḥ
taptaṃ taptaṃ tridhā siñcyācchuddhimāyāti niścayaṃ /
gomūtreṇa pacedyāmaṃ tāmrapātraṃ dṛḍhāgninā
śudhyate nātra sandeho māraṇaṃ cāpyathocyate /
<tāmrabhasma (१)>
gandhena tāmratulyena hyamlapiṣṭena lepayet
kaṇṭavedhīkṛtaṃ patramandhayitvā puṭe pacet /
uddhṛtya cūrṇayettasminpādāṃśaṃ gandhakaṃ kṣipet
jambīrairāranālairvā mṛgadūrvāthavā dravaiḥ /
piṣṭvā piṣṭvā pacedruddhaṃ sagandhaṃ ca catuṣpuṭaiḥ
mātuluṅgadravaiḥ piṣṭvā puṭamekaṃ pradāpayet /
sitaśarkarayāpyekaṃ puṭaṃ deyaṃ mṛtaṃ bhavet
<tāmrabhasma (२)>
pāṣāṇabhedimatsyākṣīdravairdviguṇagandhakaṃ /
tāmrasya lepayetpiṣṭiṃ ruddhvā gajapuṭe pacet
samāṃśena punargandhaṃ dattvā drāvaiśca lolayet /
evaṃ saptapuṭaiḥ pakvaṃ tāmrabhasma bhaveddhruvaṃ
<tāmrabhasma (३)>
tāmrasya triguṇaṃ sūtaṃ jambīrāmlena mardayet /
ādau mūṣāntare kṣiptvā dhuttūrasya tu patrakaṃ
tatpṛṣṭhe tāmratulyaṃ ca gandhakaṃ cūrṇitaṃ kṣipet /
tatpṛṣṭhe marditaṃ tāmraṃ pūrvatulyaṃ ca gandhakaṃ
ācchādya dhūrtapatraistu ruddhvā gajapuṭe pacet /
svāṅgaśītaṃ tataścūrṇaṃ mṛtaṃ bhavati niścitaṃ
<tāmrabhasma (४)>
kiṃcidgandhena vāmlena kṣālayettāmrapatrakaṃ /
tāmrapādena sūtena sārdraṃ patraṃ pralepayet
tāmradviguṇagandhena cāmlapiṣṭena tatpunaḥ /
liptvā hyadhordhvagaṃ deyā supiṣṭā cāmlaparṇikā
tatpiṇḍaṃ bhāṇḍagarbhe tu ruddhvā cullyāṃ vipācayet /
yāmaikaṃ tāmrapākena bhasmībhavati niścitaṃ
<tāmrabhasma (५)>
sūtamekaṃ dvidhā gandhaṃ yāmaṃ kanyā vimardayet /
dvayostulye tāmrapatre sthālyā garbhe nirodhayet
samyaṅmṛllavaṇaiḥ sandhiṃ pārśve bhasma nidhāpayet /
caturyāmaṃ paceccullyāṃ pātrapṛṣṭhe sagomayaṃ
jalaṃ punaḥ punardeyaṃ svāṅgaśītaṃ vicūrṇayet /
mriyate nātra sandehaḥ sarvayogeṣu yojayet
<tāmrabhasma (६)>
jīrṇaṃ tāmraṃ samādāya tatra caitānvinikṣipet /
vaṅgaṃ ghoṣaṃ gajaṃ tīkṣṇasāraṃ kāntaṃ ca ṣaṭsamān
pratyekaṃ tāmramānena sarvānekatra dhāmayet /
vaṅkanālena tāvattadyāvadarko'vaśiṣyate
tamarkaṃ ḍhālayetpūrvaṃ nirguṇḍīsalilāntare /
saptavārāṃśca tanmūlacūrṇamarke pravāpayet
tena tāmreṇa kurvīta vaṭikāmavraṇāṃ śubhāṃ /
dviguṇaṃ gandhakaṃ liptvā balestryaṃśaṃ ca pāradaṃ
śuddhaṃ hiṅgulajaṃ vāpi mardayedbījapūrakaiḥ /
jambīrajairvā likucanīraiḥ samyakpramardayet
tridinaṃ tadviśoṣyātha bhāṇḍāntastanniveśayet /
upariṣṭāttāmraghaṭīṃ adhovaktrāṃ nidhāya ca
dṛḍhaṃ vilepayetpaścātkaṭorīṃ mṛṇmayīṃ kṣipet /
atiprayatnāllimpettāṃ yathā vārā na bhidyate
adhiculli tato dattvā pūrayitvā jalairadhaḥ /
prajvālayedvītihotraṃ mṛdumadhyottamakramāt
dināni ṣaṭsamādāya svāṅgaśītaṃ tu pātrakaṃ /
nirbhidya śulvaṃ gṛhṇīta mṛtaṃ sūtena yatnataḥ
tataḥ khalve vicūrṇyaitadyatheṣṭaṃ viniyojayet /
<tāmrabhasmaśuddhiḥ>
nānāvidhaṃ mṛtaṃ tāmraṃ śuddhyarthaṃ bhāgapañcakaṃ
bhāgaikaṃ śvetakācaṃ ca bhāgaṃ śvetaṃ ca ṭaṅkaṇaṃ /
mūṣāyāṃ miśritaṃ kṣiptvā bhāgaikaṃ cābhrapatrakaṃ
ūrdhvaṃ dattvā nirudhyātha dhmāte grāhyaṃ suśītalaṃ /
nirdoṣaṃ tu bhavettāmraṃ sarvarogaharaṃ bhavet
athavā māritaṃ tāmraṃ amlenaikena mardayet /
tadgolaṃ sūraṇasyāntaḥ ruddhvā sarvatra lepayet
śuṣkaṃ gajapuṭe pacyātsarvadoṣaharaṃ bhavet /
vāntiṃ bhrāntiṃ virekaṃ ca na karoti kadācana
<tāmrabhasma (७)>
vilipya likucadrāvapiṣṭagandhāśmapaṅkataḥ /
tāmrapatrāṇi saṃchādya sthālīmadhye nirudhya ca
yāmamātraṃ pacetsamyakśītānyākṛṣya cūrṇayet /
tadbhasma vallamātraṃ hi tāmbūlīdalaveṣṭitaṃ
bhakṣitaṃ vāmayitvātha recayitvā dviyāmataḥ /
jvaraṃ vināśayennaḥṇāṃ śūlādhmānasamanvitaṃ
viṣaṃ garaṃ ca vegena vāmayatyeva niścitaṃ /
pathyamatra pradātavyaṃ gavyaṃ takraṃ ca bhaktakaṃ
atireke'tivāntau ca samohe cātimātrake /
tattadaucityayogena kuryācchītāṃ pratikriyāṃ
ativāntau bhajedbhraṣṭaṃ ikṣudaṇḍaṃ suśītalaṃ /
yadvā bilvabhavaṃ kvāthaṃ sitayā saha pācayet
barbūratvagrasaḥ peyo vireke takrasaṃyutaḥ /
<tāmrabhasma (८)>
śulbatulyena sūtena balinā tatsamena ca
tadardhāṃśena tālena śilayā ca tadardhayā /
vidhāya kajjalīṃ ślakṣṇāṃ bhinnakajjalasannibhāṃ
yantrādhyāyavinirdiṣṭagarbhayantrodarāntare /
kajjalīṃ tāmrapatrāṇi paryāyeṇa vinikṣipet
prapacedyāmaparyantaṃ svāṅgaśītaṃ vicūrṇayet /
tattadrogaharānupānasahitaṃ tāmraṃ dvivallonmitaṃ sallīḍhaṃ pariṇāmaśūlamudaraṃ śūlaṃ ca pāṇḍujvaraṃ /
gulmaplīhayakṛtkṣayāgnisadanaṃ mehaṃ ca mūlāmayaṃ duṣṭāṃ ca grahaṇīṃ hareddhruvamidaṃ sarvāmayadhvaṃsanaṃ
tāmraṃ tiktakaṣāyakaṃ ca madhuraṃ pāke'tha vīryoṣṇakaṃ koṣṇaṃ pittakaphāpahaṃ jaṭhararukkuṣṭhāmajūrtyantakṛt /
ūrdhvādhaḥpariśodhanaṃ ca viṣahṛtsthaulyāpahaṃ kṣutkaraṃ durnāmakṣayapāṇḍurogaśamanaṃ netryaṃ paraṃ lekhanaṃ
âk, २, ५
śrībhairavaḥ /
<lohotpattiḥ>
kāntāyastīkṣṇamuṇḍākhyalohotpattirathocyate /
devāsurasamūhena mathyamāne mahodadhau
samutpannaṃ purā tasminnamṛtaṃ devajīvanaṃ /
pīyamānātsuraistasmānnipetuḥ kṣudrabindavaḥ
jñātvā tānbhūgatānyantā gopayāmāsa dhūrjaṭiḥ /
lohapāṣāṇarūpeṇa kṛtvā tānvasudhātale
pāparogābhibhūtā ye mānavā na bhajantvamūn /
ityevaṃ śivaguptā ye sudhāyā bindavaḥ purā
teṣāṃ mayā samāsena kathyate sādhanaṃ sphuṭaṃ /
kuṣṭhādiroganāśārthaṃ yathābuddhyanusārataḥ
<ironaḥḥ subtypes>
kāntāyastīkṣṇamuṇḍākhyaṃ lohamevamapi tridhā /
rasāyanebhyaḥ sarvebhyo vidyācchataguṇādhikaṃ
<kāntalohaḥḥ synonyms>
ayaskāntaṃ kāntalohaṃ kāntaṃ syātkṛṣṇalohakaṃ /
kāntāyasaṃ mahālohaṃ kālalohaṃ ca saptadhā
<aśuddhakāntalohasevanajā doṣāḥ>
hṛtpīḍāṃ vahnidaurbalyaṃ mahārogānmṛtiṃ tathā /
karoti sevanāllohaṃ aśodhitaṃ amāritaṃ
<kāntagrahaṇavidhiḥ>
tasmātkāntasya saṃśuddhirmāraṇaṃ ca vidhīyate /
madonmattagajaḥ sūtaḥ kāntamaṅkuśamucyate
kṣetraṃ jñātvā gṛhītavyaṃ tatprayatnena bhūyasā /
mārutātapanikṣiptaṃ varjayetsurasundari
bhūmisthitaṃ ca yatkāntaṃ chāgaraktena bhāvayet /
chāgaraktapraliptena carmaṇā tatpraveṣṭayet
chāgacarma parīveṣṭya vinyasetpūrvavatkṣitau /
uddhṛtaṃ saptabhirmāsaistoyakumbhe vinikṣipet
raktapuṣpaiḥ sadā pūjyaṃ raktagandhānulepanaiḥ /
pūritaṃ madyamāṃsaiśca yojyaṃ rasarasāyane
saṃskṛtaṃ chāgaraktena bhrāmakaṃ cumbakaṃ bhavet /
anena kramayogena drāvakaṃ bhavati priye
kāntalohaṃ vinā sūto dehe na krāmati kvacit /
na kāntena vinā sūtaḥ kāntaḥ sūtavivarjitaḥ
kāntasūtasamāyuktaḥ prayogo dehadhārakaḥ /
purā proktaṃ mayā sarvaṃ kāntasatvaṃ yathāvidhi
adhunā sampravakṣyāmi kāntasaṃskāratadguṇān /
<kāntalohaḥḥ śodhanaḥḥ naisargika>
śaśaraktena saṃliptaṃ kāntapatraṃ sudhāmitaṃ
trivāraṃ cāgninā devi doṣaṃ naisargikaṃ tyajet /
<kāntalohaḥḥ śodhanaḥḥ adri>
triphalāṣṭaguṇe toye triphalā ṣoḍaśaṃ palaṃ
tatkvāthapādaśeṣaṃ ca kāntasya palapañcakaṃ /
kṛtvā patrāṇi taptāni saptavāraṃ niṣecayet
eva pralīyate doṣo girijo lohasaṃbhavaḥ /
kāntalohamayaṃ cūrṇaṃ gomūtre'ṣṭaguṇe pacet
dhānyāmlaiḥ kṣālitaṃ bhūyaḥ śoṣitaṃ śuddhimāpnuyāt /
ratnamālā haṃsapādī gojihvā triphalāmṛtā
gopālī tumbururdantī gomūtre peṣayedimāḥ /
tatkalke kāntapatraṃ tu taptaṃ taptaṃ dvisaptadhā
secayetkāntalohaṃ tu sarvadoṣanivṛttaye /
<kāntasiddhikramaḥ>
kramaḥ kāntasya siddhyarthaṃ kartavyo mantrapūrvakaṃ
udbhavodbhavaśabdaḥ syāccaturthyanto'mṛtātparaṃ /
svāhāntaḥ praṇavaścādau mantro'yaṃ mardane sthitaḥ
rakṣāyai loharasayorayamevaikamudbhavaṃ /
vinā svāheti tasyānte phaḍantaṃ yojayetpriye
praṇavordhvaṃ namaścaṇḍaṃ vajrapāṣāṇa ityapi /
tataḥ paraṃ mahāvajrasenādhipataye namaḥ
dviruktasaruśabdaḥ syānmahāvidyābalāya ca /
tatastvāheti mantro'yaṃ balikarmaṇi pūjitaḥ
anenaiva baliṃ kṛtvā yathoktāmācaretkriyāṃ /
<lohabhasmavidhiḥ (१)>
stanyena hiṅgulasyātha peṣayetpalapañcakaṃ
tenaiva patraṃ kāntasya limpetpañcapalonmitaṃ /
ruddhvā gajapuṭe pācyaṃ kaṣāyaistraiphalaiḥ punaḥ
jambīrairāranalairvā viṃśatyaṃśena hiṅgulaṃ /
piṣṭvālipya puṭe ruddhvā tallohe pācayetpunaḥ
ruddhaṃ puṭetpacedrātrau prātardrāvaiśca bhāvayet /
evamaṣṭadinaṃ kuryāttrividhaṃ mriyate hyayaḥ
<lohabhasmavidhiḥ (२)>
ciñcāpatranibhaṃ kuryātkāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍakaṃ /
mṛtpātrasthaṃ kṣipedgharme dantīdrāvaiḥ prapūrayet
patraṃ punaḥ punastāvadyāvattarati tatsvayaṃ /
mriyate tīvragharmeṇa taccūrṇīkṛtya yojayet
<lohabhasmavidhiḥ (३)>
kāntāyastīkṣṇamuṇḍānāṃ cūrṇaṃ matsyākṣijairdravaiḥ /
ātape tridinaṃ bhāvyaṃ tridinaṃ citrakadravaiḥ
tryahaṃ trikaṇṭakarasaiḥ sahadevīdravairdinaṃ /
gomūtraistriphalākvāthairbhāvayecca tryahaṃ tryahaṃ
uktadrāvaistato mardyaṃ kramāddeyaṃ puṭaṃ puṭaṃ /
ruddhvā gajapuṭairevaṃ mṛtaṃ yogeṣu yojayet
<lohabhasmavidhiḥ (४)>
sthālyāṃ vā lohapātre vā lohadarvyā vicālayan /
pācayettriphalākvāthairdinaṃ lohacūrṇakaṃ
tatpiṇḍaṃ triphalātoyaiḥ piṣṭvā ruddhvā puṭe pacet /
ṣoḍaśāṅgulagartāntarnirvāte'harniśaṃ pacet
evaṃ tridhā prakartavyaṃ sthālīpākaṃ puṭāntakaṃ /
bhṛṅgārdrakaṃ tālamūlaṃ hastikarṇyāśca mūlakaṃ
śatāvarīvidāryośca mūlaṃ tattriphalāmbhasi /
saṃpeṣya pūrvavatsthālyāṃ pācyaṃ peṣyaṃ tridhā puṭaiḥ
pācyaṃ tataḥ punarnavyāḥ kvāthaiśca daśamūlataḥ /
bṛhatyāśca kaṣāyeṇa bījapūrasya ca dravaiḥ
brahmabījarasaiḥ śigrukvāthairgopayasāpi ca /
pratyekaṃ saṃprapeṣyādau pūrvagarte puṭe pacet
bhāvayettaddraveṇaiva puṭānte yāmamātrakaṃ /
pratyekamevaṃ saṃpeṣya puṭayedbhāvayetkramāt
mriyate nātra sandehaḥ kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍakaṃ /
<lohabhasmavidhiḥ (५)>
śuddhasūtaṃ dvidhā gandhaṃ khalve kṛtvā tu kajjalīṃ
dvayoḥ samaṃ kāntacūrṇaṃ mardayetkanyakādravaiḥ /
yāmadvayātsamuddhṛtya tadgolaṃ tāmrapātrake
ācchādyairaṇḍapatraiśca yāmārdhe'tyuṣṇatāṃ gataṃ /
dhānyarāśau nyasetpaścāttridinānte samuddharet
saṃpeṣya gālayedvastre satyaṃ vāritaraṃ bhavet /
kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍaṃ ca nirutthaṃ jāyate mṛtaṃ
svarṇādīnmārayedevaṃ cūrṇīkuryācca lohavat /
siddhayogaṃ athākhyātaṃ siddhānāṃ saṃmukhāgataṃ
anubhūtaṃ mayā devi sarvarogāpahārakaṃ /
nāyaḥ pacetpañcapalapramāṇādadho na cordhvaṃ tridaśapramāṇāt
<lohabhasmavidhiḥ (६)>
arjunasya tvacaḥ peṣyāḥ kāñjikenātilolitāḥ /
tanmadhye kāntacūrṇaṃ ca kāṃsyapātre vinikṣipet
dinaikaṃ dhārayedgharme dravaiḥ pūryaṃ punaḥ punaḥ /
arjunaiḥ sāranālairvā trividhaṃ mārayedayaḥ
dravaiḥ kukkuṭapatrotthaiḥ kāntacūrṇaṃ vimardayet /
dinaṃ ca hyātape tīvre dravairmardyaṃ trikaṇṭajaiḥ
vandhyābhṛṅgapunarnavyāḥ sagomūtrairdinaṃ punaḥ /
gomūtraistriphalā kvāthyā tatkaṣāyeṇa bhāvayet
trisaptāhaṃ prayatnena dinaikaṃ mardayettataḥ /
ruddhvā gajapuṭe pacyāddinaṃ kvāthena mardayet
divā mardyaṃ puṭedrātrāvekaviṃśaddināvadhi /
ekaviṃśatpuṭairevaṃ mriyate trividhaṃ hyayaḥ
<lohabhasmavidhiḥ (८)>
mākṣikaṃ ca śilā hyamlairharidrā maricāṅghri ca /
piṣṭvā lepyaṃ kāntapatraṃ taptaṃ taptaṃ niṣecayet
saptadhā traiphale kvāthe jalena kṣālayetpunaḥ /
kuṭṭayellohadaṇḍena peṣayettraiphale jale
ṣoḍaśāṃśena lohasya dātavyaṃ mākṣikaṃ śilā /
amlena marditaṃ ruddhvā gajākhyaikapuṭe pacet
nirutthaṃ jāyate bhasma kāntaṃ tīkṣṇaṃ ca muṇḍakaṃ /
<lohabhasmavidhiḥ (९)>
tindūphalasya majjāyāṃ khaḍgaṃ liptvātape khare
dhārayetkāṃsyapātrāntardinaikena sphuṭatyalaṃ /
lepaṃ punaḥ punaḥ kuryāddinānte taṃ prapeṣayet
triphalākvāthasaṃyuktaṃ dinaikena mṛto bhavet /
toyāṣṭabhāgaśeṣeṇa triphalā palapañcakaṃ
ghṛtaṃ kvāthasya tulyaṃ syādghṛtatulyaṃ mṛtāyasaṃ /
pācayettāmrapātre tu lohadarvyā vicālayan
mṛdvagninā pacedyāvattāvajjīryati taddravaṃ /
lohatulyā sitā yojyā supakvāmavatārayet
yogavāhaṃ idaṃ khyātaṃ mṛtalohaṃ mahāmṛtaṃ /
itthaṃ kāntasya tīkṣṇasya muṇḍasyāpi hyayaṃ vidhiḥ
ghṛtatulyaṃ mṛtaṃ lohaṃ lohapātragataṃ pacet /
jīrṇe ghṛte samādāya sarvayogeṣu yojayet
oṃ oṃ amṛtendra bhakṣayāmi namaḥ /
pātre yasminpraviśati jale tailabindurna sarpethiṅgurgandhaṃ visṛjati nijāṃ tiktatāṃ nimbakalkaḥ /
pāke dugdhaṃ bhavati śikharākāratā naiva bhūmau kāntaṃ lohaṃ tadidamuditaṃ lakṣaṇoktaṃ na cānyat
<lohapākasvarūpam>
lohapākastridhā prokto mṛdumadhyakharātmakaḥ /
paṅkotkarasamaḥ pūrvaḥ piṇḍapākastu madhyamaḥ
tṛtīyaḥ kharapākaḥ syādvālukāsadṛśaḥ priye /
<nirutthabhasmaparīkṣā>
pākaṃ varṇaṃ tathā gandhaṃ jñātvā lohasya vahnitaḥ
uttāryātha tataḥ śuddhaṃ lohapātrāntare nyaset /
lohamātaṅgapañcāsyā gandhamākṣīkahiṅgulāḥ
<lohaḥḥ checkingthe vāritara state>
sarvametanmṛtaṃ lohaṃ dhmātavyaṃ mitrapañcakaiḥ /
yadyevaṃ syānnirutthānaṃ sevyaṃ vāritaraṃ hitaṃ
madhvājyena samāyuktaṃ lohaṃ tāreṇa saṃyutaṃ /
andhamūṣāgataṃ dhmātaṃ gṛhṇīyātsvāṅgaśītalaṃ
lohamadhyagataṃ tāraṃ pūrvamānaṃ bhavedyadi /
tadā lohaṃ nirutthaṃ syādanyathā sādhayetpunaḥ
gandhakaṃ cotthitaṃ lohaṃ tulyaṃ khalve vimardayet /
dinaikaṃ kanyakādrāvai ruddhvā gajapuṭe pacet
ityevaṃ sarvalohānāṃ kartavyetthaṃ nirutthitiḥ /
<kāntādibhasmaguṇāḥ>
kāntasindūramāyuṣyamārogyaṃ balavīryadaṃ
dehadārḍhyakaraṃ śreṣṭhaṃ kuryādindriyapāṭavaṃ /
tridoṣaśamanaṃ rājayakṣmarogavināśanaṃ
jvarāsṛkpittapāṇḍvādīnhanyādaṣṭamahāgadān /
yadyadrogaharairyogaistattadrogaharaṃ bhavet
<tīkṣṇalohaḥḥ synonyms>
tīkṣṇaṃ śastrāyasaṃ śastraṃ piṇḍaṃ piṇḍāyasaṃ śaṭhaṃ /
āyasaṃ niśitaṃ tīvraṃ lohakhaḍgaṃ ca muṇḍajaṃ
ayaścitrāyasaṃ proktaṃ cīnajaṃ ca tripañcadhā /
<muṇḍalohaḥḥ synonyms>
muṇḍaṃ muṇḍāyasaṃ lohaṃ kṛṣṇalauhaṃ śilodbhavaṃ
<tīkṣṇa, muṇḍalohaḥḥ māraṇa>
kāntalohaprakāreṇa māraṇaṃ tīkṣṇamuṇḍayoḥ /
<tīkṣṇalohaḥḥ medic. properties>
tīkṣṇalohaṃ kaṣāyāmlaṃ tiktakaṃ kaṭukaṃ laghu
śītalaṃ lekhanaṃ rūkṣaṃ kaphapittāsrapāṇḍujit /
pramehasarvaśūlaghnaṃ tīkṣṇaṃ muṇḍādhikaṃ guṇaiḥ
<muṇḍaḥḥ medic. properties>
cakṣuṣyaṃ muṇḍalohaṃ tu kaṣāyaṃ svādu tiktakaṃ /
lekhanaṃ vātahṛcchītaṃ kṛmipittakaphapraṇut
śvayathūdaraśūlārśaḥkuṣṭhapāṇḍupramehajit
âk, २, ६
śrībhairavaḥ /
<tinaḥḥ subtypes>
khurakaṃ miśrakaṃ ceti dvividhaṃ vaṅgamucyate /
khuraṃ tatra guṇaiḥ śreṣṭhaṃ guṇahīnaṃ tu miśrakaṃ
<khuraḥḥ phys. properties>
dhavalaṃ mṛdulaṃ snigdhaṃ drutadrāvaṃ sagauravaṃ /
<miśrakaḥḥ phys. properties>
niḥśabdaṃ khuravaṅgaṃ syānmiśrakaṃ śyāmaśubhrakaṃ
<tinaḥḥ synonyms>
trapu trapusamārūpaṃ vaṅgaṃ ca kuṭilaṃ himaṃ /
kurūpyaṃ viccaṭaṃ raṅgaṃ pūtigandhaṃ rasāhvayaṃ
<tinaḥḥ parīkṣāḥḥ gūdkuality>
svacchaṃ uṣṇāsahaṃ śītaṃ sūkṣmapatrakaraṃ laghu /
ruṅnāśe rūpyakaraṇe tadvaṅgaṃ śreṣṭhamucyate
<vaṅgaśuddhi (१)>
drāvayitvā niśāyukte kṣiptaṃ nirguṇḍikārasaiḥ /
viśudhyati trivāreṇa khuravaṅgaṃ na saṃśayaḥ
amlatakravinipiṣṭavarṣābhūvṛṣasindhubhiḥ /
kaṭvalābugataṃ vaṅgaṃ dvitayaṃ pariśudhyati
satālenārkadugdhena liptvā vaṅgadalānyatha /
bodhiciñcātvacaḥ kṣārairdadyāllaghupuṭāni ca
mardayitvā caredbhasma tadrasādiṣu kīrtitaṃ /
<vaṅgaśuddhi (२)>
nāgavacchodhayedvaṅgaṃ tadvadaśvatthaciñcayoḥ
tadbhasma haritālaṃ ca tulyamamlena mardayet /
palāśotthadravairvātha lolayitvāndhrayetpuṭe
uddhṛtya daśamāṃśena tālena saha mardayet /
<vaṅgaśuddhi (३)>
pūrvadrāvaiḥ sahāloḍya ruddhvā gajapuṭe pacet
ekaviṃśatpuṭairvaṅgo mṛto bhavati rogahā /
śirīṣarajanīcūrṇaiḥ kumāryā yutagolakaṃ
sūtaliptaṃ vaṅgapatraṃ golakaṃ samamarditaṃ /
ruddhvā laghupuṭaiḥ pakvaṃ mṛtaṃ syātpūrvasaṃkhyayā
akṣabhallātakītoyaiḥ piṣṭvā patrāṇi lepayet /
tatastilakharīmadhye kṣiptvā ruddhvā puṭaiḥ pacet
catvāriṃśadgajapuṭairvaṅgakaṃ bhasma jāyate /
<vaṅgaguṇāḥ>
vaṅgaṃ tīkṣṇoṣṇakaṭukamīṣadvātaprakopanaṃ
medaḥśleṣmāmayaghnaṃ ca krimighnaṃ mehanāśanaṃ /
himaṃ kaṣāyalavaṇaṃ pāṇḍudāhaharaṃ saraṃ
lekhanaṃ pittalaṃ kiṃcittrapu sīsaṃ ca tadguṇaṃ /
<sīsaka>
sīsakaṃ tu jaḍaṃ śītaṃ yavaneṣṭaṃ bhujaṅgamaṃ
yogīṣṭaṃ nāgaṃ uragaṃ kuvaṅgaṃ paripiṣṭakaṃ /
mṛdu kṛṣṇāyasaṃ pakṣmatāraśuddhikaraṃ smṛtaṃ
sirāvṛttaṃ ca vaṅgaṃ syāccīnapiṣṭaṃ ca ṣoḍaśa /
sīsaṃ tu vaṅgasāmyaṃ syādrasavīryavipākataḥ
<aśuddhavaṅganāgasevane doṣāḥ>
pākahīnau nāgavaṅgau kuṣṭhagulmarujākarau /
mehapāṇḍujvaraśleṣmavātapittapradau smṛtau
drutadrāvaṃ mahābhāraṃ chede kṛṣṇaṃ samujjvalaṃ /
pūtigandhaṃ bahiḥ kṛṣṇaṃ śuddhaṃ sīsamato'nyathā
nirguṇḍīmūlacūrṇena sārkadugdhena lepayet /
nāgapatraṃ tataḥ śuṣkaṃ drāvayitvā niṣecayet
liptvā drāvyaṃ punaḥ secyaṃ saptavāraṃ viśuddhaye /
niśātumburubījāni kokilākṣīkuberakaṃ
gaurīphalaṃ mallikā ca mokṣo brahmā mayūrakaṃ /
yathālābhaṃ tu bhasmaiṣāṃ vajrīkṣīreṇa bhāvayet
tanmadhye drāvitaṃ nāgaṃ śuddhaṃ secyaṃ tu saptadhā /
mahiṣasyāsthicūrṇena supākaṃ mūtrasecanāt
vaṅgaṃ śuddhaṃ bhavettadvannāgo nāgāsthimūtrataḥ /
<nāgabhasma (१)>
aśvatthaciñcātvagbhasma nāgasya caturaṃśataḥ
kṣiptvā cullyāṃ pacedagnau cālayellohacaṭṭunā /
yāvadbhasma tamuddhṛtya bhasmatulyāṃ manaḥśilāṃ
jambīrairāranālairvā piṣṭvā ruddhvā puṭe pacet /
svāṅgaśītaṃ punaḥ piṣṭvā viṃśatyaṃśe śilāmlake
evaṃ ṣaṣṭipuṭaiḥ paktvā nāgaḥ syāttu nirutthitaḥ /
<nāgabhasma (२)>
athavā nāgapatrāṇi cūrṇaliptāni kharpare
alpāgnau pācayedyāmaṃ bhasma taccitrakadravaiḥ /
bharjayellohapātre tatpārthadaṇḍena cālayan
yāmaṣoḍaśaparyantaṃ dravaṃ deyaṃ punaḥ punaḥ /
daṇḍena mardayedgāḍhamuddhṛtaṃ citrakadavaiḥ
lolayitvā nirudhyātha ṣaṭpuṭairmriyate laghu /
<nāgabhasma (३)>
ciñcākṣamikṣubhallātavāśāvajralatābhavaiḥ
apāmārgārjunāśvatthasamudbhūtaiśca bhasmabhiḥ /
dṛḍhaṃ pālāśadaṇḍena lohapātre tu bharjayet
saptabhirdivasaireva mriyate nātra saṃśaya /
<nāgabhasma (४)>
piṣṭvāgastyaṃ ca bhūnāgaṃ liptvā bhāṇḍaṃ viśodhayet
tadbhāṇḍe drāvayennāgaṃ drute nāge vinikṣipet /
vāśāciñcaṭayoḥ kṣāraṃ vāśākāṣṭhena ghaṭṭayet
yāmaikaṃ pācayeccullyāṃ samuddhṛtya vimiśrayet /
saṃcūrṇya ca śilātāpye vāśakakṣārasaṃyutaṃ
catustulyaṃ pūrvanāgaṃ viṃśatyekapuṭaiḥ pacet /
dvipuṭaṃ ciñcikakṣārairdeyaṃ vāśārasānvitaiḥ
nāgaḥ sindūravarṇābho mriyate sarvakāryakṛt /
atyuṣṇaṃ sīsakaṃ snigdhaṃ tiktaṃ vātakaphāpahaṃ
pramehatoyadoṣaghnaṃ dīpanaṃ cāmavātanut
âk, २, ७
śrībhairavaḥ /
<brassaḥḥ synonyms>
rītiḥ kṣudrasuvarṇaṃ sitakanakaṃ piṅgalaṃ ca pittalakaṃ /
lohitakamārakūṭaṃ piṅgalalohaṃ ca pītakaṃ navadhā
<brassaḥḥ subtypes>
rītikā kākatuṇḍīti dvividhaṃ pittalaṃ bhavet /
<brassaḥḥ parīkṣā>
saṃtaptā kāñjike kṣiptā tāmrābhā rītikā matā
evaṃ yā jāyate kṛṣṇā kākatuṇḍīti sā matā /
<brassaḥḥ parīkṣāḥḥ gūdkuality>
gurvī mṛdvī ca pītākapotābhā sārāṅgī tāḍanakṣamā
susnigdhā masṛṇāṅgī ca rītiretādṛśī śubhā /
śuddhā snigdhā mṛduḥ śītā suraṅgā sūtrapattriṇī
hemopamā śubhāśvatthā jātyā rītiḥ prakīrtitā /
<brassaḥḥ parīkṣāḥḥ badkuality>
pāṇḍuḥ pītā kharā rūkṣā barbarā ghaṭṭanākṣamā
pūtigandhā tathā laghvī rītirneṣṭā rasādiṣu /
<rītiguṇāḥ>
rītistiktarasā rūkṣā jantughnī sāsrapittanut
kṛṣṇā kuṣṭhaharā yogāduṣṇavīryā ca śītalā /
<rājarītiḥḥ properties>
kākatuṇḍī kṛtasnehā rājarītiguṇānugā
rājarītistu nirdiṣṭā rītikāsadṛśī guṇaiḥ /
<brassaḥḥ medic. properties>
rītikāyugalaṃ rūkṣaṃ satiktaṃ lavaṇaṃ saraṃ
śobhanaṃ pāṇḍuvātaghnaṃ balavīryāyurvardhanaṃ /
rītikā kaṭutiktoṣṇā plīhānāhanibarhaṇī
rūkṣā kaphāsrapittaṃ ca hanyātsvādu prayojitā /
<rājarītiḥḥ synonyms>
rājarītiḥ kākatuṇḍī rājaputrī maheśvarī
brāhmaṇī brahmarītiśca kapilā piṅgalāpi ca /
<kāṃsya>
kāṃsyaṃ saurāṣṭrikaṃ ghoṣaṃ kaṃsīyaṃ vahnilohakaṃ
dīptalohaṃ ghoṣayuṣyaṃ dīptakaṃ ca navāhvayaṃ /
<bronjeḥḥ production>
aṣṭabhāgena tāmreṇa dvibhāgakuṭilena ca
vidrutena bhavetkāṃsyaṃ tatsaurāṣṭrabhavaṃ śubhaṃ /
<bronjeḥḥ parīkṣāḥḥ gūdkuality>
tīkṣṇaśabdaṃ mṛdu snigdhaṃ īṣacchyāmalaśubhrakaṃ
nirmalaṃ dāharaktaṃ ca ṣoḍhā kāṃsyaṃ praśasyate /
śvetadīptaṃ mṛdujyoti śabdāḍhyaṃ snigdhanirmalaṃ
ghanāgnisahasūtrāṅgaṃ kāṃsyamuttamamīritaṃ /
<bronjeḥḥ parīkṣāḥḥ badkuality>
tatpītaṃ dahane tāmraṃ ghanaṃ rūkṣaṃ ghanāsahaṃ
mandanādaṃ gatajyoti saptadhā kāṃsyaṃ utsṛjet /
<bronjeḥḥ medic. properties>
ghṛtamekaṃ vinā cānyatsarvaṃ kāṃsyagataṃ nṛṇāṃ
bhuktamārogyasukhadaṃ hitaṃ sātmyakaraṃ tathā /
kāṃsyaṃ tu laghutiktoṣṇaṃ lekhanaṃ dṛkprasādanaṃ
kṛmikoṣṭhaharaṃ vātapittaghnaṃ bhojane hitaṃ /
<vartaloha>
vartalohaṃ vartatīkṣṇaṃ vartakaṃ lohasaṃkaraḥ
nīlikā nīlalohaṃ ca lohakaṃ vaṭṭalohakaṃ /
kāṃsyārkarītilohāhijātaṃ tadvartalohakaṃ
tadeva pañcalohākhyaṃ lohavidbhirudāhṛtaṃ /
tadbhāṇḍasādhitaṃ sarvamanyavyañjanapūrvakaṃ
amlena varjitaṃ cātidīpanaṃ pācanaṃ śubhaṃ /
<vartalohaśuddhimāraṇam>
drutamaśvajale kṣiptaṃ vartalohaṃ viśudhyati
mriyate gandhatālābhyāṃ puṭitaṃ vartalohakaṃ /
teṣu teṣu vibhāgeṣu yojanīyaṃ yathāvidhi
vartalohaṃ kaṭūṣṇaṃ ca tiktaṃ ca śiśiraṃ tathā /
kaphajitpittaśamanaṃ madhuraṃ dāhamehanut
rūkṣaṃ rucyaṃ kṛmighnaṃ ca netryaṃ malaviśodhanaṃ /
<pittalādīnāṃ śodhanabhasmavidhiḥ>
trikṣāraṃ pañcalavaṇaṃ saptadhāmlena bhāvayet
kāṃsyāraghoṣapatrāṇi tena kalkena lepayet /
ruddhvā puṭedgajapuṭe śuddhimāyāti nānyathā
tāmravanmāraṇaṃ teṣāṃ kṛtvā sarvatra yojayet /
mṛtāni lohānyamṛtībhavanti nighnanti yuktāni mahāmayāṃśca /
abhyāsayogāddṛḍhadehasiddhiṃ kurvanti rugjanmajarāvināśaṃ
nāgena svarṇaṃ rajataṃ ca tāpyaiḥ gandhena tāmraṃ śilayā ca nāgaṃ /
tālena vaṅgaṃ trividhaṃ tu lohaṃ nārīpayo ghnanti ca hiṅgulena
tathābhrasatvaṃ balinopalohaṃ vajreṇa sūtaṃ vinihanti sadyaḥ
<abhrakasattva>
vajrābhrakasya satsatvaṃ vakṣyāmi śṛṇu bhairavi /
caturdhābhrakasatvaṃ syātkaṭhinaṃ mṛdulaṃ drutiḥ
bījaṃ ca guṇavajjñeyaṃ tatkramāduttarottaraṃ /
<sattvapātanāyābhrakasiddhiḥ>
dhānyābhrakaṃ ravikṣīre gharme sthāpyaṃ dināvadhi
tacchlakṣṇaṃ peṣayetpaṭṭe śarāve taṃ nirodhayet /
samyakpacedgajapuṭe ravikṣīre pacetpunaḥ
mardanaṃ puṭapākaṃ ca kuryādevaṃ tu saptadhā /
tathā jambīranīre ca niculasya rase tathā
etatsiddhaghanaṃ śreṣṭhaṃ niścandraṃ sattvapātane /
ghanamārakasārairvā vyastairvātha samastakaiḥ
piṣṭvā dhānyābhrakaṃ ślakṣṇaṃ ruddhvā gajapuṭe pacet /
lākṣāgugguludagdhorṇāsarjasarjarasaṃ paṭu
śaśāsthi kṣudramatsyāśca haridrā mitrapañcakaṃ /
pañcamāhiṣakaṃ cāpi bhallātaṃ ca samaṃ samaṃ
sarvatulyaṃ siddhaghanaṃ niścandraṃ peṣayeddinaṃ /
tatsarvaṃ tena vaṭakāḥ kāryāste karṣamātrakāḥ
koṣṭhīyantre dhamedgāḍhamaṅgāraiḥ khadirodbhavaiḥ /
triyāmadhamanādeva sattvaṃ patati nirmalaṃ
kaṭhinaṃ sūkṣmaravakaṃ kācaṭaṅkaṇavarjitaṃ /
trivāramevaṃ kurvīta tatkiṭṭaiḥ sattvapātane
<abhrakamṛdusattva (१)>
punaranyaṃ pravakṣyāmi mṛdusattvaṃ sureśvari /
gugguluṃ ṭaṅkaṇaṃ guñjāṃ sarjasarjarasaṃ guḍaṃ
kṣudramīnaṃ yavakṣāraṃ kācapiṇyākasūraṇaṃ /
bhūlatā triphalā vahniḥ kṣīrakandaṃ punarnavaṃ
dhuttūraṃ lāṅgalī pārā balā gandhakasevakaṃ /
gokṣīraṃ pañcalavaṇaṃ sarvaṃ ca dviguṇaṃ madhu
ṣaḍbindu kṣudraśaṃbūkamasthīni śaśakasya ca /
pārāvatamalaṃ tryūṣamindragopaṃ saśigrukaṃ
godhūmasarṣapaṃ tāpyaṃ chāgakṣīreṇa mardayet /
evaṃ vyastaṃ samastaṃ vā yāmamātreṇa marditaṃ
asya piṇḍasya bhāgaikaṃ dvibhāgaṃ siddhaṃ abhrakaṃ /
pañcamāhiṣabhāgaikaṃ sarvamekatra loḍayet
karṣābhā vaṭikāḥ kāryāḥ kiṃcicchāyāviśoṣitāḥ /
khadirāṅgārasaṃtapte koṣṭhīyantre kṣipetkṣipet
ghuṭīpañcakapañcaiva vaṅkanāle dhameddṛḍhaṃ /
mṛdusattvaṃ bhavecchubhraṃ rugjarāmṛtyunāśanaṃ
trivāramevaṃ kurvīta tatkiṭṭaṃ sattvapātanaṃ /
anena kramayogena kāntasasyakamākṣikaṃ
kaṭhinoparasāścānyaiḥ śuddhā bhūnāgamṛttikā /
muñcanti drutisaṅghātaṃ gṛhṇantīmaṃ pṛthakpṛthak
<abhrakamṛdusattva (२)>
abhrasatvaṃ samādāya samāṃśaṃ kācaṭaṅkaṇaṃ /
dattvā dattvā trivāraṃ tadvajramūṣāgataṃ dhamet
amlavargaṃ snuhīpatraṃ bimbībījaṃ savalkalaṃ /
kalkayettatra saṃtaptaṃ saptavāraṃ niṣecayet
mṛdu śubhraṃ bhavettasya rugjarāmṛtyunāśanaṃ /
<abhrakamṛdusattvaṃ (३)>
siddhābhraṃ daśabhāgaṃ syācchuddhabhāgaṃ tribhāgakaṃ
ṭaṅkaṇaṃ mākṣikaṃ sūtaṃ bhāgaikaṃ ca suśodhitaṃ /
ūrṇāsarjayavakṣāraṃ bhāgaṃ bhāgaṃ vimiśrayet
mardyaṃ mūtrāmlavargābhyāṃ yathā proktaṃ dināvadhi /
ajāpañcāṅgasaṃyuktaṃ pūrvavatsattvapātanaṃ
kṛtvādāya mṛtaṃ sākṣānnirmalaṃ mṛdu jāyate /
<abhrakabījapāka>
bījapākaṃ pravakṣyāmi ghanasyaitatparaṃ hitaṃ
siddhābhrakaṃ śatapalaṃ svarṇarūpyārkakāntakaṃ /
rasatrigandhamākṣīkaṃ vimalābhūlatādrijaṃ
nīlāñjanaṃ ca kaṅkuṣṭhaṃ kāsīsaṃ daradaṃ tathā /
pratyekaṃ daśaniṣkaṃ syāttato gairikaṭaṅkaṇaṃ
indragopaṃ guḍaṃ guñjā madhu sarpiśca gugguluḥ /
sarjakṣāro yavakṣāro matkuṇā navapañcakaṃ
kṣudramīnaśaśāsthīni māhiṣaṃ śṛṅgamālakaṃ /
pṛthakpṛthakpañcamūlaṃ pañcamāhiṣaṃ mardayet
teṣāṃ ca vaṭikā kāryā kiṃcicchāyāviśoṣitā /
pūrvavatpātayetsattvaṃ rugjarādainyamṛtyuhṛt
bījasatvamidaṃ śreṣṭhaṃ vaidye vāde rasāyane /
<abhrakasattvanirmalīkaraṇa>
nirmalīkaraṇaṃ vakṣye ghanasatvasya pārvati
tatsatvaṃ kaṇaśaḥ kṛtvā mitrapañcakasaṃyutaṃ /
mūṣāyāṃ tadvinikṣipya kācaṃ tadadharottaraṃ
ruddhvā haṭhāgnau dhamayetkhadirāṅgārayogataḥ /
evaṃ krameṇa dhamayetsaptadhā nirmalaṃ bhavet
sasatvaṃ nirmalībhūtaṃ lohakhalve vicūrṇayet /
mardayettriphalākvāthairyāmaṃ gharme viśoṣayet
pākaṃ puṭaṃ ca vidhivatkuryādevaṃ punaḥ punaḥ /
catvāriṃśatpuṭaṃ kuryādevaṃ mārkavajairdravaiḥ
pṛthakpañcāmṛtaiḥ pañcapuṭaṃ cekṣurasaistridhā /
udayādityasaṅkāśaṃ ghanasatvaṃ susiddhidaṃ
<abhrakasattvasindūravidhi (१)>
cūrṇīkuryāllohakhalve nirmalīkṛtamabhrakaṃ /
niṣkāṇāṃ śatakaṃ tasminniṣkaikaṃ gandhakaṃ kṣipet
peṣayeddinamekaṃ tu kumārīrasayogataḥ /
yāmaṃ tattāpayedgharme tato gajapuṭe pacet
evaṃ śatapuṭaṃ kuryādgandhaṃ dadyātpunaḥ punaḥ /
sindūrapāṭalacchāyaṃ abhrasatvaṃ bhavecchive
<abhrakasattvasindūravidhi (२)>
ghanasatvaṃ suvimalaṃ lohakhalve vicūrṇayet /
śataniṣkaṃ tatastasminniṣkārdhaṃ mākṣikaṃ kṣipet
arkakṣīrairdinaṃ mardya ruddhvā gajapuṭe pacet /
evaṃ śatapuṭaṃ kuryānmākṣīkaṃ ca puṭe puṭe
etatsyātsattvasindūraṃ rugjarāmṛtyunāśanaṃ /
<abhrakasattvasindūravidhi (३)>
tatsatvaṃ ravakānhitvā lohakhalve subuddhimān
mardayellohadaṇḍena varākvāthasamanvitaṃ /
yāmamātraṃ khare gharme sthāpayellohapātragaṃ
sthālīpākaṃ kharaṃ kṛtvā rātrau gajapuṭe pacet /
evaṃ saptapuṭaṃ kuryānmārkavasvarasaistathā
kumārīsvarasaistadvaccitramūlarasaistathā /
nīlīpatrarasaistadvatpunarnavarasaistathā
meghanādadravaiḥ sapta kvāthairvaṭajaṭodbhavaiḥ /
evaṃ susūkṣmacūrṇaṃ tu śatāṃśaṃ gandhakaṃ kṣipet
mardayedāranālena gharme sthālyāṃ puṭe pacet /
evaṃ daśadinaṃ kuryātpunastāpyaṃ śatāṃśataḥ
kṣiptvāranālaiḥ saṃmardya gharme sthālyāṃ puṭe pacet /
evaṃ daśadinaṃ kuryātpunaḥ pañcāmṛtaiḥ pacet
pañcapañcekṣujarasaiḥ pañcadhā puṭamācaret /
sindūrābhe'bhrabhasite nikṣipecchuddhahiṅgulaṃ
viṃśatyaṃśaṃ ghanasyātha stanyaiḥ saṃmardya saṃpuṭe /
ruddhvātha bhūdhare yantre kṣiptvā laghupuṭaṃ vidhet
evaṃ viṃśatpuṭaṃ kuryāddattvā dattvātha hiṅgulaṃ /
anena kramayogena satvaṃ sindūrasannibhaṃ
ayaṃ sāmānyasaṃskāro viśeṣastu nigadyate /
yadyadrogaharairdravyaistattadrogaharaṃ bhavet
<abhrakasattvasindūravidhi (४)>
ghanasatvaṃ suvimalaṃ lohakhalve vicūrṇayet /
muṇḍīpatrarasairmardyaṃ dinaṃ gajapuṭe pacet
evaṃ daśapuṭaṃ kāryaṃ nirguṇḍīsvarasaistathā /
tathā vaṭajaṭākvāthaiḥ peṭārīmūlajai rasaiḥ
kakubhasya rasaistadvajjambūtvaksvarasaistathā /
evaṃ ṣaṣṭipuṭaṃ kāryaṃ tatastasminvinikṣipet
viṃśatyaṃśena daradaṃ stanyaiḥ saṃmardayeddinaṃ /
tatastatsampuṭe ruddhvā bhūdhare tu puṭaṃ laghu
evaṃ viṃśatidhā kuryātsindūrābhaṃ bhaveddhruvaṃ /
<sthālīpāka>
sthālīpākastridhā prokto mṛdurmadhyaḥ kharātmakaḥ
paṅkotkarasamaḥ pūrvaḥ piṇḍapākastu madhyamaḥ /
tṛtīyaḥ kharapākaḥ syādvālukāsadṛśaḥ priye
sthālīpāko rase yuktaḥ saṃyukto daradena vā /
mṛdumadhyamapākābhyāṃ kartavyo bhūdhare tataḥ
kṣiptvā laghupuṭe deyaṃ rasahiṅgulavarjitaḥ /
kharapākaḥ prakartavyo vidhirgajapuṭe pacet
<lohabhasmanāmamṛtīkaraṇavidhiḥ>
sarveṣāṃ māritānāṃ ca lohānāmabhrakasya ca /
vakṣyāmi paramaṃ guhyamamṛtīkaraṇaṃ śṛṇu
triphalotthakaṣāyasya bhāgānādāya ṣoḍaśa /
goghṛtasya palānyaṣṭau mṛtābhrakapalāndaśa
ekīkṛtvā lohapātre pācayenmṛduvahninā /
drave jīrṇe samādāya sarvayogeṣu yojayet
anupānaṃ vinā hyabhraṃ jarāmṛtyurujāpahaṃ /
yojayedanupānairvā tattadrogaharaṃ bhavet
kaṭhinasyābhrasatvasya sindūraṃ palitaṃ valiṃ /
indriyāṇāṃ paṭutvaṃ ca patrābhrakaguṇā api
mṛdusatvasya sindūraṃ sarvāmayanibarhaṇaṃ /
valīpalitadāridryamṛtyughnaṃ surasāyanaṃ
tridoṣaśamanaṃ saumyaṃ dīpanaṃ pācanaṃ śubhaṃ /
nihanti jvarajālaṃ ca grahaṇīmatisārakaṃ
aśmarīṃ mūtrakṛcchraṃ ca kṣayaṃ pāṇḍuhalīmakaṃ /
durnāmamehakuṣṭhāni vātajānpittajānapi
kaphajāndustarānrogānvidradhyādivraṇānapi /
nānāvidhāni śūlāni puṃstrīvandhyatvabhañjanaṃ
yadyadrogaharairyogaistattadroganibarhaṇaṃ /
pārade ye guṇāḥ santi bījasatve'pi te guṇāḥ
<maṇḍūra, śuddhi>
akṣāṅgārairdhametkiṭṭaṃ lohajaṃ tadgavāṃ jalaiḥ /
secayedakṣapātrāntaḥ ṣaḍvāraṃ ca punaḥ punaḥ
maṇḍūro'yaṃ samākhyātaḥ śuddhaṃ ślakṣṇaṃ niyojayet /
gomūtre triphalā kvāthyā tatkvāthe secayecchanaiḥ
<maṇḍūrabhasma>
lohakiṭṭaṃ sutaptaṃ ca yāvacchīryati tatsvayaṃ /
tacchīrṇaṃ grāhayetpeṣyaṃ maṇḍūraṃ yaṃ prayojayet
ye guṇā mārite muṇḍe te guṇā muṇḍakiṭṭake /
tasmātsarvatra maṇḍūraṃ rogaśāntyai prayojayet
kiṭṭāddaśaguṇaṃ muṇḍaṃ muṇḍāttīkṣṇaṃ śatonmitaṃ /
tīkṣṇāllakṣaguṇaṃ kāntaṃ bhakṣaṇātkurute guṇaṃ
maṇḍūraṃ pāṇḍuśoṣārśograhaṇīkāmalāpahaṃ /
sarvaśūlapramehaghnaṃ dīpanaṃ paramaṃ hitaṃ
śītaṃ tiktaṃ kaṣāyāmlaṃ hṛdrogaplīhanāśanaṃ /
<rasādimāraṇāyadravyamānam>
rasendraṃ śodhayeddevi palānāṃ dvisahasrakaṃ
sahasraṃ vā śataṃ vāpi pañcāśadvā tadardhakaṃ /
na kuryādrasakarmāṇi hīnaṃ vai pañcaviṃśateḥ
lohasya pacanaṃ triṃśatpalādūrdhvaṃ na kārayet /
arvākpañcapalāddevi ghanasatvaṃ tathā pacet
svarṇaṃ pañcapalādūrdhvaṃ palādarvāṅna śodhayet /
tathā rūpyaṃ ca tāmraṃ ca śodhayenmārayetpriye
lohavadghanasatvaṃ ca ghanapatraṃ tathaiva ca /
hīnaṃ pañcapalādūrdhvaṃ na kuryātpalaviṃśateḥ
drāvaṇaṃ śodhanaṃ devi māraṇaṃ nāgavaṅgayoḥ /
vajraṃ niṣkādadhaścordhvaṃ na kuryācchodhanaṃ mṛtiṃ
padmarāgādiratnāni tathā kuryātsureśvari
âk, २, ८
śrībhairavaḥ /
mahāmburāśau sariti parvate kānane'pi vā /
ratnānāmākaraṃ devi sthānamādheyagauravāt
teṣu rakṣoviṣavyālavyādhidoṣaharāṇi ca /
prādurbhavanti ratnāni tathaiva viguṇāni ca
praduṣṭenopajātāni jantunopahatāni ca /
doṣaistānyupacīyante hīyante guṇasaṃpadā
<rubyaḥḥ synonyms>
māṇikyaṃ śoṇaratnaṃ ca ratnarāṭraviratnakaṃ /
śṛṅgāri raṅgamāṇikyaṃ taralo ratnanāyakaḥ
rāgadṛkpadmarāgaśca ratnaṃ śoṇopalastathā /
saugandhikaṃ lohitakaṃ kuruvindaṃ śarendukaṃ
<nīlagandhika>
māṇikyaṃ padmarāgākhyaṃ dvitīyaṃ nīlagandhi ca /
<rubyaḥḥ parīkṣāḥḥ gūdkuality>
kuśeśayadalacchāyaṃ svacchaṃ snigdhaṃ guru sphuṭaṃ
vṛttāyataṃ samaṃ gātraṃ māṇikyaṃ śreṣṭhaṃ ucyate /
parīkṣāpariśuddhānāṃ ratnānāṃ pṛthivībhṛtā
dhāraṇaṃ sarvadā kāryaṃ śreyaḥśrīkīrtikāṅkṣiṇā /
tatastu śāstratasteṣāṃ parīkṣādikamucyate
<māṇikyabhedāḥ>
yatsiṃhalaṃ kālapuraṃ andhraṃ tumburusaṃsthitaṃ /
kṣetraṃ caturvidhaṃ tasya māṇikyasya samudbhave
siṃhale tu bhavedraktaṃ padmarāgaṃ anuttamaṃ /
pītaṃ kālapurodbhūtaṃ kuruvindamiti smṛtaṃ
aśokapallavacchāyaṃ andhraṃ saugandhikaṃ priye /
tumburau chāyamānīlaṃ nīlagandhi ca kīrtitaṃ
madhyame madhyamaṃ jñeyaṃ māṇikyaṃ kṣetrabhedataḥ /
māṇikyasya guṇāḥ proktāścatvāro munipuṅgavaiḥ
snigdhacchāyā gurutvaṃ ca nairmalyaṃ atiraktatā /
<māṇikyaguṇāḥ>
māṇikyaṃ dīpanaṃ vṛṣyaṃ kaphavātakṣayārtihṛt
bhūtavetālapāpaghnaṃ karmajavyādhināśanaṃ /
māṇikyaṃ ca mahāpuṇyaṃ mahābhāgyakaraṃ paraṃ
sarvabhūtagrahonmādaviṣaghnaṃ doṣajitparaṃ /
<muktā>
muktā saumyā mauktikaṃ śauktikeyaṃ tāraṃ tārā śauktikaṃ tārakā ca /
ambhaḥsāraṃ śītalaṃ nīrajaṃ ca nakṣatraṃ syādinduratnaṃ valakṣaṃ
muktāphalaṃ binduphalaṃ ca muktā śaukteyakaṃ śuktimaṇiḥ śaśipriyaṃ /
svacchaṃ himaṃ haimavataṃ ca śubhraṃ sudhāṃśuratnaṃ ca bhasaṃkhyakāhvaṃ
<pearlaḥḥ origin>
mātaṅgoragamīnapotriśirasastvaksāraśaṅkhāmbubhṛcchuktīnāṃ udarācca mauktikamaṇiḥ spaṣṭaṃ bhavedaṣṭadhā /
chāyāḥ pāṭalanīlapītadhavalāstatrāpi sāmānyataḥ saptānāṃ bahuśo na labdhiritaracchaukteyakaṃ tūlvaṇaṃ
<pearlaḥḥ parīkṣāḥḥ gūdkuality>
nakṣatrābhaṃ śuddhamatyantamuktaṃ snigdhaṃ sthūlaṃ nirmalaṃ nirvraṇaṃ ca /
yastaṃ dhatte gauravaṃ yattulāyāṃ tannirmaulyaṃ mauktikaṃ saukhyadāyi
<pearlaḥḥ medic. properties>
mauktikaṃ ca madhuraṃ suśītalaṃ dṛṣṭirogaśamanaṃ viṣāpahaṃ /
rājayakṣaparikopanāśanaṃ kṣīṇavīryabalapuṣṭivardhakaṃ
mauktikaṃ śiśiraṃ snigdhaṃ viśadaṃ kāntivardhanaṃ
dāhatṛḍbhramamūrcchāsṛkpittajvaraviṣāpahaṃ /
cakṣuṣyaṃ pavanāsrapittaviṣajitsarvendriyāhlādanaṃ tṛḍdāhajvaraśokamohaśamanaṃ śītaṃ śramaghnaṃ hitaṃ /
dhanyaṃ maṅgalamāyuṣaḥ sthitikaraṃ saubhāgyakāntipradaṃ muktā hāravibhūṣaṇaṃ tadakhilaṃ mūlaṃ śaśī prīyate
<coralaḥḥ synonyms>
pravālo'ṅgārakamaṇirvidrumo'mbhodhipallavaḥ
bhaumaratnaṃ ca raktāṅgo raktāṅkuralatāmaṇiḥ /
<coralaḥḥ place oph origin>
setau sāgaramadhye yā jāyate vallarī śubhā
vidrumākhyā suraktā sā durlabhā dīptarūpiṇī /
<coralaḥḥ parīkṣāḥḥ gūdkuality>
pāṣāṇatvaṃ bhajatyeṣā pākataḥ kaṭhinā satī
pravālanāma tadraktaṃ varṇasaubhāgyakāntidaṃ /
siddhaṃ svacchaṃ snigdharūpaṃ vṛttaṃ kāntaṃ samaṃ guru
raṅgagātraṃ dṛḍhaṃ piṇḍaṃ pravālaṃ śreṣṭhamucyate /
pakvabiṃbaphalābhāsaṃ japākusumasaṃnibhaṃ
śukatuṇḍasamacchāyaṃ pravālaṃ atiśobhanaṃ /
<coralaḥḥ parīkṣāḥḥ badkuality>
śāradābhaṃ dalaṃ sūkṣmaṃ vakraṃ rūkṣaṃ sakoṭaraṃ
viddhaṃ kṛṣṇaṃ laghutamaṃ pravālaṃ doṣakṛdbhavet /
gauraraṅgaṃ jalākrāntaṃ pravālamaśubhaṃ tyajet
<coralaḥḥ parīkṣāḥḥ gūdkuality>
pravālaṃ komalaṃ snigdhaṃ surāgaṃ vidrumaṃ hitaṃ /
dhanadhānyakaraṃ medhyaṃ viṣāhibhayanāśanaṃ
<coralaḥḥ medic. properties>
pravālo madhurāmlaśca kaphapittādidoṣanut /
vīryakāntikaraḥ strīṇāṃ dhṛto maṅgaladāyakaḥ
<marakata>
marakataṃ rauhiṇeyaṃ gārutmantaṃ harinmaṇiḥ /
sauparṇaṃ garuḍodgīrṇaṃ budharatnāśmagarbhaje
garalārirvāyavīryaṃ gāruḍaṃ rudrasaṃmitaṃ /
turuṣkaviṣayāṃbhodhau samīrārohaṇācale
tacchāyāśyāmalo deśaḥ so'bhūnmarakatākaraḥ /
tadviśeṣānmarakataṃ jātaṃ doṣaguṇānvitaṃ
doṣāḥ saptavidhāstasya guṇāḥ pañcavidhāḥ smṛtāḥ /
bhavedaṣṭavidhā chāyā maṇermarakatasya ca
asnigdhaṃ rūkṣamityuktaṃ visphoṭaṃ piṭakaṃ tathā /
jaṭharaṃ kāntihīnaṃ ca vicchāyaṃ malinaṃ tathā
saśarkaraṃ sapāṣāṇaṃ karkaśaṃ sūtrasaṃyutaṃ /
kalmāṣavarṇaṃ śabalaṃ samastabhayadāyakaṃ
nirmalaṃ kathitaṃ svacchaṃ guru syādgurudāyutaṃ /
snigdhaṃ rūkṣaṃ vinirmuktaṃ arajaskaṃ areṇukaṃ
surāgaṃ rāgabahulamiti pañca guṇāḥ smṛtāḥ /
etairyuktaṃ marakataṃ sarvapāpaharaṃ paraṃ
marakataṃ viṣaghnaṃ ca śītalaṃ madhuraṃ rase /
āmapittaharaṃ rucyaṃ puṣṭidaṃ bhūtanāśanaṃ
snigdhaṃ marakataṃ svacchaṃ sarvadoṣaharaṃ śubhaṃ /
kāntisaubhāgyadaṃ medhyaṃ bhūtagrahaviṣāpahaṃ
<puṣparāgaḥḥ synonyms>
pītastu puṣparāgaḥ pītasphuṭikaṃ ca pītaratnaṃ ca /
pītāśmā gururatnaṃ pītamaṇiḥ puṣyarāgaśca
<puṣparāgaḥḥ parīkṣāḥḥ true>
īṣatpītaṃ pavicchāyaṃ svacchaṃ kāntyā manoharaṃ /
puṣyarāga iti khyātaṃ ratnaṃ ratnaparīkṣakaiḥ
<puṣparāgaḥḥ parīkṣāḥḥ gūdkuality>
hemacchāyaṃ śirovṛttaṃ jyotiraṅgāranirmalaṃ /
pītagātraṃ guru snigdhaṃ puṣyarāgaṃ praśasyate
<puṣparāgaḥḥ parīkṣāḥḥ badkuality>
rūkṣaṃ kṣatalaghu śvetaṃ kṛṣṇaṃ gauraṃ saśarkaraṃ /
malinaṃ bindumadratnaṃ puṣyarāgaṃ na śasyate
<puṣparāgaḥḥ medic. properties>
puṣyarāgo'mlaśītaśca vātajiddīpanaḥ paraṃ /
āyuḥ śriyaṃ ca prajñāṃ ca dhāraṇātkurute nṛṇāṃ
puṣyarāgaṃ śubhaṃ medhyaṃ vastusaubhāgyakīrtidaṃ /
vākpaṭutvakaraṃ hṛdyaṃ viṣaghnaṃ doṣajitparaṃ
<vajra>
vajramindrāyudhaṃ vīraṃ bhiduraṃ kuliśaṃ paviḥ /
abhedyaṃ asiraṃ ratnaṃ dṛḍhaṃ bhārgavakaṃ smṛtaṃ
<vajraḥḥ parīkṣāḥḥ gūdkuality>
svacchaṃ vidyutprabhaṃ snigdhaṃ sundaraṃ laghu lekhanaṃ /
ṣaḍāraṃ tīkṣṇadhāraṃ ca susaumyāraṃ śriyaṃ diśet
<vajrākarā vajrabhedāśca>
pauṇḍramataṅgahimācalasaurāṣṭrasupārakosalakaliṅgāḥ /
peṇṇānadītaṭaścetyaṣṭau vajrākarā vinirdiṣṭāḥ
śyāmaṃ prapauṇḍraprabhavaṃ kiṃcitpītaṃ mataṅgagirijātaṃ /
himavatsurāṣṭrasaṃbhavaṃ ātāmraṃ kṛṣṇakānti saupāraṃ
phullaśirīṣacchāyaṃ kosalajaṃ kanakakānti kāliṅgaṃ /
peṇṇānadītaṭodbhavaṃ āhurvajraṃ sudhāṃśunibhaṃ
kaliṅgakosalau deśau mataṅgādrihimālayau /
saurāṣṭrapauṇḍrakauverākarasūpārakau tathā
kṛtādiṣu yugeṣvetau vajrāṇāmākarau smṛtau /
ākareṣveva vajrāṇāṃ khaniḥ srotaḥ prakīrṇakaṃ
samutpattisthalaṃ tredhā nirdiṣṭaṃ suranāyike /
koṭyaḥ pārśvāni dhārāśca ṣaḍaṣṭau dvādaśaiva ca
ityacchatīkṣṇadhārāgrā vajrasyāhuratho guṇān /
<vajraḥḥ ५ doṣas>
malo binduśca rekhā ca trāsaḥ kākapadaṃ tathā
ete doṣāḥ samākhyātāḥ pañca vajreṣu saṃsthitāḥ /
kuryādaśodhitaṃ vajraṃ kuṣṭhadāhāṅgagauravaṃ
hṛtpārśvapīḍāṃ pāṇḍuṃ ca tatastacchuddhirucyate /
<vajraśuddhi>
gṛhītvātha śubhraṃ vajraṃ vyāghrīkandodare kṣipet
mahiṣīśakṛdālipya karīṣāgnau vipācayet /
ahorātrātsamuddhṛtya hayamūtreṇa secayet
evaṃ punaḥ punaḥ pakvaṃ saptarātrādviśudhyati /
meghanādāśamīśyāmāśṛṅgīmadanakodbhavaiḥ
kulutthavetasāgastyasindhuvārākhukarṇikāḥ /
eteṣāṃ hayamūtreṇa kaṣāyaṃ sādhitaṃ punaḥ
jambīre kuliśaṃ kṣiptvā hayamūtraistryahaṃ pacet /
ḍolāyantravidhānena tataḥ śuddhimavāpnuyāt
kulutthakodravakvāthairḍolāyantre vipācayet /
vyāghrīkandagataṃ vajraṃ saptāhācchuddhimāpnuyāt
kulatthakodravakvāthaṃ hayamūtraṃ snuhīpayaḥ /
kṣiptvā bhāṇḍe pacettasminvyāghrīkandagataṃ paviṃ
ḍolāyantre divārātraṃ samuddhṛtya punaḥ kṣipet /
vajrakande mṛdā kandaṃ liptvā gajapuṭe pacet
tatpakvaṃ pācanadrāvaiḥ secitaṃ śuddhimāpnuyāt /
vyāghrīkandagataṃ vajraṃ mṛdā liptaṃ puṭe pacet
ahorātrātsamuddhṛtya hayamūtreṇa secayet /
vajrīkṣīreṇa vā siñcyādevaṃ śuddhaṃ tu mārayet
<viprajātīyavajramāraṇam>
vakṣyate viprajātyādeḥ śuddhavajrasya māraṇaṃ /
aśvatthabadarībhaṇḍīmākṣikaṃ karkaṭāsthi ca
samaṃ snukpayasā piṣṭvā mūṣāmadhye pralepayet /
tanmadhye prakṣipedvajramauṣadhaistaistataḥ paraṃ
vajramācchādya yatnena tato mūṣāṃ nirodhayet /
kuñjarākhyena puṭayetpuṭena mahatā punaḥ
viprajātīyakaṃ vajraṃ puṭenaikena sidhyati /
karavīraṃ meṣaśṛṅgī daradaṃ ca hyudumbaraṃ
arkadugdhaiḥ samaṃ piṣṭvā tatkṛte golake kṣipet /
vajraṃ kṣatriyajātīyaṃ pūrvavanmārayeddhruvaṃ
<vaiśyajātīyavajramāraṇam>
sūraṇaṃ laśunaṃ śaṃkhaṃ śilāyāṃ peṣayetsamaṃ /
balāmatibalāṃ gandhaṃ kacchapāsthi ca peṣayet
uttarāvāruṇīdugdhaistatkṛte golake kṣipet /
vajraṃ tu vaiśyajātīyaṃ pūrvavattanmṛtaṃ bhavet
<śūdrajātīyavajramāraṇam>
sūraṇaṃ laśunaṃ śaṅkhaṃ śilāṃ saṃpeṣayetsamaṃ /
vaṭakṣīreṇa tatklpte golake pūrvavatpacet
vajraṃ tacchūdrajātīyaṃ tena samyagbhavenmṛtaṃ /
strīpuṃvajraṃ tu pūrvoktairmriyate tattadauṣadhaiḥ
caturjātyauṣadhaireva mṛtirvajre napuṃsake /
<vajramāraṇa (१)>
sāmānyaḥ sarvavajrāṇāṃ vakṣyate māraṇakramaḥ
śuddhaṃ vajraṃ matkuṇānāṃ raktairliptvā dhametpunaḥ /
agnivarṇaṃ kṣipenmūtre gardabhasya punaḥ punaḥ
lepitaṃ dhmāpitaṃ tadvadevaṃ kuryāttrisaptadhā /
tālakaṃ matkuṇaiḥ piṣṭvā tasmingole kṣipettu taṃ
ruddhvā mūṣāṃ dhamedgāḍhaṃ hayamūtre vinikṣipet /
samuddhṛtya punastadvatsaptavārairmṛto bhavet
<vajramāraṇa (२)>
meṣaśṛṅgaṃ bhujaṅgāsthi kūrmapṛṣṭhaṃ śilājatu /
gandhakaṃ kāntapāṣāṇaṃ munipuṣpaṃ satālakaṃ
trikṣāraṃ pañcalavaṇaṃ meṣaśṛṅgīndravāruṇī /
vajravallī mūṣakarṇī badarī kuḍmalāni ca
mūṣakasya malaṃ stanyaṃ snuhyarkakṣīramatkuṇaṃ /
pañcāṅgaṃ śarapuṃkhasya hyasthinī kharameṣayoḥ
peṭāribījaṃ strīpuṣpaṃ pārāvatamalaṃ śilā /
puṣpāṇi caiva vākucyāḥ pañcāṅgaṃ timirasya ca
dhātrīvṛkṣasya pañcāṅgaṃ gorambhā vājimūtrakaṃ /
haṃsapādī vajrakandaṃ bṛhatīphalasūraṇaṃ
gojihvā karkaṭaṃ māṃsaṃ mūtravargaṃ ca miśrayet /
etatsamastaṃ vyastaṃ vā yathālābhaṃ supiṇḍitaṃ
tatpiṇḍe nikṣipedvajramandhamūṣāgataṃ puṭet /
kulutthakodravaṃ piṣṭvā hayamūtre vilolayet
tanmadhye secayettaptāṃ mūṣāpuṭavinirgatāṃ /
evaṃ punaḥ punaḥ kuryādekaviṃśativārakaṃ
ādāya tatpunarvajraṃ tāle matkuṇapeṣite /
golake nikṣipedruddhvā mūṣāṃ tīvrānale dhamet
ityevaṃ saptadhā dhmātaṃ hayamūtre niṣecayet /
anena kramayogena mṛto bhavati niścitaṃ
tanmṛtaṃ cūrṇayetkhalve siddhayoga udāhṛtaḥ /
<vajramāraṇa (३)>
bhrāmakaṃ ca mṛtaṃ tāpyaṃ peṭālībījaṭaṅkaṇaṃ
kṣīraṃ cottaravāruṇyā gandhakaṃ tālakaṃ śilā /
ciñcābījaṃ meṣaśṛṅgī strīpuṣpaṃ cāmlavetasaḥ
pañcāṅgaṃ śarapuṃkhāyāḥ śaśadantaṃ śilājatu /
etatsamastaṃ vyastaṃ vā yathālābhaṃ sucūrṇayet
snuhyarkottaravāruṇyāḥ kṣīraiḥ stanyairvimardayet /
tadgolake kṣipedvajraṃ ruddhvā caitāndhameddṛḍhaṃ
guḍūcī saindhavaṃ hiṅgu samustottaravāruṇī /
kvāthaiḥ kaulutthakaiḥ piṣṭvā tasminkvāthe vinikṣipet
taṃ vajraṃ pūrvavadgole kṛtvā ruddhvā dhamettathā /
secanāntaṃ tataḥ kuryādekaviṃśativārakaṃ
tālakaṃ matkuṇāyoge saptavāraṃ punardhamet /
secayedaśvamūtreṇa tadvajraṃ mriyate dhruvaṃ
<vajramāraṇa (४)>
trivarṣīyotthakārpāsamūlamādāya peṣayet /
trivarṣanāgavallyā vā nijadrāvaiḥ prapeṣayet
tadgolake kṣipedvajraṃ ruddhvā gajapuṭe pacet /
evaṃ saptapuṭaiḥ pakvamekaikena kṛtaṃ bhavet
<vajramāraṇa (५)>
tālakāsīsasaurāṣṭrīmapāmārgasya bhasma ca /
piṣṭvā kaulutthakaiḥ kvāthaistasminvajraṃ sutāpitaṃ
kṣipettrisaptavārāṇi mriyate nātra saṃśayaḥ /
vaikrāntabhasmanā sārdhaṃ peṣayedamlavetasaṃ
tadgole nikṣipedvajramandhamūṣāgataṃ dhamet /
secayedaśvamūtreṇa pūrvagole punaḥ kṣipet
ruddhvā dhmātaḥ punaḥ secyamevaṃ kuryāttrisaptadhā /
mriyate nātra sandehaḥ sarvayogeṣu yojayet
<vajramāraṇa (७)>
uttarāvāruṇīkṣīraiḥ kāntapāṣāṇajaṃ mukhaṃ /
kṣaṇaṃ piṣṭvā tu tadgolaṃ kṣiptvā tasminpaceddinaṃ
nṛtaile gandhatailena mriyate nātra saṃśayaḥ /
<vajramāraṇa (८)>
bhūnāgaṃ gandhakaṃ cātha nārīstanyena peṣayet
tadgolasthaṃ pacedvajraṃ pūrvataile mṛtaṃ bhavet /
<vajramāraṇa (९)>
snuhīkṣīreṇa vimalāṃ piṣṭvā tadgolake kṣipet
vajraṃ nirudhya mūṣāṃ tu śuṣkāṃ tīvrāgninā dhamet /
kṣiptāmaśvasya mūtre tu kṣiptvā vajraṃ samāharet
ityevaṃ saptadhā kuryāttatastālakamatkuṇaiḥ /
piṣṭvā golaṃ kṣipettasminvajramūṣāṃ nirudhya ca
dhmāpitaṃ pūrvavatsecyaṃ saptavārairmṛtaṃ bhavet /
<vajramāraṇa (१०)>
vajraṃ matkuṇaraktena liptvā liptvātape kṣipet
śuṣkaṃ lepyaṃ punaḥ śoṣyaṃ yāvatsaptadināvadhi /
viṣṇukrāntāpeṭakāryordravaiḥ siñcetpunaḥ punaḥ
taptaṃ taptaṃ ca tadvajraṃ śatavārairmṛtaṃ bhavet /
<vajramāraṇa (११)>
gandhakaṃ cūrṇitaṃ bhāvyaṃ strīpuṣpeṇa tu saptadhā
punaḥ strīrajasāloḍyaṃ tasminvajraṃ sutāpitaṃ /
secayettāpayedekaviṃśadvārānmṛtaṃ bhavet
<vajramāraṇa (१२)>
vajraṃ nadīmahāśuktau kṣiptvā bhāvyaṃ muhurmuhuḥ /
snuhyarkottamakanyānāṃ draveṇaikena cātape
kṛṣṇakakaṭamāṃsena peṣitaṃ veṣṭayetpunaḥ /
bhūnāgasya mṛdā samyagdhṛtaṃ bhasmatvamāpnuyāt
<vajramāraṇa (१३)>
raktamūlasya mūlaiśca meghanādasya kuḍmalaiḥ /
peṣitairveṣṭitaṃ dhmātaṃ vajraṃ bhasma bhavatyalaṃ
<vajramāraṇa (१४)>
mātuluṅgagataṃ vajraṃ ruddhvā limpenmṛdā bahiḥ /
puṭe pacetsamuddhṛtya tadvacchatapuṭe pacet
<vajramṛdūkaraṇa (१)>
nāgaparṇīdravairliptaṃ tatpatreṇaiva veṣṭitaṃ /
jānumadhye sthitaṃ yāmaṃ tadvajraṃ mṛdutāṃ vrajet
<vajramṛdūkaraṇa (२)>
mātṛvāhakabījasya madhye vajraṃ vinikṣipet /
jambīrodaragaṃ vātha dolāyantre dinaṃ pacet
kulutthakodravakvāthe traiphale vā kaṣāyake /
ahorātrātsamuddhṛtya jambīrāntaḥ punaḥ kṣipet
mātṛvāhakabīje vā pacetprakṣipya pūrvavat /
punaḥ kṣepyaṃ punaḥ pācyaṃ tridinānte samuddharet
badarīvaṭanimbānāmaṅkurāṇi samāharet /
piṣṭvā tadgolake vajraṃ pūrvapakvaṃ vinikṣipet
aśvatthapatrake veṣṭya tadgolaṃ jānumadhyagaṃ /
dinaṃ vā dhārayetkakṣe mṛdurbhavati niścitaṃ
<vajramṛdūkaraṇa (३)>
pāradaṃ tīkṣṇacūrṇaṃ ca dinamamlena mardayet /
tadgole nikṣipedvajraṃ sūtreṇāveṣṭayedbahiḥ
nāgavallīdalaiścaiva veṣṭitaṃ dhānyarāśigaṃ /
māsānte tatsamuddhṛtya limpennāgalatādravaiḥ
taddalairveṣṭitaṃ jānumadhyasthaṃ mṛdutāṃ vrajet /
<vajramṛdūkaraṇa (४)>
kāntapāṣāṇavaktraṃ vā cūrṇaṃ vā kāntalohajaṃ
sasūtamamlayogena dinamekaṃ vimardayet /
tadgole nikṣipedvajraṃ nimbakārpāsakodravaiḥ
patraiḥ piṣṭaiḥ susaṃpeṣya nāgavallīdalaistataḥ /
veṣṭitaṃ jānumadhyasthaṃ dinānte mṛdutāṃ vrajet
<vajramṛdūkaraṇa (५)>
eraṇḍavṛkṣamadhye tu tatphale vā kṣipetpaviṃ /
māsamātrātsamuddhṛtya jānumadhye ca pūrvavat
komalaṃ jāyate vajraṃ dinānte nātra saṃśayaḥ /
<vajramṛdūkaraṇa (६)>
vajraṃ tittirimāṃsena veṣṭitaṃ nikṣipenmukhe
atisthūlasya bhekasya mukhaṃ sūtreṇa veṣṭayet /
nikhaneddhastamātrāyāṃ kṣoṇyāṃ māsātsamuddharet
maṇḍūkaṃ sampuṭe ruddhvā samyaggajapuṭe pacet /
tadvajraṃ pūrvagolasthaṃ jānumadhyagataṃ dinaṃ
bhavedvajraudanaṃ sākṣātpaścādāhārya yojayet /
sarvavajraudanānāṃ tu māraṇaṃ pūrvavadbhavet
<vajradruti>
kṣāratrayaṃ rāmaṭhaṃ ca caṇakāmlāmlavetasaṃ /
jvālāmukhīṃ cekṣurakaṃ sthalakumbhīphalāni ca
snuhyarkapayasā ślakṣṇaṃ piṣṭvā tadgolake kṣipet /
vajraṃ viśodhitaṃ samyagvastre baddhvā haṭhātpacet
ḍolāyantreṇa dhānyāmle drutaṃ māsāṣṭakādbhavet /
vajravallyantarasthaṃ vā kṛtvā vajraṃ nirodhitaṃ
amlabhāṇḍagataṃ secyaṃ saptāhāddravatāṃ vrajet /
bhasmaudanaṃ drutiśceti trividhaṃ vajramāraṇaṃ
rasabandhakaraṃ proktaṃ nāgārjunapuraḥsaraiḥ /
<vajraguṇāḥ>
vajraṃ ca ṣaḍrasopetaṃ sarvarogāpahārakaṃ
sarvāghaśamanaṃ saukhyaṃ dehadārḍhyaṃ rasāyanaṃ /
vajraṃ ratnottamaṃ puṇyaṃ śrīsaubhāgyavivardhanaṃ
āyuṣyaṃ dhanyamojasyaṃ yaśasyaṃ sarvapāpmajit /
āyurbalaṃ dehasaukhyaṃ rūpaṃ kāntiṃ karoti ca
sevitaṃ hanti rogāṃśca mṛtaṃ vajraṃ na saṃśayaḥ /
<nīla>
nīlastu sauriratnaṃ syānnīlāśmā nīlaratnakaḥ
nīlopalastṛṇagrāhī mahānīlaḥ sunīlakaḥ /
indranīlamaṇistatra caturdhā jātibhedataḥ
<sapphireḥḥ subtypesaḥḥ caste>
sitacchāyo bhavedvipro raktaḥ kṣatriyajātikaḥ /
pītastu vaiśyajātiryo vṛṣalaḥ kṛṣṇadīdhitiḥ
<nīlasya guṇadoṣāḥ>
nīlīrasasamābhāsā vaiṣṇavīpuṣpasaṃnibhā /
lavalīpuṣpasaṅkāśā nīlendīvarasaprabhā
atasīpuṣpasaṅkāśā cāṣapakṣasamadyutiḥ /
kṛṣṇatrikarṇikāpuṣpasamānadyutidhāriṇī
mayūrakaṇṭhasacchāyā śambhoḥ kaṇṭhanibhā tathā /
viṣṇudehasamābhāsā bhṛṅgapatrasamaprabhā
etāśchāyāḥ śubhakarā indranīlamahāmaṇeḥ /
gurutvaṃ snigdhakāntitvaṃ surāgaṃ pārśvarañjanaṃ
tṛṇagrāhitvamityete guṇāḥ pañca prakīrtitāḥ /
na vimlo nirmalo gātro masṛṇo gurudīptikaḥ
tṛṇagrāhī mṛdurnīlo durlabho lakṣaṇānvitaḥ /
indranīlaṃ śubhaṃ varṇyaṃ sarvapāpanibarhaṇaṃ
āyuryaśo balaṃ lakṣmīmārogyaṃ ca prayacchati /
nīlaḥ satiktakoṣṇaśca kaphapittānilāpahaḥ
yo dadhāti śarīre'sya saurirmaṅgalado bhavet /
<gomedaka>
gomedakastu gomedo rāhuratnaṃ tamomaṇiḥ
svarbhānavaḥ ṣaḍāhvo'yaṃ piṅgasphaṭika ityapi /
gomūtrābhaṃ yanmṛdu snigdhamuṣṇaṃ śuddhacchāyaṃ gauravaṃ yacca dhatte /
hemāraktaṃ śrīmatāṃ yogyametatgomedākhyaṃ ratnaṃ ākhyāti santaḥ
madhubindusamacchāyaṃ gomūtrājyasamaprabhaṃ
hemaraktaṃ guru svacchaṃ snigdhaṃ gomedakaṃ śubhaṃ /
śvetaṃ kṛṣṇaṃ raṅgahīnaṃ trāsarekhādidūṣitaṃ
karkaśaṃ pāṭalākāraṃ duṣṭaṃ gomedakaṃ tyajet /
<gomedaguṇāḥ>
medhyaṃ gomedakaṃ ratnaṃ yaśasyaṃ śrīvivardhanaṃ
maṅgalyaṃ kāntijananaṃ snigdhaṃ sarvaviṣāpahaṃ /
gomedako'mlamuṣṇaṃ ca vātakopavikārajit
dīpanaṃ pācanaṃ caiva dhṛto'yaṃ pāpanāśanaḥ /
<vaiḍūrya>
vaiḍūryaṃ keturatnaṃ ca khaśabdāṅkurajaṃ tathā
viḍūrabhūmijaṃ ratnaṃ prāvṛṣyaṃ pañcanāma ca /
kalpāntakālakṣubhitāmburāśinidāhakalpādditijendranādāt /
vaiḍūryamutpannamanekavarṇaṃ śobhābhirāmadyutiratnavaryaṃ
avidūre viḍūrasya gireruttuṅgarodhasaḥ
koṅkacolakasīmānte maṇestasyākaraḥ smṛtaḥ /
tatra daityendraninadaṃ prati meghasugarjitaiḥ
samudbhavanti vaiḍūryamaṇayaḥ prāvṛḍāgame /
sitābhradhūmasaṅkāśamīṣatkṛṣṇaṃ sitaṃ tu yat
vaiḍūryaṃ nāma tatproktaṃ ratnavarṇaparīkṣakaiḥ /
veṇupatrabiḍālākṣiśikhikaṇṭhasamadyuti
snigdhagātraṃ guru svacchaṃ vaiḍūryaṃ guṇavanmataṃ /
rekhābhinnaṃ laghu spaṣṭaṃ śilāṅgārakakardamaṃ
vivarṇaṃ paruṣaṃ kṛṣṇaṃ vaiḍūryaṃ doṣavattyajet /
<vaiḍūryalakṣaṇa>
vaiḍūryaṃ viśadaṃ snigdhaṃ prītyāyurbalavardhanaṃ
maṅgalyaṃ dhāraṇāttaddhi sarvagrahaviṣāpahaṃ /
vaiḍūryamamlamuṣṇaṃ ca kaphamārutanāśanaṃ
gulmaśūlapraśamanaṃ bhūṣitaṃ ca śubhāvahaṃ /
<pañcaratnāni>
māṇikyaṃ mauktikaṃ vajraṃ nīlaṃ marakataṃ tathā
pañcaratnaṃ iti proktaṃ pāpmālakṣmīviṣāpahaṃ /
<navaratnāni>
gomedakaṃ puṣparāgaṃ vaiḍūryamapi vidrumaṃ
pañcaratnaiḥ sahaitāni navaratnāni nirdiśet /
<sūryakānta>
atha bhavati sūryakāntaḥ tapanamaṇistāpanaśca ravikāntaḥ /
dīptopalo'gnigarbho jvalanāśmārkopalaśca vasunāmā
<sphaṭika>
śvetābhrakasamaṃ varṇairhimādrau candrasannibhaṃ
nirmalaṃ ca prabhāyuktaṃ sphaṭikaṃ śreṣṭhamucyate /
himālaye siṃhale ca vindhye revātaṭe tathā
padmarāgodbhave sthāne vividhaṃ sphaṭikaṃ bhavet /
sūryakāntaṃ ca tatraikaṃ candrakāntaṃ tathāparaṃ
sūryāṃśusparśamātreṇa vahniṃ vamati tatkṣaṇāt /
sūryakāntaṃ tadākhyātaṃ sphaṭikaṃ ratnavedhitaṃ
sūryakānto bhaveduṣṇo nirmalaśca rasāyanaṃ /
vātaśleṣmaharo medhyaḥ pūjanādravituṣṭidaḥ
<candrakānta>
indukāntaścandrakāntaścandrāśmā saṃsravopalaḥ /
śītāśmā candrikādrāvaḥ śaśikāntaśca saptadhā
snigdhaṃ śvetaṃ pītaṃ atrāsamantāddhatte cittaṃ svasthatāṃ yanmunīnāṃ /
yacca drāvaṃ yāti candrāṃśusaṅge jātyaṃ ratnaṃ candrakāntākhyametat
candrakāntastu śiśiraḥ snigdhaḥ pittāsradāhanut /
śivaprītikaraḥ svaccho grahālakṣmīviṣāpahaḥ
<sphaṭika>
sphaṭikaḥ sitopalaḥ syādamalamaṇistārakopalaḥ svacchaḥ /
śītoṣṇavīryaṃ akṣṇaḥ pittaṃ vātaṃ nihanti śophaghnaṃ
purā proktaṃ hi kāntasya mayā te lakṣaṇādikaṃ /
vaikrāntaṃ caiva vikrāntaṃ nīlavajraṃ kuvajrakaṃ
gonāsaṃ kṣudrakuliśaṃ cūrṇavajraṃ ca gonasaṃ /
śveto raktaśca pītaśca nīlaḥ pārāvatacchaviḥ
śyāmalaḥ kṛṣṇavarṇaśca karburaścāṣṭadhā hi sa /
vajrābhāve tu vaikrāntaṃ rasavīryādike samaṃ
aṣṭāsraścāṣṭaphalakaḥ ṣaṭkoṇo masṛṇo guruḥ /
śuddhamiśritavarṇaiśca yukto vaikrānta ucyate
kulutthakvāthasaṃsvinno vaikrāntaḥ pariśudhyati /
trikṣāraiḥ pañcalavaṇairvasāmūtrāmlakodravaiḥ
matsyatailaghṛtaistulyaiḥ kulutthaiḥ kāñjikānvitaiḥ /
saptāhaṃ dolikāyantre vyāghrīkandagataṃ pacet
<vaikrāntabhasma>
taptavarṇaṃ tu vaikrāntaṃ śuddhimāyāti niścitaṃ /
hayamūtreṇa tatsecyaṃ taptaṃ taptaṃ dvisaptadhā
tataścottaravāruṇyāḥ pañcāṅgairgolake kṣipet /
ruddhvā mūṣāṃ puṭe paktvā punaruddhṛtya golake
kṣiptvā ruddhvā puṭedevaṃ saptadhā bhasmatāṃ vrajet /
<vaikrāntasattva (१)>
vaikrāntasya palaikaṃ tu palaikaṃ ṭaṅkaṇasya ca
ravikṣīre dinaṃ bhāvyaṃ mardyaṃ śigrudravairdinaṃ /
guñjāpiṇyākavahnīnāṃ pratikarṣaṃ viyojayet
anena gulikā kṛtvā koṣṭhīyantre dhameddṛḍhaṃ /
śaṅkhakundendusaṅkāśaṃ satvaṃ vaikrāntajaṃ bhavet
<vaikrāntasattva (२)>
vaikrāntaṃ vajrakandaṃ ca samaṃ snukpayasā saha /
mahiṣīnavanītaṃ ca sakṣaudraṃ mardayeddinaṃ
pūrvavaddhamanātsatvamindragopanibhaṃ bhavet /
<vaikrāntasattva (३)>
vandhyācūrṇaṃ savaikrāntaṃ chāyāyāṃ mardayetsamaṃ
ajāmūtrairdinaikaṃ tu sattvaṃ rajatavadbhavet /
<vaikrāntasattva (४)>
mriyate'ṣṭapuṭairgandhanimbukadravasaṃyutaḥ
sattvapātanayogena marditaśca vaṭīkṛtaḥ /
mūṣāyāṃ ghaṭikāṃ dhmāto vaikrāntaḥ sattvamutsṛjet
<vaikrāntadruti>
śvetavarṇaṃ tu vaikrāntamamlavetasabhāvitaṃ /
saptāhānnātra sandehaḥ khare gharme dravatyalaṃ
ketakīsvarasaṃ tutthaṃ saindhavaṃ svarṇapuṣpikaṃ /
indragopasamaṃ yuktaṃ sarvaṃ bhāṇḍe vinikṣipet
saptāhaṃ svedayettasminvaikrāntaṃ dravatāṃ vrajet /
āyuḥpradaśca balavarṇakaro'tivṛṣyaḥ prajñāpradaḥ sakaladoṣamadāpahārī /
dīptāgnikṛtpavisamānaguṇastarasvī vaikrāntakaḥ khalu vapurbalalohakārī
<rājāvarta>
āvartamaṇirāvarto rājāvarto'nalāhvayaḥ
rājāvartarasasyātha lakṣaṇaṃ kathayāmyahaṃ /
varṇena bhramarābhaḥ syāddviḥprakāraḥ prakarmataḥ
ekaścūrṇākṛtirjñeyo dvitīyo golakātmakaḥ /
svarṇabindusamāyuktaḥ sthirarāgaḥ sthiratvadaḥ
rasadodbhavarāgasya varṇotkarṣe'tidakṣiṇaḥ /
nāgasya rañjane śreṣṭhastāre rañjanakarmaṇi
sarveṣāṃ calarāgāṇāṃ rāgabandhanakṛnmataḥ /
rājāvarto'lparaktorunīlikāmiśritaprabhaḥ
guruśca masṛṇaḥ śreṣṭhastadanyo madhyamaḥ smṛtaḥ /
nimbudravaiḥ sagomūtraiḥ sakṣāraiḥ sveditāḥ khalu
dvitrivāreṇa śudhyanti rājāvartādidhātavaḥ /
<rājāvartabhasma>
luṅgāmbugandhakopeto rājāvarto vicūrṇitaḥ
puṭanātsaptavāreṇa rājāvarto mṛto bhavet /
<rājāvartasattva>
rājāvartaṃ ayaḥpātre pācayenmāhiṣairghṛtaiḥ
payobhiśca dinaṃ caikaṃ mitrapañcakamiśritaṃ /
rajanyā pañcarātreṇa piṇḍībhūtaṃ tu kārayet
khādirāṅgārayogena koṣṭhyāṃ satvaṃ vimuñcati /
pramehakṣayadurnāmapāṇḍuśleṣmānilāpahaḥ
dīpanaḥ pācano vṛṣyo rājāvarto rasāyanaḥ /
<garuḍodgāra>
sasyako garuḍodgāraḥ kālajidviṣasārakaḥ
kālakūṭaviṣaṃ pītvā garuḍaḥ soḍhumakṣamaḥ /
tadā nirgatya taccañcorbahudhā sasyako'bhavat
mahārasaḥ sasyakaḥ syātprabhābhiḥ pañcabhiryutaḥ /
dhavalo mecakaḥ pīto haritaścātilohitaḥ
atisthito vītihotraḥ sarvataḥ sarvarūpabhāk /
dhavalo haritaścaiva śasyate tārakarmaṇi
lohito mecakaḥ pītaḥ śasyate hemakarmaṇi /
sasyakaḥ sarvarogaghno viṣamṛtyubhayāpahaḥ
<vimala>
vimalo nirmalaḥ svaccho vimalaḥ svacchadhātukaḥ /
bāṇasaṃkhyābhidhaṃ śastaṃ tārahema dvidhākṛtaḥ
vimalastrividhaḥ prokto hemādyastārapūrvikaḥ /
tṛtīyaḥ kāṃsyavimalastatra kāntyā sa lakṣyate
vartulaḥ koṇasaṃyuktaḥ snigdhaśca phalakānvitaḥ /
marutpittaharo vṛṣyo vimalo'tirasāyanaḥ
pūrvo hemakriyāsūkto dvitīyo vṛṣyakarmaṇi /
tṛtīyo bheṣaje teṣu pūrvapūrvo guṇottaraḥ
<vimalaśuddhi>
āṭarūṣarase svinno vimalo vimalo bhavet /
kadalīkandatoyena vimalaṃ prathamaṃ pacet
amlavetasadhānyāmlameṣīmūtre tataḥ pacet /
ḍolāyantre caturyāmaṃ śuddhireṣāṃ mahottamā
kārkoṭīmeṣaśṛṅgyutthairdravairjaṃbīrajairdinaṃ /
bhāvayedātape tīvre vimalā śudhyati dhruvaṃ
<vimalasattva>
vimalaṃ śigrutoyena kāṃkṣīkāsīsaṭaṅkaṇaiḥ /
vajrakandasamāyuktairbhāvayetkadalīrasaiḥ
mokṣakakṣārasaṃyuktamandhamūṣāgataṃ dhamet /
satvaṃ candrārkasaṅkāśaṃ patatyasya na saṃśayaḥ
<peroja>
haritāśmā ca perojo viṣārātirharinmaṇiḥ /
rasavīryavipākeṣu sasyakasya guṇānugaḥ
âk, २, ९
śrībhairavī /
kīdṛśī oṣadhī nātha rasakarmakarī śubhā /
kena vā bhasma sūtaśca kena vā khoṭabandhanaṃ
nirjīvatvaṃ gataḥ sūtaḥ kathaṃ jīvaṃ dadāti saḥ /
nirjīvena tu jīvatvaṃ kathaṃ jīvati śaṅkara
etanme saṃśayaṃ brūhi yathā jānāmyahaṃ śiva /
śrībhairavaḥ /
śṛṇu bhairavi tatsarvamapūrvaṃ kathayāmi te
brahmaviṣṇusurendrādyairna jñātaṃ vīravandite /
valīpalitarogaghnā mṛtyudāridryabhañjanāḥ
rasakarmakarā divyāḥ kulauṣadhyaḥ susiddhidāḥ /
bhramanti paśavo mūḍhāḥ kulauṣadhivivarjitāḥ
tṛṇauṣadhirasānāṃ ca naiva siddhiḥ prajāyate /
tasmātsarvaprayatnena jñātavyā tu kulauṣadhiḥ
divyauṣadhyaścatuḥṣaṣṭiḥ kulamadhye vyavasthitāḥ /
naiva jānanti mūḍhāstāḥ śivamohena mohitāḥ
adivyāstu tṛṇauṣadhyo jāyante girigahvare /
tṛṇauṣadhyā rase sūtaṃ naiva bandhaṃ kadācana
akṣayaṃ naiva tiṣṭhettu kulauṣadhivivarjitaṃ /
kulauṣadhyā vihīnāstu gaganaṃ ca na hanti te
sa rasastu varārohe vahnimadhye na tiṣṭhati /
na khoṭo na ca vā bhasma naiva dravyaṃ karoti saḥ
kiṃciddravyaṃ prakurvanti dhāmyamānaṃ na tiṣṭhati /
patre pāke kaṣe chede naiva tiṣṭhati kāñcanaṃ
naiva vedhaṃ śatādūrdhvaṃ karoti sa rasaḥ priye /
yāvanna cābdamekaṃ tu vikrītaṃ tattu kāñcanaṃ
dharmārthakāmamokṣeṣu naiva dadyāttu tatpriye /
divyauṣadhyā yadā devi rasendro mardito bhavet
kālikārahitaḥ sūtaḥ sadā bhavati pārvati /
parasya harate kālaṃ kālikārahito rasaḥ
aṣṭānāṃ caiva lohānāṃ malaṃ śamayati kṣaṇāt /
mahāmūrcchāgataṃ sūtaṃ ko vāpi kathayenmṛtaṃ
divyauṣadhyā rasenaiva jāyate naṣṭacetanaḥ /
pañcabhūtātmakaḥ sūtastiṣṭhate ca sadāśivaḥ
rasauṣadhyo mahauṣadhyaḥ siddhauṣadhyastathāparāḥ /
divyauṣadhya iti proktā mayā proktāścaturvidhāḥ
divyauṣadhyo nigadyante tāsu tā guṇavattarāḥ /
vṛkṣavallīlatāgulmatṛṇavandānikā iti
rasabandhakarauṣadhyaḥ ṣaḍvidhāḥ parikīrtitāḥ /
<somavallī>
somavallī mahāgulmā yakṣaśreṣṭhā dhanurlatā
somāhvā gulmavallī ca yajñavallī dvijapriyā /
somakṣīrā ca somā ca yajñā divyalatā smṛtā
somavallī kaṭuḥ śītā madhurā pittadāhanut /
tṛṣṇāviśeṣaśamanī pācanī ca rasāyanī
pañcāṅgakā pañcadaśacchadāḍhyā sarpākṛtiḥ śoṇitaparvadeśā /
sā somavallī rasabandhakarma karoti rākādivasopanītā
kṛṣṇe pakṣe pragalati dalaṃ pratyahaṃ caikamekaṃ śukle pakṣe prabhavati punarlambamānā latā syāt /
tasyāḥ kandaḥ kalayatitarāṃ pūrṇimāyāṃ gṛhīto baddhvā sūtaṃ kanakasahitaṃ dehalohaṃ vidhatte
iyaṃ somalatā nāma vallī paramadurlabhā /
anayā baddhasūtendro lakṣavedhī prajāyate
caturviṃśatisomānāṃ lakṣma vyaktaṃ rasāyane /
<somavṛkṣa>
karoti somavṛkṣo'pi rasabandhavadhādikaṃ
pūrṇimādivasānītastayorvallī guṇādhikā /
proktā mahiṣavallī ca pratisomāntravallikā
apattravallikā proktā kāṇḍaśākhā payasvinī /
rasavīryavipākeṣu somavallīsamā smṛtā
<sthalapadminī>
athātaḥ sthalapadminyā divyauṣadhyā vidhiṃ śṛṇu /
padminīsadṛśā patraiḥ puṣpairapi ca tādṛśī
bhaṅge caiva sravetkṣīraṃ raktavarṇaṃ suśobhanaṃ /
ākramya vāmapādena paśyedgaganamaṇḍalaṃ
paśyecca tārakāyuktaṃ grahanakṣatramaṇḍalaṃ /
lakṣayojanato devi sā jñeyā sthalapadminī
<gonasā>
gonasākāravallī syāccitramaṇḍalamaṇḍitā /
jarāruṅmṛtyuśamanī rasabandhavadhakṣamā
<uccaṭā>
athoccaṭāṃ pravakṣyāmi rasabandhakarīṃ priye /
ekameva bhavennālaṃ tasyā romapraveṣṭanaṃ
tasyāgre ca bhavetpuṣpaṃ śukatuṇḍasya sannibhaṃ /
tatpatrāṇi ca deveśi śukapicchanibhāni ca
tatkandaṃ kūrmasaṃsthānaṃ kṣīraṃ sindūrasannibhaṃ /
jalaṃ sravenmadhūcchiṣṭe tatsamādāya pārvati
vedhayetsarvalohāni kāñcanāni bhavanti ca /
<īśvarī>
īśvarītyucyate kācidīśvarītulyarūpiṇī
bhūrikṣīraparisrāvā sabījarasabandhinī /
<bhūtakeśī>
nimbapatrasadṛkpatrā bhūtakeśīti kathyate
na vadhyate yayā sūtaḥ sūto'sau hi nibandhakaḥ /
<kṛṣṇalatā>
bhinnakajjalasaṅkāśā latā kṛṣṇalatetyasau
nirbījamapi badhnāti rasaṃ sarvaviṣāpahā /
<laśunavallī>
nāmnā laśunavallī ca taddalaiḥ sadṛśacchadā
kṣaratkṣīrā sukandā ca rasaṃ badhnāti vegataḥ /
<rudantī>
caṇapatropamaiḥ patraiḥ puṣpairapi ca tādṛśī
rudantī nāma vikhyātā hyadhastājjalavarṣiṇī /
rudantīva janāndṛṣṭvā mṛtyudainyajarākulān
caturvidhā tu sā jñeyā pītā raktā sitāsitā /
jāritābhraṃ rasaṃ hanyādbadhnāti ca rasāyanī
musalīkandavatkandā taddalākāravaddalā /
sukṣīrā romaśā soktā vārāhī rasabandhanī
<saptapattrī>
saptapallavasampūrṇāṃ saptapattrītyasau matā /
rasāyanī jarāghnī ca badhyate pāradastayā
<nāginī>
nāginītyuditā vallī nāgabhogasamāṅgikā /
sarpādikaviṣaghnī ca sā svaccharasabandhinī
<sarpiṇī>
sarpiṇī latikā cānyā sarpavadvakrayaṣṭikā /
sakṣīrā snigdhapatrā ca bālapāradabandhinī
<chattriṇī>
chatravaddaṇḍapatrā yā nātinīcā na connatā /
sukṣīrā chattriṇī nāma rasabandhakarī matā
<gośṛṅgī>
parvate'śmasamudbhūtā gokandākṛtikandayuk /
kṣatā muñcati sā kṣīraṃ gośṛṅgī rasabandhinī
<jyotirlatā>
jyotirnāmnī tridhā proktā vṛkṣakandatṛṇātmikā /
girau jvalati sā rātrau latāpāradabandhinī
<raktavallī>
raktakṣīradalāṅgā yā nātivistaravallikā /
raktavallītyasau divyā nirdiṣṭā rasabandhinī
<padmavallī>
yā padmapatrākṛtipatravallī sā patravallītyuditā rasajñaiḥ /
sakṣīrakandā salilodbhavā ca kṣitau na tiṣṭhedrasabandhanī sā
<kākinī>
sthūlakaṇṭakavarṇāḍhyā sā proktā kākinī latā /
rasabandhakarī saiṣā jarāmṛtyuvināśinī
<cānḍālī>
cāṇḍālīti vinirdiṣṭā tricatuḥpatradhāriṇī /
sā ca raktā kṣīrakandā tayā sūto nibadhyate
proktaścaṇḍālakandaḥ syādekapatro dvipattrakaḥ /
tripattro'tha catuṣpattraḥ pañcapattraśca bhedataḥ
<tāmravallī>
tāmravarṇalatāpatrapuṣpakṣīrasamanvitā /
sā tāmravallikā proktā rasalohādisādhanī
<pītavallī>
pītapatralatāpuṣparasayuktātidurlabhā /
sā pītavalliketyuktā rasabandhavidhau hitā
<vijayā>
sitakṣīrāḍhakīpatrachadanā nātivistṛtā /
vikhyātā vijayetyeṣā rasabandhavidhau hitā
<mahauṣadhī>
trikoṇakandasaṃyuktā citrakacchadanacchadā /
mahauṣadhīti sā proktā rasabandhe paraṃ hitā
<devadālī>
śikhikaṇṭhābhapatrāḍhyā candanāmodamedurā /
devadālītyasau divyā rasaṃ badhnāti sā kṣaṇāt
<navanītakagandhī>
navanītakagandhīti tiktā mrakṣaṇagandhinī /
sakṣīrā raktapuṣpā ca rasendro badhyate tayā
<garuḍavallī>
sakṣīrā raktapuṣpā ca badarīdalavaddalā /
uktā gāruḍavallīti śīghraṃ badhnāti pāradaṃ
<tumbinī>
tumbinītyuditā vallī tatpatrakusumānvitā /
tiktaraktapayoyuktā tatphalā rasabandhinī
<bhūtumbinī>
yā tumbinīpatrasamānapatrā bhūtumbinī nātivisarpiṇī sā /
nimbūsamānaiśca phalairupetā sarvāmayaghnī rasabandhanī ca
<gandharvā>
eraṇḍapatravatpatrā sakṣīrā nātivistṛtā /
gandharvetyuditā sā hi tayā bandhaṃ raso vrajet
<vyāghrapādī>
vyāghrāṅghrisamapatrā yā raktapuṣpā payasvinī /
vyāghrapādīti nirdiṣṭā rasaṃ badhnāti niścitaṃ
<mahauṣadhī>
saptacchadasadṛkpatrā kṛśāṅgī nātivistṛtā /
mahauṣadhītyasau proktā rasaṃ badhnāti hanti ca
<gomārī>
gomārīnāmikā vallī veṇupatrasamacchadā /
tasyā mūlaṃ samāsādya śastaḥ sūto nibadhyate
<triśūlī>
triśūlākārapatrā yā śamyākaphalavatphalā /
triśūlīti samākhyātā vikhyātā rasabandhane
<rutasī>
rutasīpatravatpatraphalā sā kṣīrakandayuk /
rutasī valliketyuktā girijā rasabandhanī
<tridaṇḍī>
supuṣpā tilakopetā raktatyatriphalānvitā /
rasabandhavidhau proktā tridaṇḍīti kṛtābhidhā
<bhṛṅgavallī>
bhṛṅgavadvarṇapatrāḍhyā kṣīriṇī pītapuṣpikā /
bhṛṅgavallīti sā proktā prayuktā rasabandhane
<camarikā>
camarākārapatrāḍhyā kṣīrayukcandradhāriṇī /
latā camarikā nāma sā ca badhnāti pāradaṃ
<karavīralatā>
hayamārasamākāradalapuṣpavatī latā /
karavīralatetyuktā nitarāṃ sūtabandhinī
<vajravallī>
koraṇḍapatrachadanopamānaprasūnapatrā ca sadugdhakandā /
sā vajravallī kaṭutiktasārā vajrāṅkapatrā rasabandhinī ca
<vāravallī>
raktakṣīravatī bilvadalopamadalānvitā /
vāravallīti sā sūtabandhanī roganāśinī
<rohiṇī>
śaṇapuṣpadalākāradaśapuṣpā ca dugdhayuk /
sā rohiṇīti nirdiṣṭā rasarājasya bandhanī
<bilvinī>
jyotiṣmatīdalākāravarṇaparṇā yaśasvinī /
rasabandhavidhau proktā bilvinīti nigadyate
<gorocanalatā>
gorocanaprabhāyuktadalavallīsamanvitā /
gorocanalatā bhūtamocanī rasabandhanī
<karīrī>
śrīśailaśikharodbhūtā mārkaṇḍīsadṛśauṣadhī /
raktaṃ kṣīraṃ kṣatā muñcetkarīrī rasabandhinī
<akṣarā>
pattrasīsā pattravatpatrā trivarṣātphaladāyinī /
akṣareti samākhyātā rasasyātinibandhinī
<apattrā>
somavallīva niṣpatrā kajjalābharasānvitā /
apattrāsau bhavedvindhye nātyuccā rasabandhinī
ādye varṣe bhavedamlā bhavettiktā dvitīyake /
tṛtīye'bde ca madhuraiḥ phalairyuktā prajāyate
pittajvaraharā sadyaḥ supatraphalasaṃyutā /
<kuṭajavallī>
latā kuṭajavallīti tatphalā taddalānvitā
madhurā rudhiragranthiḥ sūtarājanibandhinī /
<mūlakandā>
mūlakandeti vikhyātā mūlavatphalapattriṇī
latā kṣīrānvitā sūtabandhanaṃ kurute dhruvaṃ /
<brāhmaṇī>
pārijātādrijā vallī śatapuṣpadalacchadā
kṛṣṇakṣīraphalā proktā brāhmaṇī rasabandhinī /
<munivallī>
agastipatratatpatrā tadrūpāruṇapuṣpiṇī
ghṛtagandhā rasaghnī sā munivallīti kathyate /
<nimbakā>
dalaiḥ puṣpaiḥ phalairvallī niṃbavṛkṣasya sannibhā
tanmūlairbadhyate sūtaḥ sā proktā nimbakā latā /
<tilakandā>
tilakandeti vikhyātā mūlavatphalapattriṇī
latā kṣīravatī sūtaṃ nibadhnātyātape khare /
<atasīvallikā>
atasya iva puṣpāṇi phalāni ca dalāni ca
atasīvallikā sā hi pāradasya nibandhinī /
<bodhilatā>
uktā bodhilatā bodhipattradugdhena saṃyutā
badhnāti rasarājaṃ sā dānavendramivācyutaḥ /
<madyagandhā>
madyagandheti vikhyātā niṣpatrā phalapatrayuk
tasyāḥ kando rasaṃ śīghraṃ bandhanaṃ nayati dhruvaṃ /
<kūrmalatā>
uktā kūrmalatā kūrmarūpakandā payo'nvitā
mallikopamatatpatraprasavā rasabandhinī /
<mādhavī>
mādhavīmūlavanmūlā nāgavallīdalānvitā
mādhavītyuditā vallī tanmūlairbadhyate rasaḥ /
<viśālā>
śvetapatratayā vallī śvetapuṣpaphalā tathā
viśāleti vinirdiṣṭā sāpi pāradabandhinī /
<mahānāgā>
nāgakuṇḍalavatkandā tatphaṇāsadṛśacchadā
mahānāgetyasau vallī vinibadhnāti pāradaṃ /
<maṇḍūkalatikā>
maṇḍūkākāravatkandā maṇḍūkīdalavaddalā
maṇḍūkalatiketyeṣā tanmūlairbadhyate rasaḥ /
<udumbaralatā>
udumbaraphalākāraphalavaddalavaddalā
sodumbaralatetyuktā sūtarājasya bandhinī /
<citravallī>
yā dugdhakandā vaṭapatrapatrā vicitraparṇoruphalā sudīrghā /
sā citravallītyuditā rasendro nibadhyate tatphalamadhyasaṃsthaḥ
catuḥṣaṣṭiriti proktā divyauṣadhyo mahābalāḥ
ābhirbaddho raso naḥṇāṃ dehalohārthasādhakaḥ /
somavallī somavṛkṣaḥ sthalapadminikā tataḥ
gonasā kāravallī ca uccaṭā īśvarī tataḥ /
bhūtakeśī kṛṣṇalatā jñeyā laśunavallarī
rudantī caiva vārāhī saptapattrī ca nāginī /
sarpiṇī chattriṇī caiva gośṛṅgī sarvasiddhidā
jyotirnāmnī tridhā raktavallarī patravallarī /
kākinī caiva cāṇḍālī vallarī tāmravallarī
pītavallī ca vijayā vijñeyā ca mahauṣadhī /
jñātavyā devadālī ca syānnavānītagandhinī
jñeyā garuḍavallī ca tumbinī bhūmituṃbinī /
gandharvā vyāghrapādī ca vijñeyā ca mahauṣadhī
gomārī ca triśūlī ca rutasī ca tridaṇḍikā /
bhṛṅgavallī camarikā karavīralatā tataḥ
vajravallī vāravallī rohiṇī bilvinī tathā /
gorocanalatā caiva karīrī cākṣarā tathā
apattrī kuṭajā vallī mūlakandā ca brāhmaṇī /
ghṛtagandhā nimbavallī tilakandātasī tathā
bodhivallī madyagandhā kūrmavallī ca mādhavī /
viśālā ca mahānāgā jñeyā maṇḍūkavallī
udumbaralatā citravallī caiva surārcite /
catuḥṣaṣṭiriti proktā divyauṣadhyo mahābalāḥ
âk, २, १०
śrībhairavaḥ /
<himajā>
himajā kāñcanakṣīrī yavaciñcā mahādrijā /
himāvatī pītadugdhā recanī paṭuparṇikā
taddugdhaṃ hemakaṅkuṣṭhaṃ pulakaṃ recanaṃ tathā /
tejovatī bahurasā kanakaprabhānyā tīkṣṇāgnigarbhā suravallarī ca
himajā kaṭukā tiktā recanī sarvavātanut /
kṛmiśoṣodaraghnī ca pittajvaraharā tu sā
<kāravī>
kāravī kāravallī ca kaṣāyoṣṇā kaphāpahā /
kāsaśvāsaharā balyā jñeyā rasaniyāmikā
<kaṭutumbī>
kaṭutumbī kaṭuphalā rājaputrī mahatphalā /
kaṭutumbī kaṭustiktā vāntikṛcchvāsavāntijit
kāsaghnī śodhanī śophavraṇaśūlaviṣāpahā /
tiktatumbī tu tiktā syātkaṭukā kaṭutumbikā
tumbī ca kaṭutiktāditumbīparyāyagā smṛtā /
<jyotiṣmatī>
jyotiṣmatī nāma latānalaprabhā jyotirlatā sā kaṭabhī supiṅgalā /
dīpyā ca medhyā matidā ca durjarā sārasvatī syādamṛtārkasaṃkhyā
<liṅginī>
liṅginī bahuputrī syādīśvarī śaivavallarī
svayambhūrliṅgasambhūtā laiṅgī citraphalānvitā /
ayaḥstambhakarī liṅgabījā ca śivavallarī
liṅginī kaṭurūkṣā ca durgandhā ca rasāyanī /
sarvasiddhikarī divyā rasarājaniyāmikā
<pātālagaruḍī>
pātālagaruḍī tārkṣī sauvarṇī garuḍī tathā /
vatsādanī dīrghakāṇḍā dṛḍhakāṇḍā mahābalā
dīrghavallī dṛḍhalatā darśanāmāni pārvati /
sarvavaśyakarī saiṣā sarpādiviṣanāśanī
<girikarṇī>
girikarṇī ca kaṭabhī gardabhī dadhipuṣpikā /
sitapuṣpī viṣaghnī ca śvetāśvakhurapuṣpikā
girikarṇī himā tiktā pittopadravanāśinī /
cakṣuṣyā viṣadoṣaghnī tridoṣaśamanī ca sā
nīlapuṣpā mahānīlā syānnīlagirikarṇikā /
nīlādrikarṇī śiśirā satiktā raktātisārajvaradāhahantrī /
pratardikonmādamadaśramārtiśvāsārtihā syādviṣahāriṇī ca
<ākhukarṇī>
ākhukarṇī bhūmicarā dravantī bahupādikā
sutaśreṇī dravantī ca nyagrodhā mākṣikāhvayā /
citrā mūṣakapucchī ca pratyakśreṇī ca śabarī
sutaśreṇī ca cakṣuṣyā kaṭukākhuviṣāpahā /
vraṇadoṣaharā caiva netrāmayavināśinī
kṛṣṇikā bahuparṇī ca pratyakśoṇī ca śabarī /
pūtiparṇī śivā cākhukarṇavatparvaśālinī
ākhukarṇī kaṭūṣṇā ca kaphapittaharā sarā /
ānāhaśūlajūrtyartināśanī pācanī parā
<vārāhī>
vārāhī syātsūkarī kroḍakanyā gṛṣṭirviṣvaksenakāntā kumārī /
kaumārī syādbrahmapattrī trinetrā krauḍīkanyā gṛṣṭikā mādhaveṣṭā
vārāhī tiktakaṭukā viṣapittakaphāpahā /
kuṣṭhamehakṛmiharā vṛṣyā balyā rasāyanī
<devadālī>
devadālī tridhā proktā śvetā kṛṣṇā ca pītalā /
sā śvetā vyādhiśamanī kṛṣṇā pītā rasāyane
devadālī kośaphalā dālī lomaśapattrikā /
kṛṣṇabījā kaṭuphalā vṛttakośāmlavallarī
jīmūtaṃ kaṇṭakaphalā veṇī cākhuviṣāpahā /
turaṅgikā jālaphalā garāriḥ sāramūṣikā
devadālī tu tīkṣṇoṣṇā kaṭuḥ pāṇḍukaphāpahā /
durnāmaśvāsakāsaghnī kāmilālūtikāpahā
sarvalohadrutikarā pīnasāhiviṣāpahā /
<aindrī>
aindrīndravāruṇyaruṇā mṛgādinī gavādanī kṣudrasahendracidbhaṭā /
sūryā viṣaghnī ruṇakarṇikāmarā suparṇikā syātphalatārakā ca
vṛṣabhākṣī gavākṣī ca pītapuṣpendravallarī
hemapuṣpī kṣudraphalā vāruṇī bālakapriyā /
raktorvārurviṣalatā cakravallī viṣāpahā
amṛtā ca viśālā ca jñeyonatriṃśadāhvayā /
indravāruṇikā tiktā kaṭuḥ śītā ca recanī
gulmapittodaraśleṣmakṛmikuṣṭhajvarāpahā /
mahendravāruṇī ramyā cakravallī mahāphalā
sā mahendrī vṛttaphalā trapusī trapusā tathā /
ātmarakṣā viśālā ca dīrghavallī mahāphalā
syādbṛhadvāruṇī saumyā nāmānyasyāścaturdaśa /
māhendravāruṇī jñeyā pūrvoktā guṇavāhinī
rase vīrye vipāke ca kiṃcideṣā guṇādhikā /
<gojihvā>
gojihvā kṣurapattrī syādadhaḥpuṣpā tvadhomukhī
gojihvā kaṭukā tīvrā śītalā pittanāśinī /
vraṇapraśamanī caiva saptadantaviṣāpanut
<kākatuṇḍī>
kākatuṇḍī kākanāsā kākasiṃhī ca raktalā /
kākadantī kākapīlurvṛttaraktaphalā tathā
kākaprāṇā valkaśalyā kṛṣṇabījā ca rañjakī /
kākatuṇḍī ca madhurā śiśirā pittahāriṇī
rasāyanī dārḍhyakarī viśeṣātpalitāpahā /
<raktapādī>
raktapādī śamīpattrapattrā khadirapattrikā
saṃkocanī samaṅgā ca namaskārī prasāraṇī /
lajjāluḥ saptaparṇī syātkhadirī maṇḍamālikā
raktamūlā tāmramūlā svaguptāñjalikārikā /
lajjāluśca kaṭuḥ śītā pittātīsāranāśinī
śophadāhajvaraśvāsavraṇakuṣṭhakaphārtinut /
lajjālurvaiparītyāhvaḥ kaṭuruṣṇaḥ kaphāmanut
rase niyāmake'tyantaṃ nānāvijñānakārakaḥ /
<punarnavā>
punarnavā tridhā proktā śvetā raktā ca mecakā
punarnavā viṣaharā kaṭhillā netrarogahā /
pṛthvīkā sitavarṣābhūrdīrghapattrā sitāṅgakā
śvetā punarnavā soṣṇā tiktā kaphaviṣāpahā /
kāsahṛdrogaśūlāsrapāṇḍuśophānilārtinut
punarnavānyā raktākhyā kṛtamaṇḍalapattrikā /
vaiśākhī raktasarvāṅgā śophaghnī viṣahā parā
punarnavo navo navyā prāvṛṣeṇyā ca sāriṇī /
raktā punarnavā tiktā sāraṇī śophanāśinī
raktapradaradoṣaghnī pāṇḍupittapramardanī /
śyāmākhyā nīlavarṣābhūrdīrghapattrā punarnavā
nīlā punarnavā tiktā kaṭūṣṇā ca rasāyanī /
hṛdrogapāṇḍuśvayathuśvāsavātakaphāpahā
<atyamlaparṇī>
atyamlaparṇī tīkṣṇāmlā kaṇḍūlā vallisārasā /
vanasthāraṇyavāsī ca kandāḍhyā karkaśacchadā
atyamlaparṇī tīkṣṇāmlā plīhaśūlavināśinī /
vātahṛddīpanī rucyā gulmaśleṣmāmayāpahā
<karkoṭakī>
kārkoṭakī dvidhā vandhyā śreṣṭhānyā phalamāriṇī /
mṛdukaṇṭakinī vṛttaphalā sā vanavāsinī
vandhyā devī vandhyakārkoṭakī syānnāgārātirnāgahantrī manojñā /
pathyā divyā putradātrī trikandā śrīkandā sā kandavallī viṣaghnī
yogīśvarī vyāghrapādī kanyā syātṣoḍaśāhvayā /
vandhyā karkoṭakī tiktā kaṭūṣṇā ca kaphāpahā
sthāvarādiviṣaghnī syādrasabandhe rasāyane /
<śarapuṅkhā>
śarābhidhānapuṅkhā syāccharapuṅkhīti kathyate
śarapuṅkhī tridhā śvetā raktā kṛṣṇā ca kaṇṭakā /
śvetāpyeṣā guṇāḍhyā syātprayoge ca rasāyane
anyā tu kaṇṭapuṅkhā syātkaṇṭasāyakapuṅkhikā /
kaṇṭaspṛśeva kuṇḍī kaṇṭakaśarapuṅkhamūlaniryūhaḥ
tūrṇaṃ ajīrṇaviṣūcīmahāparatikṛśānukārśyaṃ ca /
sarvāśca śarapuṅkhāstu kaṭūṣṇāḥ kaphavātahāḥ
ajīrṇaśūlakṛmihā grahaṇīśamanāḥ paraṃ /
<bhṛṅgarāja>
mārkavo bhṛṅgarājaḥ syādbhṛṅgāhvaḥ keśarañjakaḥ
pitṛpriyo brahmapattrī keśyaḥ kuntalavardhanaḥ /
pīto'nyaḥ svarṇabhṛṅgāro harivāso harapriyaḥ
Original text: ānandakandaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0