आनन्दकन्दः · अध्याय 1

आनन्दकन्द
१, १
कैलासशिखरासीनं कालकन्दर्पनाशनं ।
प्रसन्नं परमेशानं जगदानन्दकारणं

प्रणम्य परया भक्त्या भैरवी स्तुतिमातनोत् ।
देवदेव महादेव जन्मदारिद्र्यनाशन

प्रसीद करुणामूर्ते प्रसन्न परमेश्वर ।
दिव्यागमरहस्यानि कुलकौलादिकानि च

जाने तव प्रसादेन मायामङ्गलविग्रह ।
श्रोतुमिच्छामि सर्वेश तव दिव्यरसायनं

जराजन्मामयघ्नं च खेचरत्वादिसिद्धिदं ।
दारिद्र्यदुःखशमनं ब्रह्मत्वादिवरप्रदं

ईश्वर उवाच ।
साधु साधु महाभागे सर्वलोकोपकारिणि ।
तत्सर्वं जायते सूताच्छुद्धात्मप्राणवल्लभे

सर्वलोकोपकारार्थं गुह्यात्गुह्यतमं हितं ।
रसेन्द्रस्य समुत्पत्तिं लक्षणं च सुरार्चिते

तत्सर्वं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु भैरवि सम्प्रति ।
<रसोत्पत्तिः>
सुरेन्द्रैर्मुनिभिर्दिव्यैः गन्धर्वोरगकिंनरैः

प्रार्थितो भवत्यां तु कुमारोत्पत्तिं इच्छद्भिः ।
तारकासुरनाशाय लोकानां रक्षणाय च

तदा हिमालयगिरेः गुहायां सुचिरं प्रिये ।
संक्रीडमानयोः कालो गतो नः पुत्रलिप्सया

त्रिजगत्क्षोभि सुरतं त्यजितुं प्रेषितः सुरैः ।
कपोतरूपमास्थाय वह्निः प्रागाद्गवाक्षतः

तं दृष्ट्वा लज्जया देवि विसृष्टं सुरतं मया ।
निक्षिप्तं वदने वह्नेरावयोस्तेज उज्ज्वलं

तेन दन्दह्यमानोऽग्निर्गङ्गायां तन्न्यमज्जयत् ।
तेन गङ्गापि संतप्ता तद्बहिर्विससर्ज च

तत्द्विधाभूद्बहिः प्राप्य चैकं स्कन्दप्रसूतये ।
अन्यच्छुद्धरसो जातो ह्यापदंबुधिपारदः

शतयोजननिम्नेषु पञ्चकूपेषु संस्थितः ।
तन्मला धातवो जाता मणयो दिव्यवस्तु च

तत्तत्क्षेत्रविशेषेण नामवर्णादिकान्गुणान् ।
भिन्नः प्राप्तो रसेन्द्रोऽयं जन्मदारिद्र्यभञ्जनः

ते कूपाः प्रलये पञ्च संज्ञा जातादि वै मुखाः ।
ससंचवर्णां निवृत्त्या निक्षिप्ता नियुतानि हि

पञ्चवर्णानि देवेशि सर्वसत्त्वयुतानि च ।
पूर्वस्यां पारदः श्वेतो नानावर्णैर्गदापहः

चञ्चलो दक्षिणस्यां तु रसेन्द्रो नीलवर्णवान् ।
दोषहीनोऽतिरूक्षश्च सुतरां चपलः प्रिये

तेन जाता भुजङ्गेन्द्रा जराजन्मगदोषोज्झिताः ।
पश्चिमस्यां तु सूताख्यः पीतवर्णोऽतिरूक्षकः

सर्वदोषयुतोऽसौ तु शुद्धोऽष्टादशकर्मभिः ।
सर्वसिद्धिप्रदो देवि देहलोहादिसिद्धिदः

उत्तरस्यां दिशो रक्तः सर्वदोषविवर्जितः ।
रसायनं तु तेनैव देवा जन्मजरोज्क्षिताः

मध्ये तु मिश्रको ज्ञेयः सर्ववर्णसमन्वितः ।
बहिश्चन्द्रार्काच्छायो रसो दोषसमन्वितः

स चाष्टादशसंस्कारैः शुद्धः सिद्धिप्रदो भवेत् ।
अमराणां स्वरूपं तु रसेन्द्रो हि महेश्वरः

पूरयामासतुस्तौ च स्तोकतो ह्यतिदुर्लभौ ।
अन्येषु सर्वकार्येषु सिद्धदोऽपि हि कर्मभिः

अष्टादशभिरत्यन्तं शुद्धः सिद्धिप्रदो द्रुतं ।
रसावतारं यो वेत्ति स तु धार्मिकसत्तमः

आयुष्यसुखसंतानधनारोग्यमवाप्नुयात् ।
<रसपर्यायाः तन्निरुक्तैस्त>
जन्मरोगजरामृत्युदारिद्र्यांभोनिधेः परं

पारं ददाति तेनैव पारदः परिकीर्तितः ।
रसोपरसलोहादिकर्तृत्वाच्च रसेन्द्रकः

मम प्रत्यङ्गसूतत्वात्सूत इत्यभिधीयते ।
सूते यस्मात्सर्वसिद्धिं तस्मात्सूत इति स्मृतः

मम देहरसो यस्मात्रसस्तस्मात्प्रकीर्तितः ।
जरामरणदारिद्र्यरोगनाशाय शस्यते

तस्माश्रस इति प्रोक्तो धातुत्वाच्च वरानने ।
सर्वधातून्रसत्येषः तस्माच्च रस ईरितः

मित्रकारी सवर्णत्वात्सर्वसिद्धिप्रदायकः ।
पारदो व्याधिसंहर्ता रसेन्द्रो रसकर्मणि

धातुकर्मसु सूतः स्याद्रसेन्द्रो रससाधने ।
सर्वकर्मार्हततया सर्वतया प्रिये

सर्वसिद्धिप्रदो देवि मिश्रकोऽयमुदाहृतः ।
<रसगता दोषाः>
अमोघसिद्धिममलं सर्वसिद्धिप्रदं रसं

आलोक्य त्रिदशाः सर्वे ब्रह्मविष्णुपुरेगमाः ।
मामभिप्रार्थयामासुः स्तोत्रैश्च विविधैः प्रिये

रसेन्द्रदर्शनादेव नरपक्षिमृगादयः ।
सिद्धिं नानाविधां यान्ति तन्निवारय शंकर

तस्मात्त्रिधा कञ्चुकाभिर्दोषैश्चासौ नियोजितः ।
तदा प्रभृति दोषैश्च कञ्चुकाभिश्च वर्जितः

शुद्धोऽष्टादशसंस्कारैः सूतो भवति सिद्धिदः ।
<रसावस्थाः>
धूमश्चिटिचिटिश्चैव मण्डूकप्लुतिरेव च

सकंपश्च विकंपश्च पञ्चावस्था रसस्य तु ।
<रसगतयः>
रसस्य गतयः पञ्च जले स्याज्जलवद्गतिः

धूमे धूमगतिः सूतः स्तरणे हंसवद्गतिः ।
किट्टे किट्टनिभा देवि पञ्चमो जीववद्गतिः

चतस्रो गतयो दृश्याः अदृश्या पंचमी गतिः ।
यन्त्रौषधाद्यै रोद्धव्याश्चतस्रो गतयः प्रिये

ध्यानमन्त्रौषधाद्यैश्च रोद्धव्या पञ्चमी गतिः ।
<नैसर्गिका दोषाः>
पार्थिवश्च तथैवाप्य आग्नेयश्चानिलस्तथा

नाभसो गजचर्माख्यः पुण्डरीको विसर्पकृत् ।
हारिद्रो रक्तचर्माख्यो नारङ्गो रक्तबिन्दुकः

असह्याग्निश्च मण्डूको मला नैसर्गिकाः स्मृताः ।
<औपधिका दोषाः>
कालिका मलिनी चैव कपोती रक्तकञ्चुका

सलोमी गिरिजा चैव पिङ्गली सप्त कञ्चुकाः ।
औपाधिका इमा ज्ञेयाः पारदे कीर्तिताः प्रिये

<यौगिका दोषाः>
विषं नागश्च वङ्गश्च यौगिकश्च त्रयः स्मृताः ।
<दोषाणां स्वरूपम्>
भौमः कुष्ठकरश्चाप्यो दोषोद्रेकं करोति सः

आग्नेयः कुरुते दाहं वायव्यः शूलकृद्भवेत् ।
बाधिर्यं नाभसो दोषो गजत्वग्गजचर्मकृत्

पुण्डरीको दद्रुकरो विसर्पश्च विसर्पकृत् ।
हारिद्रः पाडुकृत्प्रोक्तो रक्तचर्माक्षिपाटलं

नारङ्गो दुम्बरं कुष्ठं रक्तबीजो मसूरिकाः ।
असह्याग्निर्मोहकारी मण्डूकश्चर्मकीलकृत्

मलो मूर्च्छाकरो देवि ख्याता दोषोद्भवास्तथा ।
कालिका कृष्णवर्णं च मलिनी मलसग्रहं

कपोती स्वरसादं च विस्फोटं रक्तकञ्चुका ।
सलोमी वमनं कुर्यात्गिरिजा जाड्यकारिणी

पिङ्गली नेत्रघ्नी दोषाः कचुकजाः स्मृताः ।
विषं मृत्युप्रदो नागो जाड्यं वङ्गस्सुरार्चिते

कुरुते पूतिगन्धत्वं गदा यौगिकसम्भवाः ।
<रसस्य स्थानान्तरगतिः>
प्रथमार्तवसुस्नाता सुरूपा शुभलक्षणा

शुद्धाम्बरधरा माल्यगन्धन्लिप्ता सुभूषिता ।
उत्तमाश्वसमारूढा रतिसङ्गविवर्जिता

अभ्यर्च्य गणनाथं च भैरवं च गुरुं पुरा ।
रसेन्द्रभैरवं ध्यात्वा कूपस्थं पारदं प्रिये

पश्येच्छीघ्रं ततो गच्छेत्न पुनः पृष्ठमीक्षयेत् ।
एषा योजनमात्रोआ कुमारी हयसाधना

तदानीं आहरेत्ततु कुमारासंजिघृक्षया ।
कूपमध्यात्समुत्पत्य सोऽनुधावति तां प्रति

यावद्योजनमागत्य पुनः कूपे विशेत्क्षणात् ।
परितः कृतगर्तेषु तेषु तेषु च संस्थितं

तं रसेन्द्रं शुचिर्भूत्वा गृह्णीयाद्रसदेशिकः ।
गौरवादग्निवदनात्पतितो दरदाह्वये

देशे स सूतो भूलीनः तन्त्रज्ञै रसकोविदः ।
निक्षिप्य मृत्तिकायन्त्रे पातनाख्ये समागतः

पारदो गृह्यते देवि दोषहीनस्स उच्यते ।
एवमेव तत्र तत्र सिद्धविद्याधरैस्सदा

निक्षेपितः पारदेन्द्रो विद्यते देवि सिद्धिदः

âक्, १, २
श्रीभैरवी ।
रसोपदेशदातारं तच्छिष्यं काकिनीस्त्रियं ।
रसपूजां तु पृच्छामि यथावत्कथयस्व मे

श्रीभैरवः ।
<रसोपदेशकलक्षणम्>
शृणु भैरवि तत्सर्वमपूर्वं कथयामि ते ।
आचार्यो ज्ञानवान्दक्षः शीलवान्गुणवान्शुचिः

धर्मज्ञः सत्यसंधश्च रसशास्त्रविशारदः ।
वेदवेदान्ततत्त्वज्ञो निर्मलः शिववत्सलः

देवीभक्तः सदा शान्तो रसमण्डपकोविदः ।
मन्त्रसिद्धो महावीरो देवतायागतत्परः

रसदीक्षाविधानज्ञो मन्त्रौषधमहारसान् ।
रागसंख्यां बीजकल्पं द्वन्द्वमेलापनं बिडं

रञ्जनं सारणां तैलं दलानि क्रामणानि च ।
वर्णोत्कर्षं मृदुत्वं च जारणं बालवृद्धयोः

खेचरीं भूचरीं चैव यो वेत्ति स गुरुर्भवेत् ।
<शिष्यलक्षणम्>
गुरुभक्तः सदाचारो लोभमायाविवर्जितः

निस्पृहो निरहङ्कारः सत्यवाङ्नियमस्थितः ।
निरालस्यः स्वधर्मज्ञः षट्कर्मनिरतः सुधीः

दम्भहिंसादिनिर्मुक्तः शिवाचारेषु दीक्षितः ।
अत्यन्तसाधकः शान्तो मन्त्रानुष्ठानतत्परः

दान्तः शिष्यः स विज्ञेयः शक्तिमान्गतमत्सरः ।
<काकिनीलक्षणम्>
आकुञ्चितस्निग्धकेशा पद्मपत्रायतेक्षणा

दीर्घोत्तुङ्गघ्राणकेशा विद्रुमाधरशोभिता ।
दाडिमीबीजदशना कम्बुग्रीवोन्नतस्तनी

शिरीषमालामृदुलबाहुपाशविराजिता ।
संकीर्णोरस्थला निम्ननाभिः सूक्ष्मा चलाङ्गका

तलोदरी रोमराजिवलित्रयविभूषिता ।
विशालजघनोपेता रम्भोरुः सुभगा प्रिया

कादलोपमजङ्घा च पाटलाङ्घ्रिसरोरुहा ।
शोणामलनखोपेता राजहंसगतिः शुभा

कलकोकिलनिध्वानकलकण्ठादिमञ्जुला ।
पिप्पलछदसंकाशस्मरमन्दिरमण्डिता

युवती श्यामला स्निग्धा सुरूपा शुभलक्षणा ।
चुम्बनस्पर्शनाश्लेषरतिकर्मविचक्षणा

बहुले या पुष्पवती पक्षे सा काकिनी स्मृता ।
स्वस्ववर्णसद्भूता ग्राह्या वाप्यन्यवर्णजा

रसकर्मणि दीक्षायां प्रयोगे च रसायने ।
<काकिनीत्वापादनम्>
काकिन्यभावे तरुणी सुरूपान्याथवा भवेत्

गन्धकं गोघृतोपेतं निष्कं त्रिः सप्तवासरं ।
प्रातर्दद्यात्तु सा नारी काकिनीसदृशा भवेत्

धार्मिकः पापभीरुश्च बलवान्ज्ञानवित्तमः ।
न्यायश्रेष्ठः सर्वसमो रसागमविशारदः

भूपतिश्चास्य मन्त्री च सर्वशास्त्रविशारदः ।
सर्वधर्मरतः श्रेष्ठो न्यायमार्गप्रवर्तकः

<रसशालानिर्माणम्>
रसशालां प्रवक्ष्यामि रसेन्द्रस्य वरानने ।
निर्णयेच्च निरातङ्के देशे च निरुपप्लवे

आस्तिकप्राणिसुभगे धनधान्यसमाकुले ।
सौराज्ये पूर्णविभवे निरपाये ह्यनिन्दके

नगरे सर्ववर्णाढ्ये महामाहेश्वरावृते ।
तत्रापि विजये स्थाने पवित्रे च सुरक्षिते

सव्यालपशुपक्ष्यादिसंबाधपरिवर्जिते ।
समस्थले च प्राकारपरिघार्गलभूषिते

नारङ्गदाडिमडहजम्बीरफलपूरके ।
तालहिन्तालवकुलनारिकेलाम्लपाटले

अशोकजम्बूपनससालपुंनागमण्डिते ।
कपित्थपूगसरलदेवदारुसुबिल्वके

धात्रीन्यग्रोधवरणमधूकाम्रातमण्डिते ।
केतकीमल्लिकाजातीयूथिकामालतीयुते

मागधीकुन्दकुरवतिलके शतपत्रके ।
कुमुदोत्पलकल्हारपुण्डरीकांबुजोत्पलैः

हंससारसकारण्डचक्रवाकविराजितैः ।
सरोभिः शीतलजले परितः परिवेष्टिते

शीतानिलाभिलुलितललितप्रसवाञ्चिते ।
चित्रोद्यानेऽतिरुचिरे रसशालां प्रकल्पयेत्

षोडशस्तम्भरुचिरां चतुरश्रां समायतां ।
मनोज्ञां देवदेवेशि मत्तवारणसंयुतां

वातायनसमोपेतां कवाटार्गलरक्षितां ।
कक्षपताकासंयुक्तां सर्वोपकरणोज्ज्वलां

समालिखितदिक्पालां समर्चितविनायकां ।
प्रतिष्ठितोमामाहेशां द्वारपालैश्च रक्षितां

भेरीकाहलघण्टादिदिव्यवाद्यविनादितां ।
वास्तुलक्षणसंयुक्तां रसशालां प्रकल्पयेत्

शालायां वेदिका कार्या सुदृढा दर्पणोपमा ।
इष्टकैः खचिता रम्या ससोपाना सलक्षणा

कपिलागोमयालिप्ता हिरण्यकलशावृता ।
<रसेन्द्रपूजाविधिः>
वेदिकायां रसेन्द्रस्य भद्रपीठं प्रकल्पयेत्

भद्रपीठे लिखेत्सम्यक्सिन्दूरेण द्विहस्तकं ।
षट्कोणं वसुपत्रं च तद्बहिश्चाष्टपत्रकं

कमलं चतुरश्रं च चतुर्द्वारोपशोभितं ।
रसलिङ्गं न्यसेद्यन्त्रे पुष्पाद्यैश्च समर्चयेत्

<रससन्ध्या>
अथ सन्ध्यां प्रवक्ष्यामि रसकर्मफलप्रदां ।
प्रविशेद्रसशालां च स्नातः शुद्धोऽनुलेपितः

शुक्लमाल्याम्बरधरः संयतात्मा जितेन्द्रियः ।
यतवाग्गुरुभक्तश्च सत्यवादी दृढव्रतः

उपविश्य समाचामेत्मृदुले चित्रकम्बले ।
वाङ्मायाश्रीयुतं तोयं आत्मविद्याशिवात्मकं

तत्त्वं च शोधयामीति त्रिवारं विधिवत्पिबेत् ।
ध्यायेद्वरदगायत्रीं त्रिवारं प्रजपेत्प्रिये

रसभैरवगायत्रीं शृणु भैरवि तत्त्वतः ।
ऐं रसेश्वराय विद्महे रसाङ्कुशाय धीमहि ।
तन्नः सूतः प्रचोदयात् ।
कोटिसूर्यप्रतीकाशं दशकोटीन्दुसंनिभं

शुभ्रं पञ्चमुखं देवं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरं ।
अष्टादशभुजं शान्तं पञ्चकृत्यपरायणं

शुक्लमाल्यांबरधरं नागयज्ञोपवीतिनं ।
स्फटिकसङ्काशं प्रेतारूढं रसेश्वरं

नीलकण्ठं च सर्वज्ञं सर्वाभरणभूषितं ।
वरदं रसशास्त्रं च पारदं भुजङ्गं सुधां

शङ्खभैषज्यकोदण्डशूलखट्वाङ्गसायकं ।
डमरुं करवालं च गदां पावकमीश्वरि

आरोग्यं दिव्यमालां च ह्यभयं द्विनवैः करैः ।
रसाङ्कुशीं निजोत्सङ्गे बिभ्राणं वृषवाहनं

कपर्दभाररुचिरं मन्दहासाननं शिवं ।
रसभैरवं आचिन्त्य तस्योत्सङ्गे रसाङ्कुशीं

अङ्कुशं चाक्षमालां च दधतीं दक्षहस्तयोः ।
पाशाभयं च बिभ्राणां दक्षिणेतरहस्तयोः

चतुर्भुजां रक्तवर्णां त्रिणेत्रामिन्दुशेखरां ।
रक्ताम्बरधरां देवीं कम्बुग्रीवां कृपामयीं

रत्नालङ्काररुचिरां मन्दहासविराजितां ।
ध्यायेद्रसाङ्कुशीं देवीं देवस्याभिमुखीं शिवां

ततो भस्म समादाय वामहस्तेन धारयेत् ।
नैवाधःपतितं पात्रे गृहीत्वा गोमयं सुधीः

विशोष्य प्रदहेत्कुण्डे क्रमेण धारयेत्प्रिये ।
पुनरुद्धारणं चैव सद्योजातादिभिर्भवेत्

निरीक्षणं प्रोक्षणं च ताडनाभ्युक्षणं तथा ।
सद्योजातादिभिर्मन्त्रैरभिमन्त्र्य च तत्पुनः

मूर्ध्नि वक्त्रे च हृदये गुह्ये चरणयोः क्रमात् ।
ईशानाद्यैः पञ्चमन्त्रैस्तत्तत्स्थानेषु निक्षिपेत्

सर्वाङ्गोद्धूलनं कुर्यात्भस्मना पञ्चभिश्च तैः ।
संकल्पं विधिवत्कुर्यात्रसाचार्यो महेश्वरः

प्राणायामत्रयं कृत्वा मूलमन्त्रेण पार्वति ।
प्रोक्षयेन्मन्त्रितं तोयं मूर्ध्नि वामकरस्थितं

आचम्य च पुनस्तोयं मूलमन्त्रेण मन्त्रितं ।
त्रिधा दक्षिणहस्तस्थं पिबेदाचमनं ततः

अर्घ्यं मूलेन दत्त्वा त्रिः पुनराचम्य पार्वति ।
अष्टोत्तरशतं जप्त्वा मूलमन्त्रमुदारधीः

समर्पयेच्च सूताय रससन्ध्येयमीश्वरि ।
त्रिकालमेवं कुर्वीत सन्ध्यां सर्वाघनाशिनीं

<रसांकुशरसांकुशीमूलमन्त्रोद्धारः>
वक्ष्येऽहं मूलमन्त्रस्य शृणूद्धारक्रमं प्रिये ।
वाङ्माया कमला चाथ चतुर्थ्यन्तो रसेश्वरः

ततो महाकालपदं महाबलपदं ततः ।
अघोरभैरवपदं वज्रवीरपदं ततः

क्रोधकालपदं चैतत्सर्वं सम्बुद्धिसंयुतं ।
कषष्टवर्गान्तयुतः साधोदन्तः सबिन्दुकः

इदं पञ्चाक्षरं कूटं ततः कर्षणसंयुतः ।
सविसर्गोऽप्ययं कूटश्चतुर्वर्णात्मकः प्रिये

रसेन्द्रभैरवस्यायं मन्त्रो द्वात्रिंशदर्णकः ।
गोपितः सर्वतन्त्रेषु रहस्योऽत्यन्तदुर्लभः

रसाङ्कुशामन्त्रमहं वक्ष्यामि शृणु भैरवि ।
वाङ्माया भुवनेशी च रमा मकरकेतनः

रसाङ्कुशा चतुर्थ्यां च नमोऽन्तो द्वादशार्णकः ।
मन्त्रो रसाङ्कुशायाश्च तव देव्याः प्रकीर्तितः

रसभैरवस्य छन्दोऽनुष्ठुप्प्रकीर्तितः ।
नन्दिकेश ऋषिः प्रोक्तो देवः श्रीरसभैरवः

रं बीजं लं भवेत्कीलं अन्त्यार्णः शक्तिरीरितः ।
रसांकुशायाः स्कन्दस्यार्द्रं बीजं कीलकं रसः

नमः शक्तिरिति ख्यातं रहस्यं मन्त्रमुत्तमं ।
<रसलिङ्गार्चना>
रसलिङ्गार्चनं वक्ष्ये भैरवि शृणु तत्त्वतः

वामपादं पुरस्कृत्य प्रविशेद्यागमन्दिरं ।
आसने मृदुले स्थित्वा शुचिः संयतमानसः

प्राणानायम्य संकल्प्य श्रीगुरुं शिरसि स्थितं ।
शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रशान्तं वरदाभयं

स्मरेत्तन्नाम पूर्वं च तदनुज्ञामवाप्य च ।
दिवि स्थिताश्च ये भूता भूमिस्था विघ्नकारिणः

पाताले ये महाभूताः ते नश्यन्तु शिवाज्ञया ।
अनेनैव च मन्त्रेण दिग्विदिक्ष्वक्षतान्क्षिपेत्

पुष्पमस्त्राय फडिति निक्षिपेदन्तरिक्षके ।
सर्वशत्रुप्रमथनी चेति दक्षिणपार्ष्णिकां

त्रिवारं घातयेद्भूमौ प्राणायामो भवेत्पुनः ।
रसेन्द्रभद्रपीठस्य दक्षिणे चतुरश्रकं

मण्डलं हस्तमात्रं च सार्धं कुर्यात्सुशोभनं ।
त्रिकोणवृत्तषट्कोणचतुरश्रं भवेत्क्रमात्

इन्द्रादिलोकपालांश्च तत्तन्नामपुरःसरं ।
प्रणवादिनमोऽन्तैश्च पूजयेत्कुसुमाक्षतैः

वाङ्मायाकमलाबीजैर्हृदयादीन्प्रपूजयेत् ।
प्राच्यामवाच्यां क्रमशः प्रतीच्योत्तरयोः शिवे

ईशानलासुरमरुत्कोणे नेत्रे प्रपूजयेत् ।
अस्त्रं सर्वासु काष्ठासु चतुर्थ्यन्तं फडन्तकं

छोटिका दर्शयेदष्ट पश्चादाधारमाहरेत् ।
तत्रैवावाहयेदग्निमण्डलं बीजमूलकं

अग्नेर्दश कलास्तत्र या गन्धाक्षतैः क्रमात् ।
ततः पात्रं समादाय भावयेत्सूर्यमण्डलं

मार्तण्डद्वादशकलास्तत्रार्च्याश्चन्दनाक्षतैः ।
गन्धोत्तमान्वितं तोयं पूरयेदर्घ्यपात्रकं

चिन्तयेदैन्दवं बिम्बं तास्तत्र पूजयेत् ।
मध्ये त्रिकोणमालिख्य शक्तिबीजं समुल्लिखेत्

तत्र क्षिपेत्गन्धपुष्पं मूलमन्त्रं त्रिधा जपेत् ।
पूर्वादिदिक्षु चतसृषु चतुःपात्राणि धारयेत्

पूरयेत्पूर्ववत्तानि गन्धपुष्पाक्षतैर्यजेत् ।
प्रोक्षयेन्मूलमन्त्रेण मध्यपात्रोदकेन च

पात्राणि निजगात्राणि पूजाद्रव्याणि सर्वतः ।
स्वागतश्चतुरश्रं च मण्डलं परिकल्पयेत्

पूर्ववत्पञ्चपात्राणि पूरयेच्छुद्धवारिणा ।
निक्षिपेन्मध्यगे सूतं रत्नं दक्षिणके क्षिपेत्

स्वर्णं तद्वामपात्रे च तत्समीपे कुशं न्यसेत् ।
रत्नपात्रसमीपस्थे पात्रे स्यादष्टगन्धकं

प्रतिपात्रे त्रिकोणं च लिखेन्मायासमन्वितं ।
न्यसेद्गन्धाक्षतं पुष्पं त्रिधा मूलेन मन्त्रयेत्

सप्तधा रसपात्रं च मूलमन्त्रेण मन्त्रयेत् ।
रसपात्रोदकेनैव पूजाद्रव्याणि चात्मनः

शरीरमुत्तमाङ्गं च प्रोक्षयेत्पीठदीपकं ।
आसनस्य ऋषिर्मेरुः सुतलं छन्द ईरितं

कूर्मरूपी तु भगवान्देवता परिकीर्तिता ।
पृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता ।
त्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु चासनं ।
अनेनैव तु मन्त्रेण चासने कुसुमं क्षिपेत्

<भूतशुद्धिः>
भूतशुद्धिं प्रवक्ष्यामि पृथ्वी पीता सवज्रका ।
कठिना लंबीजयुता जान्वन्ताङ्गुष्ठमूलतः

ध्येया जान्वादिकट्यन्तं उपर्यस्यार्धचन्द्रका ।
शुभ्रा वं बीजसहिता विचिन्त्या द्रवरूपिका

कट्यादि हृदयान्तं च बहिर्ध्येयस्त्रिकोणगः ।
रं बीजं रक्तवर्णश्च स्वस्तिकेन विभूषितः

हृदादिकण्ठपर्यन्तं वायुः स्मर्योऽञ्जनप्रभः ।
यंबीजसहितो देवि षड्बिन्दुपरिभूषितः

षट्कोणः कर्णदेशाच्च ब्रह्मरन्ध्रान्तमीश्वरि ।
वर्तुलं हंबीजयुतं महाकृष्णं वियत्स्मरेत्

पृथिवीं अप्सु च तास्त्वग्नौ स च वायौ स सोऽम्बरे ।
मेलयित्वा द्वादशान्ते स्थापयेत्परमेश्वरि

यंबीजेनात्मनो देहं मूलाधाराद्विशोषयेत् ।
षडाधाराणि निर्भिद्य यावत्ब्रह्मबिलं प्रिये

रं बीजेन दहेद्देहं सर्वमाप्लावयेत्ततः ।
वंबीजेन द्रवीभूतं ब्रह्मरन्ध्रेन्दुमण्डलात्

स्यन्दमानामृतेनैव तनुमाप्लावयेच्छिवे ।
आकाशाद्वायुमादद्यात्तस्माद्वह्निं समाहरेत्

वह्नेरापः समादेयास्ताभ्यो भूमिं समाहरेत् ।
एवं पञ्च च भूतानि स्वस्वस्थाने नियोजयेत्

वामकुक्षिस्थितं पापपुरुषं कृष्णरूपिणं ।
ध्यायेत्तं निर्गतं देवि खड्गचर्मधरं परं

न्यासं रसाङ्कुशेनैव कृत्वाङ्गुलिहृदादिषु ।
ऐं ह्रीं श्रीं क्ष्मौं क्ष्मं ह्रां ह्रीं ह्रूं ह्रैं ह्रौं ह्रः फट्रसेश्वराय महाकालभैरवाय शिखायै वषट् ।
रौद्ररूपाय कृष्णपिङ्गललोचनाय अवतर २ अवतारय २ जल्प २ जल्पय २ शुभाशुभं कथय २ कथापय २ मम महारक्षां कुरु कुरु कारय २ मम रससिद्धिं देहि देहि १८८८ ।
महाकालभैरवाय हृदयाय नमः ।
पूर्ववन्महाबलभैरवाय शिरसे स्वाहा ।
पूर्ववतघोरभैरवाय शिखायै वषट् ।
पूर्ववत्वज्रवीरभैरवाय कवचाय हुं ।
पूर्ववत्क्रोधभैरवाय नेत्रत्रयाय वौषट् ।
पूर्ववत्कालभैरवाय अस्त्राय फट् ।
एवमङ्गुलिन्यासः ।
प्रतिबीजैः समुच्चार्य चतुर्थं रसांकुशं

हृदादिपञ्चस्थानेषु विन्यसेद्बीजपञ्चकं ।
ततश्चास्त्राय फडिति चोटिकां दिक्षु दर्शयेत्

मातृकां च कलान्यासं पाज्योन्यासं च कोलकं ।
प्रकुर्वीत ततो देवि चान्तर्यजनं आचरेत्

कुम्भकेन हृदम्भोजे सम्फुल्लं विदधाति हि ।
हृत्पद्मकर्णिकायां च रसमूर्तिं च चिन्तयेत्

मानसैर्गन्धपुष्पाद्यैरुपचारैः प्रपूजयेत् ।
स्वदेहं गन्धपुष्पाद्यैरलंकुर्याद्यथासुखं

अन्तर्यजनमेवं स्याद्बहिर्यजनं आचरेत् ।
अस्त्रेण लिङ्गं सम्प्रोक्ष्य लिङ्गशुद्धिं विधाय च

वस्त्रेन तोयेन पूरितां वर्धनीं प्रिये ।
दक्षपार्श्वे संनिवेश्य पूजयेत्तां विधानतः

पीठे सिन्दूररजसा विदध्याच्चतुरश्रकं ।
षट्कोणं विलिखेत्तस्मिनृजुं स्वर्णशलाकया

वसुपत्रं चाष्टपत्रं सचतुर्द्वारभूगृहं ।
चतुरश्रं बहिर्भागे दिक्पालान्पूजयेत्प्रिये

नन्दिनं च महाकालं भृङ्गिं रिटिं महाबलं ।
कुम्भकर्णं च सुग्रीवं भृङ्गकं च दृढायुधं

चतुर्द्वारे तु विन्यस्य द्वौ द्वौ प्रागादिपूजितौ ।
रुक्मं रौप्यं ताम्रसीसं वङ्गकान्तशठं ह्ययः

प्रागादिद्वार्षु सम्पूज्य क्रमाद्द्वे द्वे महेश्वरि ।
भूगृहाभ्यन्तरे प्राच्यां शुक्रमग्नौ ग्रहं यजेत्

दक्षिणस्यां यजेद्रुद्रमासुरे च समीरणं ।
पश्चिमस्यां शिवं वह्निं वायव्यां उत्तरे ह्युमां

यजेत्पावकमैशान्यां ततश्चाष्टदलाग्रके ।
प्रागादौ गन्धकं तालं कासीसं च मनःशिलां

कंकुष्ठं माक्षिकं चैव नृपावर्तं च गैरिकं ।
लेपिका क्षेपिका चैव क्रामिका रञ्जिका तथा

लोहटी बन्धकारी च भूचरी मृत्युनाशिनी ।
विभूतिः खेचरी चैव दश दूत्यः क्रमेण च

पूज्यास्त्वष्टदले पद्मे ह्यूर्ध्वाधस्ताद्दलेषु च ।
माणिक्यमुक्तावैडूर्यनीलगारुडविद्रुमाः

गोमेदः पुष्परागश्च मणयः सर्वसिद्धिदाः ।
द्वितीयवसुपत्रस्य दलाग्रेषु प्रपूजयेत्

अष्टादशभुजा रुद्राः पञ्चवक्त्रास्त्रियम्बकाः ।
चन्द्रार्धशोभिमकुटाः नीलग्रीवा वृषध्वजाः

स्वस्ववर्णधराः सर्वे त्वष्टविद्येश्वरास्तु ते ।
पूजनीया महेशानि द्वितीयेऽष्टदलाम्बुजे

रसकं विमलं ताप्यं चपलं तुत्थमञ्जनं ।
षट्कोणस्य दलाग्रेषु सख्यः स्युः सर्वसिद्धिदाः

वज्रवैक्रान्तवज्राभ्रकान्तपाषाणटङ्कणं ।
भूनागः शक्तयश्चैताः षडस्रेषु प्रपूजयेत्

हिंगुलं सस्यकं चैव शिलाजत्वग्निजारकं ।
तत्कर्णिकायां पूर्वादौ पराशक्तिचतुष्टयं

हिंगुलं मालिनी शक्तिः परा शक्तिश्च सस्यकं ।
शिलाजत्वपरा शक्तिरग्निजारः परापरा

प्रणवादिनमोऽन्तैश्च तत्तन्नामपुरःसरं ।
सचतुर्थ्या यजेदेतान्रसावरणसंस्थितान्

मध्ये तु दिव्यशक्तीनां पूजयेद्रसभैरवं ।
सप्तविंशतिनिष्के तु द्राविते शुद्धहाटके

नवनिष्कं सूतराजं विन्यसेच्चैकमानसः ।
मधूच्छिष्टकृते यन्त्रे लिङ्गाकारे सुलक्षणे

निष्टप्ते हाटके सूतं प्रतप्ते प्रक्षिपेच्छिवे ।
मुहूर्तात्स्वाङ्गशीतं तं रसलिङ्गं पयोऽन्तरे

स्थापयेत्पुनरादाय ह्युपरिस्थं मलं हरेत् ।
संघृष्य च समीकृत्य लिङ्गं संप्रोक्षयेत्ततः

एवं रौप्यादिलोहैर्वा व्यस्तैर्वाथ समस्तकैः ।
अभ्रकादिमसत्त्वैर्वा लिङ्गं कुर्यात्स्वशक्तितः

रसलिङ्गं द्विधा प्रोक्तं सकलं निष्कलं प्रिये ।
पूर्वोक्तं सकलं लिङ्गं निष्कलं केवलो रसः

बुभुक्षूणां हि सकलं निष्कलं मोक्षमिच्छतां ।
रसलिङ्गं हेमबद्धं ब्रह्मविष्ण्वीशवह्नयः

अपूजयन्रूप्यबद्धं गणेशस्कन्दनन्दिनः ।
त्वयाभ्रसत्वसम्बद्धं रसलिङ्गं प्रपूजितं

ताम्रबद्धं रमावाणीकुबेरेन्द्रजलाधिपाः ।
कान्तबद्धं यममरुन्नैरृताः समपूजयन्

वङ्गबद्धं सिद्धसाध्यविद्याधरमहर्षयः ।
नागबद्धं नागवसुगन्धर्वोरगकिन्नराः

तीक्ष्णबद्धं भद्रकालीयक्षभूतपिशाचकाः ।
मुण्डबद्धं च दुर्गाम्बा चाप्सरोगुह्यकासुराः

निष्कलं रसलिङ्गं तु भृङ्ग्याद्या योगिनोऽर्चयन् ।
उक्तानि रसलिङ्गानि मानवाः फलकाङ्क्षिणः

पूजयेयुः प्रयत्नेन नित्यं सर्वार्थसिद्धये ।
उक्तानां रसलिङ्गानां प्राणसंस्थापनं शृणु

प्राणानायम्य विधिवत्प्राणशक्तिं स्मरेच्छिवे ।
शोणिताम्भोधिमध्यस्थरक्ताम्भोजासनां परां

रक्तांबरधरां रक्तां नानारत्नकिरीटिनीं ।
विमलेन्दुकलाजूटां रविवह्नीन्दुलोचनां

कर्णताटङ्ककिरणारुणीकृतकपोलकां ।
श्रीपर्णीकुसुमाकारनासावंशविराजितां

प्रवालपद्मरागाभबिम्बाधरविराजितां ।
कुरुविन्ददलाकारश्लक्ष्णदन्ताभिशोभितां

शङ्खाभिरामकण्ठस्थमुक्ताहारविराजितां ।
अङ्गुलीयककेयूरकटकादिविभूषितां

पाशाङ्कुशेक्षुकोदण्डपुष्पबाणाभयप्रदां ।
रुधिरापूर्णपात्रेण शोभमानकराम्बुजां

पीनस्तनतटोद्भासिहारकुङ्कुममण्डितां ।
काञ्चीमञ्जीरकटकपादाङ्गुलिविभूषितां

प्राणप्रतिष्ठां लिङ्गस्य कुर्वीतैकाग्रमानसः ।
सृणिं मञ्च पाशश्च हंसः सोऽहमिति प्रिये ।
अमुष्य लिङ्गस्य प्राण इह प्राणः ।
अमुष्य लिङ्गस्य जीव इह स्थितः ।
अमुष्य लिङ्गस्य सर्वेन्द्रियाणि वाङ्मनश्चक्षुःश्रोत्रजिह्वाघ्राणा इहागत्य सुखं चिरं तिष्ठन्तु सोऽहं हंसः स्वाहा ।
यरलवशषसहों ।
क्रों ह्रीं आं ।
एतन्मन्त्रं समुच्चार्य प्राणानावाहयेत्प्रिये ।
अस्य श्रीप्राणप्रतिष्ठामन्त्रस्य ब्रह्मविष्णुमहेश्वरा ऋषयः ।
ऋग्यजुःसामानि छन्दांसि ।
श्रीपराशक्तिर्देवता ।
आं बीजं ।
ह्रीं शक्तिः क्रों कीलकं ।
अमुष्य लिङ्गस्य प्राणप्रतिष्ठायां विनियोगः ।
आसनं पूजयेत्पूर्वं गन्धपुष्पाक्षतादिभिः

हां आधारशक्त्यै नमः ।
ह्रीं कूर्माय नमः ।
ह्रूं अनन्ताय नमः ।
ह्रैं पृथिव्यै नमः ।
ह्रौं कन्दाय नमः ।
अङ्कुराय नालाय कर्णिकेभ्यः दलेभ्यः केसरेभ्यः कर्णिकायै तन्मध्ये धर्माय ज्ञानाय वैराग्याय ऐश्वर्याय अधर्माय अज्ञानाय अवैराग्याय अनैश्वर्याय नमः ।
हृदम्भोजस्थितं देवं सह देव्या महेश्वरि ।
आवाहयेत्सावरणं स्वाङ्गशक्तिसमन्वितं

पीठे संस्थापयेल्लिङ्गं मूलेनार्घ्यं कुशोदकैः ।
पाद्यं गन्धोदकैर्दद्याथैमेनाचमनं भवेत्

रत्नोदकैर्भवेत्स्नानं सर्वं मूलेन शाम्भवि ।
एकादशेन रुद्रेण पवमानेन पार्वति

चमकैः पुरुषसूक्तैश्च फलैः पञ्चामृतैरपि ।
नालिकेरेक्षुसलिलैः सुगन्धोदकवारिणा

संस्नाप्य च ततो लिङ्गं पीठे संस्थापयेच्छिवे ।
लिङ्गस्य परितः ओं वामदेवाय नमः ज्येष्ठाय रुद्राय कालाय कलविकरणाय बलाय बलविकरणाय बलप्रमथनाय सर्वभूतदमनाय इत्यष्टासु दिक्षु मनोन्मनाय इति शिवसन्निधौ पुष्पैरभ्यर्च्य ।
ओं ह्रां हृदयाय नमः ।
ओं ह्रीं शिरसे स्वाहा ।
ओं ह्रूं शिखायै वषट् ।
ओं ह्रैं कवचाय हुं ।
ओं ह्रौं नेत्रत्रयाय वौषट् ।
ओं ह्रः अस्त्राय फट् ।
ह्रां ईशानाय नमः ।
ह्रीं तत्पुरुषाय नमः ।
ह्रूं अघोराय नमः ।
ह्रैं वामदेवाय नमः ।
ह्रौं सद्योजाताय नमः ।
मूलमन्त्रेण देवाय दद्यात्पुष्पाञ्जलिं प्रिये

मूलमन्त्रषडङ्गेन न्यासं कुर्याच्छिवस्य च ।
लिङ्गस्य दक्षिणे भागे ऋगादीन्निगमानपि

ब्रह्माणं पृथिवीं तोयं विष्णुं रुद्रं हुताशनं ।
ईश्वरं पवनं चैवमाकाशं च सदाशिवं

श्रीकण्ठममृतांशुं च भैरवं भास्करं तथा ।
परं शिवं परात्मानं पूजयेन्मतिमान्क्रमात्

लिङ्गस्य वामपार्श्वे तु ब्राह्म्यादीः सप्त मातरः ।
महालक्ष्मीं महाकालीं दुर्गां स्कन्दविनायकौ

योगिन्यः क्षेत्रपालाश्च शक्तयश्चादिपीठकाः ।
ओड्याणशक्तिर्जालंध्री तथा पूर्णा गिरिः प्रिये

कामेश्वरीति संपूज्या रुद्रशक्तिः सुरार्चिते ।
लोपामुद्रा कुब्जिका च कालसंकर्षणी तथा

मधुरादिरसा गन्धाः सर्वधान्यानि पार्वति ।
दिव्यौषध्यः सुधा हाला विषं चर्मादिधातवः

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरहङ्कारश्च चेतनः ।
शब्दाद्या विषयाः पूज्या देहाङ्गानि च शाम्भवि

लिङ्गस्य पश्चिमे भागे समुद्राः सरितो नदाः ।
पर्वता मेरुमुख्याश्च भास्कराद्या नव ग्रहाः

ज्योतिश्चक्रं ध्रुवश्चैव शिशुमारः प्रजापतिः ।
कलाः काष्ठाश्च घटिका मुहूर्ताः प्रहरा दिनं

रात्रिः पक्षश्च मासश्च ऋतुकालायनानि च ।
संवत्सरा युगाः कल्पा दिशस्तारास्तिथिः शिवे

पातालानि च नागेन्द्रास्तथा कालाग्निरुद्रकाः ।
यक्षाः पिशाचभूताश्च राक्षसा दनुजास्तथा

गुह्यका दुष्टवेताला राजयक्ष्मादयो गदाः ।
मन्त्राः शस्त्राणि चास्त्राणि सम्पूज्य क्रमशः प्रिये

लिङ्गस्य पूर्वभागे तु संपूज्या गुरुपङ्क्तयः ।
सिद्धाः साध्याश्च मुनयो योगिनो ब्रह्मवादिनः

विद्याधराः किन्नराश्च गन्धर्वश्चाश्विनौ तथा ।
वसवोऽप्सरसां मुख्या शृङ्गारादिरसा नव

गीतं नृत्तानि तद्भेदाः काश्यपाद्यास्तथा दश ।
रुद्राः समनवः पूज्या भास्करा वह्नयस्त्रयः

विश्वे देवाश्च पितरो मातरः पितृदेवताः ।
कुलाचार्या रसाचार्याः पूर्वाचार्याः शिवार्चकाः

मत्स्यादिदशजन्मानि जिनो लोकायतस्तथा ।
नरकाद्याः सर्वलोका गरुडा गरुडाण्डकाः

ब्रह्माण्डाः खेचराः सर्वे भूचराश्च जलेचराः ।
सम्पूज्य देवताः सर्वाः प्रणवादिनमोऽन्तकैः

तत्तन्नामचतुर्थ्यन्तैः पुष्पगन्धाक्षतैः प्रिये ।
देवाय वस्त्रयुगलं उपवीतद्वयं तथा

मधुपर्कं दिव्यगन्धमक्षतान्कुसुमानि च ।
सदा कैतकवर्ज्यानि दिव्यानि विदलानि च

तत्पुष्पाणि च कह्लारकमलोत्पलकैरवं ।
जातीचम्पकपुन्नागपूगनारङ्गकैः

मागधीमाधवीमल्लीयूथिकाप्रभृतीनि च ।
दमनी मरुवं चैव रसेन्द्राय समर्पयेत्

धूपं दशाङ्गं दीपं चापूपान्नं घृतपायसं ।
सषड्रसानि शाकानि शुद्धगन्धोत्तमान्वितं

लेह्यं चोष्यादि नैवेद्यं पारदेन्द्राय दर्शयेत् ।
हस्तप्रक्षालनं देवि दद्याद्गन्धोदकेन च

सुवासितानि पूगानि घनसारयुतानि च ।
अवदातानि साग्राणि नागवल्लीदलानि च

मुक्ताफलोद्भवं चूर्णं ताम्बूलं च समर्पयेत् ।
दर्पणं चामरद्वन्द्वं छत्रं नृत्तं च गीतकं

उपचारेषु सर्वेषु दद्यादाचमनं प्रिये ।
सर्वोपचारान्मूलेन दद्यात्स्तोत्रं जपेच्छिवे

रसेन्द्रभैरवं देवं ध्यात्वा देवीं रसांकुशां ।
माहेश्वरांश्च विनतां गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्

अङ्गुष्ठानामिकाभ्यां च दद्याद्गन्धोत्तमान्वितं ।
बिन्दुमूलेन देवाय देव्यै च गुरुपङ्क्तये

क्रमादावरणस्थेभ्यो देवीभ्योऽपि च तर्पयेत् ।
ह्रीं आनन्दशिवमूर्तिमाराधयामि ।
ह्रीं परानन्दशिवमूर्तिमाराधयामि ।
ह्रीं परापरानन्दशिवमूर्तिमाराधयामि ।
ह्रीं आनन्दसिद्धमूर्तिमाराधयामि ।
ह्रीं परानन्दसिद्धमूर्तिमाराधयामि ।
ह्रीं परापरानन्दसिद्धमूर्तिमाराधयामि ।
क्लीं आनन्दगुरुमूर्तिमाराधयामि ।
क्लीं परानन्दगुरुमूर्तिमाराधयामि ।
क्लीं परापरानन्दगुरुमूर्तिमाराधयामि ।
तेभ्यो दत्त्वा प्रसादं च तैरनुज्ञापितः स्वयं

कुण्डल्यां आत्मतत्त्वं च विद्यातत्त्वं च नाभिगं ।
हृदये शिवतत्त्वं च सर्वतत्त्वं हि तालुगं

त्रितत्त्वं एवं संचिन्त्य प्रसादं च समन्त्रकं ।
ततः प्रज्वलितं स्मृत्वा ज्योतिरन्तर्गतं प्रिये

स्वीकुर्वीत प्रसादं च यथेष्टं सुरसेविते ।
प्रीणन्ति पितरो हर्षान्मूर्छया सर्वदेवताः

अज्ञाना [... औ३ zएइछेन्झ्] वप्रीतिः स एवाहं न संशयः ।
<रसेन्द्रबलिक्रमः>
गन्धोत्तमौदनं शुद्धक्षतजं च घृतं मधु

संयोज्य पञ्चखण्डं च कृत्वा दद्यात्क्रमेण च ।
दक्षिणोत्तरपूर्वासु पश्चिमायां च मध्यमे

तांस्तान्मन्त्रान्समुच्चार्य बलिं दद्यात्ततो नरः ।
प्रणवं मायां कमलां देवीं पुत्रप्रदं ततः

ततो वटुकनाथाख्यं कपिलं जटाभारभासुरं च ततः पिङ्गल त्रिणेत्र इमां बलिं पूजां गृह्ण गृह्ण स्वाहा ।
ओं ह्रीं श्रीं सिद्धयोगिनीभ्यः सर्वमातृभ्यो नमः ।
ओं ह्रीं श्रीं सर्वभूतेभ्यः सर्वभूतपतिभ्यो नमः ।
ओं ह्रीं श्रीं स्थानक्षेत्रपाल इमां बलिं पूजां गृह्ण गृह्ण स्वाहा ।
ओं ह्रीं श्रीं रसेन्द्र क्षेत्रपाल राजराजेश्वर इमां बलिं पूजां गृह्ण गृह्ण स्वाहा ।
बलिं दद्यादिति शिवे सर्वविघ्नोपशान्तये ।
ततश्चाष्टोत्तरशतं जपेन्मूलं रसाग्रतः

ततः स्तोत्रं जपेद्देवि रसभैरवतुष्टये ।
संतुष्टाः सर्वदेवाः स्युः तुष्टे तु रसभैरवे

अयं नित्यार्चनविधिः प्रोक्तः सर्वत्र दुर्लभः ।
<पारदपूजाफलम्>
विद्धि मां पारदं देवि तत्स्मर्ता मत्समः प्रिये

पारदस्त्वधिको मत्तो मदीयत्वाच्च सारतः ।
रसस्य स्मरणं पुण्यं दर्शनं स्पर्शनं तथा

पूजनं भक्षणं दानं षोढा पुण्यमुदीरितं ।
सात्त्विकं राजसं चैव तामसं त्रिविधं वपुः

सात्त्विकं मुक्तिदं शुभ्रं बालं द्विभुजमण्डितं ।
पूर्णपात्रं सूक्ष्मदण्डं द्विनेत्रं किङ्किणीस्रजं

राजसं भुक्तिदं रक्तं किरीटशशिशेखरं ।
चतुर्भुजं च तरुणं नीलकण्ठं त्रिलोचनं

सर्वैश्वर्यप्रदं ध्यायेत्शूलपात्रवराभयं ।
तामसं कृष्णवर्णं च ज्वलदूर्ध्वशिरोरुहं

अष्टादशभुजं त्र्यक्षं पूर्वोक्तं चिन्तयेद्रसं ।
सर्वसिद्धिप्रदं देवि सर्वकामफलप्रदं

स्मरणं रसराजस्य सर्वोपद्रवनाशनं ।
हृदम्भोजस्थितं ध्यायेन्नश्यन्त्येनांसि भैरवि

दर्शनं पारदेन्द्रस्य हन्ति पापं त्रिकालजं ।
सेतुकेदारपर्यन्तदिव्यलिङ्गौघदर्शने

यत्पुण्यं लभते मर्त्यः तत्कोटिगुणितं भवेत् ।
पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु सागरान्तेषु दर्शनात्

स्नानपानादिभिः पुण्यं तत्कोटिगुणितं भवेत् ।
गोहत्यानियुतं देवि भ्रूणहत्याशतानि च

ब्रह्महत्यासहस्राणि नश्यन्ति रसदर्शनात् ।
गवां कोटिप्रदानेन स्वर्णकोटिशतेन च

अश्वमेधसहस्रेण यत्पुण्यं तच्च दर्शनात् ।
रसस्य स्पर्शनं हन्यादगम्यागमनं प्रिये

परद्रव्यापहारं च पापं प्राणिवधार्जितं ।
सप्तद्वीपे धरण्यां च पाताले गगने दिवि

यान्यर्चयति लिङ्गानि तत्पुण्यं रसपूजया ।
स्वायंभुवेषु लिङ्गेषु दिव्येषु कृतपूजया

यत्पुण्यं रसलिङ्गस्य पूजया तत्फलं भवेत् ।
योगिनोऽष्टाङ्गनिरता यत्पदं ब्रह्मवादिनः

तत्पदं समवाप्नोति रसलिङ्गस्य पूजया ।
कुंकुमागरुकस्तूरीकर्पूरान्तर्गतं रसं

मूर्छितं रसलिङ्गाय दद्यादिष्टार्थसिद्धये ।
भक्षणाद्रसराजस्य सर्वपापं विनश्यति

अनादिमायामलिनमात्मानं च विशोषयेत् ।
भवरोगं हरेच्छीघ्रं त्रितापं च विनाशयेत्

रसराजस्य दानेन चतुरब्ध्यन्तमेदिनीं ।
महामेरुसमं स्वर्णं दत्त्वा यत्तत्फलं भवेत्

ब्रह्मरूपी शुद्धरसो विष्णुरूपी स मूर्छितः ।
भस्मीकृतो रुद्ररूपी बद्धः सूतः सदाशिवः

कामरूपी जलूकाभः कालरूपी च दोषवान् ।
मूर्छितो भस्मितो बद्धः पारदेन्द्रो महेश्वरि

व्याधिमृत्युदरिद्रत्वं हरतेऽसौ कृपाकरः ।
<रसेन्द्रस्तोत्रम्>
ददासि त्वं रसेन्द्राशु शब्दस्पर्शनधूमतः

स्वर्णमर्बुदकोट्यन्तं त्राहि खेचरसिद्धिद ।
नमस्ते कालकालाय नमः सर्वगुणात्मने

वलीपलितनाशाय महावीर्यप्रदायिने ।
नमः शस्त्रास्त्रहन्त्रे च मायाम्भोनिधिपारद

पारदेन्द्र नमस्तुभ्यं कामिनीकेलिमन्मथ ।
सुधारूप त्रिदोषघ्न नमस्ते षड्रसात्मने

घनत्वात्पृथिवीरूप द्रवत्वाज्जलरूपिणे ।
तेजोऽधिकत्वात्तेजस्विन्चाञ्चल्याद्वायुरूपिणे

सूक्ष्मत्वाद्रसरूपाय नमस्ते भूतरूपिणे ।
नमस्ते योगयोग्याय प्रसीदामरवन्दित

वेदगोद्विजराजेन्द्रगुरुवीरादिहिंसया ।
सम्भूतक्षयकुष्ठादीन्रोगान्हरसि पावन

नष्टेन्द्रियार्थानज्ञानान्त्राता त्वमसि पारद ।
सर्वौषधीभ्योऽप्यधिको ह्यणुमात्रोपयोगतः

एकोऽपि सर्वदोषघ्नोऽरुचिनाशन ते नमः ।
त्वया सृष्टा महेन्द्राद्याः सुरा ब्रह्मादयः कलाः

चन्द्रार्कग्रहनक्षत्रशिवभैरवशक्तयः ।
ज्ञानाज्ञानगुणा लोका गन्धर्वोरगराक्षसाः

दिव्यौषधानि सर्वाणि सर्वसिद्धिकराण्यपि ।
सूतेन्द्र भवतः श्रीमन्कलां नार्हन्ति षोडशीं

प्रत्यक्षशम्भो सूतेन्द्र किमन्यैर्भवति स्थिते ।
अणिमादिगुणोपेते नानासिद्धिप्रदायके

योगिनो हेममुख्यानि लोहान्यक्षयतां सदा ।
अमृतत्वं प्राप्नुवन्ति सेवया तत्र कोज्वल

दृश्यादृश्यस्वरूपं त्वां भोगमोक्षप्रदं परं ।
यो न जानाति सूतेन्द्र स मां वेत्ति कथं नरः

गुरुर्माता पिता भ्राता धनं विद्या गतिः सुहृत् ।
रस त्वमेव भूतानां त्वत्तः कोऽन्यो हितंकरः

रसेन्द्र तव योगे च शास्त्रे स्तोत्रे रसायने ।
यस्तु भक्तियुतो लोके स एवाहं न संशयः

ब्रह्मज्ञानेऽपि निष्णातो यस्त्वां निन्दति पारद ।
त्याज्योऽसौ सर्वलोकेषु नैवाहं रक्षितुं क्षमः

यस्त्वां नास्तीति च वदेत्तस्य सिद्धिर्न कुत्रचित् ।
यस्त्वामस्तीति च वदेत्तस्य सिद्धिर्भवेत्सदा

रसेन्द्रं यस्तु लोकेऽस्मिन्कुलीनो वाधमान्वयः ।
संस्कृतं कुरुते सूत त्वामष्टादशकर्मभिः

स पुण्यः स व्रती धन्यः स श्लाघ्यः स च बुद्धिमान् ।
स पुमान्स च सर्वज्ञः स सिद्धः स च दैवतं

तत्कुलं पावनं भूमिः पुण्या राजा जयान्वितः ।
तत्पुरं सोत्सवं नित्यं कृतार्था च तदम्बिका

तस्य संदर्शनं पुण्यं स्पर्शनं भाषणं तथा ।
प्रत्यक्षादिप्रमाणेन पारद त्वं सदाशिवः

त्वत्तो देहादि लोहानि वज्रत्वं यान्ति हेमतां ।
रसेन्द्र त्वत्प्रसादेन मानिन्यो मृगलोचनाः

चक्रवाकसमोत्तुङ्गपीनवृत्तस्तनोज्ज्वलाः ।
चञ्चला मन्मथासक्ता विद्रुमाधरशोभिताः

शुकतुण्डप्रतीकाशवक्रतीक्ष्णनखाङ्कुराः ।
शिरीषमालासुभुजाः चम्पकस्रक्समप्रभाः

निम्ननाभिसमुद्भूतरोमराजिविराजिताः ।
सर्वाङ्गसौष्ठवाः कान्ताः स्निग्धा वश्या भवन्ति च

सूतेन्द्र शुष्ककाष्ठानां राशिमग्निर्यथा दहेत् ।
तथैव जन्मदारिद्र्यमृत्युदुःखमहामयान्

जारणार्थेऽग्निमध्ये त्वां धारयेत्कति वासरान् ।
तावत्कल्यसहस्राणि शिवलोके सुखं वसेत्

तव कार्येषु सूतेन्द्र किंचिद्द्रव्यं व्ययेन्नरः ।
तेषां ददासि तद्वित्तं कोटिकोटिगुणाधिकं

परमा पारदी विद्या सर्वलोकेषु दुर्लभा ।
भोगमोक्षप्रदा पुण्या पुत्रारोग्यप्रवर्धनी

ये त्वां निन्दन्ति सूतेन्द्र मार्जालखरवायसाः ।
जम्बूका ऋषभाः श्वानः क्लीबान्धबधिरा जडाः

मूकाः कुब्जाः पङ्गवश्च व्यङ्गा वन्ध्याश्च रोगिणः ।
कैवर्ताः पापकर्माणो जायन्तेऽनेकजन्मसु

भवतो निन्दकैः सार्धं भाण्डपक्वान्नमिश्रणं ।
यः कुर्यादासनं शय्यां भोजनालापसंगतिं

स पापिष्ठो भवेत्त्याज्यः सर्वधर्मबहिष्कृतः ।
इति स्तोत्रं मया प्रोक्तं पारदेन्द्रस्य भैरवि

यः पठेत्शृणुयाद्भक्त्या त्रिसन्ध्यं रससिद्धये ।
ब्रह्महत्यादिपापैश्च पातकैरुपपातकैः

त्रिकर्मकलिभिर्देवि मुच्यते नात्र संशयः ।
घोरे युद्धे महारण्ये दिग्भ्रमे शत्रुसंकटे

नदीप्रतरणे देवि चोरव्याघ्रादिसङ्कटे ।
जपेत्स्तोत्रमिदं देवि ध्यात्वा श्रीरसभैरवं

इति स्तुत्वा सूतराजं सर्वं कर्म समर्पयेत् ।
रसो दाता रसो भोक्ता रसः कर्ता च कारणं

रसो होता च हव्यं च सर्वव्यापी रसः सदा ।
अनेनैव च मन्त्रेण रसेन्द्राय समर्पयेत्

ततो न्यासं च मूलेन कुर्याद्ध्यात्वा च पूर्ववत् ।
संहारमुद्रां कृत्वाथ वहेन्नद्यां रसेश्वरं

हृत्पद्मे स्थापयेद्देवं साङ्गावरणशक्तिकं ।
शिवोऽहमिति सद्भावं चिन्तयेद्रसदेशिकः

पूजास्थानं च संमार्ज्य प्रोक्षयेदुदकेन च ।
ततो होमालयं प्राप्य समाचम्य च देशिकः

शालायामग्निदिग्भागे योनिकुण्डे त्रिमेखलं ।
दर्भैः प्रागुदगग्रैश्च परिस्तीर्णं यथाविधि

न्यासं मूलेन संकल्प्य प्राणायामं विधाय च ।
पञ्चभूसंस्कृतं कृत्वा स्वस्त्रिया वा द्विजेन वा

आनीय वह्निं निक्षिप्य कुण्डे प्रज्वालयेत्ततः ।
वह्निं पिङ्गजटाजूटं त्रिनेत्रं शुक्लवाससं

रक्ताम्भोजस्थितं देवं माल्याभरणभूषितं ।
सप्तहस्तं चतुःशृङ्गं द्विशीर्षं च त्रिपादकं

त्रिधा बद्धं च ऋषभं शक्त्याद्यायुधधारिणं ।
ध्यात्वा तस्यार्घ्यपाद्यादि कुर्यात्सर्वोपचारकं

गन्धाक्षतसुपुष्पैश्च पूजयेज्जातवेदसं ।
तस्मिन्नावाहयेद्देवं संचिन्त्य रसभैरवं

न्यासं देवस्य कुर्वीत मूलमन्त्रेण होमयेत् ।
तिलाज्यव्रीहिभिर्मन्त्रं शतमष्टोत्तरं प्रिये

अष्टाविंशति वा कुर्यात्मूलात्पूर्वाहुतिं हुनेत् ।
प्राणायामं ततो न्यासं कृत्वा च हृदि धारणं ।
एवं नित्यार्चनविधिः प्रोक्तस्तव सुरार्चिते

âक्, १, ३
<रसदीक्षाक्रमः>
अथ दीक्षां प्रवक्ष्यामि सर्वसिद्धिप्रदायिनीं ।
सा च पञ्चविधा प्रोक्ता समयादिविभेदतः

समया प्रथमा दीक्षा साधकाख्या द्वितीयका ।
निर्वाणाख्या तृतीया च चतुर्थ्याचार्यसंज्ञका

पञ्चमी सिद्धसंज्ञा च प्रायशो दुर्लभा नृणां ।
पूर्वोक्तलक्षणोपेतः शिष्यो भक्तिनतः शुचिः

गुरुं प्रणम्य चाष्टाङ्गं स्तुत्वा च बहुधा ततः ।
अनुगृह्णीष्व मे दीक्षामिति विज्ञापयेद्गुरुं

दीक्षां च विधिवत्प्राप्य शिष्यः सर्वार्थदृग्भवेत् ।
<दीक्षायोग्याः शुभतिथ्यादयः>
अश्विनीमूलरेवत्यो मृगः पुण्यः पुनर्वसुः

रोहिणी श्रवणो मैत्रं हस्तः स्यादुत्तरात्रयं ।
मघाश्विनी श्रेष्ठतमा दीक्षाकर्मणि तारकाः

तृतीया पञ्चमी चैव सप्तमी च चतुर्दशी ।
अष्टमी पौर्णमासी च दशमी च त्रयोदशी

एतास्तु तिथयो मुख्याः सौम्येन्दुगुरुभार्गवाः ।
आदित्य इति वारेषु रसदीक्षा सुशोभना

<समयादीक्षाक्रमः>
शुक्लपक्षे सुयोगे च करविष्टिविवर्जिते ।
चन्द्रताराबलोपेतविषुवायनसंक्रमे

ग्रहणे शिवरात्रे च जन्मर्क्षे सुमुहूर्तके ।
शुभग्रहे सिद्धयोगे दद्याद्दीक्षां गुरूत्तमः

रसशालां प्रविश्याथ सर्वोपकरणोज्ज्वलां ।
पुष्पमालासमाकीर्णामुत्तोरणपताकिनीं

नित्यपूजाग्निकार्यं च कृत्वा दीक्षाक्रमं भजेत् ।
देवस्य दक्षिणे पार्श्वे विस्तरे तण्डुलान्श्रितान्

चतुरश्रं च तन्मध्ये क्षिपेत्प्रस्थं सुतण्डुलं ।
तदूर्ध्वं विन्यसेत्कुम्भं सितसूत्रेण वेष्टितं

वासोभ्यां वेष्टितं सूतपञ्चरत्नसमन्वितं ।
पञ्चमृत्पल्लवत्वग्भिः पावितं जलपूरितं

दूर्वागन्धोत्तमतिलहेमदर्भाक्षतान्वितं ।
शिवसंज्ञमिदं कुम्भं शिवरूपं विचिन्तयेत्

तद्वामभागे संस्थाप्य वर्धनीसंज्ञकं घटं ।
शक्तिरूपं च पूर्वोक्तसर्वद्रव्यसमन्वितं

परितः सर्वतोभद्रं श्रीगौरीतिलकं लिखेत् ।
नन्द्यावर्तं स्वस्तिकं च पञ्चवर्णविराजितं

प्रक्षाल्य पादौ पाणी च समाचम्य गुरूत्तमः ।
निजासनं समासाद्य प्राणायामत्रयं तथा

शिष्यस्यास्यायुरारोग्यसंपत्संतानवृद्धये ।
मुक्तये चाष्टसिद्ध्यै च संकल्प्याभ्यर्चयेच्छिवं

गन्धपुष्पाक्षैर्धूपैर्दीपैर्नैवेद्यदर्शनैः ।
शिवकुम्भं वर्धनीं च पूजयेत्सोपचारकं

रसाङ्कुशीं मूलमन्त्रं प्रजपेच्च सहस्रकं ।
तद्दशांशं हुनेत्कुण्डे त्रिकोणे लक्षणान्विते

फलं त्रिमधुसंयुक्तं ततो गन्धोत्तमान्वितं ।
क्रमादावृतिदेवांश्च चतुर्थ्यां स्वस्वनामकं

स्वाहान्तं प्रणवादिं च समुच्चार्य हुनेद्धविः ।
शिवत्रयं पुरा देवि ततः सिद्धत्रयं यजेत्

ततो गुरुत्रयं देवि कुलवृद्धान्गुरूत्तमः ।
योगिनीं पूजयित्वा तु लब्धानुज्ञो गुरुस्ततः

स शक्तिमानन्दशिवमूर्तिमाराधयामि च ।
तथा परानन्दशिवमूर्तिमाराधयामि च

एवं त्रिसिद्धमूर्तिं च श्रीबीजसहितं यजेत् ।
एवं त्रिगुरुमूर्तिं च मारबीजयुतं यजेत्

तत्त्वत्रयं गृहीत्वा च पुनर्न्यासं समाचरेत् ।
स्वयं शिवतनुर्भूत्वा शिवोऽहमिति भावयेत्

हृष्टं शक्तियुतं शिष्यं शिवद्रष्टा विलोकयेत् ।
स्ववामपार्श्वे संस्थाप्य तन्मूर्धनि विनिक्षिपेत्

मूलाभिमन्त्रितं भस्म तन्नेत्रं वस्त्ररोधितं ।
कृत्वा तन्मूर्ध्नि संप्रोक्ष्य शिववर्धनिवारिणा

त्रिधा स्वदक्षिणे हस्ते शिवं सावरणं यजेत् ।
विज्ञेयः शिवहस्तोऽयं भवपाशनिकृन्तनः

अङ्कुशीमूलमन्त्रं च त्रिवारं च समुच्चरेत् ।
शिष्यदक्षिणकर्णे च कुर्यान्मन्त्रोपदेशकं

पूर्वं गणपतेर्मन्त्रं क्षेत्रपालमनुं ततः ।
ऋषिस्तु गणकश्छन्दो न्यृचिद्गायत्रिका स्मृतं

देवो गणपतिर्ज्ञेयो न्यासं बीजाक्षरेण च ।
आदिवर्गतृतीयार्णं सार्धचन्द्रं गणाख्यकं

पतिं चतुर्थ्या संयुक्तं नमोऽन्तं मनुमुच्चरेत् ।
पाशाङ्कुशं मोदकं च बिभ्राणं स्वविपाणकं

गजाननं प्रवालाभं मकुटेन्दुकलाधरं ।
तुन्दिलं गणनाथं च ध्यात्वा लक्षं जपेन्मनुं

दशांशं तर्पणं होमं सगुडं सतिलं हुनेत् ।
कषबिन्दुयुतं क्षेत्रपालं च सचतुर्थिकं

नमोऽन्तं मनुमुच्चार्य न्यासं बीजाक्षरेण च ।
छन्दः पङ्क्तिर्मुनिर्ज्ञेयो भृगुर्देवश्च भैरवः

चतुर्भुजं शूलपात्रवरदाभयशोभितं ।
कालाम्बुदनिभं नागभूषणं किङ्किणीस्रजं

त्रिनेत्रं वक्रदंष्ट्रं च ध्यात्वा लक्षं जपेन्मनुं ।
दशांशं तर्पणं होमं पायसं त्रिमधुप्लुतं

हुनेदिति समादिश्य सामयाचारिकं भजेत् ।
देवतापरिचर्यां च शुश्रूषां च गुरोः कुरु

अतन्द्रितो जपं कुर्यात्शास्त्रश्रवणमादरात् ।
पूर्वोक्ताचारमार्गेण निरतो भव संततं

प्रह्वः कृताञ्जलिर्भूत्वा करिष्यामि तथा प्रभो ।
धन्योऽहं कृतकृत्योऽस्मि श्रीनाथ त्वत्प्रसादतः

इति विज्ञापयेच्छिष्यः समयाचारबृंहितः ।
प्रातस्तरां समुत्थाप्य गुरूंश्च शिरसि स्मरेत्

निवेद्यावश्यकं कर्म स्नातः संध्यां समाचरेत् ।
नद्यास्तीर्थे तटाके वा पुष्करिण्यां शुचौ जले

उपस्पृश्य च संकल्प्य नित्यतर्पणमाचरेत् ।
आदौ शिवत्रयं विघ्ननाथं क्षेत्राधिपं हरिं

ब्रह्माणं भास्करादींश्च ग्रहान्दुर्गां च मातृकाः ।
भैरवानसिताङ्गादीन्ततः सिद्धत्रयं वदेत्

आदिनाथं मीननाथं गोरक्षं कोङ्कणेश्वरं ।
जालन्ध्रेशं कन्धनीशं ओड्डीशं चिञ्चिणीश्वरं

चौरङ्गिं एतान्नाथाख्यान्नव संतर्पयेत्ततः ।
चौरङ्गिं चर्पटिं घोडाचूलिं रामद्वयं ततः

भोलगोविन्दसिद्धं च व्याडिं नागार्जुनं तथा ।
कोरण्डं शूर्पकर्णं च मुक्तायीं रेवणं तथा

सिद्धं कुक्कुरपादं च शूर्पपादं कणैरिकं ।
सिद्धं किङ्किणिकाख्यं च सिद्धान्षोडश तर्पयेत्

ततो गुरुत्रयं तर्प्य मातरं पितरं गुरुं ।
आचार्यं भ्रातरं मित्रं तर्प्य चान्यान्कुलोद्भवान्

तर्पयेद्विधिनाचम्य देवताराधनं ततः ।
नद्यास्तीरे तटाके वा गोष्ठे देवालये तथा

शुचिस्थले वा संस्तीर्य सैकतं वर्तुलाकृतिं ।
आवाहयेद्दिनाधीशं पाटलं शिवरूपिणं

द्विनेत्रपद्मयुगलधारिणं द्विभुजं परं ।
रक्तस्रगम्बरालेपभूषापद्मासनोज्ज्वलं

ध्यात्वार्चयेद्रक्तपुष्पैस्ततो विघ्नेशभैरवौ ।
ध्यात्वा पूर्वोक्तवत्तौ द्वौ रक्तपुष्पैः समर्चयेत्

अष्टाङ्गदण्डप्रणतिं कुर्यात्द्वादशवारकं ।
पुनः संस्थापयेत्स्वान्ते सेवायै स्वगुरोर्व्रजेत्

इत्युक्ता समया दीक्षा साधका कथ्यतेऽधुना ।
<साधकदीक्षा>
समयाचारनिरतं सच्छिष्यं पक्वमानसं

दीक्षयेत्सुदिने लग्ने दीक्षया साधकाख्यया ।
कुर्यान्नैमित्तिकीं पूजां शिष्यमावाहयेद्गुरुः

स्वयं शिवतनुः शिष्यं गौरीगर्भगतं स्मरेत् ।
भूमौ विभूतिं संस्तीर्य तस्मिन्कोणत्रयं लिखेत्

तत्रोपवेश्य शिष्यं च बन्धयित्वा विलोचने ।
गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनं ततः

जातकर्म च दीक्षाङ्गं नामधेयं च कल्पयेत् ।
व्रतकर्मणि सम्प्रोक्ष्य मूलमन्त्रेण भस्मना

गौरीपुत्रं भावयित्वा तस्य दीक्षां प्रकल्पयेत् ।
शिवदृष्ट्या विलोक्यामुं शिवभस्म च मूर्धनि

निधाय मूलमन्त्रं च पूजयेद्दशवारकं ।
तस्य दक्षिणकर्णे च उपदिश्याद्दशाक्षरं

<रसगायत्री>
रसेन्द्रभैरवं मन्त्रं गायत्रीं रससंज्ञिकां ।
स बिन्दुहुतभुग्बीजं रसेन्द्रस्य पदं ततः

भैरवं च चतुर्थ्यन्तं कर्मास्त्रं च दशांशकं ।
वह्निबीजं दीर्घयुक्तं करन्यासं समाचरेत्

अघोराख्य ऋषिश्छन्दो विराड्देवो महेश्वरः ।
पूर्वसेवाजपं लक्षं दशांशं होमतर्पणं

तिलाज्यव्रीहिभिः कुर्याद्धोमं निश्चलमानसः ।
पूर्वोक्तां रसगायत्रीं जपेल्लक्षं च तर्पणं

हुनेद्दशांशमाज्येन सतिलव्रीहिभिः प्रिये ।
दद्याच्छिष्यायाक्षमालां रसलिङ्गं रसागमं

पूर्वोक्ताचारवान्भूत्वा रसलिङ्गं समर्चयेत् ।
स्वशास्त्रार्थावगमनं कुर्यात्सूतेन्द्रसंस्कृतिं

गुरुसेवारतं नित्यं शिष्यमाज्ञापयेदिति ।
शिष्यो बद्धाञ्जलिर्नम्रस्तवाज्ञां आचराम्यहं

इत्युक्ता साधका दीक्षा निर्वाणाख्या प्रशस्यते ।
<निर्वाणदीक्षा>
कृतनित्यक्रियः पूर्वं कृतनैमित्तिकार्चनः

पूर्ववच्छिवकुम्भादि वर्धनीं स्थापयेत्क्रमात् ।
स्ववामे भस्म संस्तीर्य षट्कोणं भूगृहं लिखेत्

शिष्यं संवेश्य कुम्भस्थजलैः संप्रोक्षयेद्गुरुः ।
मूलाभिमन्त्रितं भस्म तस्य मूर्ध्नि निक्षिपेत्

गन्धपुष्पाक्षतं दद्यात्बध्नीयाद्दक्षिणे करे ।
कङ्कणं चरणाङ्गुष्ठब्रह्मरन्ध्रान्तमानकं

सूत्रं तन्मूलमन्त्रेण मन्त्रितं सुरभीकृतं ।
शिवहस्तं च तन्मूर्ध्नि निधाय गुरुसत्तमः

रसांकुशां द्वादशार्णां उपदिश्यान्मनुं परं ।
रसभैरवदैवत्यं दद्याच्छिष्याय देशिकः

ऋषिश्छन्दो देवता च न्यासं पूर्वोक्तवत्प्रिये ।
तर्पणं चाथ होमं च ध्यानं कुर्याच्च पूर्ववत्

उत्थाय च गुरुं नत्वा बहुशः स्तोत्रमुच्चरेत् ।
गुरुः शिष्याय वै दद्याद्व्याघ्रचर्मासनं च यत्र

भस्त्रिकां वस्त्रसम्पूर्णां दद्याद्भैषज्यभस्त्रिकां ।
रसागमं पाठयित्वा भव शिष्य चिकित्सकः

रुद्ररूपी भवान्जातः सर्वभूतहितो भव ।
इत्यादिशेद्गुरुः शिष्यं शिष्यो हृष्टमनास्ततः

कृतकृत्योऽस्मि पूतोऽस्मि तीर्णसंसारसागरः ।
इति विज्ञापयेच्छिष्यः स्तुत्वा च बहुधा गुरुं

प्रोक्ता निर्वाणदीक्षेयं अथाचार्याभिषेचनं ।
<आचार्यदीक्षा>
निर्वाणदीक्षितस्यास्य शिष्यस्यापि महात्मनः

आचार्यदीक्षां कुर्वीत यथावद्गुरुसत्तमः ।
यथा निर्वाणदीक्षायास्तथा सर्वं प्रकल्पयेत्

विशेषाच्छिववर्धन्योः पुरतः स्थापयेद्घटं ।
रूप्यगन्धादिलोहाशादिव्यौषधगणान्वितं

शिवकुम्भवदन्यच्च सर्वमस्मिन्विनिक्षिपेत् ।
गुरुकुम्भं जपेत्स्पृष्ट्वा मूलमष्टोत्तरं शतं

गुरुकुम्भमिमं विद्धि गुरुमन्त्रेण पूजयेत् ।
आवाहनासनार्घ्याद्यैरुपचारैश्च षोडशैः

शिवादिपङ्क्तिं तत्रैव पूजयेद्गुरुणा सह ।
यथापूर्वं समासीनं शिष्यं चैकाग्रमानसं

पूर्ववच्छिववर्धन्योरम्बुना परिषेचयेत् ।
पूर्ववच्छिवहस्तं च मूलमन्त्रोपदेशकं

कृत्वा तदुत्तमाङ्गे च गुरुपङ्क्तिं गुरुं तथा ।
आवाहनाद्यैः सम्पूज्य गन्धस्रग्दीपकैः

फलगन्धोत्तमोपेतैर्नैवेद्यैः पूजयेत्क्रमात् ।
गुरुः कुम्भजलैः कुर्यात्प्रोक्षणं पञ्चपल्लवैः

मूलमन्त्रेण शतधा शिवपङ्क्त्या त्रिसप्तधा ।
तथैव सिद्धपङ्क्त्या च गुरुपङ्क्त्या तथैव च

शिष्याय गुरुभक्ताय शक्तियुक्ताय धीमते ।
हारकेयूरकटकमुद्रिकामकुटानि च

वाहनासनसच्छत्रचामरव्यजनानि च ।
मणिकुण्डलयुग्मं च भूत्याढ्यं पात्रमक्षयं

सशिरस्त्राणमुष्णीषं पट्टकूर्पासमुत्तमं ।
योगपट्टं योगदण्डं तथैवोड्याणबन्धनं

दद्यात्तस्मै तथैवाज्ञां त्वमाचार्योऽसि संप्रति ।
ईश्वरोऽस्यद्य धन्योऽसि सर्वेषां देशिको भव

रसागमानां दिव्यानां व्याख्याता भव तत्त्ववित् ।
इत्यादिशेद्गुरुः शिष्यं प्रणतं गुरुवत्सलं

इति चाचार्यदीक्षेयं सिद्धदीक्षाद्य कथ्यते ।
<सिद्धदीक्षा>
नवं सप्तरात्रं वा पञ्चरात्रं त्रिरात्रकं

वीराः शक्तियुताः पूज्याः एकविंशति चान्वहं ।
तत्संख्या योगिनः पूज्याः कुमाराः कन्यकाः स्त्रियः

गन्धपुष्पाक्षतैः पुष्पैः फलगन्धोत्तमार्पणैः ।
तोषयित्वा प्रदद्याच्च वस्त्राभरणदक्षिणाः

अथासनसमासीनं शिष्यं भक्तियुतं शुचिं ।
स्पृष्ट्वा कराभ्यां तच्छीर्षं दक्षिणे श्रवणे मनुं

वह्निं सबीजं शीतांशुं सविसर्गं च दीक्षयेत् ।
मूलाधारात्समुद्भूतं रेफं वह्निशिखोपमं

षडाधाराम्बुजं तीर्त्वा ब्रह्मरन्ध्रान्तगं स्मरेत् ।
ब्रह्मरन्ध्राद्द्रवीभूतं सकारं सोमरूपिणं

आप्लावयन्तं सर्वाङ्गं सिद्धः संचिन्तयेन्मनुं ।
उच्छ्वासनिश्वासभवं संहारस्थितिकारणं

ज्ञात्वेत्थं मनसा नित्यं सर्वमन्त्रात्मकं सदा ।
सर्वदेवमयं पुण्यं सर्वसिद्धिप्रदायकं

जीवतो मुक्तिदं शुद्धं शिवशक्त्यात्मकं परं ।
रसमन्त्रमिमं विद्धि चाग्नीषोमात्मकं भज

एकविंशतिसाहस्रषट्शताधिकसंख्यकं ।
प्रवर्तितं दिवारात्रं मनस्तत्र निधेहि च

मन्त्रस्यास्य ऋषिर्जीवश्छन्देत्युक्ताः प्रकीर्तिताः ।
रसो देवस्तु रं बीजं सं शक्तिस्तु प्रकीर्तितः

रेफदीर्घयुतं कुर्यात्कराङ्गन्यासमाचरेत् ।
ध्यायेद्धृदम्बुजे देवि कोटिसूर्येन्दुसन्निभं

शुद्धस्फटिकसंकाशं रसं संसारपारदं ।
एवं निष्कलरूपं तं ध्यात्वा तन्मयतां व्रजेत्

<निष्कलरसस्तोत्रम्>
त्वं रसस्त्वं शिवस्त्वं हि शक्तिस्त्वं भैरवेश्वरः ।
त्वं ब्रह्मा त्वं हि रुद्रश्च सूर्यस्त्वं शीतदीधितिः

त्वं भूस्त्वं सलिलस्त्वं च वह्निस्त्वं च सदागतिः ।
त्वं व्योम त्वं पराकाशः त्वं जीवस्त्वं परा गतिः

त्वं सिद्धस्त्वं प्रबुद्धस्त्वं सुगन्धस्त्वं च मन्मथः ।
त्वं लोकपालस्त्वं तारा मातृकास्त्वं गजाननः

त्वं स्कन्दस्त्वं गुरुस्त्वं च त्वं सर्वजनकः शुचिः ।
त्वं यज्वा त्वं हरिस्त्वं च त्रेताग्निस्त्वं च ऋत्विजः

येन त्वमर्च्यसे तेन पूजिताः सर्वदेवताः ।
त्वयि तुष्टे च संतुष्टा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

त्वत्पादोदकपानेन सर्वतीर्थफलं लभेत् ।
यस्त्वां पश्यति सद्भक्त्या तं आलोकयते शिवः

यस्त्वां संकीर्तयेत्तस्य सर्वमन्त्रफलं भवेत् ।
यत्र त्वं क्षणमात्रे च पुण्यक्षेत्रं तदुच्यते

त्वं यं पश्यति सिद्धेन्द्र स ब्रह्मा विष्णुरीश्वरः ।
यत्र भुङ्क्षेऽन्नकवलं तत्र त्रैलोक्यमति हि

येन त्वं ध्रियसे नाथ त्वयायं स्त्रियतेक्षणं ।
स एव चित्सदानन्दः परमात्मा ध्रुवं भवेत्

एवं निश्चितचित्तस्य सिद्धस्य तव योगिनः ।
वर्णाश्रमसदाचाराः कृत्याकृत्यविवेकतः

पापं पुण्यं सुखं दुःखं शीतमुष्णं प्रियाप्रिये ।
स्नानास्नानं हानिवृद्धी शुद्धाशुद्धं भयाभयं

ग्राह्याग्राह्यं क्षुधा तृष्णा न किंचिदिह विद्यते ।
स्वेच्छाहारविहारश्च सुखी संहृष्टमानसः

निर्ममः सर्वकार्येषु कलत्रादिषु बन्धुषु ।
एवमाचार्यवचनमङ्गीकृत्य च दीक्षितः

अद्य प्रभृति वन्द्यस्त्वं मा कुरु प्रणतिं क्वचित् ।
मत्समानोऽसि सिद्धोऽसि जीवन्मुक्तोऽसि संप्रति

इत्युक्त्वाचार्यवर्योऽपि सिद्धमालिङ्ग्य च क्षणं ।
सिद्धदीक्षेयमाख्याता शिवसायुज्यदायिनी

दुर्लभा सर्वतन्त्रेषु तव प्रीत्या प्रकाशिता ।
देवीत्थमेव मन्तव्यं दुर्लभं समयेषु च

âक्, १, ४
<रससंकाराः>
श्रीभैरवी ।
रससंस्कारमीश त्वं यथावत्कथयस्व मे ।
श्रीभैरवः ।
अष्टादश स्युः संस्कारा रसस्य परमेश्वरि

तान्सिद्धसाधकाभ्यर्च्ये यथावत्कथयामि ते ।
अथादौ स्वेदनं कर्म द्वितीयं मर्दनं प्रिये

मूर्छा तृतीयमुत्थानं चतुर्थं पातनं शिवे ।
पञ्चमं रोधनं षष्ठं नियामं सप्तमं स्मृतं

दीपनं चाष्टमं देवि नवमं चानुवासनं ।
दशमं चारणं देवि जारणं रुद्रसंख्यकं

गर्भद्रुतिर्द्वादशी स्यात्बाह्यद्रुतिस्त्रयोदशी ।
चतुर्दशं स्याद्रागाख्यं सारणा दशपञ्चमी

अनुसारणा षोडशी च विख्याता प्रतिसारणा ।
सप्तदशी चाष्टदशं वेधनं देहलोहयोः

<रससंस्कारप्रकारः>
अथ वक्ष्यामि संस्कारान्रसराजस्य पार्वति ।
लिङ्गस्य दक्षिणे भागे लिखेत्षट्कोणमण्डले

तद्बहिश्चाष्टपत्रं च कमलं चतुरश्रकं ।
दिग्द्वारशोभितं तस्य कर्णिकायां न्यसेच्छिवे

ताम्रजं कान्तजं वापि खल्वं तु स्वर्णरेखितं ।
तन्मध्ये रसराजं तु पलानां शतमात्रकं

तदर्धं वा तदर्धं वा क्षिप्त्वा भक्त्या प्रपूजयेत् ।
साधको रसराजस्य ततः संस्कारमाचरेत्

<स्वेदनम्, धान्याम्लसन्धानप्रकारः>
यवगोधूमकलममाषमुद्गचणादिभिः ।
श्यामाककोद्रवाद्यैश्च नानाधान्यैश्च निस्तुषैः

धान्यं चतुर्गुणजले मृद्घटे निक्षिपेत्प्रिये ।
प्राप्नोति यावदम्लत्वं तावद्यत्नेन रक्षयेत्

तन्मध्ये हंसपादीं च मीनाक्षीं द्विपुनर्नवां ।
चित्रकं भृङ्गराजं च विष्णुक्रान्तां शतावरीं

सर्पाक्षीं गिरिकर्णीं च मुण्डीं च सहदेविकां ।
त्रिफलां खण्डशः कृत्वा सर्वानेतान्विनिक्षिपेत्

धान्यस्य च चतुर्थांशान्धान्याम्लमिदमुत्तमं ।
स्वेदनादिषु कार्येषु पारदस्य विशिष्यते

आतप्ते कान्तजे खल्वे रसराजं विनिक्षिपेत् ।
चूर्णं च गृहधूमं च चित्रकं त्रिफलां गुडं

दग्धोर्णामिष्टकां कन्यां लवणं बृहतीद्वयं ।
मागधीं राजिकां चैव वन्ध्यां कर्कोटकीं तथा

एतान्कलांशान्सूतस्य तस्मिन्क्षिप्त्वा विमर्दयेत् ।
दत्त्वा दत्त्वाथ धान्याम्लमेवं कृत्वा दिनत्रयं

सम्यक्सोष्णारनालेन रसं प्रक्षालयेत्प्रिये ।
पटुं राजीं त्रिकटुकं मूलकं चित्रकं वरां

पुनर्नवां मेषशृङ्गीं मेघनादं दुरालभां ।
आर्द्रकं रजनीं नागबलां च नवसारकं

समं धान्याम्लकैः पिष्ट्वा श्लक्ष्णं वस्त्रे प्रलेपयेत् ।
यावदङ्गुलिमात्रं च तस्मिन्पूर्वरसं क्षिपेत्

तद्बद्ध्वा ताम्रजे पात्रे क्षिप्त्वा धान्याम्लपूरिते ।
घटे दोलाख्ययन्त्रे च स्वेदयेत्तमहर्निशं

तमुद्धृत्य पुनः सोष्णैरारनालैः शरावके ।
प्रक्षालयेत्सूतराजमेवं कुर्यात्त्रिसप्तधा

प्रस्वेदितं सूतराजं ततः संमर्दयेत्प्रिये ।
<मर्दनम्>
अथातो मर्दनं कर्म वक्ष्यामि शृणु भैरवि

चूर्णादिपूर्ववद्द्रव्यं विशालां राजवृक्षकं ।
अङ्कोलं कृष्णधुत्तूरं त्रिकटुं च समं समं

सर्वं सूतकलांशं च तप्तखल्वे रसं क्षिपेत् ।
मर्दयेत्पूर्वधान्याम्लैर्दिवारात्रं पुनश्च तं

क्षालयेन्मृण्मये पात्रे ततः सोष्णारनालकैः ।
मर्दनं क्षालनं चैवमेकविंशतिवासरं

एवं विमर्दितं सूतं समादायाथ मूर्छयेत् ।
अभ्रजीर्णोऽथवा बीजजीर्णः सूतोऽपि मर्द्यते

चूर्णादिपूर्वद्रव्यैश्च रागान्गृह्णाति निर्मलः ।
<मूर्च्छा>
अथ मूर्छां प्रवक्ष्यामि शृणु त्वं सावधानतः

राजिका मेषशृङ्गी च चित्रकं च फलत्रयं ।
क्षीरकन्दं सूरणं च सर्पाक्षी काकमाचिका

नीला वचा बला कन्या कृष्णोन्मत्तस्तथाकुली ।
श्वेतापराजिताङ्कोलं गोजिह्वा गरुडी तथा

एतेषां स्वरसैर्मर्द्यो रविक्षीरेण पारदः ।
व्यस्तानां वा समस्तानां रसैरेषां दिनावधि

मर्दयेत्तप्तखल्वे च मूषायां तं रसं क्षिपेत् ।
निरुध्य भूधरे यन्त्रे विपचेत्तं पुनः प्रिये

राजिकाद्यौषधभवै रसैस्त्रिः सप्तवासरं ।
मर्दनं भूधरे पाकं कुर्यात्संमूर्छितो रसः

भवेत्तदुत्थानविधिं प्रकुर्वीत सुरार्चिते ।
<उत्थापनविधिः>
एवं संमूर्छितं सूतं क्षालयेत्कांजिकेन च

सोष्णेन वारिणा वापि सूतमुत्थापयेत्प्रिये ।
पातनायन्त्रयोगे वा रसस्योत्थापनं भवेत्

<पातनम्>
पातनं त्रिविधं प्रोक्तं रसराजस्य पार्वति ।
ऊर्ध्वपातमधःपातं तिर्यक्पातनमुच्यते

<ऊर्ध्वपातनविधिः>
रसस्य पातनं वक्ष्ये पाठा ब्राह्मी च चित्रकं ।
शाङ्गेरी काकमाची च मण्डूकी गिरिकर्णिका

कुमारी च जया भृङ्गी गोजिह्वा शङ्खपुष्पिका ।
भूपाटली च निर्गुण्डी काकजङ्घा शतावरी

आर्द्रकं देवदाली च तिलपर्णी च नीलिका ।
आरग्वधः क्षीरकन्दमङ्कोलो देवदारु च

एषां रसैः समस्तानां व्यस्तानां वा दिनं रसं ।
मर्दयेत्तप्तखल्वे तत्शुल्बं सूतचतुर्थकं

तं पिष्ट्वा पातयेद्यन्त्रे ह्यूर्ध्वपातनके दिनं ।
ऊर्ध्वलग्नं रसं शुद्धं तमादायाथ मर्दयेत्

पूर्वोदितौषधरसैः पूर्ववत्शुल्बसंयुतं ।
पातयेन्मर्दयेदेवं सप्तधैवं पुनः पुनः

ऊर्ध्वपातनसंशुद्धं पारदं पातयेदधः ।
<अधःपातनविधिः>
अथाधःपातनं वक्ष्ये त्र्यूषणं लवणं वरां

चित्रकं राजिकां शिग्रुं सर्वं सूतसमं क्षिपेत् ।
मर्दयेत्तप्तखल्वे च रसं धान्याम्लकेन च

तत्कल्केन लिपेदूर्ध्वं भाण्डं सम्यक्निरोधयेत् ।
ऊर्ध्वभाण्डस्य पृष्ठे तु दद्याल्लघुपुटं ततः

इत्यधःपातनं कुर्यात्सप्तवारं पुनः पुनः ।
अधःपातनशुद्धस्य तिर्यक्पातनमाचरेत्

<तिर्यक्पातनविधिः>
वक्ष्यामि तिर्यक्पतनं सूतं धान्याभ्रकं समं ।
धान्याम्लैर्मर्दयेद्यामं तिर्यक्पातनयन्त्रके

चण्डाग्निना पचेदेवं सप्तवारं पुनः पुनः ।
एवं त्रिधा पातितं च ततः सूतं निरोधयेत्

अभ्रकं वाथ गन्धं वा माक्षिकं विमलामपि ।
स्वर्णं वा रजतं वापि कान्तं वा तीक्ष्णमेव वा

प्रत्येकं शोधितं देयं ताम्रवत्पादमात्रकं ।
पाठादिकरसैः कुर्यान्मर्दनं पातनं क्रमात्

यद्यद्द्रव्यान्वितः सूतस्तत्तद्द्रव्यगुणप्रदः ।
पातने ताम्रयोगेन नागवङ्गौ त्यजेद्रसः

अथवा दीपिकायन्त्रे शुद्धः स्यात्पातितो रसः ।
<निरोधनम्>
कदर्थितो भवेत्सूतः स्वेदाद्यैः पञ्चकर्मभिः

आप्यायनार्थं सूतस्य कर्म कुर्यान्निरोधनं ।
अथ कर्म निरोधाख्यं पेषयेल्लवणं जलैः

स्थालीमध्ये रसं क्षिप्त्वा तदूर्ध्वं लवणं क्षिपेत् ।
किंचिज्जलं च निवपेत्तं शरावेण रोधयेत्

कुर्यात्सम्यक्सन्धिलेपं तदूर्ध्वं च पुटेल्लघु ।
एवं निरोधनं कर्म विदध्यात्सप्तधा प्रिये

आप्यायितो भवेत्सूतोऽनेन षण्डत्ववर्जितः ।
निरोधकर्मसिद्धोऽसौ वीर्यवान्सुनियम्यते

<नियामनम्>
अथो नियामनं कर्म कथयामि वरानने ।
यवचिञ्चा क्षीरकन्दं सर्पाक्षी पटु भृङ्गराट्

वन्ध्या कर्कोटकी निम्बः सर्वं धान्याम्लपेषितं ।
कृत्वालोड्यारनालेन तद्द्रवैः स्वेदयेद्दिनं

यन्त्रे नियामके सप्तवासरं तं च दीपयेत् ।
<दीपनम्>
अथातो दीपनं कर्म वदामि तव पार्वति

स्वर्णपुष्पी च मरीचं त्रिक्षारं पञ्चपुष्पिका ।
भूखगः पञ्चलवणं राजिका शिग्रुमूलकं

कासीसं विजया कन्या पातालगरुडी कणा ।
क्षीरकन्दं च कर्कोटी गिरिकर्णी जया मधु

चित्रकं काकजङ्घा च सर्वमम्लगणेन च ।
कल्कयेत्पारदं तेन मर्दयेत्तद्द्रवैरपि

डोलायन्त्रे पचेदेकदिनमेवं च सप्तधा ।
मर्दनं पाचनं कुर्यात्ग्रासार्थी दीपितो रसः

एवं प्रदीपितं सूतं शुद्धं तमनुवासयेत् ।
<अनुवासनम्>
अथानुवासनं कर्म मृत्पात्रे दीपितं रसं

क्षिप्त्वा जम्बीरजद्रावैस्तीव्रघर्मेऽनुवासयेत् ।
एवं सप्तदिनं कुर्यात्ततश्चारणमाचरेत्

नवभिः स्वेदनाद्यैश्च शुद्धः स्यात्कर्मभिः प्रिये ।
पारदः सर्वरोगघ्नः सप्तकञ्चुकवर्जितः

श्रीभैरवी ।
स्वेदनादीनि कर्माणि श्रुतानि वद शङ्कर ।
त्वत्प्रसादादसंदेहं संशृण्वे चारणादिकं

श्रीभैरवः ।
साधु पृष्टं महाभागे शृणु तच्चारणादिकं ।
<चारणविधिः>
अथाभ्रचारणं कर्म वक्ष्यामि परमेश्वरि

समुखे वा निर्मुखे वा रसे वा वासनामुखे ।
गगनं चारयेद्गर्भपिष्टिग्रासक्रमैः क्रमात्

<समुखचारणम्>
अत्रादौ कथ्यते देवि समुखं चारणं स्फुटं ।
समुखो ग्रसति ग्रासं निर्मुखो ग्रसनाक्षमः

तस्मात्परं रसेन्द्रस्य मुखीकरणमाचरेत् ।
<प्रथमो मुखीकरणप्रकारः>
इष्टकामध्यभागे तु गम्भीरं वर्तुलं समं

गर्तं कृत्वा तत्र सूतं प्रक्षिपेदनुवासितं ।
निरुन्ध्यात्स्वच्छवस्त्रेण रसस्य दशमांशकं

गन्धं तदूर्ध्वं निक्षिप्य शरावेण निरोधयेत् ।
तत्पृष्ठेऽल्पपुटं दद्यात्गन्धे जीर्णे पुनः पुनः

क्षिप्त्वा क्षिप्त्वा शतगुणं चारयेत्पातयेदिति ।
चतुर्गुणे सान्द्रवस्त्रे गालयेत्तं रसेश्वरं

वेणौ क्षिप्त्वा निरुध्यास्यं पचेद्गोमूत्रपूरिते ।
भाण्डे त्रिसप्तदिवसं पुनस्तं तप्तखल्वके

जम्बीरमातुलुङ्गाम्लवेतसैर्भूखगैस्त्र्यहं ।
भूनागैश्च त्र्यहं मर्द्यं तं पश्चादिष्टकोदरे

एकैकं गर्तमादद्याद्धान्याभ्रं गन्धकं तथा ।
प्रत्येकं दशनिष्कं च यामं जम्बीरमर्दितं

अनेन लेपयेद्गर्तद्वयं एकेष्टकान्तरे ।
गर्ते क्षिप्त्वाथ तं तं विंशन्निष्कं तदूर्ध्वतः

अपरां इष्टकां दद्यात्तत्सन्धिं लोणमृत्स्नया ।
दृढं लिप्त्वाथ दीपाग्नौ पचेत्सप्तदिनावधि

इष्टकां स्वाङ्गशीतां तां अवतार्य हरेद्रसं ।
किट्टहीनं पुनरपि कुर्यादित्थं त्रिवारकं

एवं कृते रसेन्द्रस्य सुखं स्याद्देवसंज्ञकं ।
<द्वितीयो मुखीकरणप्रकारः>
पुनरन्यं प्रवक्ष्यामि मुखीकरणमुत्तमं

रसेन्द्रं जीविभूनागसमं संमर्दयेत्त्र्यहं ।
तत्क्षिपेत्भूलतालिप्तमूषायां संनिवेशयेत्

तदूर्ध्वं भूलताकल्कं क्षिप्त्वा रुद्ध्वा विशोषयेत् ।
आर्द्रगोमयलिप्तां तां पादमग्नां निवेशयेत्

तद्गर्ते च पुटं देयं तुषकारीषवह्निना ।
दिनान्ते तत्समुद्धृत्य पूर्ववन्मर्दयेत्पचेत्

त्रिंशद्वारं पुनः कुर्यादित्थं वह्निमुखो रसः ।
ग्रसते गुह्यसूतोऽयं सर्वसिद्धिप्रदो भवेत्

<तृतीयो मुखीकरणप्रकारः>
पुनरन्यं प्रवक्ष्यामि मुखीकरणमुत्तमं ।
गोमूत्रपूरिते भाण्डे डोलायन्त्रे पचेद्रसं

त्रिः सप्तवारं सम्यक्च रन्ध्रितं वेणुनालके ।
मुखं भवति सूतस्य चारणार्हं वरानने

<चतुर्थो मुखीकरणप्रकारः>
इष्टकाद्वयमध्ये च गर्तं तु चतुरङ्गुलं ।
दशनिष्कं शुद्धगन्धं धान्याभ्रं दशनिष्ककं

जम्बीरनीरैः संमर्द्य यामं कल्केन तेन च ।
गर्तद्वयं समांशेन लिप्त्वा गर्ते विनिक्षिपेत्

वासितं रसराजं तं विंशन्निष्कं तदूर्ध्वतः ।
इष्टकामपरां न्यस्य श्लक्ष्णमृल्लवणैर्दृढं

लेपयेदथ दीपाग्निमधः प्रज्वालयेत्प्रिये ।
अनुस्यूतं सप्तरात्रं स्वाङ्गशीतं समुद्धरेत्

किट्टं विहाय तं सूतं पूर्ववच्च त्रिवारकं ।
कुर्यादेवं हि सूतस्य मुखं भवति शोभनं

<निर्मुखचारणाप्रकारः>
दिव्यौषधिप्रभावेन रसश्चरति निर्मुखः ।
अथवा वज्रवैक्रान्तस्पर्शादभ्रादिकं चरेत्

पारदस्य चतुःषष्टिनिष्कं वैक्रान्तभस्म च ।
चतुर्निष्कं वज्रभस्म निष्कं दिव्यौषधिद्रवैः

सर्वं सप्तदिनं मर्द्य स रसोऽभ्रादिकं चरेत् ।
<वासनामुखचारणम्>
गन्धकं जारयेत्सूते दोलाख्ये पूर्वभाषिते

यन्त्रे च षोडशगुणं रसः स्याद्वासनामुखः ।
<अभ्रकाभिषेकः चारणीयाभ्रकस्य संस्कारः>
चारणार्हाभ्रकस्याहं अभिषेकं वदामि ते

<प्रथमः प्रकारः>
मृतमभ्रं तु रुधिरैः क्षारैर्जलकणैरपि ।
सृष्टित्रयैस्तुम्बुरुभिर्मर्दयेदम्लवर्गकैः

सप्ताहं तच्चरेत्सूतः समुखो निर्मुखोऽथवा ।
<द्वितीयः प्रकारः>
मृतमभ्रं च कदली मूलकं च शतावरी

पुनर्नवा मेघनादो यवचिञ्चा च शिग्रुकः ।
सूरणं च रसैरेषां मर्दयेद्भावयेत्प्रिये

सप्ताहं तच्चरेत्सूतः समुखो निर्मुखोऽथवा ।
<तृतीयः प्रकारः>
शुल्वपात्रे तु लवणसर्जिटङ्कणभूखगान्

क्षिप्त्वारनालं त्रिदिनं कुर्यात्पर्युषितं यथा ।
तस्मिन्नागं तु विद्राव्य ढालयेच्छतधा प्रिये

रौप्यकर्मणि वङ्गस्य तद्द्रवैर्भावयेद्घनं ।
सप्ताहं तच्चरेत्सूतः समुखो निर्मुखोऽथवा

<चतुर्थः प्रकारः>
धान्याभ्रमर्कक्षीरेण मर्दयेदेकवासरं ।
निरुध्य संपुटे पच्यात्कपोताख्ये पुटे पुनः

चतुर्वारं पुटेदेवं मर्दयेच्च पुनस्तथा ।
रम्भाद्रवैस्त्रिधा मर्द्यं मूलकस्य द्रवैस्त्रिधा

काकमाची मेघनादो मत्स्याक्षी च पुनर्नवा ।
अपामार्गश्चित्रकं च विदारी भृङ्गराण्मुनिः

चतुर्वारं पचेदेवं मर्दयेच्च पुनस्तथा ।
एतैरेकैकधा मर्द्यं पुटपाकं पृथक्पृथक्

तदभ्रकं भावयेच्च मुसली यवचिञ्चिकाः ।
तण्डुली कदली शिग्रुर्वरी चार्कः पुनर्नवा

एकैकैश्च द्रवैर्भाव्यमेकैकं दिवसं पृथक् ।
तदभ्रकं पारदेन्द्रश्चरत्येव सुरार्चिते

<पञ्चमः प्रकारः>
धान्याभ्रं रविदुग्धेन मर्दयेद्याममात्रकं ।
तदभ्रं संपुटे रुद्ध्वा कपोताख्यपुटे पचेत्

वारांश्चतुर्दशैवं स्यात्ततो रम्भार्कपीलुकाः ।
नागवल्ली च मुसली कुबेराक्षी च शिग्रुकः

तुम्बी तुम्बुरुरङ्कोलबलापामार्गकाः प्रिये ।
गृहीत्वैषामेकरसं सव्योषं च सकांजिकं

भाण्डमध्ये विनिक्षिप्य डोलायन्त्रे पचेत्त्र्यहं ।
पूर्वाभ्रं च ततस्तस्मात्समुद्धृत्याथ साधयेत्

टङ्कणं तुवरी सिन्धुकासीसं च समं समं ।
अभ्रकस्य दशांशं तु सर्वमेतद्विमर्दयेत्

तदभ्रकं चरेत्सूतः समुखो निर्मुखोऽथवा ।
<षष्टः प्रकारः>
मुण्डीद्रवे तु शतधा द्रुतं नागं प्रढालयेत्

तद्द्रवेण च धान्याभ्रं मर्दयेत्संपुटे क्षिपेत् ।
रुद्ध्वा पचेत्कपोताख्ये पुटे चैवं तु सप्तधा

आर्द्रकस्य द्रवैरेवं सप्तधा चित्रकद्रवैः ।
तत्समं गन्धकं दत्त्वा मर्दयेद्भावयेत्क्रमात्

प्रागुक्तमुण्डीस्वरसैर्बीजपूररसेन च ।
स्तन्यैरेकदिनं भाव्यं तदभ्रं च चरेद्रसः

एवं सर्वाणि बीजानि सत्त्वं चाभ्रकस्य च ।
स्वर्णादिसर्वलोहानि सत्वानि विविधानि च

द्वन्द्वानि सर्वरत्नानि यद्यत्स्याच्चारणार्हकं ।
तत्तत्पिष्ट्वाभ्रवत्कार्यं तत्तच्चरति पारदः

<सप्तमः प्रकारः>
तिलपर्णीरसैः पिष्ट्वा धान्याभ्रं पुटयेत्त्रिधा ।
सप्तधा भावयेदस्य मर्दनेन च पारदः

पिष्टतां याति सहसा गगनं चरति क्षणात् ।
<अष्टमः प्रकारः>
त्रिक्षारं पञ्चलवणं काङ्क्षी कासीसटङ्कणं

भूखगं हेममाक्षीकं सौराष्ट्री वत्सनाभकं ।
तुवरी वेतसाम्लं च सर्वमेतत्समांशकं

तत्समांशं तु धान्याभ्रं धान्याम्लैर्मर्दयेद्दिनं ।
अर्कक्षीरं भृङ्गराजो मेघनादः पुनर्नवा

मूलकं चित्रकं रंभा काकमाची शतावरी ।
अपामार्गस्तालमूली विदारी तण्डुली मुनिः

मीनाक्षी शिग्रु बृहती कुमारी यवचिञ्चिका ।
बला तुम्बी कुबेराक्षी व्योषं तुम्बुरुपीलुनी

अङ्कोलः फणिवल्ली च सर्वमेतत्समांशकं ।
संपेष्य कल्कयेद्देवि धान्याम्ले तच्चतुर्गुणे

द्रुतं नागं शतं वारान्क्षिपेत्तस्मिन्पुनः पुनः ।
कल्कद्रवेण पूर्वाभ्रं यामं संमर्दयेद्दृढं

कपोताख्ये पुटे पच्यादेवं विंशतिवारकं ।
तत्तुल्यं गन्धकं दत्त्वा पूर्वोक्तैरौषधद्रवैः

सस्तन्यैर्बीजपूरोत्थैर्द्रवैर्भाव्यं त्रिवासरं ।
एतदभ्रं तु सूतस्य चारणे परमं हितं

द्वंद्वितं व्योमसत्वं च बीजानि विविधानि च ।
हेमादिसर्वलोहानि रत्नानि विविधानि च

द्वंद्वितं वज्रबीजं च चारणायां विधीयते ।
समस्तमेतत्पूर्वोक्तप्रकारेणैव कारयेत्

तदा रसेन्द्रश्चरति तत्सर्वं चारणोचितः ।
<नवमः प्रकारः>
पात्रे तु कासीसं कांक्षी माक्षीकगन्धकं

क्षारत्रयं पञ्चलोणं अम्लयुक्तं क्षणं क्षिपेत् ।
दिव्याभिषेकयोगोक्तं शतधा ढालयेदहिं

वङ्गं वानेन वस्तूनि चारणार्हाणि भावयेत् ।
वरी पुनर्नवा रंभा गवाक्षी यवचिञ्चिका

शिग्रुका मेघनादश्च रसैरेषां विभावयेत् ।
वज्राभ्रकं क्रमेणैव सप्ताहं सुरवन्दिते

तदभ्रकं नागवल्ल्या कोबेर्या शिग्रुकस्य वा ।
बाणाङ्कोलबलारंभास्फोतानां पीलुकस्य वा

अलम्बुषाहिमरुचामुसलीतुम्बुरोरपि ।
अथवा खरमञ्जर्यास्तिक्तशाकस्य वा प्रिये

एकेनैषां रसेनैव व्योषसर्षपसंयुतं ।
स्विन्नं त्रिदिवसं कुर्यात्तस्मिन्टङ्कणसैन्धवं

कासीसं तुवरीं क्षिप्त्वा पूर्वाभिषवयोगतः ।
एतदभ्रं चरेत्सूतः समुखो निर्मुखोऽथवा

तदभ्रकप्रभावेन गोलकः सिद्धिदो भवेत् ।
<दशमः प्रकारः>
धान्याम्लैरम्लवर्गैश्च स्वेदयेदभ्रकं दिनं

ततः स्नुक्क्षीरतो मर्द्यं कपोताख्ये पुटे दहेत् ।
मुनित्रयं मेघनादं रम्भाकन्दं च मूलकं

मत्स्याक्षी शृङ्गिवेरं च काकमाची पुनर्नवा ।
अपामार्गस्त्वरूपूगश्चैतेषां तु रसेन च

एकैकेन पुनर्दद्यादेकैकं पूर्वमभ्रकं ।
डोलायन्त्रे स्नुहीक्षीरयुक्तमेकदिनं पचेत्

ततश्छायागते शुष्के घनेऽस्मिन्नवसारकं ।
निम्बं वचां च कासीसं चणकाम्लं पृथक्पृथक्

अभ्रस्य षोडशांशं च निक्षिपेत्ताम्रभाजने ।
घर्षयेत्तच्चरेत्सूतो लोहपात्रस्य योगतः

<एकादशः प्रकारः>
धान्याभ्रं मर्दयेत्सोमवल्लीतोयैर्दिनं दृढं ।
पुटेदेवं त्रिधा पश्चात्सोमवल्ल्या रसेन च

भावयेत्सप्तधा देवि रसश्चरति तद्घनं ।
<द्वादशः प्रकारः>
सारनाले तु शतधा निषिच्य तमनेन च

शतधा प्लावयेदभ्रं ताम्रवासनया सह ।
खलल्यां तच्चरेत्सूतो नात्र कार्या विचारणा

<गन्धकभावना>
चारणार्थस्य गन्धस्य भावनां शृणु पार्वति ।
सौराष्ट्रं चाजमोदं च सर्जीं सीसमेव च

मर्दयेच्छिग्रुतोयेन गन्धकं तेन भावयेत् ।
सप्ताहं मर्दितं गन्धं चारयेत्पारदस्य च

रागं धत्ते रसेन्द्रस्य बीजानां पाकजारणे ।
पक्षच्छेदे रसेन्द्रस्य श्रेष्ठः स्यात्सर्वकर्मणि

पलाशपुष्पस्वरसैः शाकवृक्षच्छदद्रवैः ।
विष्णुक्रान्ताद्रवैर्गन्धं भावयेत्सप्तवासरं

तं गन्धं चारयेत्सूते इष्टकायन्त्रयोगतः ।
<अम्रचारणे श्रेष्ठा दिव्यमूल्यः>
अथाभ्रचारणे श्रेष्ठा दिव्यमूलीर्वदामि ते

वज्री रंभा हंसपदी चिञ्चिका व्याघ्रपादिका ।
मण्डूकी बृहती पुङ्खा कुमारी लाङ्गली तथा

सर्पाक्षी चाग्निधमनी शङ्खपुष्पीन्द्रवारुणी ।
षण्डजारी च कर्कोटी विख्याता दिव्यमूलिका

<गन्धकाभ्रकचारणम्>
अथातश्चारणं कर्म प्रवक्ष्यामि समासतः ।
धान्याभ्रकं द्रुते गन्धे समं क्षिप्त्वा नियोजयेत्

ख्यातो गन्धाभ्रयोगोऽयं श्रेष्ठश्चारणकर्मणि ।
समुखं निर्मुखं वापि पारदं दशनिष्ककं

गन्धाभ्रयोगनिष्के द्वे पिष्टं कुर्याद्यथा तथा ।
तं पिष्टं नागपिष्ट्याथ समया परिवेष्टयेत्

हेमकर्मणि वङ्गस्य पिष्ट्या रजतकर्मणि ।
ताम्रपिष्ट्या देहसिद्धौ वेष्टयेत्परमेश्वरि

तां पिष्टिं विद्रुते गन्धे विपचेद्दिवसत्रयं ।
तां पिष्टिं दीपिकायन्त्रे पाचयेत्पातयेदधः

तं रसं पूर्ववत्पिष्टिं कुर्याद्वेष्टनवर्जितां ।
त्रिदिनं विद्रुते गन्धे विपचेत्पातयेदधः

तं रसं तप्तखल्वे तु चतुःषष्टिगुणं क्षिपेत् ।
भागैकमभिषिक्ताभ्रं मर्द्यं दिव्यौषधैर्दिनं

तत्क्षिपेच्चारणायन्त्रे जम्बीररससंयुते ।
तीव्रातपे दिनं स्थाप्यं सूतश्चरति तद्घनं

एवं पुनः पुनर्गर्भपिष्टीग्रासक्रमात्मकं ।
पत्त्राभ्रचारणं प्रोक्तमेवं सत्वाभ्रचारणं

एवं कुर्याद्यथाशक्यं चारणं परमेश्वरि ।
रसेऽभ्रं चारयेत्पूर्वं चतुःषष्टितमांशकं

द्वात्रिंशत्तमभागं स्यात्तदेतत्षोडशांशकं ।
अष्टमांशं चतुर्थांशं द्वितीयांशं समं क्रमात्

द्विगुणं चतुर्गुणं चाष्टगुणं षोडशकं गुणं ।
द्वात्रिंशद्गुणमेवं स्यात्चतुःषष्टिगुणं क्रमात्

पक्षच्छेदस्त्वदोषत्वं लघुता ग्रासयोग्यता ।
मुखिताग्निसहत्वं च व्यापित्वं गतिहीनता

रसेन्द्रस्यानवस्थत्वं च भवेदभ्रकचारणात् ।
<जारणा>
यस्याहमपि तुष्टः स्यां तस्य सूतेन्द्रजारणे

मतिर्भवेन्न सन्देहो जारणा भुक्तिमुक्तिदा ।
दुर्लभा जारणा देवि विना भाग्यं न लभ्यते

जारणा द्विविधा बालजारणा वृद्धजारणा ।
<जारणे क्रमः>
गगनं जारयेत्पूर्वं सर्वसत्वान्यतः परं

द्वंद्वानि सर्वलोहानि पक्वबीजानि भैरवि ।
पद्मरागादिरत्नानि जारयेच्च यथाक्रमं

<जारणाय अभ्रकसत्वनिर्माणप्रकारः, प्रथमः प्रकारः>
जारणार्हं व्योमसत्वं रसराजस्य वक्ष्यते ।
धान्याभ्रकं च विधिवन्मारयेद्वज्रसंज्ञकं

अभिषेकं पूर्ववत्स्यात्तस्मिन्ताप्यं दशांशकं ।
पञ्चमाहिषगव्यश्च मर्दयेत्कर्षसन्निभाः

कुर्वीत वटिकाः कोष्ठीयन्त्रे सत्वं विपातयेत् ।
सत्वस्य च चतुर्थांशं ताप्ये मूषागतं धमेत्

एवं कृत्वा चतुर्वारं तत्सत्वं रसजारणे ।
रसायने च भैषज्ये श्रेष्ठं सकलकर्मणि

<द्वितीयः प्रकारः>
मृताभ्रं तच्चतुर्थांशं नागं तत्पादमाक्षिकं ।
पञ्चभिर्माहिषैर्गव्यैः पातयेत्सत्त्वमुज्ज्वलं

तत्सत्वं तच्चतुर्थांशं माक्षिकं तत्समां शिलां ।
धमेत्प्रलिप्तमूषायां सत्वं स्याद्धेमसन्निभं

एवं कुर्याच्चतुर्वारं तत्सत्वं ग्रसते रसः ।
<तृतीयः प्रकारः>
मृताभ्रकं षोडशांशं तच्चतुर्थांशकं त्रपु

तत्समं तालकं क्षिप्त्वा पञ्चमाहिषगव्यतः ।
सत्त्वं निपातयेत्तच्च चतुर्थं हरितालकं

क्षिप्त्वा क्षिप्त्वा चतुर्वारं तत्सत्वं ग्रसते रसः ।
<चतुर्थः प्रकारः, अभ्रकसत्त्वमृदूकरणम्>
वज्रमूषागतं कृत्वा घनसत्वं च तत्समं

कचं च टङ्कणं क्षिप्त्वा रुद्ध्वा तीव्राग्निना धमेत् ।
तत्क्षिपेदम्लवर्गेण चिञ्चाबीजं स्नुहीदलं

पिष्ट्वा तस्मिन्पुनस्तद्वत्काचटङ्कणयोगतः ।
धमेदेवं सप्तवारं सेचनं च पुनः पुनः

तदभ्रसत्त्वं शुभ्रं स्यान्मृदु स्याच्चारणोदितं ।
<पञ्चमः प्रकारः>
रसेन्द्रं टङ्कणं ताप्यं भागैकैकं पृथक्पृथक्

त्रिभागं शोधितं नागं मृताभ्रं दशभागकं ।
यवक्षारं च दग्धोर्णां सर्जक्षारं च गुग्गुलुं

अजापञ्चाङ्गसंयुक्तं अम्लमूत्रगणैर्युतं ।
मर्दयेत्पूर्ववत्सत्वं पातयेन्मृदु निर्मलं

<द्वन्द्वमेलापनाय मूषालेपःः प्रथमः प्रकारः>
द्वन्द्वमेलापने मूषालेपं वक्ष्यामि पार्वति

मेषशृङ्गं खुरं गुञ्जा टङ्कणं च विषं समं ।
स्थूलभेकस्य वसया पिष्ट्वा मूषां प्रलेपयेत्

मिलन्ति सर्वसत्वानि मूषायां चूर्णितानि च ।
गुग्गुलुं धातकीपुष्पं गुडं क्षारत्रयं समं

स्तन्यैः पिष्ट्वाथ मूषायां लेपनं द्वन्द्वमेलनं ।
<द्वितीयः प्रकारः>
अश्मभेदी लाङ्गली च भूलता च मरीचकः

कार्पासस्य फलं शक्रगोपश्चैतांश्च मर्दयेत् ।
नारीस्तन्येन तेनैव मूषामन्तः प्रलेपयेत्

तस्यां मिलन्ति सत्वानि सर्वाणि च महारसाः ।
हेममुख्यानि लोहानि चण्डाग्निधमनेन च

<तृतीयः प्रकारः>
चुचुन्दर्याश्च पिशितं टङ्कणं च विषं समं ।
मर्दयित्वा च मूषान्तर्लेपयेत्तत्र निक्षिपेत्

द्वन्द्वयोग्यं तु यद्यत्स्यात्तत्सर्वं धमनान्मिलेत् ।
<चतुर्थः प्रकारः>
भस्मीकृतमपामार्गं कङ्गुणीतैलमर्दितं

मूषायां लेपयेत्तेन द्वन्द्वद्रव्यं विनिक्षिपेत् ।
मिलेत्तीव्राग्निधमनात्तत्तन्मारकवापनात्

<द्वन्द्वमेलापनम्>
अत एव प्रवक्ष्यामि द्वन्द्वमेलापनं शृणु ।
वर्षाभूकदलीकन्दकाकमाचीपुनर्नवं

स्वर्णं नरकपालं च गुञ्जा टङ्कणमभ्रकं ।
सत्वं मूषागतं ध्मातं हेमाभ्रं मिलति क्षणात्

अभ्रकं चूर्णयित्वा तु काकमाचीरसप्लुतं ।
कपित्थतोयसंयुक्तं सूतटङ्कणसंयुतं

वङ्गपत्रान्तरे न्यस्तं ध्मातं वङ्गाभ्रकं मिलेत् ।
आवर्त्य कटुतैलेन भस्मापामार्गजं क्षिपेत्

हेमाभ्रं नागताप्येन ताराभ्रं हरितालकात् ।
गन्धकेन तु शुल्वाभ्रं तीक्ष्णाभ्रं सिन्धुहिङ्गुलात्

वङ्गाभ्रं हरितालेन नागाभ्रं शिलया मिलेत् ।
लाङ्गली चमरीकेशाः कार्पासास्थि कुलत्थकं

भूलता चाश्मदमनी स्त्रीस्तन्यं सुरगोपकः ।
द्वन्द्वे प्रलिप्तमूषायां सुध्मातास्तीव्रवह्निना

कान्ताभ्रशैलविमलाः मिलन्ति सकलाः क्षणात् ।
अथ चुच्छुन्दरीमांसं विषटङ्कणयोजितं

मूषाप्रलेपात्कुरुते सर्वद्वन्द्वेषु मेलनं ।
जौरभ्रमरशृङ्गं च मण्डूकस्य वसामिषं

गुञ्जाटङ्कणलेपेन सर्वसत्वेषु मेलनं ।
टङ्कणोर्णागिरिजतुकर्णाक्षीमलकर्कटैः

मिलन्ति सर्वद्रव्याणि स्त्रीस्तन्यपरिपेषितैः ।
धातकीगुग्गुलुगुडसर्जयावकटङ्कणैः

स्त्रीस्तन्यपेषितं शस्तं द्वन्द्वं स्यात्तु रसायने ।
सूक्ष्मचूर्णं तु यत्किंचित्पूर्वकल्केन संयुतं

अन्धमूषागतं ध्मातं संकरं मिलति क्षणात् ।
वापितं ताप्यरसकसस्यकैर्दरदेन च

स सत्वं स्यादनिबिडं दृढं ध्मातं मिलेत्ततः ।
रसोपरसलोहानि सर्वाण्येकत्र मेलयेत्

<प्रथमः प्रकारः>
अन्योन्यं द्वंद्वतां यान्ति द्रवन्ति सलिलं यथा ।
वज्राभ्रसत्त्वचूर्णं तु यत्किंचिल्लोहचूर्णकं

द्वयं समं तयोस्तुल्यं अरिवर्गं विनिक्षिपेत् ।
द्वन्द्वमेलनमूषायां धमनान्मेलनं भवेत्

<द्वितीयः प्रकारः>
मर्दयेट्टङ्कणं रम्भाकन्दतोयेन लेपयेत् ।
मूषां श्वेताभ्रकं वङ्गं धमनान्मिलति प्रिये

<तृतीयः प्रकारः>
वनशिग्रुष्टङ्कणश्च गुञ्जा च नृकपालकं ।
पिष्ट्वा योषित्स्तन्यनीरैस्तेन मूषां प्रलेपयेत्

वङ्गश्वेताभ्रसत्वं च चूर्णयित्वा क्षिपेद्धमेत् ।
असंशयं मिलन्त्येव श्रेष्ठं रजतकर्मणि

<चतुर्थः प्रकारः>
श्वेताभ्रसत्वं संचूर्ण्य तच्चतुर्थांशपारदं ।
सूततुल्यं टङ्कणं च मर्दयेत्काकमाचिजैः

द्रवैस्तद्गोलकं कृत्वा वङ्गपत्रेण वेष्टयेत् ।
श्वेताभ्रसत्वतुल्येन लिप्तमूषागतं धमेत्

भवेत्सम्मेलनं सम्यक्मुख्यः स्याद्रूप्यकर्मणि ।
<वज्रहेममेलापने मूषालेपःः प्रथमः प्रकारः>
अथातो वज्रकनकद्वन्द्वमेलाप्रलेपनं

गुञ्जा कान्तमुखं तुल्यं द्वन्द्वयोर्द्विगुणं बलिं ।
स्तन्येन योषितां पिष्ट्वा मूषायामन्तरे तथा

मेलयेद्वज्रमेलापोऽयं कथितो मया ।
<द्वितीयः प्रकारः>
शिलाधातुः कान्तमुखं शशदन्ताश्च गन्धकः

अम्लवेतसकं तुल्यं पिष्ट्वा मूषां प्रलेपयेत् ।
हेमवज्रं मिलत्येव मूषायां नात्र संशयः

<तृतीयः प्रकारः>
कुलीरास्थि शिलाधातु महिषीकणदृङ्मलं ।
टङ्कणोर्णासमं सर्वं कान्तास्तन्येन मर्दयेत्

अनेन लेपयेन्मूषां हेमवज्रं मिलत्यलं ।
<चतुर्थः प्रकारः>
कान्तास्यं टङ्कणं बालवत्सविड्भ्रमरास्थि च

मनुष्यचिकुरास्थीनि स्त्रीस्तन्येन विमर्दयेत् ।
अनेन लिप्तमूषायां हेमवज्रं मिलेद्ध्रुवं

<पञ्चमः प्रकारः>
ताप्यटङ्कणभूनागकान्तकाचमधूनि च ।
कुलीरास्थि स्नुहीक्षीरमर्कक्षीरं समं समं

स्तन्येन मर्दयेत्सर्वं मूषालेपं तु कारयेत् ।
मूषालेपो भवेदेष वज्रहाटकमेलनः

वज्रं भस्मीभवेद्यैस्तैर्मूषामन्तर्विलेपयेत् ।
धमेत्तीव्राग्निना हेमवज्रमेलापनं भवेत्

<वज्रहेममेलापनम्; प्रथमः प्रकारः>
अथातो मेलनं वक्ष्ये वज्रहेम्नोः सुरेश्वरि ।
स्वर्णं द्वादशभागं स्यात्तदर्धं शुद्धपारदं

रसेन्द्रार्धं नागभस्म नागार्धं मृतवज्रकं ।
एतच्चतुष्टयं चाम्लैर्मर्दयेत्तप्तखल्वके

उद्धृत्य द्वन्द्वमेलापे मूषायां रोधयेद्धमेत् ।
हठात्तच्च मिलत्येतन्नात्र कार्या विचारणा

<द्वितीयः प्रकारः>
भावयेच्छारिवाक्षीरे मृतं वज्रं दिनं ततः ।
मर्दयेद्गोलकं कृत्वा शेषयेच्चैकभागकं

त्रिभागं रसराजं च चतुर्भागं सुवर्णकं ।
अम्लेन मर्दयेत्पिष्टिं कृत्वा तद्गोलकं

तत्पिष्ट्वा वेष्टयेत्तच्च भूर्जपत्रेण वेष्टयेत् ।
पक्षं न्यसेद्धान्यराशौ तदुद्धृत्य पुनः पुनः

धमेद्धठान्मिलत्येव नात्र कार्या विचारणा ।
<तृतीयः प्रकारः>
वज्रं षोडशभागेन हेमपत्रेण वेष्टयेत्

तत्क्षिपेल्लिप्तमूषायां स्वर्णांशं श्वेतकाचजं ।
चूर्णं वा नृकपालं वा चूर्णं कृत्वा विनिक्षिपेत्

निरुध्य च धमेत्तीव्रमेवं कुर्यात्पुनः पुनः ।
क्षिप्त्वा क्षिप्त्वा श्वेतकाचं नृकपालमथापि वा

सप्तधैवं मिलत्येव पुनरेवं विधीयते ।
अस्य हेम्नः षोडशांशं मृतं वज्रं विनिक्षिपेत्

पूर्ववल्लिप्तमूषायां काचं वा नृकपालकं ।
क्षिप्त्वा क्षिप्त्वा धमेत्तीव्रं सप्तवारं मिलत्यलं

एवं तृतीयवारं च कुर्यादेवं चतुर्थकं ।
<द्वन्द्वितानामभिषेकः>
अथातो द्वंद्वितानां च प्रवक्ष्याम्यभिषेचनं

कासीसं पञ्चलवणं माक्षीकं गन्धकं तथा ।
कांक्षी क्षारत्रयं तुल्यमारनालेन मर्दयेत्

तत्कल्कं आतपे ताम्रपात्रे संस्थापयेत्त्र्यहं ।
तस्मिन्क्षिपेद्द्रुतं नागंशतधा तद्द्रुतं द्रुतं

ताम्रपात्रस्थसौवीरैर्भावयेच्छतवारकं ।
द्वंद्वितं तच्चरेत्सूतो यत्किंचिज्जारणार्हकं

रूप्यकर्मणि वङ्गं स्यान्नागं स्याद्धेमकर्मणि ।
<पक्वबीजविधानम्>
अथातः सम्प्रवक्ष्यामि पक्वबीजं सुरार्चिते

<प्रथमं विधानम्>
सुवर्णे विद्रुते तुल्यं नागाभ्रं द्वंद्वितं प्रिये ।
वाहयेद्द्वादशगुणं स्वर्णशेषं यथा धमेत्

पक्वबीजं इदं ख्यातं जारयेत्पारदे क्रमात् ।
<द्वितीयं विधानम्>
पीताभ्रसत्वं स्वर्णं च समांशं द्वंद्वितं धमेत्

वाहयेद्द्वादशगुणं स्वर्णशेषं यथा धमेत् ।
पुनः पीताभ्रसत्वं च वहेद्दशगुणं शनैः

स्वर्णशेषं भवेद्यावत्पक्वबीजं इदं भवेत् ।
<तृतीयं विधानम्>
नागार्कव्योमरसकं चतुस्त्रिर्द्व्येकभागिकं

चूर्णयेल्लिप्तमूषायां अन्धयेच्च धमेद्दृढं ।
माक्षिकेण च तत्खोटं संपेष्याम्लैः पुटे पचेत्

पुनस्तत्सममाक्षीकमम्लैः पिष्ट्वा पुटे पचेत् ।
एवं पञ्चपुटं दत्त्वा तद्द्रुते हेम्नि वाहयेत्

धमेद्दशगुणं यावत्तावत्स्यात्पक्वबीजकं ।
<चतुर्बीजक्रमः>
अथातः सम्प्रवक्ष्यामि चतुर्बीजं वरानने

हेमताराहिकुटिलबीजान्येतानि तत्त्वतः ।
हेमबीजं नागबीजं शस्यते हेमकर्मणि

तारबीजं वङ्गबीजं कथिते रूप्यकर्मणि ।
हेमबीजं तारबीजं भवेतां च रसायने

नागबीजं वङ्गबीजं न रसायनकर्मणि ।
चत्वार्येतानि बीजानि भवेयू रोगशान्तये

अन्यथा नैव योज्यानि बीजान्येतानि शाम्भवि ।
<हेमबीजविधानम्, प्रथमं हेमबीजम्>
गन्धकं सस्यकं वापि माक्षीकं वाथ तालकं

शिलां च विमलां वापि वैक्रान्तं वाञ्जनं च वा ।
खर्परं वा कान्तमुखं वा चूर्णयित्वा समांशकं

शतवारान्द्रुते हेम्नि वाहयेच्च पुनः पुनः ।
<द्वितीय नागभस्मसिद्धं हेमबीजम्>
सूतहिंगुलकंकुष्ठलोहपर्पटिकाभ्रकं

मृतार्कमाक्षीकशिलाविमलांश्च समांशकान् ।
एतान्नागकलाभागान्स्नुह्यर्कपयसा प्रिये

मर्दयेत्तेन पत्राणि शुद्धनागस्य लेपयेत् ।
पुटेद्द्वात्रिंशतिपुटे नागो भस्मति तद्वहेत्

समं समं च शतधा विद्रुते पूर्ववाहिते ।
सुवर्णे च तथा हेमशेषं तावद्धमेद्दृढं

<तृतीयं वङ्गभस्मसिद्धं हेमबीजम्>
अथवा भस्मयेद्वङ्गं तालशङ्खाभ्रपारदैः ।
चिञ्चाक्षारैस्त्रपुसमैः स्नुह्यर्कक्षीरमर्दितैः

पुटेत्षोडशभिस्तच्च शतधा हेम्नि वाहयेत् ।
<चतुर्थं ताम्रभस्मसिद्धं हेमबीजम्>
अथवा मारयेच्छुल्बमूर्ध्वाधो गन्धकं समं

क्षिप्त्वा पुटेदष्टवारं तत्ताम्रं हेम्नि वाहयेत् ।
<पञ्चमं तीक्ष्णभस्मसिद्धं हेमबीजम्>
अथवा मारयेत्तीक्ष्णं तीक्ष्णतुल्यं च हिंगुलं

स्त्रीस्तन्यैर्मर्दयित्वा तु पुटेदथ कलांशकं ।
तीक्ष्णस्य हिंगुलं दत्त्वा मर्दयेत्पुटयेत्क्रमात्

एवं तत्षोडशपुटैः तत्तीक्ष्णं हेम्नि वाहयेत् ।
शतधा हेम तदिशं विद्रुते हेम्नि वाहयेत्

<षष्ठं हेमबीजम्>
तद्धेम्नि द्विगुणं ताप्यं पूर्णितं तद्धमेद्दृढं ।
तच्चूर्णयेद्द्वित्रिपुटैः पञ्चभिर्मारितं भवेत्

तद्वाहयेद्दशगुणं द्रुते हेम्नि धमन्धमन् ।
तदेव जायते दिव्यं सर्वसिद्धिप्रदायकं

हेमबीजमिदं ख्यातं हितं स्याद्रसजारणे ।
<सप्तमं हेमबीजम्>
सस्यकाभ्रकवैक्रांतसत्वं स्वर्णमहिं रविं

तीक्ष्णं च चूर्णयेल्लिप्तमूषायां चान्ध्रितं धमेत् ।
पुनः प्रकटमूषायां धमेत्तस्मिन्द्रुते सति

माक्षिकं निक्षिपेत्किंचित्किंचिद्दत्त्वा पुनः पुनः ।
यावत्स्वर्णावशेषं स्यात्ततस्तस्मिन्विनिक्षिपेत्

स्वर्णं नागं रविं तीक्ष्णं पूर्ववच्च धमेत्क्रमात् ।
वाहयेन्माक्षिकं तद्वद्धमेत्स्वर्णावशेषकं

हेमबीजमिदं ख्यातं हितं स्याद्रसजारणे ।
<अष्टमं हेमबीजम्>
समांशं चूर्णयेदभ्रं सत्वं ताम्रमयं शुभं

अभ्रकाद्द्विगुणं धौतं ताप्यं सर्वं धमेद्धठात् ।
मूषायां द्वन्द्वलिप्तायां तत्खोटं चूर्णयेत्ततः

मर्द्यं दिव्यौषधिरसैः संपुटे रोधयेद्दृढं ।
पचेद्गजपुटे तद्वच्चूर्णयेन्मर्दयेत्पुटेत्

एवं पञ्चपुटैः पक्वं तद्वहेत्कनके द्रुते ।
यावद्दशगुणं तावन्मूषायां प्रकटे धमेत्

ततस्तस्मिन्शुद्धताप्यं क्षिप्त्वा क्षिप्त्वा धमेद्धमेत् ।
यावत्स्वर्णावशेषं स्यात्स्वर्णबीजमिदं प्रिये

<नवमं हेमबीजम्>
तीक्ष्णार्कनागभस्मानि ताप्यचूर्णं समं समं ।
एतद्द्रुते वहेद्धेम्नि यावद्दशगुणं भवेत्

तावत्स्वर्णावशेषं स्यात्स्वर्णबीजमिदं प्रिये ।
<दशमं हेमबीजम्>
मृततारार्कतीक्ष्णायः समं सर्वं धमेद्दृढं

मूषायां द्वन्द्वलिप्तायां तत्खोटं चूर्णयेत्ततः ।
तच्चूर्णं द्राविते स्वर्णे वाहयेच्च शनैः शनैः

यावद्दशगुणं पश्चात्ताप्यचूर्णं क्षिपन्क्षिपन् ।
धमेत्स्वर्णावशेषं स्याद्धेमबीजमिदं प्रिये

<एकादशं हेमबीजम्>
नागमेकं चतुस्ताम्रं सत्त्वं रसकसम्भवं ।
मूषायां द्वन्द्वलिप्तायां सर्वं ध्मातं विचूर्णयेत्

तच्चूर्णं वाहयेत्स्वर्णे विद्रुते षड्गुणं शनैः ।
स्वर्णशेषं भवेद्यावत्तावत्स्यात्स्वर्णबीजकं

<द्वादशं हेमबीजम्>
ताप्येन मारयेत्ताम्रं तन्नागे वाहयेच्छनैः ।
यावच्छतगुणं ताप्यं चूर्णं क्षिप्त्वा धमन्धमन्

तद्वाहयेद्धमेद्धेम्नि क्रमाद्द्वात्रिंशतं गुणं ।
स्वर्णशेषं भवेद्यावत्तावत्स्याद्धेमबीजकं

<त्रयोदशं हेमबीजम्>
भागैकं खर्परीसत्वं द्विभागं चाभ्रसत्वकं ।
त्रिभागं ताम्रचूर्णं च लिप्तमूषागतं धमेत्

तत्खोटं चूर्णयेत्ताप्यं तुल्यमम्लैर्विमर्दयेत् ।
तत्क्षिपेत्संपुटे रुद्ध्वा पुटेल्लघुपुटे पुनः

एवं पञ्चपुटैः पक्वं तच्चूर्णं वाहयेद्द्रुते ।
सहस्रगुणितं हेम्नि यावत्स्वर्णावशेषितं

तावत्ताप्यं वहेद्युक्त्या स्यादिदं हेमबीजकं ।
<चतुर्दशं हेमवीजम्>
भागैकमभ्रसत्वं च द्विभागं शुद्धताम्रकं

चूर्णयेल्लिप्तमूषायां क्षिप्त्वा रुद्ध्वा धमेद्दृढं ।
ततस्तं चूर्णयेत्ताप्यं तुल्यमम्लेन मर्दयेत्

तद्रुद्ध्वा संपुटे पच्यात्पुटे तच्चूर्णयेत्पुनः ।
पूर्ववन्माक्षिके क्षिप्त्वा मर्दयेत्पातयेत्प्रिये

एवं पञ्चपुटे कार्ये तच्चूर्णं वाहयेत्प्रिये ।
स्वर्णे शतगुणं यावत्तावत्स्याद्धेमबीजकं

<पञ्चदशं हेमबीजम्>
माक्षिकं गन्धपाषाणं हरितालं मनःशिलां ।
वैक्रान्तकं कान्तमुखं सस्यकं विमलांजने

रसकं चापि शतशश्चूर्णितं हेम्नि वाहयेत् ।
लोहपर्पटिकाताप्यकङ्कुष्ठविमलाभ्रकैः

मृतशुल्बशिलासूतस्नुह्यर्कक्षीरहिङ्गुलैः ।
नागो निर्जीवतां याति योगैः पुनः पुनः

रसतालकशुद्धचिंचाक्षारैस्तथा त्रपु ।
मृतं नागं मृतं वङ्गं शुल्बं तीक्ष्णं च वा मृतं

एकैकं उत्तमे हेम्नि वाहयेत्सुरवन्दिते ।
निरुद्धे पन्नगे हेम्नि निर्व्यूढे शतसंगुणैः

<हेम्नि नागादिनिर्वहणेन वर्णव्यत्यासः>
नागजीर्णं रोचनाभं हारीतं ताम्रवाहितं ।
तीक्ष्णजीर्णं रविसमं वङ्गजीर्णं जपानिभं

<प्रथमं तारबीजम्>
श्वेताभ्रसत्वं तीक्ष्णं च ताप्यं च विमलां तथा ।
खर्परं च समं सर्वं कुटिलं च चतुर्गुणं

धमेत्सर्वं चूर्णयेच्च भस्मयेत्पुटपञ्चकैः ।
तारे द्रुते शतगुणं वाहयेच्च शनैः शनैः

तारबीजं इदं ख्यातं जारणे परमं हितं ।
<द्वितीयं तारबीजम्>
यथा ताप्येन कुटिलं तथा ताप्येन मारयेत्

तद्भागं च समं तालं तत्समं रजते द्रुते ।
त्रिंशद्गुणं भवेद्यावत्तावद्वाह्यं क्रमेण च

तारबीजमिदं ख्यातं पारदे तच्च जारयेत् ।
<तृतीयं तारबीजम्>
तीक्ष्णं वङ्गं च विमलां समांशं चूर्णयेत्प्रिये

द्वन्द्वमेलोपलिप्तायां धमेत्तत्खोटकं भवेत् ।
तत्खोटं चूर्णयेदम्लैर्मर्दयेत्पुटयेदिति

पञ्चवारं प्रकुर्वीत भस्म तज्जायते प्रिये ।
तद्भस्म विद्रुते तारे वाहयेच्च समं समं

धमन्धमन्दशगुणं यावद्भवति भैरवि ।
तारबीजं इदं श्रेष्ठं रसराजस्य जारणे

<चतुर्थं तारबीजम्>
श्वेताभ्रसत्वं कुटिलं तारमाक्षीकसत्वकं ।
त्रयं समांशं संचूर्ण्य लिप्तमूषागतं धमेत्

तच्चूर्णं वाहयेत्तारे तारतुल्यं विनिक्षिपेत् ।
यावद्दशगुणं तावत्तारमाक्षीकवापतः

तारबीजं इदं प्रोक्तं जारणे परमं हितं ।
<पञ्चर्मं तारबीजम्>
त्रिद्व्येकभागान्देवेशि तीक्ष्णतालामलान्क्रमात्

चूर्णितान्लिप्तमूषायां क्षिप्त्वा तीव्राग्निना धमेत् ।
तत्खोटं चूर्णयेदम्लैर्मर्दयेत्पुटयेदिति

सप्तधा तद्द्रुते तारे वाह्यं दशगुणं ततः ।
क्षिप्त्वा क्षिप्त्वा तालचूर्णं तारशेषं यथा धमेत्

तारबीजमिदं श्रेष्ठं जारणे परमं हितं ।
<षष्ठं तारबीजम्>
खर्परी तालशुभ्राभ्रसत्त्वकं तारमाक्षिकं

तुल्यं सर्वसमं वङ्गं सर्वं मूषागतं धमेत् ।
चूर्णयेन्मर्दयेदम्लैः पुटेदेवं तु सप्तधा

तच्चूर्णं वाहयेत्तारे द्रुते दशगुणं धमन् ।
तारशेषं भवेद्यावत्तावत्स्यात्तारबीजकं

<सप्तमं तारबीजम्>
श्वेताभ्रसत्वं वङ्गं च द्वन्द्वं कुर्याच्च पूर्ववत् ।
तच्चूर्णे तालकं दत्त्वा पादमम्लैर्विमर्दयेत्

पुटेत्तस्मिन्क्षिपेत्तालं पूर्ववन्मर्दनं पुटं ।
एवं पञ्चपुटं कुर्यात्तच्चूर्णं वाहयेद्द्रुते

रजते द्वादशगुणं तद्भवेत्तारबीजकं ।
<अष्टमं तारबीजम्>
श्वेताभ्रसत्वं वङ्गं च वङ्गार्धं तीक्ष्णचूर्णकं

तीक्ष्णांशा तारविमला सर्वं मूषागतं धमेत् ।
ततस्तच्चूर्णयेदम्लैः पिष्ट्वा रुद्ध्वा पुटेत्पचेत्

पञ्चवारं पुनस्तच्च वाहयेद्रजते द्रुते ।
यावच्छतगुणं तावत्तालकं च क्षिपन्धमेत्

तारशेषं भवेद्यावत्तावत्स्यात्तारबीजकं ।
<ताम्रबीजम्>
ताम्रबीजं प्रवक्ष्यामि जारणार्थं रसस्य तु

स्वर्णं ताम्रं समं देवि तयोस्तुल्यं च माक्षिकं ।
ऊर्ध्वाधो निक्षिपेल्लिप्तमूषायां तद्धमेद्दृढं

धमेदेवं च दशधा दत्त्वा दत्त्वाथ माक्षिकं ।
ताम्रबीजमिदं ख्यातं भास्वत्किरणसंनिभं

<प्रथमं नागबीजम्>
अभ्रकं रसकं तुल्यं नागभस्म चतुर्गुणं ।
धमयेच्चूर्णयेत्तच्च माक्षिकेण च मारयेत्

एतत्समं शिलाचूर्णमेकीकृत्याथ वापयेत् ।
तद्धमेत्सदृशे हेम्नि विद्रुते शतधा प्रिये

नागबीजमिदं प्रोक्तमेतत्सूते तु जारयेत् ।
<द्वितीयं नागबीजम्>
नागबीजं प्रवक्ष्यामि श्रेष्ठं तद्रसजारणे

रसकाभ्रकताम्रेऽहिं भागवृद्ध्या धमेत्ततः ।
माक्षिकेण हतं तच्च बीजं निर्वाहयेत्प्रिये

द्वात्रिंशांशगुणं हेम्नि वङ्गं ताप्यहतं वहेत् ।
त्रिंशद्गुणं शिलावाप्यं नागबीजमुदाहृतं

<वङ्गबीजक्रमः>
बीजं प्रवक्ष्यामि वङ्गं तालं च ताप्यकं ।
समं धमेच्चूर्णयेच्च तत्समं ताप्यतालकं

मर्दयेत्पुटयेदम्लैर्भस्म स्यात्षोडशैः पुटैः ।
तारे द्रुते शतगुणं वाहयेद्वङ्गभस्म च

तत्तारे तालकं देवि द्वात्रिंशद्गुणमावहेत् ।
वङ्गबीजमिदं ज्ञेयमेतत्सूते तु जारयेत्

<जारणे बिडयोगाः>
विडयोगान्प्रवक्ष्यामि जारणार्हान्सुरार्चिते ।
<१. वडवानलविडः>
सौवीरं गन्धकं कांक्षी कासीसं व्योषसैन्धवं

सौवर्चलं सर्जिका च मालतीतीरसम्भवं ।
शिग्रुमूलरसैः सर्वं भावयेत्सप्तवासरं

बिडोऽयं जारणे श्रेष्ठो नाम्ना च वडबानलः ।
<२. वैश्वानरविडः>
अर्कक्षीरैर्दग्धशङ्खं भावयेत्पुटयेत्प्रिये

शतधायं विडः प्रोक्तो नाम्ना वैश्वानरो महान् ।
<३. ज्वालामुखबिडः>
गन्धकं शङ्खचूर्णं च सैन्धवं च विषं समं

शतवारं गवां मूत्रैः शिग्रुमूलरसैस्तथा ।
भावितोऽयं बिडः प्रोक्तो नाम्ना ज्वालामुखः स्मृतः

<४. अग्निजिह्वकबिडः>
पलाशस्य रसैर्भाव्यं टङ्कणं शतधा प्रिये ।
लोहानां जारणे श्रेष्ठो बिडो नाम्नाग्निजिह्वकः

<५ वडबाबिडः>
कान्तास्यं गन्धकं चूली चैकैकं लोहजारकं ।
चूलीगन्धकसिन्धूत्थतालभूखगटङ्कणान्

सक्षारमूत्रैर्विपचेन्नाम्नायं वडबामुखः ।
<६. महावैश्वानरो विडः>
देवदालिं मोक्षकं च निचुलं च पुनर्नवां

पलाशं काञ्चनं वासामेरण्डं वास्तुकं तिलं ।
कदलीमपि सर्वाङ्गं खण्डितं नाति शोषयेत्

मूत्रवर्गे चाष्टगुणे प्रक्षिपेत्तदनन्तरं ।
समूलं मूलकं दग्ध्वा तिलकाण्डं च तत्समं

क्षारद्वयं पूर्वरसे क्षिप्त्वा स्थाप्यं त्र्यहं खरे ।
आतपे तद्वस्त्रपूतं लोहपात्रे द्रवं पचेत्

बहवो बुद्बुदा बाष्पा उद्भवन्ति यदा यदा ।
त्रिक्षारं त्रिकटुं गन्धं कासीसं लोणपञ्चकं

सौराष्ट्रीं रामठं चूलिं समं चूर्णीकृतं क्षिपेत् ।
प्रचालयेल्लोहदर्व्या गुडपाको यथा भवेत्

समुत्तार्य क्षिपेल्लोहसंपुटे सप्तवासरं ।
भूगर्भे धान्यराशौ च सप्ताहं धारयेत्पुनः

सप्ताहं धारयेद्घर्मे महावैश्वानरो बिडः ।
<७. वह्निबिडः>
जम्बीराम्लेन शतधा वनशिग्रुरसेन च

गन्धकं भावयेदेष बिडः स्याद्वह्निसंज्ञकः ।
नवसारोऽपि च तथा गन्धवत्स बिडो भवेत्

<८. चित्रभानुबिडः>
गन्धकं निचुलक्षारं गुंजाबीजं च टङ्कणं ।
मूलबीजं देवदाल्याः समं सर्वं च भावयेत्

तिक्तकोशातकीनीरैः सप्तधाम्लगणैस्तथा ।
बिडोऽयं चित्रभानुः स्यात्प्रधानं हेमजारणे

<९. महाबिडः>
मूलकं शृङ्गिवेरं च वह्निं दग्ध्वा त्रयं समं ।
गोमूत्रे निक्षिपेत्तच्च वस्त्रपूतं च कारयेत्

अनेन भावितो गन्धः शतधा स्यान्महाबिडः ।
<१०. अन्यो महाबिडः>
तालं शिला टङ्कणं च शङ्खं लवणशुक्तिके

मूत्राम्लैर्विपचेन्मन्दं वह्नावेष बिडो महान् ।
<११. वज्रानलबिडः>
अर्कक्षीरैर्दग्धशङ्खं शतधा भावयेत्ततः

मर्दयित्वाम्लवर्गेण रुद्ध्वा पञ्चपुटैः पचेत् ।
तत्समं टङ्कणक्षारं क्षिप्त्वाम्लगणभावितं

कृत्वा मनःशिलां गन्धं दरदं विद्रुमं ततः ।
नृपावर्तं तु पञ्चानां शंखचूर्णं समं प्रिये

भावयेदम्लवर्गेण त्रिदिनं स्यान्महाबिडः ।
नाम्ना वज्रानलः प्रोक्तः खोटः सूतस्य जारणे

द्वन्द्वमेलापमूषायां सारणे योजयेत्सदा ।
पारदस्तु क्षणादेव वज्रादीन्यपि जारयेत्

<१२. अन्यो विडः>
निर्दग्धशङ्खचूर्णं च रविक्षीरशताप्लुतं ।
पुटितं बहुशो देवि प्रशस्तो जारणे बिडः

<१३. बडबामुखो बिडः>
शतशो वा प्लुतं चूर्णं गन्धकस्य गवां जलैः ।
निर्दग्धशङ्खचूर्णं तु शिग्रुमूलाम्बुभावितं

शतशो विषसिन्धूत्थसंयुतं वडबामुखः ।
<१४. सर्वजारकबिडः>
गन्धकं भावयेत्कन्याधुत्तूरकरवीरजैः

द्रवैस्तु शतधा घर्मे विडोऽसौ सर्वजारकः ।
<१५. अन्यो बिडः>
ताम्रवल्लीदलरसैः प्लावयेद्गन्धसैन्धवं

सप्ताहेन भवेदेनं नियुञ्ज्याद्धेमजारणे ।
<१६. सिद्धबिडः>
सैन्धवं कुनटी गन्धं प्रत्येकं च पलं पलं

भूलता त्रिपलं सर्वं मर्दयेच्छोषयेत्पचेत् ।
एवं कुर्यादष्टवारं अयं सिद्धबिडः स्मृतः

<अभ्रकजारणम्>
अथाभ्रजारणं कर्म वक्ष्यामि शृणु पार्वति ।
तप्तखल्वे चतुःषष्टिनिष्कसूतं सुचारितं

भावितं गगनं चैकं निष्कं तत्र विनिक्षिपेत् ।
त्रिक्षारं पञ्चलवणं भूखगाम्लजवेतसान्

षोडशांशान्रसेन्द्रस्य क्षिपेज्जम्बीरवारिणा ।
मर्दयेद्याममात्रं तु कूर्मयन्त्रे विडान्विते

पचेद्दिनं विनिक्षिप्य जीर्णग्रासो भवेद्रसः ।
एतत्सूतं तप्तखल्वे क्षिप्त्वा राजीगुडोर्णकं

इष्टिकां गृहधूमं च सैन्धवं पारदस्य तु ।
एतत्सर्वं षोडशांशं मर्द्यमम्लगणैर्दिनं

चण्डातपे पिण्डितं तद्रसे बद्ध्वाथ पोटलं ।
अम्लवर्गेण भरिते डोलायन्त्रे पचेद्दिनं

प्रतिग्रासे त्विदं कुर्यात्पुनर्ग्रासं अपेक्षते ।
ग्रासोऽजीर्णो यदि भवेत्पाच्यः कच्छपयन्त्रके

एवं ग्रासक्रमेणैव जारयेद्गगनादिकं ।
चतुःषष्टितमांशादि चतुःषष्टिगुणावधि

रसेन्द्रे जारयेद्ग्रासं दत्त्वा दत्त्वा पुनः ।
<जीर्णाभ्रकरसलक्षणम्>
चतुःषष्ट्यंशके सूतो व्योमसत्वे तु जारिते

दण्डधारी जलूकाभो वैष द्वात्रिंशदंशके ।
षोडशांशे वायसस्य विष्ठातुल्योऽष्टमांशके

दधिमण्डसमो देवि चतुर्थांशे तु जारिते ।
नवनीतसमो द्व्यंशे गोलाभो जारितो भवेत्

अभ्रके समजीर्णे तु शतवेधी भवेद्रसः ।
घने द्विगुणजीर्णे तु सहस्रांशेन वेधयेत्

चतुर्गुणेऽभ्रके जीर्णे त्वयुतायुर्भवेत्प्रिये ।
गगनेऽष्टगुणे जीर्णे ब्रह्मायुर्लक्षवेधकः

विष्ण्वायुः षोडशगुणे जीर्णेऽभ्रे कोटिवेधकः ।
द्वात्रिंशद्गुणिते जीर्णे रुद्रायुर्दशकोटिभिः

चतुःषष्टिगुणे जीर्णे नित्यायुः शतकोटिभिः ।
अभ्रके समजीर्णे तु रसो दोषान्विमुञ्चति

जहाति स्वगतान्सर्वान्सर्वलोहानि भक्षयेत् ।
<पक्षच्छेद>
यन्त्रादधो न पतति नैवोत्पतति चोर्ध्वतः

नोद्गारी कपिलो वर्णे वह्नौ तिष्ठति निश्चलः ।
विप्रुषो मुञ्चते देवि छिन्नपक्षो भवेद्रसः

समजीर्णे तु बालः स्याद्युवा जीर्णचतुर्गुणः ।
व्योमषड्गुणजीर्णस्तु वृद्धसंज्ञो भवेद्रसः

बालो विध्यति कल्केन युवा पत्रप्रलेपतः ।
जारितस्तु रसेन्द्रोऽयं वृद्धो लोहानि विध्यति

बालः सूतो रुजं हन्ति न समर्थो रसायने ।
युवा रसायने दक्षो वृद्धः स्याद्देहलोहयोः

<अन्यजारणप्रकारः>
अभावे घनसत्वस्य कान्तसत्वं प्रदीयते ।
तदभावे भवेत्तीक्ष्णमेवं द्वन्द्वानि जारयेत्

घनजीर्णस्य सूतस्य ततो द्वन्द्वानि जारयेत् ।
रसेन्द्रो द्वन्द्वरहितं न चरेदभ्रसत्वकं

तस्माद्धेमादिलोहेन युक्तमभ्रं चरेद्ध्रुवं ।
नागाभ्रं वापि वङ्गाभ्रं ताम्राभ्रं वा सुरार्चिते

ताराभ्रं वापि हेमाभ्रं ताप्याभ्रं वापि जारयेत् ।
घनसत्वं यथा जीर्णं तथा द्वन्द्वानि जारयेत्

द्वन्द्वबीजरसस्याथ पक्वबीजानि जारयेत् ।
<जारणाफलम्>
खल्वं तु पीठिका देवि रसेन्द्रो लिङ्ग उच्यते

मर्दनं चन्दनं तस्य ग्रासः पूजा विधीयते ।
क्षीयमाणे पातकौघे सुलभा रसजारणा

जारणायां च लब्धायां ज्ञानं कैवल्यदं भवेत् ।
तावन्मुक्तिः कुतः कान्ते यावन्नो वेत्ति जारणां

जारणा साधकेन्द्रस्य मुक्तिव्यक्तिकरा प्रिये ।
जारणार्थं रसो यावद्दिनं वह्नौ तु धार्यते

शिवलोके सुखं भुङ्क्ते तावत्कल्पसहस्रकं ।
धारयेद्यो रसं वह्नावेकाहं वा तदर्धकं

क्षीयन्ते तस्य पापानि बहुजन्मार्जितानि च ।
सुवर्णरेतसो मित्रं स्वर्णदेहस्तथा रसः

असहत्वं सूतवह्नौ तोये मैत्रं सुवर्णतः ।
चतुर्गुणेन वस्त्रेण पीडितो निर्मलश्च सः

गालनक्रियया ग्रासे सति निःशेषनिर्गते ।
स भवेद्दण्डधारी च जीर्णग्रासस्तदा रसः

ह्रां ह्रीं ह्रूं ह्रैं ह्रौं ह्रः फट्रसेश्वराय सर्वसत्त्वोपहाराय ग्रासं गृह्ण गृह्ण ह्रीं स्वाहा ।
<गर्भद्रुतिः; गर्भद्रावणयोग्यबीजसिद्धिः; प्रथमः प्रकारः>
गर्भद्रुतिं प्रवक्ष्यामि जारितस्य रसस्य च ।
गर्भद्रावणयोग्यानि बीजानि शृणु भैरवि

नागभस्म च माक्षीकं गन्धकं च समं समं ।
चूर्णितं वाहयेत्स्वर्णे त्रिगुणं द्राविते धमन्

पूतिबीजमिदं सूतगर्भे द्रवति तत्क्षणात् ।
<द्वितीयः प्रकारः>
स्वर्णे नागं समावर्त्य शिलाचूर्णं क्षिपन्क्षिपन्

नागक्षये पुनर्नागं दत्त्वा दत्त्वा त्रिवारकं ।
स्वर्णशेषं भवेद्यावत्तावद्धाम्यं पुनः पुनः

एतद्बीजं द्रवत्येव रसगर्भे तु मर्दनात् ।
<तृतीयः प्रकारः>
सुवर्णं ताप्यसत्वं तु समं मूषागतं धमेत्

तस्मिन्द्रुते ताप्यचूर्णं तुल्यं तुल्यं क्षिपन्क्षिपन् ।
माक्षीकसत्वं त्रिगुणमेवं वाह्यं पुनः पुनः

एतद्बीजं रसेन्द्रस्य गर्भे द्रवति मर्दनात् ।
<चतुर्थः प्रकारः>
सुवर्णस्य समं ताप्यसत्वमावर्तयेत्ततः

कुर्यात्कण्टकवेध्यानि पत्राणि च विलेपयेत् ।
लवणेनाम्लपिष्टेन गन्धतुल्येन पार्वति

तानि पत्राणि च पुटे पचेद्धेमावशेषितं ।
एतद्बीजं रसेन्द्रस्य गर्भे द्रवति मर्दनात्

<पञ्चमः प्रकारः>
ताप्यतुल्यं च सिन्धूत्थं मर्दयेदम्लकेन च ।
तत्संपुटे पुटे पच्यात्पुनः संमर्दयेत्पुटेत्

पुनः पुनर्द्विषड्वारमस्य तुल्यं च नागजं ।
भस्म संमर्दयेदम्लैरनेन स्वर्णपत्रकं

लिप्त्वा लिप्त्वा धमेत्सप्तवारं तद्वाहयेत्ततः ।
द्रुतं तं वापयेत्पूर्वं कल्कितैः सप्तवारकं

एतद्बीजं रसेन्द्रस्य गर्भे द्रवति मर्दनात् ।
<षष्ठः प्रकारः>
कासीसं टङ्कणं गन्धं ताप्यं सौवर्चलं शिलां

तुल्यं संमर्दयेत्सर्वांश्चणकाम्लैर्दिनावधि ।
एतद्बीजं रसेन्द्रस्य गर्भे द्रवति मर्दनात्

<गर्भद्रावणे मूषायन्त्रसिद्धिः>
सुवर्चलं च कासीसं यवक्षारं च टङ्कणं ।
माक्षिकं सैन्धवं चुल्ली सामुद्रं राजिका तथा

तुल्यं कांक्षीं च कर्पूरं अर्कस्नुक्क्षीरमर्दितं ।
अनेन लेपयेन्मूषां बिडेनांगुलमात्रकं

मूषायन्त्रमिदं श्रेष्ठं गर्भद्रावणकर्मणि ।
<गर्भद्रुतिप्रकाराः; प्रथमः प्रकारः>
स्वर्णं ताम्रं मृतं तीक्ष्णं रञ्जितं पक्वबीजकं

गर्भद्रावणबीजं च सर्वमावर्तयेद्दृढं ।
द्रुतेऽस्मिंस्ताप्यचूर्णं च क्षिप्त्वा क्षिप्त्वा धमन्धमन्

यावत्क्षयं गते ताम्रतीक्ष्णे तावत्सुरेश्वरि ।
एतद्बीजं रसेन्द्रस्य गर्भे द्रवति मर्दनात्

<द्वितीयः प्रकारः>
हेम गन्धहतं नागं पक्वबीजस्य साधनं ।
तद्द्वयं लिप्तमूषायां अन्ध्रयित्वा धमेद्दृढं

तच्चूर्णं अभिषिक्तं च रसगर्भे द्रवत्यलं ।
<तृतीयः प्रकारः>
सुवर्णे विद्रुते शुल्बं मृतं तीक्ष्णं शनैः शनैः

वाहयेत्षड्गुणं यावत्तद्रसे द्रवति प्रिये ।
<चतुर्थः प्रकारः>
महारसाननुरसान्क्षीणलोहानि चाक्षये

समांशं सममाक्षीकगन्धकावापयोगतः ।
शतशो वाहयेदेतदक्षीणांशावशेषितं

समांशं रसराजस्य गर्भे द्रवति निश्चितं ।
<पञ्चमः प्रकारः>
जारितस्य रसेन्द्रस्य चतुःषष्टितमांशकं

गर्भद्रावणबीजं च तप्तखल्वे विनिक्षिपेत् ।
शिलारुचकमाक्षीकगन्धकासीसटङ्कणैः

मर्दयेच्चणकाम्लेन सर्वमेतद्दिनावधि ।
रसस्यैतत्षोडशांशं दत्त्वा बीजं च दापयेत्

मुच्यते यत्र यत्रैव तत्तद्द्रवति तत्क्षणात् ।
<षष्ठः प्रकारः>
अपामार्गपलाशोत्थभस्मक्षारं समाहरेत्

टङ्कणं सयवक्षारं कासीसं च सुवर्चलं ।
सामुद्रं सैन्धवं राजीं माक्षिकं नवसारकं

कर्पूरं माक्षिकं तुल्यं स्नुह्यर्कक्षीरमर्दितं ।
मूषालेपमनेनैव कृत्वा कुर्याद्बिडेन च

लेपं अङ्गुलमानेन प्राक्सूतं चात्र निक्षिपेत् ।
रुद्ध्वा स्वेद्यं दिनैकं तु करीषाग्नौ द्रवत्यलं

इत्येवं द्रावितं जार्यं यावद्बीजं तु षड्गुणं ।
<१३. बाह्यद्रुतिः>
शिवे वक्ष्यामि ते बाह्यद्रुतिकर्म यथाक्रमं

येनोपायेनाभ्रकादिद्रुतिर्भवति तच्छृणु ।
<अभ्रकद्रुतिः>
अथाभ्रकद्रुतिं वक्ष्ये कञ्चुकीकन्दमेव च

कपितिन्दौ केशतैले प्रत्येकं तु त्रिधा वपेत् ।
मूषायां द्रावयित्वा तदभ्रसत्वं द्रुतिर्भवेत्

<स्वर्णद्रुतिः>
फलपांशुर्देवदाल्याः शकगोपोऽश्वलालकाः ।
टङ्कणं जालिनीनीरैर्भावयेद्बहुधा प्रिये

द्रावयेत्काञ्चनं तत्र वपेत्सूतसमा द्रुतिः ।
<सर्वरत्नद्रुतिः>
त्रिक्षारं चणकाम्लं च रामठं चाम्लवेतसं

तथा ज्वालामुखीक्षारं स्थलकुम्भीरसेन च ।
पिष्ट्वा स्नुह्यर्कयोः क्षीरैस्तद्गोले मृदु हीरकं

निक्षिपेत्तच्च जम्बीरे डोलायन्त्रे त्र्यहं पचेत् ।
एवं कृते हीरकस्य द्रुतिर्भवति सूतवत्

पद्मरागादिरत्नानां द्रुतिरेव कृते भवेत् ।
<द्रुतिमेलापनम्>
द्रुतीनां मेलनं वक्ष्ये शृणु भैरवि तत्त्वतः

कृष्णागरुश्च कस्तूरी ब्रह्मबीजं च माक्षिकं ।
नारीपुष्पं विषं हिंगु लशुनं टङ्कणं निशा

एतैः समं द्रुतिं सूतं तप्तखल्वे विमर्दयेत् ।
पाठा वन्ध्या तालमूली नीली त्रिविधचित्रकं

पद्मकन्दं क्षीरकन्दं बला गुञ्जामृतार्द्रकं ।
अश्वलाला निम्बपत्रं स्त्रीस्तन्यं च समं समं

एतेषां ग्राहयेत्स्वच्छं रसं वस्त्रेण गालितं ।
एतद्द्रुतियुते सूते क्षिप्त्वा क्षिप्त्वा विमर्दयेत्

मिलन्ति द्रुतयः सर्वाः पारदे नात्र संशयः ।
द्रुतयो मिलिता येन यन्त्रं तेनैव कच्छपं

लिम्पेच्च बिडयोगेन मेलयेज्जारयेत्क्रमात् ।
इत्येवं रसराजस्य षड्गुणां जारयेद्द्रुतिं

<१४. रञ्जनम्>
द्रुतिजीर्णस्य सूतस्य रञ्जनं शृणु पार्वति ।
तस्माद्रञ्जकबीजानां रञ्जनं च वदामि ते

<रञ्जनतैलविधिः>
पलाशपुष्पं मञ्जिष्ठा लोहितं करवीरजं ।
पुष्पं च खदिरं रक्तचन्दनं कुक्कुटी तथा

निशाद्वयं च सरलं देवदारुं जपासुमं ।
अन्यानि रक्तपुष्पाणि लाक्षातोयेन मर्दयेत्

एतच्चतुर्गुणं तैलं तैलाद्रक्तप्रसूनजं ।
द्रवं चतुर्गुणं देयं तैलशेषं यथा भवेत्

तस्मिन्निषेचयेद्बीजं एकविंशतिवारकं ।
रञ्जयेत्पक्वबीजानि सर्वाण्येवं सुरार्चिते

<नागबीजरञ्जनम्>
खर्परे नागमादाय चण्डाग्निं ज्वालयेदधः ।
पलाशपर्णबीजानि क्षिपेत्तस्मिन्प्रचालयेत्

पलाशदण्डेनामर्द्यं चतुर्यामेन भस्मति ।
तद्भस्म गन्धकं तुल्यमम्ले यामं प्रपेषयेत्

रुद्ध्वा पुटेद्गजपुटे स्वाङ्गशीतं तदुद्धरेत् ।
तच्चतुर्थांशकं गन्धं दत्त्वा पिष्ट्वा पुटे पचेत्

एवं द्विसप्तवारेण नागं स्याद्रक्तवर्णकं ।
वाशापञ्चाङ्गचूर्णं च तच्चूर्णं ककुभस्य च

शिग्रुकिंशुककोरण्डशाकपुष्पाणि नागिनीं ।
अहिमारं कुमारीं च नागकन्यां च चूर्णयेत्

एतत्सर्वं चैकभागं द्विभागं च मनःशिलां ।
भाण्डे सर्वं विनिक्षिप्य गवां मूत्रे चतुर्गुणे

पचेत्पादावशेषं तु पूर्वनागे क्षिपन्क्षिपन् ।
चुल्ल्यां पचेद्ब्रह्मदण्डैश्चालयेत्सप्तवासरं

इदं नागं पक्वबीजे द्रुते निर्वाहयेत्त्रिधा ।
रञ्जितं जायते बीजं मुख्यं स्याद्रसरञ्जने

<बीजरञ्जनप्रकारः>
ताप्यसत्वं च कृष्णाभ्रसत्वचूर्णं धमेत्समं ।
तस्मिन्द्रुते ताप्यचूर्णं मृतशुल्बं क्रमाद्वहेत्

त्रिगुणं तद्भवेद्बीजं रञ्जकं परमेश्वरि ।
<अन्यः प्रकारः>
कुनटी माक्षिकं गन्धं दरदं पेषयेत्समं

रक्तवर्गस्य गोमूत्रे पेषितस्य रसे प्रिये ।
पेषयेच्छोषयेत्सप्तवारं तच्चूर्णयेत्क्षिपेत्

द्वंद्विते तीक्ष्णताम्रे च तुल्यं क्षिप्त्वा धमेद्दृढं ।
ज्योतिष्मतीतैलयुक्ते रक्तवर्गे निषेचयेत्

पुनश्च पूर्वचूर्णं तु तुल्यं क्षिप्त्वा धमेत्प्रिये ।
सेचयेत्सप्तधा त्वेवं स्याद्बीजं रसरञ्जकं

<अन्यः प्रकारः>
तारं च विमलासत्त्वं समांशं द्रावयेत्ततः ।
सरक्तवर्गे गोमूत्रे भावितं दरदं त्रिधा

तत्तुल्यं निक्षिपेत्तस्मिन्धमेदेवं तु सप्तधा ।
क्षिप्त्वा क्षिप्त्वा च दरदं स्याद्बीजं रसरञ्जकं

<अन्यः प्रकारः>
घनसत्त्वं अहिं स्वर्णं समांशं द्वंद्वितं धमेत् ।
खर्परे रक्तवर्गं च माक्षिकं गैरिकं शिलां

समं संचूर्णयेत्तस्मिन्वापयेच्च समं समं ।
दशवारं भवेदेतद्बीजं सूतेन्द्ररञ्जकं

<अन्यः प्रकारः>
यवचिञ्चारसैर्भाव्या रक्तवर्णा मनःशिला ।
विंशद्वारं प्रयत्नेन तेन कल्केन लेपयेत्

नागपत्रं पुटे पच्याद्यावच्चूर्णमुपागतं ।
रसकस्य तु भागांस्त्रीन्भागैकं दरदस्य च

शिलागन्धविषाणां च त्रयाणामेकभागकं ।
सेचयेन्मातुलुङ्गाम्लैः तेन कल्केन लेपयेत्

मूषागर्भे क्षिपेत्तत्तत्पूर्वनागं धमेत्ततः ।
द्रुतं यावत्समुद्धृत्य लिप्त्वा मूषां पुनर्धमेत्

इत्येवं सप्तधा धाम्यं नागं स्वर्णनिभं भवेत् ।
<अन्यः प्रकारः>
पीताभ्रकस्य सत्वं तु पूर्वनागं च तत्समं

द्वंद्वितं पूर्वयोगेन ह्यभिषिक्तं च कारयेत् ।
अनेन द्वन्द्वयोगेन वापो देयो द्रुतस्य च

पक्वबीजस्य वारांस्त्रीन्तद्बीजं रञ्जितं शुभं ।
<तारबीजरञ्जनम्>
अथातस्तारबीजानां रञ्जनं शृणु पार्वति

नानाभूरुहसम्भूतश्वेतपुष्परसे प्रिये ।
चतुर्भागे चैकभागं कङ्गुणीतैलकं क्षिपेत्

तैलावशेषं विपचेत्तारबीजानि तत्र वै ।
भूयो भूयो द्रावयित्वा सेचयेदेकविंशतिं

बीजानि रञ्जितान्येवं भवेयू रसरञ्जने ।
एवं वङ्गस्य बीजानि रञ्जयेत्परमेश्वरि

<रञ्जनक्रमः>
द्रुतिजीर्णस्य सूतस्य चतुःषष्टितमांशकं ।
निक्षिपेद्रञ्जकं बीजं तप्तखल्वे दिनावधि

मर्दयेत्तप्तखल्वे तु पचेत्कच्छपयन्त्रके ।
एवं ग्रासक्रमेणैव षड्गुणं जारयेत्प्रिये

<१५. १७. सारणत्रयम्; सारणार्थे वज्रबीजसाधनम्; प्रथमः प्रकारः>
रञ्जितस्य रसेन्द्रस्य प्रवक्ष्ये सारणात्रयं ।
सारणा योग्यबीजानि दिव्यानि च सुरार्चिते

स्वर्णं द्वादशभागं स्यात्तदर्धं शुद्धपारदं ।
रसेन्द्रार्धं नागभस्म चतुर्भागं मृतं पविं

एतच्चतुष्टयं चाम्लैर्मर्दयेत्तप्तखल्वके ।
उद्धृत्य द्वन्द्वमेलापमूषायां रोधयेद्धमेत्

हठात्तच्च मिलत्येव वज्रबीजं इदं प्रिये ।
<द्वितीयः प्रकारः>
भावयेच्छारिबाक्षीरैर्मृतं वज्रं दिनं ततः

मर्दयेद्गोलकं कृत्वा शोषयेच्चैकभागकं ।
त्रिभागं रसराजं च चतुर्भागं सुवर्णकं

अम्लेन मर्दयेत्पिष्टिं कृत्वा तद्वज्रगोलकं ।
तत्पिष्ट्या वेष्टयेत्तच्च भूर्जपत्रेण वेष्टयेत्

पक्षं न्यसेद्धान्यराशौ तदुद्धृत्य पुनः प्रिये ।
धमेद्धठान्मिलत्येव वज्रबीजं इदं भवेत्

वज्रषोडशभागेन स्वर्णपत्रेण वेष्टयेत् ।
तत्क्षिप्त्वा लिप्तमूषायां स्वर्णांशं श्वेतकाचजं

चूर्णं वा नृकपालं वा चूर्णं कृत्वा विनिक्षिपेत् ।
निरुध्य च धमेत्तीव्रं एवं कुर्यात्पुनः पुनः

क्षिप्त्वा क्षिप्त्वा श्वेतकाचं नृकपालमथापि वा ।
सप्तधैवं मिलत्येव वज्रबीजमिदं भवेत्

<सारणातैलम्>
अतः परं सारणायां प्रवक्ष्ये तैलसाधनं ।
ज्योतिष्मतीकरञ्जाक्षकटुतुम्बीसमुद्भवं

तैलं कूर्मवराहादिमेषमत्स्यसमुद्भवं ।
जलूकाभेकजाता च वसा ग्राह्या विधानतः

रक्तवर्गः पीतवर्गः क्वाथ्यः क्षीरैश्चतुर्गुणैः ।
पुष्पाणां रक्तपीतानां अनेकानां द्रवं हरेत्

पाटलीकाकतुण्ड्युत्थमहाराष्ट्रीद्रवं तथा ।
एकांशं तैलं एकांशा वसा क्वाथश्चतुर्गुणः

द्व्यंशैः पुष्पद्रवैर्द्व्यंशान्पाटल्यादिद्रवानपि ।
सर्वं ताम्रमये पात्रे मृदुना वह्निना पचेत्

तस्मिन्क्षिपेत्षोडशांशं भूलतामलताप्यकं ।
विख्यातं सारणातैलं रसराजस्य जारणे

रञ्जितं रसराजं तु सारणातैलसंयुतं ।
निक्षिपेत्सारणायन्त्रे नालमूषां गतं द्रुतं

बीजं तु ढालयेत्सूते चतुःषष्टितमांशकं ।
उद्धृत्य तप्तखल्वे तु पट्वम्लैर्मर्दयेद्दिनं

ततः कच्छपयन्त्रे तु सविव्ये पाचयेद्दिनं ।
इत्येवं षड्गुणं सार्यं सारितो जायते रसः

एवं द्वितीयवारे तु कृते सूतोऽनुसारितः ।
तथा तृतीयवारे तु रसः स्यात्प्रतिसारितः

<१८. वेधः>
सारितस्य रसेन्द्रस्य हरितालं समांशकं ।
मर्दयेद्धूर्ततैलैश्च दिनं दिव्यौषधिद्रवैः

तत उद्धृत्य क्षिपेद्वज्रमूषायां विपचेद्दिनं ।
करीषाग्नाविति पुनर्मर्द्यं पाच्यं त्रिधा प्रिये

अनेन कर्मणा देवि सूतो बद्धमुखो भवेत् ।
बद्धवक्त्रस्य सूतस्य भागमेकं सुरार्चिते

सुतारताम्रतीक्ष्णानां चूर्णानां एकभागकं ।
सर्वं संमर्दयेद्देवदालीनीरैर्दिनं ततः

मध्वाज्यैश्च दिनं मर्द्यं तेन कुर्यात्सुगोलकं ।
निक्षिपेद्वज्रमूषायां रुद्ध्वा तीव्राग्निना धमेत्

स रसः खोटबद्धः स्यात्तत्खोटं काचटङ्कणैः ।
तेजःपुञ्जो भवेद्यावत्तावत्कुर्याद्धमन्धमन्

तं रसं योजयेद्देहे लोहे रोगे च पार्वति ।
<देहवेधक्रमः>
देहवेधं प्रवक्ष्यामि सावधानं शृणु प्रिये

पाचनस्नेहनस्वेदवमनारेचनैः क्रमात् ।
शरीरं शोधयेल्लोणक्षाराम्लादिविवर्जितः

ततस्त्वारोटकं सूतं भक्षयेत्परमेश्वरि ।
क्षेत्रं कृत्वा शरीरं तु ततः सिद्धरसं क्षिपेत्

शतवेधिरसं पूर्वं ततः साहस्रवेधकं ।
दशसाहस्रवेधं च लक्षवेधकरं रसं

वेधकं दशलक्षस्य कोटिवेधं सुरार्चिते ।
गन्धकेन युतं सूतं क्रमेणानेन सुव्रते

स रसः क्रमते देहे सिद्धयः सम्भवन्ति हि ।
रसायने तु याः प्रोक्ता मूलिका देहसिद्धिदाः

ताभिर्युक्तो रसेन्द्रस्तु देहे संक्रमते प्रिये ।
क्रामति तनौ हि सूतो जनयति पुत्रांश्चदेवतागर्भान्

खे गमनेन च नित्यं संचरणं सकलभुवनेषु ।
धाता भुवनत्रितये स्रष्टाद्यो ब्रह्मयोनिरिव

विष्णुरिव पालनार्थे संहर्ता रुद्रदेववत्सत्कलं ।
<लोहवेधक्रमः>
क्रामणं लोहवेधस्य वक्ष्यामि शृणु भैरवि

दरदं माक्षिकं कान्तं शिलां गन्धं विषं घनं ।
रसकं भूलतां हिङ्गु कान्तास्यं टङ्कणं प्रिये

गन्धकेन हतं ताम्रं भुजङ्गं शिलया हतं ।
दरदेन हतं तीक्ष्णं महिषीकर्णसम्भवं

मलं वायसविष्ठां च प्रथमार्तवरक्ततः ।
अनेन वेष्टयेत्सिद्धसूतं लोहेषु वेधयेत्

तारकृष्ट्यष्टनवतिः स्वर्णमेकं तथा रसः ।
शतवेधी तु विख्यातस्त्वेवं साहस्रवेधकः

वेधयेद्दशसाहस्रं लक्षं कोटिमथार्बुदं ।
जारणायां बलं यावत्तावल्लोहानि वेधयेत्

<१. क्रामणयोगः>
माक्षिकं भूलतां सूतं कुनटीं टङ्कणं तथा ।
स्त्रीस्तन्यरक्तं सम्पिष्टं क्रामणं क्षेपलेपयोः

<२. क्रामणयोगः>
हिङ्गुलं रसकं कान्तं इन्द्रगोपं विषं तथा ।
मर्दयेत्तैलरक्ताभ्यां क्रामणं क्षेपलेपयोः

<३. क्रामणयोगः>
गण्डोलविषभेकास्यमहिषीनेत्रजं मलं ।
रुधिरेण समायुक्तं रससंक्रामणे हितं

<४. क्रामणयोगः>
रोचनं गुग्गुलुं स्तन्यं इन्द्रगोपं विषं तथा ।
सर्वं संमर्दयेद्देवि रससंक्रामणे हितं

<५. क्रामणयोगः>
विष्णुक्रान्ता मधूच्छिष्टं माहिषं कर्णजं मलं ।
भूलता काकविष्ठा च लाङ्गली द्विपदीरजः

नररक्तं ब्रह्मसोमा सुरसा शैलजं प्रिये ।
शृङ्गी च लक्ष्मणा गृध्रकर्णी च क्रामणं परं

<६. क्रामणयोगः>
श्रीवेष्टनिम्बनिर्यासस्त्रीस्तन्यविषटङ्कणैः ।
गोघृतेन समायुक्तो लोहे संक्रामते रसः

<७. क्रामणयोगः>
परमं क्रामणं वङ्गं मृगनाभं च पार्वति ।
मातृवाहः कुलीरश्च शङ्खाभ्यन्तरजो मलः

तथा कपित्थनिर्यासो रससंक्रामणं परं ।
क्रामणं रसराजस्य वेधकाले प्रदापयेत्

âक्, १, ५
<विशेषजारणाक्रमः>
श्रीभैरवी ।
सामान्यजारणा प्रोक्ता त्वया पूर्वं सदाशिव ।
विशेषजारणं ब्रूहि यथा जानाम्यहं प्रभो

श्रीभैरवः ।
शृणु देवि वक्ष्यामि भूचराख्यं तु जारणं ।
<भूचरी जारणा>
कृष्णं पीतं तथा रक्तं शुल्बे तीक्ष्णे च मेलयेत्

शुल्बं शुद्धं यदा जीर्णं द्वाविंशतिगुणं मते ।
गन्धनागं ततोऽर्धं तु क्रमेणैव तु मेलयेत्

हेम्ना तु सह दातव्यं सूतकैकेन षोडश ।
गन्धनागं यदा जीर्णं तदा बद्धो भवेद्रसः

हेम्नि जीर्णे ततोऽर्धेन मृतलोहेन रञ्जयेत् ।
गन्धकेन हतं शुल्बं माक्षिकं दरदायसं

पुटेन मारयेच्छुद्धं हेम दद्यात्तु षड्गुणं ।
सूतके हेमबीजं च यदा जीर्णं चतुर्गुणं

बद्धरागं विजानीयाद्धेमाभो जायते रसः ।
सारणायन्त्रमध्यस्थं तेनैव सह सारयेत्

त्रिभागं सारितं कृत्वा पुनस्तत्रैव जारयेत् ।
जारितः सारितश्चैव पुनर्जारितसारितः

सप्तशृङ्खलिकायोगात्कोटिवेधी भवेद्रसः ।
भूचरी जारणा प्रोक्ता खेचरीं जारणां शृणु

<खेचरी जारणा>
हीनरागानि रत्नानि रसोच्छिष्टानि कारयेत् ।
कटुतुंबस्य बीजानि तस्यार्धेन तु दापयेत्

महाजारसमायुक्तं कल्कं कुर्याद्विचक्षणः ।
वज्रमूषामुखे चैव तन्मध्ये स्थापयेद्रसं

कतकं कनकं चैवं एकीकृत्य विमर्दयेत् ।
पद्मरागप्रलेपं तु रसे ग्रासं तु दापयेत्

भक्षितव्यं प्रयत्नेन नत्वा च गुरुदेवयोः ।
सर्वसिद्धान्नमस्कृत्य देवताश्च विशेषतः

मूर्च्छाङ्गदाहश्च ततो जायते नात्र संशयः ।
आत्मानमुत्थितं पश्येद्दिव्यदेहो महाबलः

शङ्खकाहलनिर्घोषैः सिद्धविद्याधरैः सह ।
इच्छया विचरेल्लोकान्कामरूपी विमानगः

देवा वै यत्र लीयन्ते सिद्धस्तत्रैव लीयते ।
<अन्यो जारणाप्रकारः>
पुनरन्यं प्रवक्ष्यामि जारणायोगं उत्तमं

सुघृष्टं पातितं सूतं सर्वदोषोज्झितं ततः ।
शाकपल्लवसारेण विष्णुक्रान्तारसेन च

पालाशपुष्पतोयेन भावितं गन्धकं समं ।
समं कृष्णाभ्रसत्वं च रसकं चाष्टकं गुणं

तीक्ष्णशुल्बोरगं चैव कूर्मयन्त्रेण जारयेत् ।
काञ्चनं जारयेत्पश्चाद्बिडयोगेन पार्वति

ततः सिद्धं विजानीयाद्द्वैधं शुल्वस्य दापयेत् ।
कर्मसंख्याप्रमाणेन नागो भवति काञ्चनं

अतः परं प्रवक्ष्यामि जारणाक्रमं उत्तमं ।
बीजचूर्णानि तैलेन भावयित्वा पुनः पुनः

षोडशांशेन तं ग्रासमङ्गुल्या मर्दयेच्छनैः ।
आर्द्रकादि ततो योगाद्दातव्यं षोडशांशतः

भूर्जे दत्त्वा ततो देयं डोलायन्त्रे विनिक्षिपेत् ।
अहोरात्रेण तद्बीजं सूतको ग्रसति प्रिये

समुद्धृत्य रसं देवि खल्वे संमर्दयेत्ततः ।
ततो यन्त्रे विनिक्षिप्य दिवारात्रं दृढाग्निना

तप्तं समुद्धृतं यन्त्रात्तप्तखल्वे विमर्दयेत् ।
मर्दयित्वार्द्रके पिण्डे क्षिप्त्वाथ त्रिपुटं दहेत्

ततो गर्भे पतत्याशु जरते तत्सुखेन तु ।
डोलायन्त्रे ततो दद्यादार्द्रपिण्डेन संयुतं

तृतीयदिवसे सूतो जरते ग्रसते ततः ।
समजीर्णं ततो यावत्डोलायन्त्रे विचक्षणः

पश्चात्कच्छपयन्त्रेण समजीर्णं तु पार्वति ।
ताम्रांशद्वादशांशेन कच्छपेन तु जारयेत्

प्राग्वदार्द्रकयोगं च गर्भद्रावणं एव च ।
पश्चात्तं देवि निक्षिप्य पुटं दद्याद्विचक्षणः

अष्टांशेन ततो ग्रासं गर्भद्रावं च पूर्ववत् ।
कन्दोदरे सूरणस्य तं विनिक्षिप्य सूतकं

पुटयेद्वार्तिकस्तावत्यावत्कन्दो न दह्यते ।
पादांशेन तु मूषायां ग्रासः सूते विधीयते

पूर्ववच्च बिडं दद्याद्गर्भद्रावणमेव च ।
एवं चतुर्गुणे जीर्णे सूतको बलवान्भवेत्

ततः शलाकया ग्रासमग्निस्थो ग्रसते रसः ।
ततो रत्नानि जार्याणि वक्ष्यमाणक्रमेण तु

अभ्रकं भ्रामकं चैव शङ्खनाभिं तथैव च ।
रसानुपरसान्दत्त्वा महाजारसमन्वितं

वज्रकन्दलतां ब्राह्मीमेषशृङ्ग्यमृतायसं ।
कटुतुम्बस्य बीजानि मृतलोहानि पाचयेत्

सर्वाणि समभागानि शिखिशोणितमर्दितं ।
तावत्तं मर्दयेत्प्राज्ञो यावत्कर्म दृढं भवेत्

मूषा मल्लाकृतिश्चैव कर्तव्याच्छादनैः सह ।
तन्मध्ये स्थापयेत्सूतमधोवातेन धामयेत्

आदौ तावत्प्रकर्तव्यं वज्रमौषधलेपितं ।
गृह्यते नात्र सन्देहो यथा तीव्रहुताशने

कुलिशादि भवेद्दग्धं करीषा तेन मर्दयेत् ।
यावदेकादशगुणं कुलिशं जारयेद्बुधः

संदग्धा शङ्खनाभिश्च मातुलुङ्गरसप्लुता ।
मुक्ताफलं ततो देयं वज्रजीर्णे तु सूतके

अनेन क्रमयोगेन ह्येकादशगुणं भवेत् ।
केवलं शिखिपित्तं च नीलीनिर्यासमिश्रितं

नीलोत्पलानि लिप्तानि निक्षिप्तानि तु सूतके ।
रसः पिबेन्महारागान्हीनरागान्परित्यजेत्

रत्नानि शिखिपित्तं च महारत्नसमन्वितं ।
सद्रत्नं लेपयेत्तेन प्रक्षिपेद्रसमध्यतः

रजनी चैव कङ्कुष्ठं ब्रह्मनिर्यासभावितं ।
जारणं पुष्परागस्य तेनैव सह दापयेत्

बहुरत्नेषु जीर्णेषु भृङ्गराजेषु सुव्रते ।
रसेन्द्रो दृश्यतां देवि नीलपीतारुणच्छविः

<धूमवेधीरसः>
शुद्धानि हेमपत्राणि शतांशेनानुलेपयेत् ।
पुटेन मारयेदेतदिन्द्रगोपनिभं भवेत्

संस्पर्शाद्वेधयेत्सर्वं इदं हेम मृतं प्रिये ।
त्रिभागं सूतकेन्द्रस्य तेनेव सह कारयेत्

मूषामध्ये स्थिते तस्मिन्पुनस्तेनैव जारयेत् ।
धूमवेधी भवेद्देवि पुनः पुनः प्रसारितः

अनेन क्रमयोगेन यदि जीर्णा त्रिशृङ्खला ।
वेधयेन्नात्र सन्देहो गिरिपाषाणभूतलं

पार्श्वे ज्योतिः प्रदृश्येत ऊर्ध्वं दृश्येत तेन वै ।
भूचरं तं विजानीयाद्रसेन्द्रं नात्र संशयः

तेनाश्रान्तगतिर्देवि योजनानां शतं व्रजेत् ।
दिव्यतेजा महाकायो दिव्यदृष्टिर्महाबलः

सर्वरोगविनिर्मुक्तो जीवेच्चन्द्रार्कतारकं ।
तस्य मूत्रपुरीषं तु सर्वलोहानि विध्यति

<अन्ये वेधप्रकाराः>
समजीर्णेन वज्रेण हेम्ना च सहितेन च ।
अग्निस्थो जारयेल्लोहान्बन्धं आयाति सूतकः

सारयेत्तेन बीजेन सहस्रमपि वेधयेत् ।
सारितं जारयेत्पश्चात्लेप्यं क्षेप्यं सहस्रतः

सारयेत्तेन बीजेन लक्षवेधं अवाप्नुयात् ।
अनेन क्रमयोगेन कोटिवेधी भवेद्रसः

केवलं तु यदा वज्रं समजीर्णं तु कारयेत् ।
बद्धः सूतस्तदा ज्ञेयो निष्कम्पो निरुपद्रवः

अग्निस्थो जायते सूतः शलाकां ग्रसते क्षणात् ।
हठाग्निना धाम्यमानो ग्रसते सर्वमादरात्

ग्रसते जरते सूतं आयुर्द्रव्यप्रदायकः ।
मूषास्थं धमयेत्सूतं हठाग्नौ नैव कम्पयेत्

जारयेत्सर्वरत्नानि बद्धः खेचरतां नयेत् ।
अष्टलोहेऽष्टगुणिते जीर्णे स्याद्रसबन्धनं

लोहानि सर्वांस्त्रिगुणं त्रिगुणं कनकं तथा ।
धूमावलोके वेधी स्यात्भवेन्निर्वाणदोऽम्बरः

आदावष्टगुणं जार्यं व्योमसत्त्वं महारसे ।
समं हेमदशांशेन वज्ररत्नानि जारयेत्

समं च जारयेद्वज्रं तदासौ खेचरो रसः ।
क्रमे प्रदक्षिणावर्तः कोटिवेधी च जायते

<जीर्णद्रव्यमानभेदाद्वेधे विशेषः>
समे तु पन्नगे जीर्णे दशवेधी भवेद्रसः ।
द्विगुणे शतवेधी स्यात्सहस्रं त्रिगुणे भवेत्

चतुर्गुणेऽयुतं देवि क्रमेणानेन वर्धयेत् ।
उत्तरोत्तरवृद्ध्या तु जारयेत्तत्र पन्नगं

कुटिलं पन्नगं जार्यं नवसंख्याक्रमेण तु ।
दत्त्वा क्रमेण देवेशि कोटिवेधी भवेद्रसः

गन्धकादिमपाषाणे षड्गुणे जीर्णतां गते ।
रोगहर्ता रसः स्यात्तु समुखे तवदा भवेत्

तस्मिन्शतगुणे जीर्णे रुग्जरामृत्युहा भवेत् ।
अभ्रकादिमपाषाणसत्त्वान्यात्मसमं ग्रसन्

रुग्जरा मरणं जित्वा शतवेधी रसो भवेत् ।
शतायुर्द्विगुणे जीर्णे सूतः साहस्रवेधकः

चतुर्गुणे सहस्रायुः पारदोऽयुतवेधकः ।
रसश्चाष्टगुणे जीर्णे लक्षायुर्लक्षवेधकः

ब्रह्मायुः षोडशगुणे कोटिवेधी भवेद्रसः ।
द्वात्रिंशद्गुणिते जीर्णे खेचरत्वादिसिद्धिदः

विष्णोरायुर्बलं दत्ते पारदः स्पर्शवेधकः ।
चतुःषष्टिगुणे जीर्णे शिवायुः शब्दवेधकः

<षड्गुणाभ्रकजारणेन सर्वदोषनाशः>
रसस्य सर्वदोषास्तु षड्गुणेनाभ्रकेण तु ।
जीर्णेन नाशं आयान्ति नात्र कार्या विचारणा

तदा ग्रसति लोहानि त्यजेच्च गतिं आत्मनः ।
<पञ्चावस्था>
धूमश्चिटिचिटिश्चैव मण्डूकप्लुतिरेव च

सकम्पश्च विकम्पश्च पञ्चावस्था रसस्य तु ।
समजीर्णो भवेद्बालो यौवनस्थश्चतुर्गुणः

वृद्धः षड्गुणजीर्णस्तु सर्वकर्मकरः शुभः ।
<जारणे क्रमः>
गन्धकं जारयेदादौ सर्वसत्त्वान्यतः परं

ततः सर्वाणि लोहानि द्वन्द्वानि विविधानि च ।
पक्वबीजानि रत्नानि द्रुतिसत्त्वे च जारयेत्

चतुःषष्ट्यंशके पूर्वं द्वात्रिंशांशे तृतीयकः ।
तृतीयः षोडशांशे तु चतुर्थश्चाष्टमेन च

पञ्चमोऽथ चतुर्थांशे षष्ठो द्व्यंशे प्रकीर्तितः ।
शतांशे सप्तमो ज्ञेयो ग्रासमानं रसस्य तु

<ग्रासमानभेदेन स्वरूपभेदः>
चतुःषष्ट्यंशके ग्रासे दण्डधारी भवेद्रसः ।
जलूकाभो द्वितीये तु ग्रासयोगे सुरेश्वरि

ग्रासे रसात्तृतीये च काकविष्ठासमो भवेत् ।
चतुर्थो गोलकाकारः पञ्चमे दहनप्रभः

षष्ठे सूर्यप्रभः सूतस्तेजःपुञ्जश्च सप्तमे ।
रसराजस्य देवेशि क्रमाज्जीर्णस्य लक्षणं

समांशं द्विगुणं ग्रासं ततः सूते चतुर्गुणं ।
तथा चाष्टगुणं देवि जारयेच्च कलागुणं

द्वात्रिंशद्गुणितं देवि चतुःषष्टिगुणं क्रमात् ।
<संस्कारैर्जायमाना गुणाः>
तीव्रत्वं जनयेत्स्वेदादमलत्वं च मर्दनात्

मूर्छनाद्दोषराहित्यं उत्थानात्पूतिनाशनं ।
रसायनं पातनेन रोधादाप्यायनं भवेत्

अचापल्यं नियमनाद्दीपनात्समुखो ज्वलेत् ।
वासनाद्योगसांगत्यं चारणाद्बलचारिता

जारणाद्बन्धनं सम्यगेकत्वं द्रावणद्वयात् ।
रक्तत्वं रञ्जनात्तस्य व्यापित्वं सारणात्रयात्

क्रामित्वं क्रामणाद्देहलोहेष्वपि च वेधनात्

âक्, १, ६
<देहवेधक्रमः>
प्रणम्य शिरसा शम्भुं पप्रच्छ गिरिजात्मजा ।
श्रीभैरवी ।
देहवेधस्त्वया पूर्वं संक्षेपात्कथितः प्रभो

तं देहवेधं आचक्ष्व सम्यक्जानाम्यहं यथा ।
श्रीभैरवः ।
देवि प्रवक्ष्यामि देवानामपि दुर्लभं

योगिनां भोगयुक्तानां देहवेधं सुरेश्वरि ।
पाचनादि प्रकुर्वीत पञ्चकर्मविधानतः

<पञ्चकर्माणि; १. पाचनम्>
लवणादिसमुत्क्लिष्टान्दोषान्संशोधयेत्क्रमात् ।
ततो जीर्णरसं चाद्यात्क्रमादेवं सुरेश्वरि

लघ्वाहारो दिवा भूत्वा क्षुद्राधान्याकनागरं ।
एतत्त्रयं पलोन्मेयं उदकेष्ववलोडयेत्

अष्टावशिष्टं संक्वाथ्य प्रतिरात्रं पिबेत्त्र्यहं ।
अनन्तरं वराक्वाथं पूर्ववत्त्रिदिनं पिबेत्

इति पाचनं आतन्यादथ स्नेहनं आचरेत् ।
<२. स्नेहनम्>
घृतौदनं छागरसं दिवा भुञ्जीत मात्रया

आज्यान्नं वा मुद्गरसं लघ्वाशी स्याद्दिने सुधीः ।
रात्रौ पिबेद्घृतं गव्यं सैन्धवेन समन्वितं

निष्कमेकं सैन्धवं च घृतं निष्कचतुष्टयं ।
भृङ्गामलकतैलेन सर्वाङ्गं अभिषेचयेत्

एवं सप्तदिनं कुर्यात्स्नेहनं परमं हितं ।
<३. स्वेदनम्>
मत्स्यमांसं माषतिलयवजामलसक्तवः

सर्वं एतद्भवेत्प्रस्थं एकाष्ठीलागरूबला ।
रास्ना व्याघ्री घनापत्रं कौशिकातिविषा निशा

सर्वमेतद्द्वयपलं तक्रक्षीराम्बुकांजिकं ।
द्व्याढके निक्षिपेत्सर्वं मृत्पात्रे क्वाथयेत्सुधीः

कुर्यात्तस्योष्मणा गात्रं स्विन्नं द्विघटिकावधि ।
एवं सप्तदिनं कुर्यात्स्वेदनं परमं हितं

<४ वमनम्>
मदनस्य फलं चैकं पाठा षोडशिकं जलं ।
पादावशिष्टं संक्वाथ्य तज्जले वस्त्रशोधिते

पिप्पलीन्द्रयवा यष्टिलवणं कर्षमात्रकं ।
निक्षिपेच्च पिबेत्प्रातर्वान्तिः स्यात्सर्वरोगहा

<५. विरेचनम्>
सूतटङ्कणगन्धाश्म त्रिकटुं त्रिफलां समं ।
एतैः समं तु जेपालं श्लक्ष्णं तत्परिमर्दयेत्

गुञ्जाद्वितयमात्रं तु गुडेन सह भक्षयेत् ।
विरेचनं इति प्रोक्तं सर्वव्याधिविनाशनं

पञ्चकर्मेति कथितं क्रमात्कुर्याद्विरेचने ।
<दोषशोधकयोगाः>
केतकीस्तनजम्बीरं प्रत्यहं कुडुवं पिबेत्

सप्तवासरपर्यन्तं प्रातर्लवणदोषहृत् ।
सलिले षोडशपले त्रिफलैकपलं क्षिपेत्

क्वाथयेत्पादशेषं तत्तस्मिन्शीते मधोः पलं ।
पिबेत्प्रभाते त्रिदिनं क्षारदोषहरं परं

विडङ्गं सवचाकुष्ठं केतकीस्तनसंयुतं ।
क्वथितं त्रिदिनं पीतमम्लदोषहरं पिबेत्

अथवा तिन्त्रिणीक्षारसलिलं पलमात्रकं ।
यवक्षारसिताकर्षं संयोज्य त्रिदिनं पिबेत्

अम्लदोषविनाशोऽयं कथितश्च रसायने ।
वचाबिडालपालाशबीजजन्तुघ्नकर्षकं

कर्षं गुडं च तत्सर्वं भक्षयेदुष्णवारि च ।
पिबेत्प्रातस्त्रिदिवसं भवेत्तत्क्रिमिपातनं

श्यामावह्निविडङ्गानि वाशा त्र्यूषं फलत्रयं ।
सैन्धवं देवदारुं च मुस्ता चैतत्समं समं

घृतैः कर्षं लिहेत्प्रातः सप्ताहात्सर्वरोगजित् ।
एवं कृत्वा देहशुद्धिं शाल्यन्नं क्षीरभोजनं

सम्यग्जातबलो भूत्वा ततः कुर्याद्रसायनं ।
<रसायनोपयोगः>
क्षीराज्यामलकरसक्षौद्रैः सुरतरूद्भवं

तैलं निर्मथ्य तत्सर्वं द्विपलं प्रत्यहं पिबेत् ।
मासेन कान्तिर्मेधा च भवत्येव न संशयः

द्वितीयमासि पूर्वोक्तं तत्पिबेत्तच्चतुःपलं ।
तेन शाम्यन्ति दोषाश्च विकारा नेत्रसम्भवाः

पुनस्तृतीये मासे तु सेव्यं षट्पलमात्रकं ।
तेनामरवपुर्भूयान्महातेजा भवेद्ध्रुवं

<आरोटरससेवाक्रमः>
अथारोटरसः सेव्यः क्रमेण परमेश्वरि ।
अयःशुल्बाभ्रताप्येभ्यः पातितो मारितः क्रमात्

अयमारोटकरसो देहसिद्धिकरः परः ।
स्वेदनाद्यैश्च संस्कारैः सप्तभिः संस्कृतो रसः

मूर्छितो रञ्जितो देवि सूतस्त्वारोटकः स्मृतः ।
रसायने रोगशान्त्यां श्रेष्ठः सर्वगुणप्रदः

कान्ताभ्रसत्वारोटाश्च समं गुञ्जाद्वयोन्मितं ।
मध्वाज्यत्रिफलाभिश्च मासमेकं भजेदिति

एवं क्रमेण संसेव्यं द्वित्रिवेदेषुषट्क्रमात् ।
एवं षोडशमासान्तं गुञ्जाषोडशमात्रकं

आरोटकरसे चेत्थं कुर्यान्मत्प्राणवल्लभे ।
वलीपलितनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदः शतं

<आरोटरसः>
कान्तसत्त्वाभ्रसत्त्वं च स्वर्णजीर्णरसस्तथा ।
सर्वमेतत्समीकृत्य भजेदारोटकं तथा

क्षेत्रीकरणमेतद्धि सहस्रायुष्यकारकं ।
अभूमौ योजितः सूतो न प्ररोहति कुत्रचित्

तस्मात्क्षेत्रमकृत्वैव योजयेद्यस्तु सूतकं ।
न प्ररोहेदस्य शुभं बीजं इवोषरे

<खोटबद्धरससेवाक्रमः>
पूर्वोक्तखोटबद्धस्य सूतस्य विधिं उत्तमं ।
क्रामणं च क्रमाद्वक्ष्ये तथा विधिनिषेधनं

शृणु पार्वति यत्नेन त्वत्प्रीत्या कथयाम्यहं ।
कान्ताभ्रस्वर्णवज्राणि रसस्य क्रामणं परं

क्रामणेन विना सूतो न सिध्येद्देहलोहयोः ।
गुञ्जामात्रं खोटबद्धं क्रामणक्षौद्रसंयुतं

मासमेकं भजेदित्थं पुनर्विधिक्रमेण वै ।
मासषोडशपर्यन्तं यथारोटरसस्तथा

स शतायुष्यं आप्नोति सर्वरोगविवर्जितः ।
पलमात्रोपयोगेन व्याधिभिर्नाभिभूयते

द्वितीये शुक्रवृद्धिः स्यात्तृतीये बलवान्भवेत् ।
चतुर्थे पलितं हन्ति वलिं जयति पञ्चमे

षष्ठे श्रुतिधरो वाग्मी सप्तमे नेत्ररोगहृत् ।
अष्टमे तार्क्ष्यदृष्टिः स्याद्ब्रह्मायुर्ब्रह्मविक्रमः

उपयुञ्ज्यान्नवपलं सिद्धिमेलापकं भवेत् ।
विनियुञ्ज्याद्दशपलं द्वितीयः शङ्करो भवेत्

सहस्रायुष्यकरं सूतं माषमात्रं भजेन्नरः ।
अयुतायुष्करं सूतं यवमात्रं भजेत्प्रिये

लक्षायुष्यकरं सूतं व्रीहिमात्रं भजेत्सुधीः ।
कोट्यां भजेत्सूतं खादयन्मुद्गमात्रकं

एतत्सर्वं रसानां तु क्रामणं पूर्ववद्भवेत् ।
सहस्रायुःप्रदः सूतो ब्रह्मत्वं विदधाति सः

अयुतायुष्करः सूतो विष्णुतां प्रददाति च ।
लक्षायुष्यकरः सूतो रुद्रत्वं उपपादयेत्

कोट्यायुष्यप्रदः सूतः शिवत्वं विदधाति च ।
माक्षीकजीर्णसूतस्तु धनदत्वं ददाति वै

इन्द्रत्वं विमलाजीर्णस्त्वभ्रजीर्णोऽर्कतां ददेत् ।
ब्रह्मतां शुल्बजीर्णश्च विष्णुतां तारजारितः

रुद्रता हेमजीर्णे स्यादीशत्वं वज्रजारिते ।
सदाशिवत्वं च ददेत्पारदो द्रुतिजारितः

सच्चिदानन्दरूपत्वं सूतको बीजजारितः ।
सामान्येन तु तीक्ष्णेन रुद्रत्वं प्राप्नुयान्नरः

एवं यो लोहजीर्णं तु भक्षयेद्भस्मसूतकं ।
जलेन जलरूपी स्यात्स्थलेन स्थलतां व्रजेत्

तेजस्त्वं तेजसा देवि वायुना वायुरूपभाक् ।
कर्ता हर्ता स्वयं साक्षाच्छापानुग्रहकारकः

यत्र मूत्रपुरीषं तु साधकस्तु परित्यजेत् ।
पाषाणं मृण्मयं तत्र स्पृष्टं भवति काञ्चनं

प्रस्वेदात्तस्य गात्रस्य लोहान्यष्टौ च वेधयेत् ।
तत्सर्वं कनकं दिव्यं भक्षिते द्वादशे पले

अथवा तारजीर्णं तु भक्षयेद्भस्मसूतकं ।
शुल्बारं वङ्गघोषं च तत्स्वेदात्तारता भवेत्

अथवा तीक्ष्णजीर्णं तु भक्षयेद्भस्मसूतकं ।
मूत्रेण तस्य स्पृष्टं तु वङ्गं व्रजति तारतां

एकैकेन निषेकेन स्तम्भनं नागवङ्गयोः ।
गुञ्जामात्रं रसं देवि हेमजीर्णं तु भक्षयेत्

द्विगुञ्जं तारजीर्णस्य रविजीर्णस्य च त्रयं ।
तीक्ष्णाभ्रकान्तमाषैकं गुंजैका द्वेऽथवा भवेत्

वज्रवैक्रान्तजीर्णं तु भक्षयेत्सर्षपोन्मितं ।
नागवङ्गवसाकीटविषोपविषसंयुतं

मूत्रयुक्तं हठाद्बद्धं त्यजेत्कल्कं रसायने ।
हेमतारप्रवेशेन जातो योऽग्निसहः क्रमात्

बद्धश्च रसराजोऽयं देहसिद्धिप्रदो भवेत् ।
वज्रायस्कान्तमाक्षीकवैक्रान्ताभ्रककाञ्चनं

एतैर्जीर्णो यथालाभं रसः शस्तो रसायने ।
षडेवोपरसाश्चैव भक्षणार्थं रसायने

भस्मनस्तीक्ष्णजीर्णस्य पलं एकं तु भक्षयेत् ।
दशवर्षसहस्राणि वज्रकायः स जीवति

एवं च द्वादशपलं तीक्ष्णजीर्णस्य भक्षयेत् ।
एवं जीवन्महाकल्पं प्रलयान्ते शिवं व्रजेत्

भस्मनः शुल्बजीर्णस्य पलेन ब्राह्ममायुषं ।
द्विपले वैष्णवायुष्यं रुद्रायुस्त्रिपलेन तु

चतुर्थे तु पले देवि शिवत्वं प्राप्नुयान्नरः ।
हेमजीर्णे भस्मसूते त्रिपले भक्षिते क्रमात्

अष्टाशीतिसहस्राणि योगिन्यो मददर्पिताः ।
तस्य तिष्ठन्ति किंकर्यः कामरूपी भवेन्नरः

यद्यद्भावयते रूपं तत्तद्रूपधरो भवेत् ।
यत्र यत्र विलीयन्ते सिद्धिस्तत्रैव लीयते

मिते पले द्वादशभिर्हेमभस्मनि भक्षिते ।
गुंजैकमात्रं देवेशि ज्ञात्वा चाग्निबलं निजं

घृतेन मधुना चाद्यात्ताम्बूलं कामिनीं भजेत् ।
एको हि दोषः सूक्ष्मोऽपि भक्षिते भस्मसूतके

त्रिःसप्ताहाद्वरारोहे कामान्धो जायते नरः ।
कामिनीनां सहस्रं तु क्षोभयेद्दिवसान्तरे

नारीसङ्गाद्वरारोहे देहे क्रामति सूतकः ।
नारीसङ्गाद्विना देवि ह्यजीर्णं तस्य जीर्यते

मैथुनाच्चलिते शुक्ले त्रिसप्ताहादधः कृतात् ।
जायते प्राणसंदेहस्तावन्मैथुनं त्यजेत्

युवत्या जल्पनं कार्यं युवत्या चाङ्गमर्दनं ।
यस्याः स्पर्शनमात्रेण रसः क्रामति विग्रहे

यथा तथा ह्लादयते सुस्त्रीरूपनिरीक्षणं ।
तथा क्रामति देवेशि सूतकोऽसौ ततः क्षणात्

अश्वत्थसदृशो यस्या आधारश्च समः शुभः ।
तादृशस्तु भगो देवि भाजने तु रसायने

निर्मांसश्चैव दीर्घश्च भगः शुष्कशिरास्तथा ।
दुःखदारिद्र्यकर्तारं वर्जयेत्तं रसायने

पक्षे शुक्ले शुभदिने चन्द्रताराबलान्विते ।
सुमुहूर्ते चिन्त्य शिवानलविप्रगुरून्द्विजः

संतुष्टः सुमना भूत्वा रसं सेवेत सिद्धिदं ।
पयसा हेमशुण्ठीभ्यां नस्यं क्रामणमुत्तमं

हेमादि षड्लोहकृतं अञ्जनं क्रामणं परं ।
<रससेवायां पथ्यापथ्यम्>
अतः परं प्रवक्ष्यामि रससेवाहिताहितं

रक्तशाल्यन्नगोधूमं गव्यं क्षीरं घृतं दधि ।
जाङ्गलं पललं मुद्गं शर्करा मधु सैन्धवं

हंसोदकं वास्तुकं च मेघनादः पुनर्नवा ।
पटोलालाबुकदलीधान्यकेक्षुकदाडिमं

नालिकेराम्बु विश्वं च सदा ताम्बूलचर्वणं ।
गन्धसारं कुङ्कुमं च मृगनाभिं विलेपयेत्

सुरभीणि सुपुष्पाणि मृदुशय्येष्टकामिनीः ।
शिवात्मज्ञानकथनं मृदुभाषा सुखासिका

दिव्याम्बराणि शुद्धानि छाया चाल्पविपर्यटं ।
मृत्युञ्जयजपो हर्षो मन्दहासश्च शुद्धता

नर्तनालोकनं गीतश्रवणं शिवपूजनं ।
देवाग्निगुरुविप्राणां वन्दनं श्रुतिपालनं

समाधिः प्राणिकरुणा सत्यवाक्यं हितं प्रियं ।
वाग्देहमनसा चेष्टा यथा दुःखनिरोधिनी

एतत्सर्वं रसेन्द्रस्य क्रामणं कथितं प्रिये ।
अहितं रससेवायाः कथयामि शृणु प्रिये

अत्यशनं चातिपानं अतिनिद्रातिजागरं ।
अकाले भोजनं स्त्रीणामतिसङ्गोऽप्यसङ्गिता

अस्थानमदहासाश्च हर्षः कोपोऽधिकस्पृहा ।
बहुजल्पो जलक्रीडा दुःखं अत्यन्तचिन्तनं

कलिङ्गं कारवेल्लं च कूष्माण्डः कर्कटी तथा ।
काकमाची कुलत्थं च कार्कोटी च कुसुम्भिका

तिलातसीतैलमाषकपोतकमसूरकाः ।
तक्रभक्तं च सौवीरं तिक्तकट्वम्ललावणं

क्षारं क्षौद्रं पिच्छिलं च पित्तलं च परूषकं ।
माहिषीः क्षीरविकृतीर्विदरं सहकारकं

नारङ्गबिल्वलिकुचशिग्रुनैवेद्यभोजनं ।
अग्निस्पर्शनं अङ्घ्रिभ्यां ताडनं गोद्विजन्मनोः

कुमारीबालतुरगपश्वादीनां च ताडनं ।
पातकं प्राणिहिंसा च छेदनं भूरुहां अपि

अक्षादिसप्तव्यसनं छायाश्वत्थकपित्थयोः ।
लिङ्गस्त्रीनरखट्वानां तथा द्वीपिविभीतयोः

चतुष्पथातिनिर्विक्तस्थाने विण्मूत्रमोचनं ।
शिवद्विजगुरुस्त्रीणां वीरयोनियतात्मनां

समयश्रुतिसूतानां नदीतीर्थाम्भसां नृणां ।
पलाण्डुहिङ्गुलशुनराजिकाबृहतीद्वयं

निष्पावलङ्घनोद्वर्तिनिशाशाभरणन्दिता ।
सुप्तिर्मद्यासवौ ताम्रचूडश्च जलजामिषं

तीक्ष्णोष्णगुरुविष्टम्भिरूक्षशुष्कामिषं मधु ।
कदलीपत्रकांस्येषु भोजनं घर्मसेवनं

एतानि द्रव्यजालानि निषिद्धानि रसायने ।
<अपथ्यजनिता रोगाः>
सेवेत चेत्प्रमादेन विकृतिर्जायते क्षणात्

रसाजीर्णे भवेत्कान्ते शोषो मूर्च्छा भ्रमो ज्वरः ।
क्लमः कम्पः शकृन्मूत्ररोधनं शूलवेपथुः

अनिद्रालस्यहिक्का च कासश्वासविजृम्भिकाः ।
अरोचकातिसारश्च लिङ्गस्तम्भोऽक्षिकुक्षिषु

वक्षःकर्णोदराङ्घ्रौ च मेढ्रे शिरसि सन्धिषु ।
दाहोऽङ्गभङ्गसर्वेऽन्ये व्याधयः सम्भवन्ति वै

रसाजीर्णप्रशान्त्यर्थं योगोऽयं कथ्यते मया ।
राजकोशातकी पुङ्खा गरुडी कारवल्लिका

कार्कोटी काकमाची च देवदाली पराजिता ।
सर्वं एतच्चैकपलं गोमूत्रे तु चतुष्पले

क्वाथयेत्पादशेषं तु कार्षिकं स्वच्छसैन्धवं ।
निक्षिपेत्तत्पिबेत्क्वाथं रसाजीर्णे हितंकरं

सुखीभवेत्त्रिदिवसे रसस्य क्रामणं भवेत् ।
रसो व्यथयते तत्तदङ्गं संपरिमर्दयेत्

वा स्तनेन च तन्वङ्ग्या निर्व्यथः क्रमते रसः ।
<सप्तधातुवेधः>
त्वग्वेधः प्रथमं देवि रक्तवेधो द्वितीयकः

तृतीयो मांसवेधः स्यान्मेदोवेधश्चतुर्थकः ।
अस्थिवेधः पञ्चमः स्यात्षष्ठो मज्जात्मको भवेत्

सप्तमः शुक्लवेधः स्यात्नाडीवेधस्तथाष्टमः ।
नवमश्चक्षुषो वेधो दशमः सर्ववेधकः

रसवेधेन भुजगः स्वर्णं स्याद्रक्तवेधतः ।
त्रपु स्वर्णं भवेन्मांसवेधात्तीक्ष्णं च काञ्चनं

मेदोवेधेन शुल्बं तु स्वर्णं स्यादस्थिवेधतः ।
रूप्यं स्वर्णं भवेन्मज्जवेधाल्लोहानि कांचनं

शुक्लवेधेन मृत्पात्रं काञ्चनं भवति प्रिये ।
वज्रजीर्णो वीर्यवेधी मज्जामभ्रकजारितः

हेमजीर्णस्त्वस्थिवेधी रूप्यजीर्णो रसं प्रिये ।
मेदोवेधी ताप्यजीर्णो मांसवेधी तु पारदः

शुल्बजीर्णो रक्तवेधी कान्तजीर्णो रसात्मकः ।
तीक्ष्णबद्धेन नीलाभस्ताम्रेणारुणसप्रभः

रजतेनेन्दुसंकाशो हेम्ना काञ्चनसप्रभः ।
धूमावलोकी वक्त्रस्थो मासात्खेचरतां नयेत्

स्पर्शवेधी तु वक्त्रस्थो द्विमासात्सिद्धिदायकः ।
शतकोटिस्त्रिभिर्मासैश्चतुर्भिर्दशकोटिकृत्

पञ्चभिः कोटिवेधी स्यादष्टभिश्चायुतं पुनः ।
साहस्रं नवभिर्मासैर्दशमासे शतं पुनः

तस्य मूत्रपुरीषैस्तु श्लेष्मणाङ्गमलैस्तथा ।
लेपाद्धेमत्वं आयान्ति यानि लोहानि भूतले

चतुःषष्ट्यंशतो वेधी मासं एकादशस्य तु ।
द्वात्रिंशकवेधी तु वर्षाद्देहं तु वेधयेत्

सर्वरोगैर्विनिर्मुक्तो वलीपलितवर्जितः ।
नासौ छिद्येत शस्त्रैश्च पावकेन न दह्यते

वायुवेगी महातेजाः कामदेव इवापरः ।
इच्छया जायते दृश्योऽप्यदृश्यचैव जायते

यस्य संस्पर्शमात्रेण सर्वलोहानि काञ्चनं ।
तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे

देवा यत्र विलीयन्ते सिद्धस्तत्रैव लीयते

âक्, १, ७
<पद्मरागादिरत्नोत्पत्तिः>
पुरा कैलासशिखरे गह्वरेऽद्रिसुतेश्वरौ ।
चिरमास्तां क्रीडमानौ जिगूषू तौ परस्परं

तदा रेतः सूतरूपप्रवाहोऽभूत्तयोर्महान् ।
तत्प्रवाहप्रभावेन वेधिता दृषदोऽभवन्

पद्मरागादिमणयो लोहा हेमादयस्तथा ।
गन्धकाद्याश्च पाषाणा दिव्या ओषधयो लताः

नानावर्णा बहुविधा नानासिद्धिप्रदायकाः ।
पूर्वोक्तानां समस्तानां वज्रं श्रेष्ठतमं महत्

तज्जातिलक्षणं देवि संस्कारं भजनं फलं ।
क्रमाद्वक्ष्यामि ते देवि सावधानं शृणु प्रिये

<वज्रलक्षणं वज्रभेदांश्च>
द्विजन्मानश्च राजन्या ऊरव्या वृषलाः क्रमात् ।
शुभ्रशोणहरिद्राभाः काला नानाविधास्तथा

स्त्रीपुंनपुंसकाश्चैव ज्ञातव्यास्ते क्रमात्प्रिये ।
शुक्लाः फलकसम्पूर्णा ज्योतिष्मन्तो महत्तराः

पुमांसस्ते तु विज्ञेया रेखाबीजविवर्जिताः ।
बलाढ्याः सत्वसहिता लोहक्रमणहेतवः

रसबन्धकराः क्षिप्रं सर्वेषां सिद्धिदायकाः ।
रसायनकराः स्थूला ह्यष्टसिद्धिप्रदायकाः

षट्कोणबीजरेखाभिरुज्ज्वलास्ताः स्त्रियः स्मृताः ।
देहज्योतिःप्रजनना भोगकान्तिसुखप्रदाः

दीर्घास्त्र्यस्राश्च तनवो निबोद्धव्या नपुंसकाः ।
क्षीणसत्वाः स्वल्पवीर्याः क्रामकाः सुरनायिके

क्लीबा नपुंसके स्त्रीणां स्त्रियः सर्वहिता नराः ।
जात्यानुरूपाश्चोत्साहं यथा सत्वं तथा गुणं

यथा कान्तिस्तथा शीलं कुर्वन्त्येवं द्विजातयः ।
वलीपलितरोगघ्नाः क्षत्रिया मृत्युहारिणः

देहस्थैर्यकरा वैश्या लोहानां वेधकारिणः ।
वयःस्तंभकराः शूद्रा नानामयविनाशनाः

<वज्रसंस्कारः>
वज्रसंस्कारमधुना कथयामि शृणु प्रिये ।
श्यामा शमी मेघनादा वर्षाभूधूर्तकोद्रवाः

मेषशृङ्ग्याखुकर्णी च कुलुत्थं चाम्लवेतसः ।
मदनागस्त्यनिर्गुण्डी चैतेषां स्वरसैर्युते

डोलायन्त्रे पाचयेच्च व्याघ्रीकन्दगतं दिनं ।
उद्धृत्य माहिषशकृल्लिप्तं कारीषवह्निना

दहेद्रात्रौ चतुर्यामं रात्र्यन्ते परिषेचयेत् ।
हयमूत्रस्नुहीक्षीरकुलत्थकरसैस्तथा

पाचयेद्दाहयेदेवं सेचयेत्सप्तवारकं ।
एवं द्विजातिजातीयाः शोधिताः स्युश्च सिद्धिदाः

<वज्ररसायनम्>
रसायनार्हं वक्ष्यामि वज्रभस्म सुरेश्वरि ।
वैक्रान्तताप्यगन्धाश्मशिलामाक्षिकतालकं

कान्तास्यटङ्कणक्षारकुलीरास्थीनि पेषयेत् ।
स्तन्येन गोलके क्षिप्त्वा मूषायां निक्षिपेत्ततः

धमेद्दृढतरं पूर्वं पश्चाद्गजपुटे पचेत् ।
तदेव वज्रमादाय तस्मिन्षोडशमात्रके

एकांशं पारदं तस्मिन्पक्वबीजेन जारितं ।
स्तन्येन मर्दयेत्तौ द्वौ पुनर्गजपुटे पचेत्

एवं तत्षोडशपुटाद्बीजजीर्णरसान्वितं ।
दृढं कुर्वीत तद्वज्रं भवेद्भस्म रसायनं

शृणु रुद्राणि वक्ष्यामि दिव्यं वज्ररसायनं ।
पूर्वोक्तवत्प्रकुर्वीत देहशुद्ध्यादिकं विधिं

शुभर्क्षे सुमुहूर्ते च चन्द्रताराबलान्विते ।
शिवाग्निगुरुगोविप्रभिषजः पूजयेत्पुरा

ततः सेवेत तद्भस्म यवमात्रं वरानने ।
कान्ताभ्रसत्त्वं सौवर्णभस्म गुञ्जैकमात्रकं

त्रिफलामधुसर्पिर्भिः प्रातः शुद्धवपुर्लिहेत् ।
एवं षोडशमासान्तं एकद्वित्रिचतुष्टयं

प्रतिमासं वर्धयित्वा यावद्यावकषोडशं ।
कान्तादिभस्मत्रितयं गुञ्जावृद्धिक्रमे तथा

द्विनिष्कं त्रिफलाचूर्णं सर्पिर्मधु यथासुखं ।
पूर्वोक्तवद्विधिं त्याज्यं प्रकुर्यान्मम वल्लभे

सेवितं पलमात्रं तु वज्रभस्म दिनं क्रमात् ।
वलीपलितरोगघ्नं शतायुष्यं ददाति च

द्विपलं च सहस्रायुरयुतं त्रिपलं तथा ।
चतुष्पलं लक्षमायुर्दशलक्षं च पञ्चमं

कोट्यायुष्यं षट्पलं च सुरेन्द्रायुश्च सप्तमं ।
ब्रह्मायुष्यं चाष्टपलं विष्णुत्वं नवमं पलं

रुद्रत्वं दशमं देवि ईश्वरत्वं ततः परं ।
सदाशिवत्वं द्वादश्यां वज्रभस्म ददात्यलं

सर्वज्ञत्वं सर्वगत्वं स्वेच्छाविहरणं तथा ।
<वज्रौदनम्>
वज्रौदनं प्रवक्ष्यामि रसायनहितं परं

पूर्ववच्छोधिते वज्रे मृदुकर्म समारभेत् ।
मातृवाहकमध्यस्थं तित्तिरीमांसवेष्टितं

तीक्ष्णकान्ताननरसैः पुनस्तत्परिवेष्टयेत् ।
कुलत्थत्रिफलानीरकोद्रवेषु पृथक्पृथक्

त्रिदिनं पाचयेदेवं तद्वज्रं वेष्टयेद्दलैः ।
त्रिवर्षारूढताम्बुल्यास्तथा कार्पासकस्य वा

चेष्टितं जानुमध्यस्थं वज्रं यामद्वयान्मृदु ।
वज्रौदनं इदं प्रोक्तं वज्रद्रुतिरथोच्यते

<वज्रद्रुतिः>
त्रिक्षारं चणकाम्लं च रामठं चाम्लवेतसं ।
ज्वालामुखी चेक्षुरकं स्थलकुम्भीरसेन च

पिष्ट्वा स्नुह्यर्कयोः क्षीरैस्तद्गोले मृदु हीरकं ।
निक्षिपेत्तच्च जम्बीरे दोलायन्त्रे त्र्यहं पचेत्

एवं कृते हीरकस्य द्रुतिर्भवति सूतवत् ।
<अन्यद्रुत्यतिदेशः>
पद्मरागादिरत्नानां द्रुतिरेवं कृते भवेत्

अभ्रकादिमपाषाणा द्रवन्त्येवं कृते ध्रुवं ।
द्रवन्ति रसरत्नानि मौक्तिकं चाम्लवेतसं

सप्ताहं भावयेद्घर्मे क्षिपेज्जम्बीरके ततः ।
धान्यराशौ त्रिसप्ताहं पुटपाके द्रवत्यलं

<वज्रभस्मगुणाः>
वज्रभस्म यथा तद्वद्द्रुतिमार्दवयोरपि ।
भवेद्भस्म वरारोहे जरादारिद्र्यमृत्युजित्

रसायने भवेत्सौख्यं भस्म द्रुतिमृदूद्भवं ।
रसायने तु स्त्रीपुंसौ क्रामणे तु नपुंसकः

षड्रसं हिमवीर्यं च सर्वामयविनाशनं ।
सर्वदोषप्रशमनं सर्वसौख्यं रसायनं

विद्युत्प्रभां देहदार्ढ्यं स्वच्छं स्निग्धं च लेखनं ।
सौन्दर्यं बलमायुष्यं ग्रहालक्ष्मीविनाशनं

शुद्धिर्मृदुद्रुतीभस्म वैक्रान्तस्य तु वज्रवत् ।
<स्वर्णं तद्भेदाः>
अथ वक्ष्ये श्रेष्ठतमं शृणु हेमरसायनं

हेमोत्पत्तिः पुरा प्रोक्ता तथापि त्रिविधा भवेत् ।
रसवेधाद्भवेच्चैकं इतरत्क्षेत्रसम्भवं

लोहसङ्करजं चान्यच्छ्रेष्ठमध्यकनीयसः ।
क्रमेण पीतरक्ते च पीतरक्तं च वर्णतः

निकर्षछेददाहेषु कुङ्कुमश्वेतशोणितं ।
<स्वर्णशुद्धिः>
दिव्यं एवंविधं स्वर्णं पट्टकं कणशः कृतं

हलिनीकञ्चुकीकन्दस्नुह्यर्काग्निकरञ्जकं ।
धूर्तगुञ्जेङ्गुदीचीरमूलतालाश्वगन्धिकाः

पिष्ट्वेन्द्रवारुणी चैषा मूलानि मथितेन वै ।
लेपयेत्स्वर्णपट्टानि तापयेज्जातवेदसि

मूत्रे मथिते तैले कुलुत्थाम्भसि काञ्जिके ।
जम्बीरार्कपयोमध्ये प्रत्येकं सप्तधा क्षिपेत्

लेपयेत्तापयेत्सिञ्च्याद्भूयो भूयोऽपि सप्तधा ।
वल्मीकमृद्धूमसारं इष्टकापटुगैरिकं

पिष्ट्वा जम्बीरनीरेण लिप्त्वा पत्रं पुटीकृतं ।
चतुर्वर्णाभ्रकं ताप्यं दरदं तालकं शिलां

कान्तकङ्कुष्ठरसकविमलासूतभूलताः ।
पिष्ट्वाम्लेन वटीः कुर्यान्निष्कमात्राः सुरेश्वरि

पलादूनं न कर्तव्यं अधिकं च चतुष्पलात् ।
पुटितं हेम शुल्बं च द्रावयेच्च समीकृतं

तन्मध्ये तद्द्रवीभूते चैकैकां वटिकां क्षिपेत् ।
स्वर्णाद्दशगुणा वाह्या वटिकाः शोषिताः क्रमात्

यावच्छेषं भवेत्स्वर्णं तावदेवं धमेच्छनैः ।
शुद्धं तज्जायते दिव्यं जरामरणरोगहृत्

<स्वर्णभस्म>
चिञ्चापत्रनिभं स्वर्णं पत्रं शुद्धं च पारदं ।
एकान्तं मर्दयेदम्लैस्तत्पिष्टिं अपि लेपयेत्

समगन्धकताप्याभ्यां पिष्टिं मूषागतां धमेत् ।
षोडशांशं सूतभस्म हेमचूर्णे विनिक्षिपेत्

अम्लेन मर्दयेद्गाढं पचेत्तद्भूधरे पुटे ।
एवं षोडशपर्यन्तं रसं प्रतिपुटं क्षिपेत्

निरुत्थं हेमभस्मेदं जायते सर्वसिद्धिदं ।
<हेमरसायनम्>
विरेकवमनाद्यैश्च शुद्धदेहः शुभे दिने

अर्चयेदीशविप्राग्निगुरुवैद्यपुरःसरान् ।
सेवेत शुद्धहृदयो दिव्यं हेमरसायनं

कान्ताभ्रयोः सत्त्वभस्म चैकगुञ्जाप्रमाणकं ।
माषोन्मितं हेमभस्म वरामध्वाज्ययुग्लिहेत्

पूर्वोक्तवद्वज्रमासषोडशिकावधि ।
पूर्वोक्तवद्विधिं त्याज्यं प्रकुर्वीत रसायनी

शृणु चित्रां गिरिसुते सेवां हेमरसायने ।
पलमात्रोपयोगेन सर्वरोगविवर्जितः

ततो द्विपलयोगेन वलीपलितवर्जितः ।
वाक्सिद्धिर्दिव्यदृष्टिश्च त्रिपलेन भवेत्प्रिये

चतुःपलोपयोगेन विषव्याघ्राहिभीर्न हि ।
तथा पञ्चपलेनैव दिव्यात्मज्ञानिता भवेत्

देवि षट्पलयोगेन सिद्धसाध्यपदं भवेत् ।
तथा सप्तपलेनापि विद्याधरपदं भवेत्

तथाष्टपलयोगेन स्वेच्छाविहरणे पटुः ।
पलेन नवमेनापि चाष्टैश्वर्यगुणान्वितः

तथा दशपलेनापि महेन्द्रत्वं अवाप्नुयात् ।
एकादशपलैर्देवि ब्रह्मत्वं नात्र संशयः

द्वादशभिः पलैः कान्ते विष्णुत्वं समुपैति च ।
त्रयोदशपलेनापि रौद्रं पदं अवाप्नुयात्

तथा चतुर्दशपलैरैश्वरं लभते पदं ।
पलैः पञ्चदशैरेति सदाशिवपदं परं

तथा स्यात्षोडशपलैः सच्चिदानन्दविग्रहः ।
सर्वज्ञः सर्वकर्ता च हर्ता गोप्ता स सर्वगः

<हेमद्रुतिः>
हेमद्रुतिं प्रवक्ष्यामि शृणु संप्रति पार्वति ।
फलपांशुर्देवदाल्याः शक्रगोपोऽश्वलालिका

टङ्कणं जालिनीनीरैर्भावयेद्बहुधा प्रिये ।
द्रावयेत्काञ्चनं तत्र वपेत्सूतसमा द्रुतिः

इमां द्रुतिं काञ्चनवद्भस्म सेवां च कल्पयेत् ।
स्वादु तिक्तं कषायं च शीतं उष्णं रसायनं

हृद्यं कान्तिप्रदं शुद्धं चक्षुष्यं गुरु लेखनं ।
धृतिस्मृत्यायुरारोग्यनयवाक्सिद्धिदायकं

क्षयोन्मादादिरोगाणां नाशनं दोषशान्तिकृत् ।
स्निग्धं रुच्यं दीप्तिं वीर्यकृद्बलवर्धनं

<कान्तं तद्भेदा लक्षणञ्च>
अथ कान्ते प्रवक्ष्यामि कान्तं कान्तरसायनं ।
दिव्या औषधयः सन्तु सर्वसिद्धिप्रदायिकाः

तेभ्यः कान्तं श्रेष्ठतमं वलीरुक्पलितापहं ।
कल्पान्ते ताण्डवं शंभुः शर्वाणीसहितः स्वयं

उच्चण्डं व्यतनोत्तत्र संजाताः स्वेदबिन्दवः ।
तत्र तत्र गतास्तेऽपि ह्ययस्कान्तत्वमाययुः

जाङ्गले बहवो जाता देशे साधारणे क्वचित् ।
जलप्रायेऽस्ति वा नास्ति जात्या पञ्चविधाः स्मृताः

भ्रामकं चुम्बकं देवि कर्षकं द्रावकं तथा ।
रोमकं च तथैकद्वित्रिचतुः सर्वतोमुखाः

तेषां पञ्चविधानां तु पीतं कृष्णं च शोणितं ।
मिश्रं पृथक्पृथक्तेषां क्रमात्स्युरधिदेवताः

ब्रह्मविष्ण्वीशभूतात्ममातृकाः परिकीर्तिताः ।
पीतवर्णं स्पर्शवेधि कृष्णं श्रेष्ठं रसायने

रसबन्धकरं रक्तं मिश्रं सर्वरुजापहं ।
रोमकं ग्रहभीतिघ्नं द्रावकं चोत्तमोत्तमं

उत्तमं मध्यमं नीचं कर्षकं चुम्बकं क्रमात् ।
भ्रामकं लक्षणं वच्मि लोहं तु भ्रामयेत्ततः

तस्माद्भ्रामकमित्युक्तं चुम्बकं लोहचुम्बकं ।
कर्षकं कर्षयेल्लोहं द्रावकं द्रावयेद्यतः

स्फुटनाद्रोमजननं तद्रोमकमुदाहृतं ।
अत्युत्तमं बहुमुखं चतुःपञ्चास्यमुत्तमं

मध्यमं स्याद्द्वित्रिमुखं नीचमेकमुखं भवेत् ।
भ्रामकं चुम्बकं सर्वरोगाणां नाशने हितं

कर्षकं द्रावकं श्रेष्ठं रसयोगे रसायने ।
रसद्विपाङ्कुशमिदं कान्तं पञ्चविधं प्रिये

समीरणातपस्पृष्टं न ग्राह्यं तत्कदाचन ।
हस्तद्वयं समुत्खाय कान्तं ग्राह्यं वरानने

<कान्तसत्त्वपातनम्>
आदौ सम्पूज्य दुर्गां च गणेशं भैरवं प्रिये ।
तीव्राग्निना दहेत्कान्तं सेचयेत्त्रिफलाम्बुना

तत्कान्तं चूर्णयेत्सूक्ष्मं काचसामुद्रटङ्कणैः ।
लाक्षागुग्गुलुगुञ्जाभिरूर्णाज्यमधुसिक्थकैः

शशास्थिक्षुद्रमीनैश्च भल्लाततिलकल्ककैः ।
सर्जक्षारयवक्षाररालैश्चिरगुलैस्तथा

न्यङ्कुसैरिभदन्तीनां विषाणैश्च समांशकैः ।
एतत्समांशं तत्कान्तमजाक्षीरेण मर्दयेत्

मेलयेत्पञ्चमाहिष्यैर्दध्याद्यैर्गोमयान्तकैः ।
श्लक्ष्णं पिष्ट्वा वटीः कुर्यात्कर्षमात्राः सुरेश्वरि

कोष्ठीयन्त्रे वङ्कनाले खदिराङ्गारकैर्दृढं ।
पञ्च पञ्च वटीस्तत्र निक्षिपेच्च शनैः शनैः

त्रियाममथनादेव कान्तात्सत्वं पतेच्छुचि ।
तत्सर्वं कणशः कृत्वा काचाद्यैरौषधैः समैः

मूषागतं धमेत्तीव्रमेवं धाम्यं त्रिधा प्रिये ।
एवं कृतं तु तत्कान्तसत्वं सत्त्वतमं भवेत्

<कान्तस्वरूपम्>
कान्तलोहस्य पात्रस्थजले तैलस्य बिन्दवः ।
न सर्पन्ति चणास्त्वेताः कृष्णाः स्युर्नात्र संशयः

घृष्टहिङ्गोर्न गन्धः स्यात्क्षीरोर्मिः शिखराकृतिः ।
न कदाचिद्भुवि पतेच्छिवा मुञ्चति तिक्ततां

तल्लोहक्षिप्तं उष्णाम्बु शीतलं भवति क्षणात् ।
<लोहशुद्धिः>
ऊनं पञ्चपलान्नैव नोर्ध्वं पञ्चदशात्पलात्

त्रिफला षोडशपला तच्चतुर्गुणमम्बु च ।
क्वाथयेत्पादशेषं तु तस्मिन्पत्राणि ढालयेत्

शशरक्तप्रलिप्तानि शोषयेदातपे पुनः ।
तापितानि पुनस्तक्रतैलसौवीरसर्पींषि

क्षौद्रार्कक्षीरजम्बीरकुलत्थकरसेष्वपि ।
लेपनं शोषणं दाहं सेचनं च क्रमात्प्रिये

प्रत्येकं सप्तधा कुर्याद्गिरिदोषं त्यजेदयः ।
<लोहसंस्कारमन्त्राः>
आदौ मन्त्रस्ततः कर्म कर्तव्यो मन्त्र उच्यते

उद्भवोद्भवशब्दः स्याच्चतुर्थ्यन्तोऽमृतात्परः ।
स्वाहान्तः प्रणवश्चादौ मन्त्रोऽयं मर्दने स्थितः

ओं अमृतोद्भवोद्भवाय स्वाहा ।
रक्षायै लोहनरयोरयमेकोद्भवो मनुः ।
विना स्वाहापदं स्थाने फडन्तं यः समुच्चरेत्

ओं अमृतोद्भवाय फट्प्रणवोर्ध्वं नमश्चण्डवज्रपाणय इत्यपि ।
ततः परं महायक्षसेनाधिपतये नमः

द्विरुक्तं सुरुशब्दस्य महाविद्याबलाय च ।
ततः स्वाहेति मन्त्रोऽयं बलिकर्मणि कीर्तितः

ओं नमश्चण्डवज्रपाणये महायक्षसेनाधिपतये नमः सुरु सुरु महाविद्याबलाय स्वाहा ।
<लोहभस्म>
एतानि लोहपत्राणि सूक्ष्मं संचूर्णयेत्ततः ।
अयःपात्रे कान्तचूर्णं निक्षिप्य त्रिफलारसैः

सेचयेत्तदयोदर्व्या चालयन्पाचयेदिति ।
पिण्डीभूतं तदादाय मृत्तिकापटले शुभे

संपुटे निक्षिपेत्सम्यक्षोडशाङ्गुलगर्तके ।
निधायारण्यकारीषमध्यगं कारिषं दहेत्

अहोरात्रं प्रकुर्वीत वातातपविवर्जितं ।
पुनः प्रातः समादाय वराक्वाथेन मर्दयेत्

स्थालीसंपुटयोरेवं कुर्यात्पाकपुटैः क्रमात् ।
एवं विदध्यात्सप्ताहं तस्मिन्क्षेप्यं च हिङ्गुलं

लोहस्य षोडशांशं च नारीस्तन्येन मर्दयेत् ।
स्थाल्यां पाकं संपुटे च पुटं कुर्वीत षोडश

निरुत्थं तद्भवेद्भस्म देवि योज्यं रसायने ।
<ल्होहभस्मनोऽमृतीकरणम्>
यावत्स्यात्त्रिफला तस्माद्भवेद्वारि चतुर्गुणं

अष्टावशेषं क्वाथयेत्क्वाथस्य सदृशं घृतं ।
घृततुल्यं कान्तभस्म ताम्रपात्रे पचेत्प्रिये

लोहदर्व्या प्रचलयन्यावच्छुष्यति तद्रसः ।
तावन्मृद्वग्निना पाच्यं लोहतुल्यां सितां क्षिपेत्

अमृतीकरणमित्युक्तं सर्वयोगवहं परं ।
<लोहपाकभेदाः>
लोहपाकं प्रवक्ष्यामि तद्भवेत्त्रिविधं प्रिये

मृदुमध्यखराः प्रोक्ता जम्बीरसदृशो मृदुः ।
मध्यमः पिण्डसदृशो वालुकासदृशः खरः

<कान्तलोहरसायनसेवाक्रमः>
अथ सेवां प्रवक्ष्यामि कान्तलोहस्य भस्मनः ।
सुमुहूर्ते शुभदिने पूजितेशादिदेवतः

सेवेत सिद्धिदं दिव्यं कान्तभस्म रसायनं ।
शुद्धदेहो विरेकाद्यैरभ्रभस्म पुरा प्रिये

मासमेकं तु सेवेत तस्माच्छुद्धवपुर्भवेत् ।
माषमात्रं कान्तभस्म गुञ्जामात्राभ्रभस्म च

द्विनिष्कं त्रिफलाचूर्णं मधुसर्पिःसमन्वितं ।
लिहेत्प्रातर्विशुद्धात्मा स्नानदानादिकर्मभिः

अनुपेयं ततो लोहाद्गव्यं षष्टिगुणं पयः ।
धारोष्णं तदभावे तु कृत्वा क्षीरं समाम्बुकं

यावत्क्षीणजलं क्वाथ्यं क्षीरं चानुपिबेत्प्रिये ।
तदसात्म्ये वराक्वाथं गुडूच्या वा कषायकं

इत्येकमासं सेवेत क्रमाद्द्वित्रिचतुष्टयं ।
प्रतिमासं माषगुञ्जावृद्धिः कान्ताभ्रभस्मनोः

एवं षोडशमासान्तं वृद्धिः षोडशमात्रकाः ।
पूर्वोक्तवद्विधिं त्याज्यं कुर्यात्सिद्धिमवाप्नुयात्

अस्य वत्सरयोगेन क्षुद्रामयविनाशनं ।
एतद्द्विवर्षयोगेन महारोगप्रणाशनं

त्रिवर्षात्पलितं हन्ति चतुर्वर्षाद्वलिं हरेत् ।
पञ्चमादपमृत्युघ्नं षष्ठे स्यादायुषः शतं

सप्ताब्दे सूर्यवद्दीप्तिं दशमे सिद्धिमेलनं ।
वैद्याधरं समाप्नोति वर्षे चैकादशे प्रिये

त्रयोदशाब्दे देवत्वं इन्द्रत्वं च चतुर्दशे ।
तथा पञ्चदशाब्दे च सर्वलोकप्रियो भवेत्

षोडशाब्देऽष्टसिद्धिः स्यात्सत्यं सत्यं महेश्वरि ।
<कान्तद्रुतिक्रमः>
सुवर्णद्रुतिवत्कान्तद्रुतिः स्यात्पूर्ववत्प्रिये

कान्तद्रुतिर्भवेद्भस्म कान्तलोहस्य भस्मवत् ।
<लोहभेदास्तद्गुणाश्च>
किट्टं मुण्डं तथा तीक्ष्णं कान्तं पूर्वोत्तरोत्तरं

गुणाढ्याः स्युर्दशशतसहस्रं लक्षकं क्रमात् ।
शताधिको भवेत्कान्तस्त्वौषधानां रसायनं

त्रिदोषशमनं दिव्यं सर्वरोगापहारकं ।
कान्तिं रुच्यं च चक्षुष्यं हृद्यं आयुष्यदं शुचि

स्थैर्यं दार्ढ्यं च धातूनां बलवच्च रसायनं ।
<अभ्रकोत्पत्तिः तद्भेदा लक्षणञ्च>
अथाभ्रकं प्रवक्ष्यामि तदुत्पत्त्यादिकं क्रमात्

पुरादिशक्तिर्भवती श्वेतद्वीपे मनोरमे ।
इन्द्राणीकमलावाणीगायत्रीप्रमुखैः सह

अरुन्धतीमुखैर्दिव्यमुनिदारैश्च संयुता ।
संचिक्रीडे महामाया चित्सदानन्दरूपिणी

आनन्दाश्रुकणाः क्षौमे न्यपतन्बहवो दृशोः ।
तदा ऋतुमती जाता ततः स्वादु सरित्पतेः

तीरे त्यक्त्वा च तद्वस्त्रं स्नात्वा कैलासमाययौ ।
वात्यावशेन तद्वस्त्रं क्षीराब्धौ न्यपतत्तदा

देवासुरैर्मथ्यमानात्तस्मात्क्षीराम्बुधेस्तदा ।
समभूत्तद्रजोवस्त्रं चतुर्धाभ्रकसंज्ञकं

कृष्णाभ्रकं साञ्जनाभं पीतं देव्यङ्गलेपनात् ।
रक्तं तस्य रजोरूपं क्षौमं श्वेतं अभूदिति

चतुर्विधं तदालोक्य रसबन्धनकारणं ।
रसायनं रोगहरं सर्वसिद्धिप्रदायकं

इत्यूचिरे सुराः सर्वे साक्षादमृतसंमितं ।
श्वेतं रजतकार्येषु त्रयमन्यत्सुवर्णके

सर्वं रसायने योज्यं रक्तपीतसितासितं ।
श्वेताच्छतगुणं रक्तं रक्तात्पीतं सहस्रकं

पीताल्लक्षगुणं कृष्णं ज्ञेयं लोहे रसायने ।
प्रत्येकं तानि जायन्ते चतुर्धा जातितः क्रमात्

पिनाकं दर्दुरं नागं वज्रं चेति चतुर्विधं ।
वज्रं समाहरेन्मुख्यं त्रीण्यन्यानि विवर्जयेत्

पिनाकमग्निनिक्षिप्तं मुञ्चते दलसंचयं ।
तत्सेवितं मलं बद्ध्वा मारयेद्रोगकारणं

दर्दुरं वह्निनिक्षिप्तं कुरुते भेकनिःस्वनं ।
तदुत्पादयते रोगमश्मर्याख्यं असाध्यकं

नागमग्नौ विनिक्षिप्तं फूत्कारं वितनोति यत् ।
तत्सेवया महाकुष्ठं मण्डलाख्यं भवेद्ध्रुवं

<ग्राह्यलक्षणम्>
एतत्त्रितयसेवाभिर्जायते रोगसंचयः ।
वह्निस्थितं तु वज्राभ्रं विकारान्नाचरेत्क्वचित्

तस्माद्वज्राभ्रकं सेव्यं वलीपलितमृत्युजित् ।
राजहस्तात्परं ग्राह्यं खनित्रेन तदाकरात्

<वज्राभ्रःः परीक्षाःः बद्कुअलित्य्>
भारयुक्तं पृथुदलं स्निग्धं मोच्यदलं सुखं ।
काचचन्द्रककिट्टाभं न योज्यं तत्कदाचन

<धान्याभ्रकम्>
पूर्वोक्तलक्षणयुतं वज्राभ्रं धमयेद्दृढं ।
अर्कक्षीरारनाले च गोमूत्रे त्रिफलारसे

मेघनादरसे चेत्थं निक्षिपेत्तेषु तत्त्रिधा ।
सम्यग्दलं मोचयित्वा मेघनादाम्लयोर्द्रवैः

भावयेदातपे तीव्रे श्लक्ष्णं पिष्ट्वाथ वस्त्रके ।
निक्षिप्य धान्यसहितं बद्ध्वा तत्काञ्जिके पुनः

कराभ्यां घट्टयेद्गाढं सूक्ष्मं तत्काञ्जिके स्रवेत् ।
तत्कुर्यादातपे शुष्कं एतद्धान्याभ्रकं स्मृतं

<अभ्रकसत्वपातनम्>
कान्तवत्सत्वपतनमभ्रकस्य भवेत्प्रिये ।
हेम रूप्यं माक्षिकं च वैक्रान्तं मधु टङ्कणं

गुञ्जा गुडं घृतं भल्लं एकैकं दशनिष्ककं ।
पिष्ट्वार्कपयसा कार्या वटिकाः कर्षमात्रकाः

शतनिष्केऽभ्रसत्वेऽस्मिन्विद्रुते वटिकाः क्षिपेत् ।
एकैकघटिकामात्रं वट्यः क्षेप्याः शनैः शनैः

यावत्तत्सत्त्वशेषं स्यात्तावद्धाम्यं अतन्द्रितैः ।
इदं अभ्रकसत्त्वं तु देवयोग्यं रसायनं

<अभ्रकसत्वभस्म>
चूर्णीकृत्याभ्रसत्त्वं तन्मेघनादः पुनर्नवा ।
सूरणोऽर्कदलं मुस्ता जम्बीरस्तालमूलिका

त्रिफला वज्रवल्ली च शाङ्गेरी मरिचं तथा ।
अम्लवर्गो वटजटा कार्पासमुनिशिग्रुकं

एकवीरा कोकिलाक्षी सर्पाक्षी तुलसी वचा ।
पेटारी वाकुची कन्या चैकैकस्य रसैः पृथक्

मर्दनं घर्मपाकं च स्थालीपाकं पुटं क्रमात् ।
एकैकाहं प्रकुर्वीत ततो दरदमाक्षिके

सत्वषोडशभागेन योज्यं पेष्यं वरारसैः ।
पुटषोडशपर्यन्तं कुर्यादेवं हि भैरवि

पूर्वोक्तवत्स्यादमृतीकरणं कान्तसत्ववत् ।
निरुत्थं भस्म भवति चायुरारोग्यदायकं

<अभ्रकसत्वसेवाक्रमः>
अथ सेवां प्रवक्ष्यामि घनसत्वरसायने ।
वमनादिविशुद्धात्मा पूजितस्वेष्टदेवतः

गुञ्जामात्राभ्रसत्वं च द्विनिष्कं त्रिफलारजः ।
मध्वाज्याभ्यां लिहेत्प्रातरेकमासं भजेदिति

एवं षोडशमासान्तं मासवृद्धिक्रमेण वै ।
गुञ्जावृद्धिर्भवेद्देवि सेवेतेत्थं रसायनं

पूर्वोक्तवद्विधिं त्याज्यं प्रकुर्वीत सुरेश्वरि ।
वर्षेण देहशुद्धिः स्याद्द्विवर्षादामयाच्च्युतः

त्रिवत्सरान्महारोगनाशनं भवति ध्रुवं ।
चतुर्वर्षान्महाकान्तिबलवीर्यप्रवर्धनं

पञ्चवर्षाद्देहदार्ढ्यं षष्ठे वाक्सिद्धिमेति हि ।
सप्तमे दिव्यदृष्टिः स्यादष्टमे विषनाशनं

नवाब्दे सिद्धतामेति ततो विद्याधरो भवेत् ।
एकादशाब्दे त्विन्द्रत्वं द्वादशे ब्रह्मता भवेत्

त्रयोदशाब्दे विष्णुत्वं रुद्रत्वं च चतुर्दशे ।
ईशत्वं पञ्चदशके षोडशाब्दे सदाशिवः

अणिमादियुतः स्वैरी सर्वज्ञः सर्वकृद्भवेत् ।
<अभ्रकद्रुतिः>
अथाभ्रकद्रुतिं वक्ष्ये कञ्चुकीकन्द एव च

कपितिन्दौ केशतैले प्रत्येकं तु त्रिधा वपेत् ।
मूषायां द्रावयित्वा तदभ्रसत्वद्रुतिर्भवेत्

भस्मीकुर्यात्प्रयत्नेन द्रुतिमभ्रकसत्ववत् ।
<अभ्रकगुणाः>
षड्रसः सर्वरोगघ्नस्त्रिदोषशमनः परः

वीर्यायुष्यबलप्रज्ञाकान्तिरूपविवर्धनः ।
वपुर्दार्ढ्यस्थैर्ययुक्तो वलीपलितमृत्युहा

रुच्यो वृष्यो लघुः शीतो मेध्यः स्निग्धो रसायनं ।
अभ्रकं दीपनं ग्राहि श्रेष्ठं पारदबन्धनं

पक्षजित्सूतराजस्य भस्मीभूताभ्रसत्वकः ।
अभ्रस्य पत्रं रोगघ्नं तच्च सत्वं दृढंकरं

चेतसत्वं मृदु हरेद्द्रुतिस्तांश्च दरिद्रतां

âक्, १, ८
<रसायनसेवा>
सूतो वज्रं सुवर्णं च कान्तलोहं तथाभ्रकं ।
पञ्चैतान्यमृतानि स्युः कल्पितानि नृणां मया

मत्तकाशिनि यो वेत्ति सोऽपि साक्षान्महेश्वरः ।
अहं रसो रसश्चाहमावयोरन्तरं न हि

तेन युक्तास्तु वज्राद्याः सिद्धिदाः स्युर्न संशयः ।
पुरुषं रससेवार्हं वदामि शृणु पार्वति

स्त्रीक्लीबबालकानां च न हि योज्यं रसायनं ।
बालाः पञ्चदशाब्दा ये कुमारांस्त्रिंशदब्दकाः

पञ्चाशद्वर्षदेशीया युवानः परिकीर्तिताः ।
अतः परं च स्थविराः भवेयुस्ते रसायने

यथोक्तकाले सिद्धिः स्यात्कुमारस्य रसायनात् ।
तस्माद्द्विगुणकालेन यूनः सिद्धिर्भवेद्ध्रुवं

तस्मात्त्रिगुणकालेन वृद्धः सिद्धिमवाप्नुयात् ।
ज्ञातव्याः क्रमशो देवि ह्युत्तमो मध्यमोऽधमः

<रसायनसेवाक्रमः>
पूर्वं अभ्रकमश्नीयात्ततः कान्तरसायनं ।
अथ कान्ताभ्रकं देवि पश्चाद्धेमरसायनं

अथाभ्रकं स्वर्णयोगं कान्तहेमरसायनं ।
घनकान्तस्वर्णयोगं ततो वज्ररसायनं

अथाभ्रवज्रसेवां च कान्तवज्रमतः परं ।
घनायस्कान्तहीरं च हेमवज्रं ततो भवेत्

पश्चादभ्रस्वर्णवज्रं कान्ताष्टापदवज्रकं ।
घनकान्तं हेमवज्रमतः पारदभक्षणं

तथाभ्ररसयोगं स्यात्ततः कान्तरसं भवेत् ।
घनकान्तरसं देवि पश्चाद्धेमरसं भवेत्

घनहेमरसं पश्चात्कान्तहेमरसं ततः ।
घनकान्तं हेमसूतमतो वज्ररसं भवेत्

घनवज्ररसं देवि कान्तवज्ररसं ततः ।
घनकान्तं वज्रसूतं हेमवज्ररसं ततः

घनहेमपवीसूतं कान्तहेमपवीरसं ।
घनकान्तस्वर्णवज्ररसं अस्मात्परं न हि

उत्तरोत्तरतः सर्वे चैते सर्वगुणोत्तराः ।
रसायनानि पञ्च स्युरेकैकानि वरानने

रसा द्विद्व्यौषधभवास्त्रित्र्यौषधभवा दश ।
चतुश्चतुर्भवाः पञ्च त्वेकः पञ्चौषधोद्भवः

एकत्रिंशद्वरारोहे रसायनमिति प्रिये ।
घनं कान्तं हेम वज्रं पारदश्चेतरं

पूर्वोत्तरोत्तरगुणा भवन्ति प्राणवल्लभे ।
रसस्य क्रामणं वज्रं हेमकान्तघनं भवेत्

वज्रसंक्रामणं हेम कान्तं व्योम भवेत्प्रिये ।
हेम्नः कान्तभवं योज्यं कान्तस्य क्रामणं घनं

अभ्रस्य क्रामणं चाभ्रसत्त्वं सिद्धिप्रदं यतः ।
एकैकौषधसेवायां यथोक्तं क्रामणं भवेत्

युक्तो द्वित्रिचतुःपञ्चभैषज्यैः क्रामणं न हि ।
त्रिफलामधुसर्पींषि सामान्यक्रामणं भवेत्

âक्, १, ९
<रसायनार्हरससंस्कारः; प्रथमः प्रकारः>
श्रीभैरवी ।
रसायनार्हां सूतस्य संस्कृतिं वद मे विभो ।
श्रीभैरवः ।
शृणु पार्वति यत्नेन संस्कारं शोधनादिकं

पुनर्नवारसैः पेष्यं धान्याभ्रं पारदं समं ।
तप्तखल्वे दिनं देवि वज्रमूषागतं रसं

पचेद्भूधरयन्त्रे च पुनः संमर्दयेच्च तं ।
पूर्वद्रवैर्यथापूर्वं मर्दनं पाचनं पुनः

कृत्वैवं दशवारं तं पात्यं पातनयन्त्रके ।
शुद्धः स्यात्पारदो देवि योज्यो योगे रसायने

<द्वितीयः प्रकारः>
दशमांशं रसाद्गन्धं तप्तखल्वे विनिक्षिपेत् ।
वराजम्बीरकन्याग्निद्रवैर्यामं विमर्दयेत्

पातयेत्पातनायन्त्रे कुर्यादेवं तु सप्तधा ।
सगन्धकं मर्दनं च पातनं भवति प्रिये

शुद्धः स्यात्पारदो देवि योग्यो योगे रसायने ।
<तृतीयः प्रकारः>
तिलतैलैर्माहिषिकैर्मूत्रैर्मर्द्याम्लकेन च

गोमांसैर्हिङ्गुलं पाच्यं लोहपात्रे क्रमाग्निना ।
सप्ताहं लोहदण्डेन चालयन्सद्रवं मुहुः

सार्द्रमायूरपित्तेन भावयेदातपे दिनं ।
पाचयेत्पातनायन्त्रे दरदं खरवह्निना

शुद्धो भवेच्चतुर्यामात्पारदः स्याद्रसायने ।
<रसभस्मक्रमः; प्रथमः प्रकारः>
ऊर्ध्वाधस्तात्खजीर्णस्य सूतस्य समगन्धकं

निक्षिपेत्पक्वमूषायां गर्ते द्वाभ्यां चतुर्गुणं ।
काकमाचीद्रवं दत्त्वा निरुध्यैनां क्रमाग्निना

पचेद्गुण्डकयन्त्रस्थां मूषां यामचतुष्टयं ।
भस्मसाज्जायते सूतो योजयेत्तु रसायने

<द्वितीयः प्रकारः>
जीर्णसूतं स्नुक्क्षीरैः समं गन्धं विमर्दयेत् ।
दिनं ततो गर्भयन्त्रे पुटे भस्मति पूर्ववत्

<तृतीयः प्रकारः>
खजीर्णसूतं तुल्यांशं लाक्षोर्णामधुटङ्कणं ।
गुञ्जां भृङ्गरसैः सर्वं दिनमेकं विमर्दयेत्

अन्ध्रितं वज्रमूषायां धमेद्भस्मति पारदः ।
<चतुर्थः प्रकारः>
घनजीर्णं रसं गन्धं त्र्यहं तुल्यं विमर्दयेत्

अहिमार्या रसैर्वाथ ह्यजामार्या रसेन वा ।
रसेन कीटमारिण्याः श्वेताङ्कोलरसेन वा

दिवारात्रं करीषाग्नौ मृण्मये संपुटे दहेत् ।
तुषाग्निना वा त्रिदिनाद्भस्मीभवति पारदः

तप्तखल्वे वज्रभस्म जीर्णे सूते समं त्र्यहं ।
हंसपादीरसैर्मर्द्यं बीजैर्दिव्यौषधोद्भवैः

लेपयेद्वज्रमूषायां तत्र पूर्वं रसं क्षिपेत् ।
त्र्यहं तुषाग्निना पाच्यं हंसपादीद्रवैः पुनः

मर्दयेत्त्रिदिनं गाढं तद्गोलं पूर्ववत्पचेत् ।
भस्मीभवति सूतेन्द्रः शङ्खकुन्देन्दुसन्निभः

<जारितरसमारणम्; प्रथमः प्रकारः>
अथ वक्ष्यामि देवेशि जारितं रसमारणं ।
प्रथमं जारणं कुर्यात्सबीजं सुरनायिके

अजारितं रसं मूढः प्रमादान्मारयेद्यदि ।
मम द्रोही स पापिष्ठो महापातकवान्भवेत्

भ्रूणहा गुरुघाती च गोघ्नः स्त्रीबालघातकः ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कुर्याज्जारणपूर्वकं

मारणं रसराजस्य मम बीजस्य पार्वति ।
धरायां गोमयं देवि स्थापयित्वा तत उपरि

पक्वमूषायां विनिक्षिप्य तन्मध्ये कटुतुम्बिजं ।
तैलं निधाय सूतं च निक्षिपेच्च तत उपरि

काकमाचीरसो देयस्तैलतुल्यो वरानने ।
शुद्धं गन्धं व्रीहिमात्रं दत्त्वा मूषां निरोधयेत्

तदूर्ध्वं खादिराङ्गारपूरितं श्रावकं न्यसेत् ।
ज्ञात्वा तत्स्वाङ्गशीतत्वं पुनर्गन्धं च तैलकं

काकमाचीद्रवं दत्त्वा वह्निमेवं पुनः पुनः ।
अधस्ताद्गोमयं सान्द्रमुपरिष्टाच्च पावकं

काकमाचीद्रवः सूतस्तैलं चैतत्त्रयं समं ।
जारयेत्षड्गुणं गन्धं रसस्येत्थं मुखीकृतिः

दिनं जम्बीरनीरेण मर्दयेत्तं रसं पुनः ।
चतुः षष्ट्यंशकं हेम्नः पत्रं कण्टकभेदनं

मयूरपित्तं तैलं च लिपेत्सर्षपसंभवं ।
अभावे तैलपित्तस्य चूलिकालवणं बलिं

जम्बीरस्य रसैर्मर्द्यं तं रसं हेमपत्रकं ।
पाचयेत्पूर्ववद्वह्नौ जम्बीरस्य रसैः पुनः

सम्पूर्णां रोधयेन्मूषां पूर्ववज्जारयेत्पुनः ।
द्वात्रिंशदंशकं हेम षोडशांशं तत उपरि

मर्दयेज्जारयेदेवं ततः सूतस्य मारणं ।
समूलां कुम्भिं आदाय गवां मूत्रेण पेषयेत्

दिनमेकं तद्रसेन मर्दयेत्पारदं सुधीः ।
संपुटे कान्तजे क्षिप्त्वा चोर्ध्वाधश्च नियामकान्

चुल्ल्यां मृद्वग्निना पाच्यं दिनं भस्म भवेद्रसः ।
अक्षीणो मृत्युनाशी स्याज्जरादारिद्र्यनाशनः

<द्वितीयः प्रकारः>
वासितं पारदं कर्षमष्टगुञ्जाः सुवर्णकं ।
मृतं वज्रं चतुर्गुञ्जं मर्द्यं हंसपदीरसैः

तप्तखल्वे वज्रमूषागतं कृत्वा निरोधयेत् ।
पचेद्भूधरयन्त्रे च पुनरादाय तं रसं

हंसपादीद्रवैर्मर्द्यं तप्तखल्वे दिनत्रयं ।
पूर्ववद्भूधरे यन्त्रे पचेत्सूतं पुनः पुनः

एवं शतपुटं कृत्वा भस्म स्याद्रक्तवर्णकं ।
एतानि रसभस्मानि शस्तानि च रसायने

<रसायनयोगाः; अभ्रकरसायनम्>
एकद्वित्रिचतुःपञ्चयोगयुक्तं रसायनं ।
क्रमाद्वक्ष्यामि देवेशि तत्राप्यभ्रकसेवनं

वमनादिविशुद्धात्मा त्यक्तक्षाराम्लकादिकः ।
पूर्ववद्भस्मयेद्व्योमसत्वं भृङ्गवरारसैः

त्रिः सप्तधा भावनीयं प्रातर्गुञ्जाद्वयं भजेत् ।
ससितं तदनु क्षौद्रं घृतैः सत्रिफलं लिहेत्

द्वात्रिंशद्गुञ्जका वृद्धिः क्रामणं कर्षमात्रकं ।
एष षोडशमासान्ते सर्वरोगाद्विमुच्यते

स भवेत्कान्तसेवार्हस्त्वेवमभ्रकसेवया ।
<कान्तरसायनम्>
पूर्ववद्भस्मयेत्कान्तं वरानिर्गुण्डिभृङ्गजैः

रसैस्त्रिसप्तवाराणि मर्दयेद्भावयेत्क्रमात् ।
क्षौद्राज्याभ्यां लिहेत्प्रातर्नित्यं गुञ्जाद्वयोन्मितं

अनु भक्ष्यं सिन्दुवारवराभृङ्गभवं रजः ।
मध्वाज्याभ्यां कर्षमात्रं शुद्धाङ्गो वमनादिभिः

द्वात्रिंशद्गुञ्जिका वृद्धिः परमावधिरीश्वरि ।
भवेत्षोडशमासान्ताज्जराव्याधिभिरुज्झितः

कान्तस्य सेवया पश्चाद्भवेत्कान्ताभ्रकार्हकः ।
<कान्ताभ्ररसायनम्>
मृतं कान्तं घनं तुल्यं धात्रीभृङ्गपुनर्नवाः

द्रवैरेषां पृथङ्मर्द्यं कल्ये गुञ्जाद्वयं लिहेत् ।
शर्करामधुसर्पिर्भिः शुद्धात्मा वमनादिभिः

भृङ्गामलकवर्षाभूचूर्णं क्रामणमुत्तमं ।
मध्वाज्यैरनु लेह्यं तद्द्वात्रिंशद्गुञ्जकावधि

मासषोडशयोगेन वलीपलितजिद्बली ।
कान्ताभ्रसत्वभजनाद्धेमसेवार्हको भवेत्

<स्वर्णरसायनम्>
पूर्ववद्भस्मयेत्स्वर्णं दशमूलकषायतः ।
एकविंशतिवारं तं मर्दयेद्भावयेत्प्रिये

मध्वाज्याभ्यां मुद्गमानं लिहेत्प्रातर्विशुद्धधीः ।
गुडूचीत्रिफलाक्वाथं पलं चानुपिबेत्सुधीः

अष्टगुञ्जावधिर्वृद्धिर्भवेत्षोडशमासतः ।
तेजस्वी बलवान्धीमांश्चक्षुष्मान्रोगवर्जितः

वलीपलितनिर्मुक्तस्त्रिकालविषजिद्भवेत् ।
<स्वर्णाभ्रकरसायनम्>
पूर्ववन्मारयेत्स्वर्णं तस्माद्द्विगुणमभ्रकं

दशमूलवराभृङ्गीक्वाथैर्भाव्यं त्रिसप्तधा ।
प्रातर्माषत्रयं लेह्यं मध्वाज्यैः क्रामणं लिहेत्

पलं गुडूचीत्रिफलाक्वाथं तदनु पार्वति ।
चतुर्विंशतिगुञ्जास्य वृद्धिः स्यात्परमावधिः

मासषोडशयोगेन दिव्यतेजा महाबलः ।
घनकाञ्चनयोगेन स्वर्णकान्तार्हको भवेत्

<स्वर्णकान्तरसायनम्>
पूर्ववन्मारयेत्स्वर्णं कान्तं स्वर्णद्विभागकं ।
धात्रीफलैर्द्विसप्तैव भावयेन्मर्दयेत्क्रमात्

सशर्करं भजेत्प्रातस्त्रिमाषं च पिबेदनु ।
धात्रीसत्वं घृतं क्षौद्रं कर्षमात्रं सुरेश्वरि

चतुर्विंशतिका गुञ्जा वृद्धिः स्यात्परमावधिः ।
मासषोडशयोगेन वलीपलितवर्जितः

तप्तकाञ्चनसच्छायः पञ्चबाण इवापरः ।
हेमकान्तास्वादनेन कान्ताभ्रकनकार्हकः

<स्वर्णाभ्रकान्तरसायनम्>
पूर्ववन्मारयेत्स्वर्णं कान्तसत्त्वाभ्रसत्वकं ।
समानि त्रीणि चैतानि भावयेच्च त्रिसप्तकं

मुण्डिनिर्गुण्डिकाभृङ्गवरानीरेण पार्वति ।
माषत्रयोन्मितं प्रातर्लिहेत्क्षौद्रघृताप्लुतं

मुण्डीचूर्णं कर्षमात्रं मध्वाज्याभ्यां लिहेदनु ।
गोक्षीरं पलमात्रं च पिबेत्तदनु पार्वति

वल्लद्वादशसंख्याता परा वृद्धिर्भवेत्प्रिये ।
मासषोडशयोगे दिव्यकायो भवेन्नरः

हेमाभ्रकान्तभजनाद्योग्यः स्याद्वज्रभक्षणे ।
<वज्ररसायनम्>
पूर्ववद्भस्मयेद्वज्रं धात्रीनीरेण मर्दयेत्

भावयेत्सप्तधा धीमान्व्रीहिमात्रं लिहेत्प्रिये ।
घृतक्षौद्रयुतं चानुपिबेद्धात्रीरसं पलं

वल्लावधिर्भवेद्वृद्धिर्मासषोडशयोगतः ।
चिरजीवी वज्रकायो दिव्यदृष्टिर्महाबलः

वज्रस्य सेवया योग्यो भवेद्वज्राभ्रभक्षणे ।
<वज्राभ्ररसायनम्>
पूर्ववन्मारयेद्व्योम वज्रं वज्राच्चतुर्गुणं

घनं धात्र्याः शतावर्या रसैर्भाव्यं त्रिसप्तधा ।
यवमात्रं लिहेत्प्रातर्मध्वाज्याभ्यां लिहेदनु

धात्रीशतावरीनीरं क्रामणं पलमात्रकं ।
चतुर्गुञ्जा परा वृद्धिर्भवेत्षोडशमासतः

वाक्सिद्धिर्दिव्यदृष्टिः स्याद्देवतासदृशप्रभः ।
सेवया घनवज्रस्य कान्तवज्रार्हको भवेत्

<कान्तवज्ररसायनम्>
पूर्ववद्भस्मयेद्वज्रं कान्तं वज्राच्चतुर्गुणं ।
कान्तं त्रिसप्तधा भाव्यमश्वगन्धावरारसैः

यवमात्रं क्षौद्रघृतैर्युक्तं लेह्यं दिनोदये ।
अश्वगन्धावराचूर्णं कर्षं गोपयसा पिबेत्

चतुर्गुञ्जावधिर्ज्ञेया वृद्धिः स्यात्परमावधिः ।
मासषोडशयोगेन बालसूर्यसमद्युतिः

महाबलो महातेजा वाक्सिद्धः सिद्धतां व्रजेत् ।
सेवया वज्रकान्तस्य वज्रकान्ताभ्रकार्हकः

<वज्राभ्रकरसायनम्>
पूर्ववन्मारयेद्वज्रं कान्ताभ्राणि च हीरकात् ।
चतुर्गुणे च कान्ताभ्रे वराभृङ्गकुरण्डजैः

रसैस्त्रिसप्तधा भाव्यं यवमात्रं लिहेत्प्रिये ।
समध्वाज्यं भृङ्गवराकुरण्डकरजोयुतं

पलं पिबेच्च गोक्षीरं चतुर्गुञ्जापरावधिः ।
मासषोडशयोगेन गृध्रदृष्टिर्महाबलः

अव्याहतगतिर्धीरः सिद्धसंघेन वर्तते ।
कान्ताभ्रवज्रभजनाद्योग्यः स्याद्धेमवज्रयोः

<स्वर्णवज्ररसायनम्>
पूर्ववन्मारयेद्वज्रं स्वर्णं वज्राद्द्विभागकं ।
सुवर्णवज्रं वर्षाभूरसैर्भाव्यं त्रिसप्तधा

व्रीहिमेयं लिहेत्क्षौद्रघृताभ्यां च पुनर्नवां ।
कर्षं पलं च गोक्षीरमनुपेयं सुरेश्वरि

द्विगुञ्जावधि वृद्धिः स्यान्मासषोडशयोगतः ।
चिरकालं भवेज्जीवी वलीपलितवर्जितः

वज्रहेमोपयोगेन स्वर्णाभ्रकुलिशार्हकः ।
<स्वर्णाभ्रवज्ररसायनम्>
पूर्ववद्भस्मयेद्धेमघनवज्राणि पार्वति

हीरकाद्द्विगुणं स्वर्णं स्वर्णादभ्रं द्विभागकं ।
मुसलीकन्दसारेण भावनीयं त्रिसप्तधा

यवमात्रं लिहेत्प्रातर्मध्वाज्याभ्यां पिबेदनु ।
कर्षं स्यान्मुसलीचूर्णं गोक्षीरं पलमात्रकं

चतुर्गुञ्जावधिर्वृद्धिर्मासषोडशयोगतः ।
मृत्युं जयेज्जराहीनो वज्रकायो महाबलः

एतस्य सेवया वज्रहेमकान्तार्हको भवेत् ।
<स्वर्णवज्रकान्तरसायनम्>
वज्रकान्तसुवर्णानि पूर्ववन्मारितानि च

वज्रात्सुवर्णं द्विगुणं स्वर्णात्कान्तं द्विभागकं ।
धात्रीभृङ्गरसैर्मर्द्यमेकविंशतिवारकं

यवमात्रं लिहेत्प्रातर्मध्वाज्याभ्यां पिबेदनु ।
धात्रीभृङ्गभवं चूर्णं कर्षं गोदुग्धकं पलं

गुञ्जाचतुष्टयी वृद्धिर्मासषोडशयोगतः ।
वलीपलितनिर्मुक्तो दिव्यतेजा महाबलः

एतस्य सेवया कान्तस्वर्णवज्राभ्रकार्हकः ।
<स्वर्णकान्तवज्राभ्रकरसायनम्>
भस्मयेत्स्वर्णकान्ताभ्रवज्राणि च यथोक्तवत्

ज्योतिष्मतीरसैर्भाव्यमेकविंशतिवारकं ।
यवमात्रं लिहेत्प्रातर्मध्वाज्याभ्यां पिबेदनु

अश्वगन्धाकन्दचूर्णं कर्षं गोदुग्धकं पलं ।
गुञ्जाचतुष्टयी वृद्धिः परमावधिरीश्वरि

मासषोडशयोगेन साक्षादिन्द्रसमो भवेत् ।
एतस्य सेवया देवि रसं सेवितुं अर्हति

<रसभस्म>
धान्याभ्रं पारदं मर्द्यं तप्तखल्वे दिनत्रयं ।
त्रिफलारग्वधनिशाकुमारीकृष्णधूर्तजैः

पुनर्नवाग्निजंबीरभवैर्नीरैर्विमर्दयेत् ।
पातयेत्पातनायन्त्रे त्वेवं मर्दनपातनं

कुर्यात्त्रिवारं शुद्धः स्यात्पारदो दोषवर्जितः ।
नियामकैर्मर्दयेत्तं मूषालेपं नियामकैः

कृत्वा तं मर्दितं सूतं मूषायां निक्षिपेत्सुधीः ।
अन्ध्रयित्वा भूधराख्ये यन्त्रे पाच्यं सुरेश्वरि

एवं च सप्तधा कुर्यान्मर्दनं पुटपाचनं ।
रसभस्म भवेच्छुभ्रं योज्यं योगे रसायने

<आरोटकरसाः; अभ्रकजीर्णरसभस्म>
अथ चारोटकरसं देहसिद्ध्येककारणं ।
माषमात्रं लिहेत्प्रातर्मध्वाज्यत्रिफलैः सह

धारोष्णं गोपयः पेयं मात्रमनु प्रिये ।
अष्टगुञ्जावधिं वृद्धिं कृत्वा षोडशमासकं

वलीपलितनिर्मुक्तो जीवेदाचन्द्रतारकं ।
एतस्य सेवया देवि ह्यभ्रसूतार्हको भवेत्

मुखीकृते रसे देवि चतुःषष्टिकनिष्कके ।
अभ्रसत्वं निष्कमात्रं क्षिप्त्वा जम्बीरजैर्द्रवैः

तप्तखल्वे मर्दयेच्च दिनं कच्छपयन्त्रके ।
सबिडं च पचेत्पश्चात्तमादाय विमर्दयेत्

अभ्रसत्वं द्विनिष्कं च जम्बीराम्लेन पार्वति ।
तप्तखल्वे कच्छपाख्ये यन्त्रे पचनकर्म च

तृतीये च चतुर्निष्कं चतुर्थे पञ्चमे क्रमात् ।
अष्टनिष्काभ्रसत्वं च दद्यात्पञ्चमपातने

घनषोडशनिष्कं च षष्ठे द्वात्रिंशदंशकं ।
सत्त्वं सप्तमे स्यात्सममेव हि पार्वति

पारदेऽभ्रकसत्वस्य जारणा भवति प्रिये ।
एवं जारितसूतेन्द्रं भस्मीकुर्याच्च पूर्ववत्

पलं चैतत्सूतभस्म व्योमसत्वं चतुष्पलं ।
भृङ्गराजद्रवैर्मर्द्यं मूषायामन्धयेद्दृढं

कुक्कुटाख्ये पुटे पच्यात्स्वाङ्गशीतं समाहरेत् ।
त्रिफलाभृङ्गजैर्नीरैर्भावयेत्तत्त्रिसप्तधा

मध्वाज्याभ्यां गुञ्जमात्रं लिहेत्प्रातर्विशुद्धधीः ।
पिबेदनु वराक्वाथं पलं नियतमानसः

गुञ्जाषोडशिका वृद्धिः सेव्यं षोडशमासतः ।
आचन्द्रतारकं जीवेद्वलीपलितवर्जितः

एतस्य सेवया कान्तसूतसेवार्हको भवेत् ।
<कान्तजीर्णरसभस्म>
मुखीकृते सूतराजे यथाभूदभ्रजारणा

तथैव कान्तसत्वस्य जारणा भवति प्रिये ।
मारयेत्पूर्ववत्सूतं कान्तसत्वेन जारितं

एवंविधं सभस्म भागमेकं भवेत्पुनः ।
चतुर्भागं कान्तभस्म मर्दयेत्त्रिफलाम्बुना

मूषायां अन्ध्रयेत्पश्चात्पचेत्कौक्कुटिके पुटे ।
तमादाय वरानीरैर्भावयेच्च त्रिसप्तधा

मध्वाज्याभ्यां लिहेद्गुञ्जामात्रं प्रातरतन्द्रितः ।
अनुपेयं च गोक्षीरं पलमात्रं सुरेश्वरि

गुञ्जाषोडशिका वृद्धिर्मासषोडशयोगतः ।
दिव्यदृष्टिं खेचरत्वं प्राप्नुयादैन्द्रकं पदं

एतस्य सेवया सूतघनकान्तार्हको भवेत् ।
मुखीकृतरसे कुर्यात्पूर्ववद्व्योमजारणं

<कान्ताभ्रकजीर्णरसभस्म>
समं सूतस्य देवेशि पश्चात्कार्यं विचक्षणैः ।
पूर्ववत्कान्तसत्वस्य जारणा सूतराट्समा

कान्तसत्वाभ्रसत्वाभ्यां जारितः पारदो यदि ।
स रसः पक्षहीनः स्याच्चाञ्चल्यरहितः शिवः

तं रसं पूर्ववद्दिव्यैरौषधैर्मारितं रसं ।
पलं तद्द्विगुणं व्योमसत्वभस्म च तत्समं

भस्म वैक्रान्तसत्वस्य मर्द्यमेवं त्रयं त्रिधा ।
भृङ्गधात्रीफलरसे ततो लघुपुटे पचेत्

भृङ्गधात्रीफलरसैश्छायायां भावयेद्रसं ।
त्रिफलामधुसर्पिर्भिर्गुञ्जामात्रं लिहेदनु

पिबेत्पलं च गोक्षीरं वृद्धिः षोडशगुञ्जिका ।
मासषोडशयोगेन जीवेदाचन्द्रतारकं

एतस्य सेवया सूतस्वर्णसेवार्हको भवेत् ।
<स्वर्णजीर्णरसभस्म>
हेमजीर्णं सूतराजं भस्मीकुर्याच्च पूर्ववत्

एवंविधं सूतभस्म पलं स्वर्णपलद्वयं ।
भृङ्गधात्रीफलरसैश्छायायां भावयेत्त्रिधा

रुद्ध्वा तं संपुटे पच्यात्कुक्कुटाख्ये पुटे पचेत् ।
पुनस्त्रिसप्तधा भृङ्गधात्रीनीरैश्च भावयेत्

माषमात्रं लिहेत्प्रातर्मध्वाज्याभ्यां युतं रसं ।
अनुपेयं च गोक्षीरं वृद्धिः षोडशमाषकं

मासषोडशयोगेन देवतुल्यश्चिरायुषः ।
सेवया स्वर्णसूतस्य घनहेमरसार्हकः

<स्वर्णाभ्रकजीर्णरसभस्म>
मुखीकृतरसे चाभ्रसत्वं जार्यं समं पुरा ।
ततः स्वर्णं समं जार्यं तं सूतं भस्मयेत्ततः

पूर्वोक्तवत्सूतभस्म पलं स्वर्णपलद्वयं ।
चतुष्पलं व्योमसत्वभस्म चैकत्र योजयेत्

नीलीपत्ररसे मर्द्यं वराक्वाथे दिनं प्रिये ।
रुद्ध्वा तं संपुटे पच्यादन्यैर्विंशतिगोमयैः

नीलीरसवराक्वाथैर्भावयेत्तं त्रिसप्तधा ।
गुञ्जोन्मेयं लिहेत्कल्ये मध्वाज्याभ्यां पिबेदनु

पलमात्रं वराक्वाथं वृद्धिः षोडशगुञ्जिका ।
मासषोडशयोगेन जीवेदाचन्द्रतारकं

एतस्य सेवया कान्तहेमसूतार्हको भवेत् ।
<स्वर्णकान्तजीर्णरसभस्म>
समुखे पारदे कान्तसत्वं जार्यं यथोक्तवत्

जारयेच्च तथा स्वर्णं द्वाभ्यां जीर्णं समं समं ।
विधिना भस्मयेत्सूतं कान्तहाटकजारितं

तं रसं पलमेकं च हेमभस्म पलद्वयं ।
चलं कान्तसत्वभस्म युञ्ज्याद्यथाविधि

शतावरीवरानीरे दिनं संमर्द्य संपुटे ।
रुद्ध्वा तं कुक्कुटपुटे पचेदादाय तं रसं

त्रिः सप्तधा शतावर्या रसैर्भाव्यं वरारसैः ।
गुञ्जामात्रं घृतक्षौद्रयुक्तं लेह्यं पिबेदनु

शतावरीरसः पेयः पलमात्रं सुरेश्वरि ।
गुञ्जाषोडशिका वृद्धिर्मासषोडशयोगतः

वलीपलितनिर्मुक्तः प्रलयान्तं च जीवति ।
एतस्य सेवया स्वर्णकान्ताभ्ररसभुग्भवेत्

<स्वर्णकान्ताभ्रजीर्णरसभस्म>
घनकान्तसुवर्णानि चैकैकानि समानि वै ।
मुखीकृतस्य सूतस्य जारयेत्क्रमशः प्रिये

घनादिजारितं सूतं मारयेत्पूर्ववत्सुधीः ।
तस्माद्भस्मीकृतात्सूताद्द्विगुणं हेमभस्म च

हेमतुल्यं मृतं कान्तं कान्ततुल्यं मृतं घनं ।
एतत्सर्वं वराक्वाथमुण्डीभृङ्गरसैर्दिनं

मर्दयेत्संपुटे रुद्ध्वा पचेत्कौक्कुटिके पुटे ।
तदादाय वराभृङ्गमुण्डिनीरैश्च भावयेत्

त्रिः सप्तवारं छायायां प्रातर्गुञ्जोन्मितं लिहेत् ।
शर्करामधुसर्पिर्भिरनुपेयं च गोपयः

गुञ्जाषोडशिका वृद्धिर्मासषोडशयोगतः ।
वलीपलितनिर्मुक्तो जीवेदाचन्द्रतारकं

एतस्य सेवया सूतवज्रसेवार्हको भवेत् ।
<वज्रजीर्णरसभस्म>
समुखे पारदे कुर्यात्पूर्ववद्वज्रजारणां

वज्रजीर्णं रसं देवि भस्मीकुर्याच्च पूर्ववत् ।
भस्मीभूतरसाद्वज्रभस्म च द्विगुणं प्रिये

कन्याभृङ्गवरानीरैर्दिनं मर्द्यं च संपुटे ।
कुक्कुटाख्ये पुटे पच्यात्तमादायाथ भावयेत्

कन्याभृङ्गवरानीरैर्भावयेच्च त्रिसप्तधा ।
यवमात्रं लिहेत्प्रातर्मध्वाज्याभ्यां पिबेदनु

गोक्षीरं पलमात्रं तु वृद्धिर्गुञ्जाचतुष्टयं ।
मासषोडशयोगेन जीवेदाचन्द्रतारकं

एतस्य सेवया वज्रसूतव्योमार्हको भवेत् ।
<वज्राभ्रकजीर्णरसभस्म>
घनजीर्णं वज्रजीर्णं भस्मीकुर्याद्रसं सुधीः

भस्मीभूताद्रसाद्वज्रं द्विगुणं व्योमभस्म च ।
चतुर्गुणं च तत्सर्वमेकीकृत्य विमर्दयेत्

वराक्वाथे रसैर्दिनं संपुटके पचेत् ।
कृते लघुपुटे पश्चाद्भाव्यं भृङ्गवरारसैः

त्रिसप्तधा समध्वाज्यं माषमात्रं पिबेदनु ।
गव्यं क्षीरपलं पेयं वृद्धिर्गुञ्जाष्टकावधिः

एवं षोडशमासेन जीवेदाचन्द्रतारकं ।
एतस्य सेवया कान्तवज्रसूतार्हको भवेत्

<कान्तवज्रजीर्णरसभस्म>
कान्तं वज्रं समं जार्यं समुखे पारदे प्रिये ।
कान्तहीरकजीर्णं तं पारदं मारयेत्सुधीः

पूर्वोक्तविधिना कान्ते एतत्पारदभस्म च ।
पारदाद्द्विगुणं वज्रं वज्रात्कान्तं चतुर्गुणं

पलाशपुष्पस्वरसैर्दिनं मर्द्यं च संपुटे ।
रुद्ध्वा कुक्कुटके पश्चात्तमादायाथ भावयेत्

पलाशपुष्पनीरेण भावयेत्तं त्रिसप्तधा ।
समध्वाज्यं माषमात्रं लिहेदनु पिबेत्पयः

अष्टगुञ्जावधिर्वृद्धिर्भवेत्षोडशमासतः ।
वलीपलितनिर्मुक्तो जीवेदाचन्द्रतारकं

एतस्य सेवया वज्ररसकान्ताभ्रकार्हकः ।
<कान्तवज्राभ्रकजीर्णरसभस्म>
समुखे पारदे व्योमकान्तवज्राणि च क्रमात्

समानि जारयेत्पश्चाज्जीर्णं तं मारयेद्रसं ।
पूर्ववत्पारदाद्वज्रं समं वज्रचतुर्गुणं

कान्तं कान्तसमं व्योमसत्वं चैतानि मर्दयेत् ।
त्रिफलाभृङ्गजरसै रुद्ध्वा संपुटके पचेत्

लघुनाग्निपुटेनैव तमादायाथ भावयेत् ।
वराभृङ्गरसैरेकविंशतिं वारमातपे

माषमात्रं समध्वाज्यं लिहेत्प्रातर्विशुद्धधीः ।
अनुपेयं च गोक्षीरं वृद्धिर्गुञ्जाष्टकं भवेत्

मासषोडशयोगेन जीवेदाचन्द्रतारकं ।
एतस्य सेवया हेमवज्रसूतार्हको भवेत्

<स्वर्णवज्रजीर्णरसभस्म>
समुखे पारदे तुल्ये हेम वज्रं च जारयेत् ।
तं रसं भस्मयेद्देवि रसं वज्रं समं समं

तयोः समं मृतं हेम वराक्वाथेन मर्दयेत् ।
तत्सर्वं संपुटे क्षिप्त्वा भूधराख्ये पुटे पचेत्

तमादाय वराक्वाथैर्भावयेच्च त्रिसप्तधा ।
माषमात्रं लिहेत्प्रातस्तिलाज्यमधुसंयुतं

गोक्षीरमनुपेयं स्यादष्टगुञ्जावधि क्रमात् ।
मासषोडशपर्यन्तं जीयादाचन्द्रतारकं

एतस्य सेवया व्योमहेमवज्ररसार्हकः ।
<स्वर्णवज्राभ्रकजीर्णरसभस्म>
समुखे पारदे व्योमहेमवज्राणि जारयेत्

पारदस्य समांशानि ततः सूतं विमारयेत् ।
रसतुल्यं मृतं वज्रं तयोस्तुल्यं च हाटकं

सर्वतुल्यं रसं व्योम तत्सर्वं ब्रह्मबीजकैः ।
तैलैस्त्र्यहं पेषयित्वा संपुटेद्भूधरे पुटे

तं पलाशकषायेण भावनाश्चैकविंशतिः ।
तं रसं माषमात्रं च तैलं ब्रह्मद्रुबीजकं

कर्षमात्रं पिबेच्चानु यावद्गुञ्जाष्टकावधि ।
मासषोडशयोगेन सिद्धो भवति शाश्वतः

एतस्य सेवया कान्तहेमवज्ररसार्हकः ।
<स्वर्णकान्तवज्रजीर्णरसभस्म>
मुखीकृते सूतराजे कान्तं स्वर्णं समं समं

जारयेद्भस्मयेत्तं च तत्समं वज्रभस्म च ।
तयोस्तुल्यं मृतं हेम कान्तं सर्वसमं प्रिये

वराभृङ्गरसे पिष्ट्वा भूधरे संपुटे पचेत् ।
ततो भृङ्गवरानीरैरेकविंशतिभावनाः

वराक्षौद्रैर्लिहेत्प्रातर्माषमात्रं रसं सुधीः ।
गव्यं पयः पलं पेयं वृद्धिः षोडशमाषिका

मासषोडशयोगेन भवेत्सिद्धसमः प्रभुः ।
एतस्य सेवया व्योमकान्तहेमपवीरसं

सेवितुं जायतेऽर्होऽसौ संयतात्मा महेश्वरः ।
<स्वर्णकान्तवज्राभ्रकजीर्णरसभस्म>
घनकान्तस्वर्णवज्रं जारयेत्समुखे रसे

प्रत्येकं पारदसममेव कार्यं सुरेश्वरि ।
ततस्तं मारयेद्युक्त्या रसतुल्यं मृतं पविं

तयोस्तुल्यं मृतं हेम सर्वतुल्यं मृतं घनं ।
घनतुल्यमयस्कान्तं सर्वतुल्यं सुरद्रुजैः

तैलैस्ततः संपुटे च क्षिप्त्वा भूधरके पचेत् ।
गुञ्जामात्रं रसं चैतं लिहेत्प्रातः शुचिः सुधीः

देवदारुजतैलेन कर्षमात्रं तु पार्वति ।
धारोष्णं गोपयः पेयं पलमात्रमनु प्रिये

गुञ्जाषोडशपर्यन्तं मासषोडशयोगतः ।
य इमं पारदं दिव्यं सेवते पथ्यभुक्सदा

व्याधिजन्मजरामृत्युवर्जितः सर्वसिद्धिभाक् ।
सर्वज्ञः सर्वगः सिद्धः सृजतीव पितामहः

विष्णुवत्त्रायते विश्वं हरतीव हरः स्वयं ।
वाञ्छितार्थान्स्वयं दत्ते कल्पद्रुम इवापरः

कन्दर्प इव कामाक्षीः सहस्रं रमयेत्क्षणात् ।
सच्चिदानन्दरूपोऽयं रससेवी भवेद्ध्रुवं

घनादिपञ्चयोगोत्थमेकत्रिंशद्रसायनं ।
भवत्स्नेहेन कथितं रहस्यं देवदुर्लभं

âक्, १, १०
<घुटिकासिद्धिः>
प्रणम्य परया भक्त्या भैरवं भैरवी शिवं ।
उवाच विनयेनेदं लोकानां हितकांक्षिणी

श्रीभैरवी ।
देवदेव कृपामूर्ते सर्वानुग्राहक प्रभो ।
त्वत्प्रसादान्मया ज्ञातं रहस्यं अतिदुर्लभं

कान्ताभ्रहेमकुलिशरसभस्म रसायनं ।
अतः परं महादेव श्रोतुमिच्छामि भैरव

एतैर्घनाद्यै रचितघुटिकानां रसायनं ।
श्रुत्वा सविनयं वाक्यं भैरव्यास्त्वादिभैरवः

स्थित्वेत्युवाच वचनं तद्वक्ष्यामि रसायनं ।
श्रीभैरवः ।
<१. सञ्जीवनी घुटिका>
शृणु पार्वति यत्नेन सावधानेन साम्प्रतं

प्रथमं जारणं कार्यं पश्चात्पारदबन्धनं ।
तस्माज्जारणबीजानि घनादीनां वदामि ते

गन्धतालशिलातुत्थखर्परीहिङ्गुलामलाः ।
भूनागताप्यकासीसनृपावर्ताभ्रगैरिकं

कान्तत्रिक्षारवैक्रान्तास्त्वेते चूर्णसमांशकः ।
सिद्धचूर्णमिदं ख्यातं श्रेष्ठं स्याद्बीजकर्मणि

द्वन्द्वमेलोपलिप्तायां मूषायां निक्षिपेत्प्रिये ।
कृष्णसत्वाभ्रसत्वं च द्रावयेत्समशुल्बकं

समित्रपञ्चकं तस्मिन्सिद्धचूर्णं मुहुर्मुहुः ।
घनाद्दशगुणं क्षेप्यं धमेद्गाढं वरानने

घनसत्वावशिष्टं स्याद्धमनीयं च तावता ।
कालेनेदं व्योमसत्वबीजं जार्यं रसायने

समुखे पारदे बीजं चतुःषष्ट्यंशके क्षिपेत् ।
तप्तखल्वेऽम्लवर्गेण मर्दयेद्दिवसत्रयं

तं सूतं कच्छपे यन्त्रे सबिडे जारयेत्प्रिये ।
ततो द्वात्रिंशदंशं च षोडशांशं रसस्य तु

अष्टमांशं चतुर्थांशं द्व्यंशं चैव समांशकं ।
पारदे जारयेदेवं क्रमाद्बीजं सुरेश्वरि

सूतमेवंविधं व्योमसत्वं बीजसमं प्रिये ।
तप्तखल्वेऽम्लवर्गेण मर्दयेदेकवासरं

पिष्टिं पारदराजं तं जम्बीरान्तर्विनिक्षिपेत् ।
दोलायन्त्रेऽम्लयुक्ते तं विपचेत्सप्तवासरं

तमादाय बलिं क्षिप्त्वा सिद्धचूर्णेन पार्वति ।
ततस्तं भूधरे यन्त्रे पचेल्लघुपुटेन च

यावत्कठिनतां याति तावत्कार्यं मुहुर्मुहुः ।
दोलापाकं सिद्धचूर्णलेपं भूधरके पुटं

मृतसञ्जीवनी नाम्ना घुटिका सर्वसिद्धिदा ।
वक्त्रान्तरे गले मूर्ध्नि बाहौ कर्णेऽथवा वहेत्

हेम्ना सुवेष्टिता सम्यग्वलीपलितनाशिनी ।
वक्त्रस्था मृत्युहा वर्षाद्विषविग्रहनाशिनी

शुद्धं गन्धं कर्षमात्रं गव्यं क्षीरं पलं पिबेत् ।
अनेन क्रमणेनैव सूतः संक्रमते तनुं

<२. दिव्या घुटिका>
कान्तम्लेच्छमुखं रूप्यं लिप्तमूषान्तरे समं ।
द्रावयित्वा सिद्धचूर्णं कान्ताद्दशगुणं शनैः

वहेन्मुहुर्मुहुर्द्राव्यं यावत्कान्तोऽवशिष्यते ।
कान्तबीजमिदं प्रोक्तं श्रेष्ठं जार्यं रसायने

समुखे पारदे चेदं बीजं चार्यं च पूर्ववत् ।
चतुःषष्ट्यंशकं पूर्वं समांशं तं क्रमेण वै

एवंविधं सूतराजं कान्तबीजं द्वयं समं ।
मर्दयेत्तप्तखल्वे च साम्लवर्गे दिनत्रयं

पिष्टीभूतं च जम्बीरे क्षिप्त्वाम्लगणपूरिते ।
दोलायन्त्रे पचेत्सम्यगेवं आ सप्तवारकं

तमादाय लिहेद्बाह्ये सिद्धचूर्णेन भैरवि ।
ततो दिव्यौषधैर्लिप्ते संपुटे भूधरे पचेत्

यावत्कठिनतां याति तावत्कुर्यात्क्रमेण च ।
दोलापाकं सिद्धचूर्णलेपं भूधरपाचनं

पुटे तौ जारयेद्दिव्यनाम्नाथ परमेश्वरि ।
वक्त्रान्तरे गले मूर्ध्नि बाहौ कर्णेऽथवा वहेत्

हेम्ना सुवेष्टितं धार्यं वलीपलितनाशनं ।
पूर्ववत्फलदा पुण्या धार्या यत्नेन मानवैः

पूर्ववत्क्रामणं कार्यं देहे संक्रमते रसः ।
<३. कामेश्वरी घुटिका>
समुखे पारदे व्योमकान्तबीजं च मारयेत्

प्रत्येकं पारदसमं पूर्ववच्च शनैः शनैः ।
चतुःषष्ट्यंशकं चादौ समांशं तं क्रमाद्रसे

अस्य सूतस्य तुल्यांशं कान्तबीजाभ्रबीजकं ।
तप्तखल्वेऽम्लवर्गेण मर्दयेद्वासरत्रयं

पिष्टीकृतं च जम्बीरे क्षिप्त्वा दोलागतं पचेत् ।
पुनरादाय तां पिष्टिं सिद्धचूर्णेन लेपयेत्

दिव्यौषधिगणैर्लिप्ते संपुटे भूधरे पचेत् ।
यदा कठिनतां याति द्विधा कुर्यात्क्रमेण तु

दोलास्वेदं चूर्णलेपं कृत्वा भूधरपाचनं ।
कामेश्वरीयं घुटिका वक्त्रस्था सर्वसिद्धिदा

पूर्ववत्क्रामणं कार्यं रसेन्द्रः क्रामते तनुं ।
<४. हेमसुन्दरी घुटिका>
स्वर्णं रूप्यं म्लेच्छमुखं कान्तसत्वाभ्रसत्वकं

द्वन्द्वमेलोपलिप्तायां मूषायां तद्विनिक्षिपेत् ।
तस्मिन्द्रुते सिद्धचूर्णं स्वर्णाद्दशगुणं क्षिपेत्

यावत्स्वर्णावशेषं स्यात्तावद्द्राव्यं शनैः शनैः ।
हेमबीजं इदं ख्यातं श्रेष्ठं रसरसायने

समुखे पारदे देवि बीजं रससमं क्रमात् ।
जारयेत्पूर्ववद्देवि चतुःषष्ट्यंशकादिकं

एतद्रसं हेमबीजं समं खल्वे च तापिते ।
मर्दयेदम्लवर्गेण त्र्यहात्पिष्टिर्भवेद्रसः

पिष्टिं जम्बीरजां कृत्वा दोलायन्त्रेऽम्लपूरिते ।
षडहं पाचयेद्देवि सिद्धचूर्णप्रलेपनं

तथा संपुटलेपं च तथा भूधरपाचनं ।
यावत्कठिनतां याति तावत्कुर्याच्च पूर्ववत्

इयं तु घुटिका दिव्या विख्याता हेमसुन्दरी ।
वक्त्रस्था सिद्धिदा नःणां जरामृत्युविषापहा

पूर्ववत्क्रामणं कार्यं सूतः संक्रमते पुनः ।
<५. मदनसुन्दरी घुटिका>
मुखीकृते रसे व्योमबीजं हाटकबीजकं

समं समं क्रमाज्जार्यं चतुःषष्ट्यंशकादिकं ।
इत्येवं जारितं सूतं बीजं गगनरुक्मयोः

मर्दयेत्पारदसमं तप्तखल्वेऽम्लवर्गतः ।
त्रिदिनाज्जायते पिष्टिः पुनर्जम्बीरगां कुरु

दोलायन्त्रेऽम्लभरिते पचेत्तां सप्तवासरं ।
लेपनं सिद्धचूर्णस्य तथा संपुटलेपनं

तथा भूधरपाकश्च यावत्कठिनतां व्रजेत् ।
सिद्धिदा घुटिका ह्येषा नाम्ना मदनसुन्दरी

आस्यान्तरस्थिता कुर्यात्सर्वसिद्धीश्चिरायुषः ।
व्यालव्याघ्रगजादीनां राज्ञां वश्यं स्त्रियामपि

पूर्ववत्क्रामणं कार्यं कायं आक्रामते रसः ।
<६. खेचरी घुटिका>
मुखीकृते रसे कान्तहेमबीजं समं समं

रसोन्मिते पृथक्जार्यं चतुःषष्ट्यंशकादिकं ।
इत्थं जीर्णं रसं बीजं कान्तहेम्नो रसोन्मितं

पूर्ववत्पिष्टिकां कृत्वा दोलायन्त्रे च पाचनं ।
यावत्कठिनतां याति तावत्कार्यं मुहुर्मुहुः

घुटिका जायते नाम्ना खेचरी सर्वसिद्धिदा ।
पूर्ववत्क्रामणं कार्यं सुगन्धं गोपयः पिबेत्

तेन संक्रमते देहं घुटिकान्तर्गतो रसः ।
<७. वज्रेश्वरी घुटिका>
समुखे पारदे व्योमकान्तहेम्नां समं समं

बीजं पृथक्पृथक्जार्यं चतुःषष्ट्यंशकादिकं ।
इत्थंभूतस्य सूतस्य समं व्योमादिबीजकं

त्रयं तापितखल्वेन त्र्यहमम्लेन मर्दयेत् ।
स सूतः पिष्टिं आप्नोति तां पिष्टिं पूर्ववत्प्रिये

दोलापाकं सिद्धचूर्णलेपं भूधरपाचनं ।
यावत्कठिनतां याति तावत्कार्यं अतन्द्रितैः

वज्रेश्वरीति घुटिका वक्त्रस्था सर्वसिद्धिदा ।
पूर्ववत्क्रामणं कार्यं गात्रं व्याप्नोति पारदः

<८. महावज्रेश्वरी घुटिका>
शुद्धं स्वर्णं वज्रभस्म लोहचूर्णाभ्रसत्वकं ।
एतच्चतुःसमं नागं मूषायां चान्ध्रितं धमेत्

द्वन्द्वमेलोपलिप्तायां पुनरादाय तं प्रिये ।
एकीभूतं च मूषायां प्रकटं च धमेत्पुनः

धौतसत्त्वं माक्षिकं च स्वल्पं स्वल्पं मुहुः क्षिपेत् ।
वज्रहेमावशेषं तु यावत्स्यात्तत उद्धरेत्

एतस्मिन्व्योमसत्वायश्चूर्णनागांश्च पूर्ववत् ।
द्वन्द्वमेलोपलिप्तायां अन्ध्रयित्वा दृढं धमेत्

एकीभूतं समादाय मूषायां प्रकटं धमेत् ।
हेमवज्रावशेषं स्याद्यावत्तत्पुनराहरेत्

व्योमसत्वं अयश्चूर्णं नागं वाह्यं पुनः पुनः ।
पूर्ववत्क्रमयोगेन माक्षिकं धौतसत्त्वकं

मुहुः क्षिप्य धमेत्तं तु बाह्यमेवं तु षड्गुणं ।
वज्रबीजमिदं श्रेष्ठं जार्यं रसरसायने

समुखे पारदे जार्यं वज्रबीजं रसोन्मितं ।
चतुःषष्ट्यंशकाद्यं च क्रमात्संक्रामयेत्प्रिये

इत्थं जारितसूतस्य समं कुलिशबीजकं ।
तप्तखल्वेऽम्लवर्गेण मर्दयेद्दिवसत्रयं

स पिष्टिर्जायते सूतस्तां पिष्टीं च समाहरेत् ।
दोलापाकः सिद्धचूर्णलेपः सम्पुटभूधरं

कुर्वीत पूर्ववत्सर्वं यावत्कठिनतां व्रजेत् ।
महावज्रेश्वरी नाम्ना घुटिका सिद्धिदायिनी

वक्त्रस्था क्रामणं कार्यं पूर्ववत्क्रामते रसः ।
<९. वज्रखेचरी घुटिका>
मुखीकृते रसे व्योमवज्रबीजं रसोन्मितं

पृथक्पृथक्जारणीयं चतुःषष्ट्यंशकादिकं ।
अमुष्य जीर्णसूतस्य समं वज्राभ्रबीजकं

तप्तखल्वेऽम्लवर्गेण त्रिदिनं मर्दयेद्दृढं ।
स रसो जायते पिष्टिस्तां पुनः पूर्ववत्प्रिये

दोलास्वेदं सिद्धचूर्णलेपं भूधरपाचनं ।
यावत्कठिनतां यति तावदेवं मुहुर्मुहुः

घुटिका जायते दिव्या नाम्नेयं वज्रखेचरी ।
वक्त्रस्था सिद्धिदा नृणां पूर्ववत्क्रामणं प्रिये

<१०. कालविध्वंसिनी घुटिका>
मुखीकृते रसे कान्तवज्रबीजं रसोन्मितं ।
पृथक्पृथग्जारणीयं चतुःषष्ट्यंशकादिकं

अस्य जीर्णस्य सूतस्य समं कुलिशकान्तयोः ।
बीजं संतप्तखल्वेऽम्लवर्गे मर्द्यं दिनत्रयं

पिष्टिर्भवत्येष सूतः पिष्टिं तां पुनराहरेत् ।
दोलास्वेदः सिद्धचूर्णलेपः संपुटभूधरं

यावत्कठिनतां याति तावदेवं मुहुर्मुहुः ।
कालविध्वंसिनी नाम्ना घुटिका जायते शुभा

मुखस्था सिद्धिदा दिव्या पूर्ववत्क्रामणं पिबेत् ।
<११. गगनेश्वरी घुटिका>
मुखीकृते सूतराजे वज्रकान्ताभ्रबीजकं

पृथक्पृथक्सूतराजे चतुःषष्ट्यंशकादिकं ।
रसस्य तस्य सदृशं वज्रबीजाभ्रबीजकं

तप्तखल्वेऽम्लवर्गेण त्र्यहात्पिष्टिः सुमर्दनात् ।
दोलापाकः सिद्धचूर्णलेपः संपुटभूधरं

यावत्कठिनतां याति तावत्कुर्यान्मुहुर्मुहुः ।
गगनेश्वरीयं घुटिका वक्त्रस्था सर्वसिद्धिदा

पूर्ववत्क्रामणं कार्यं देहे क्रामति सूतकः ।
<१२. वज्रघण्टेश्वरी घुटिका>
मुखीकृते सूतराजे बीजं वज्रसुवर्णयोः

पृथक्पृथक्समं जार्यं चतुःषष्ट्यंशकादिकं ।
अस्य सूतस्य सदृशं हेम्नो वज्रस्य बीजकं

तप्तखल्वेऽम्लवर्गेण त्र्यहात्पिष्टिर्भवेद्रसः ।
तां पिष्टिं पुनरादाय पूर्ववत्परिकल्पयेत्

दोलापाकं सिद्धचूर्णलेपं भूधरपाचनं ।
यावत्कठिनतां याति तावत्कुर्यान्मुहुर्मुहुः

वज्रघण्टेश्वरी ह्येषा घुटिका सिद्धिदायिनी ।
मुखस्था सिद्धिदा दिव्या पूर्वोक्तं क्रामणं पिबेत्

<१३. वज्रभैरवी घुटिका>
मुखीकृते सूतराजे हेमवज्राभ्रबीजकं ।
पृथक्पृथक्समं जार्यं चतुःषष्ट्यंशकादिकं

अस्य सूतस्य सदृशं हेमवज्राभ्रबीजकं ।
मर्दयेदम्लवर्गेण तप्तखल्वे दिनत्रयं

पिष्टिर्भवेत्पुनस्तां च समादाय ततः प्रिये ।
दोलापाकं सिद्धचूर्णलेपं भूधरपाचनं

यावत्कठिनतामेति तावत्कार्यं मुहुर्मुहुः ।
घुटिका जायते दिव्या नाम्नेयं वज्रभैरवी

मुखस्थिता सिद्धकरी क्रामणं पूर्ववत्प्रिये ।
<१४. त्रिपुरभैरवी घुटिका>
मुखीकृते रसे कान्तवज्रहाटकबीजकं

जार्यं पृथक्सूतसमं चतुःषष्ट्यंशकादिकं ।
जीर्णसूतसमं कान्तवज्रकाञ्चनबीजकं

तप्तखल्वेऽम्लवर्गेण मर्दयेद्दिवसत्रयं ।
जायते पारदः पिष्टिः पूर्ववत्तां समाहरेत्

दोलापाकं सिद्धचूर्णलेपं भूधरपाचनं ।
यावत्कठिनतां एति तावत्कार्यं मुहुर्मुहुः

घुटिका जायते दिव्या नाम्ना त्रिपुरभैरवी ।
मुखस्था सिद्धिदा ह्येषा पूर्ववत्क्रामणं प्रिये

<१५. महाभैरवी घुटिका>
मुखीकृते रसे कान्तवज्राभ्रस्वर्णबीजकं ।
पृथक्सूतसमं जार्यं चतुःषष्ट्यंशकादिकं

अस्य सूतस्य जीर्णस्य समं व्योमादिबीजकं ।
मर्दयेदम्लवर्गेण तप्तखल्वे दिनत्रयं

पिष्टिर्भवति सूतेन्द्रस्तां पिष्टिं पुनराहरेत् ।
दोलापाकं सिद्धचूर्णलेपं संपुटभूधरे

यावत्कठिनतामेति तावत्कार्यं मुहुर्मुहुः ।
नाम्ना महाभैरवीयं घुटिका सर्वसिद्धिदा

धारयेन्मुखमध्ये तत्पूर्ववत्क्रामणं पिबेत् ।
<क्रामणानि>
त्रिफला मुसली मुण्डी भृङ्गराजश्च वाकुची

नीली कन्या काकमाची हयगन्धा शतावरी ।
उत्तरा वारुणी देवदाली चित्रा पुनर्नवा

निर्गुण्डी सहदेवी च रुदन्ती गजकर्णिका ।
भूतावरातभल्लातकाकतुण्डामृतालताः

पलाशः कुक्कुरूटश्च धात्रीफलरसः पयः ।
पलाशबीजकं तैलं घृतं मधु शिवाम्बु च

बिल्वमज्जा च तैलं च तैलं ज्योतिष्मतीभवं ।
एतानि क्रामणार्हाणि चौषधानि भवन्ति हि

एते चाष्टार्धगदिताः क्रामणार्थे प्रयोगतः ।
रसभस्मप्रयोगे च घुटिकानां रसायने

<पञ्चदशघुटिकाफलम्>
प्रिये पञ्चदशानां च घुटिकानां फलं शृणु ।
अभ्रबीजेन रचितघुटिका रससंयुता

मुखस्थिता द्वादशाब्दं सर्वरोगविनाशनी ।
स जीवेद्वत्सरशतं पुमांश्च परमेश्वरि

कान्तबीजेन रचिता घुटिका रससंयुता ।
आस्यस्था सर्वरोगघ्नी द्वादशाब्दं वरानने

धातुदार्ढ्यप्रजननी सहस्रायुष्यदायिनी ।
कान्ताभ्रबीजरचिता रसयुग्घुटिका शुभा

द्वादशाब्दं मुखान्तस्था जरामयविनाशिनी ।
अयुतायुष्यदा दिव्या महाबलविवर्धिनी

हेमबीजयुता सूतघुटिका मुखमध्यगा ।
आ द्वादशाब्दं देहस्य वलीपलितरोगहा

आयुष्यप्रदा पुण्या नागायुतबलप्रदा ।
हेमाभ्रबीजघटिता घुटिका युक्तपारदा

वक्त्रास्थितार्कसंख्याब्दं दशलक्षाब्दजीवदा ।
दिव्यबुद्धिप्रजननी दिव्यसत्वप्रदायिनी

कान्तकाञ्चनबीजाभ्यां ससूता घुटिका कृता ।
द्वादशाब्दं मुखान्ता कोट्यायुष्यविवर्धिनी

महातेजःप्रजननी बिलनिध्यादिदर्शिनी ।
कान्ताभ्रहेमघटिता घुटिका रससंयुता

मुखस्था द्वादशाब्दान्ताद्दशकोट्यब्दजीवदा ।
हालाहलादिसंवर्तखेचरत्वप्रदायिनी

निर्मुक्तवज्रबीजेन रसयुग्घुटिका शुभा ।
मुखस्था द्वादशाब्दान्तं सर्वलोकगतिप्रदा

यावद्भूमिः स्थिरतरा तावदायुःप्रवर्धिनी ।
तरुणः सर्वदा कामः कान्तानां सुरतक्षमः

वज्राभ्रबीजरचिता घुटिका रसगर्भिता ।
घुटिका रससंख्याब्दं मुखस्था सर्वसिद्धिदा

ब्रह्मायुष्यप्रदा पुंसां जगत्सृष्टुं क्रमात्प्रभुः ।
पूज्यते ब्रह्मवद्देवैर्वेदवेदाङ्गपारगः

सरस्वत्या च सावित्र्या सेव्यते सर्वलोकगः ।
अष्टाभिः सिद्धिभिर्युक्तो ह्यणिमादिभिरीश्वरि

वज्रकाञ्चनबीजेन ससूता घुटिका कृता ।
मुखस्था द्वादशाब्दान्तं विष्ण्वायुष्यप्रदा नृणां

स च विष्णुत्वमाप्नोति विष्णुवत्पालितुं क्षमः ।
सेव्यते सनकाद्यैश्च श्रिया युक्तो महाबलः

स्वेच्छागतिर्महेन्द्राद्यैर्निर्जरैः सेव्यते सदा ।
हेमाभ्रवज्रबीजेन रचिता घुटिका प्रिये

सपारदा मुखान्तःस्था द्वादशाब्दं वरानने ।
रुद्रायुष्प्रदा नःणां रुद्रत्वं सा ददाति हि

संहर्ता रुद्रवल्लोकं विष्ण्विन्द्राद्यैश्च सेव्यते ।
अणिमाद्यैश्च सहितः सर्वज्ञः सर्वलोकगः

सेव्यते प्रमथश्रेष्ठैर्दिव्यशक्त्या समन्वितः ।
योगीन्द्रैर्ध्यायते धीरो महातेजा महाबलः

कान्तकाञ्चनवज्राणां बीजैः सूतयुता कृता ।
घुटिका भानुसंख्याब्दं मुखस्था सिद्धिदा नृणां

ईश्वरायुष्यमाप्नोति खेचरत्वं च मानवः ।
तिरोधत्ते स्वयं लोकाद्ब्रह्मेन्द्राद्यभिवन्दितः

कोटिसूर्यप्रतीकाशो महामारुतसत्त्ववान् ।
महाकल्पान्तकालेऽपि विनाशं न व्रजेद्ध्रुवं

योगक्रीडानुषक्तात्मा ध्यायते योगवित्तमैः ।
कान्ताभ्रहेमवज्राणां कृता बीजै रसात्मिका

घुटिका रविसंख्याब्दवक्त्रस्था यस्य भैरवि ।
सदाशिवायुः स भवेत्सर्वानुग्राहकः प्रभुः

सदाशिवत्वं आप्नोति देवानामधिपस्तथा ।
वह्नौ वह्निर्जले वारि मारुते मारुतात्मकः

पृथिव्यां पृथिवीरूपः शून्ये शून्यात्मको भवेत् ।
तस्याक्षिणीन्दुवह्न्यर्का ब्रह्मेन्द्राद्याश्च सेवकाः

गायका नारदाद्याश्च नर्तक्यश्चाप्सरोऽङ्गनाः ।
तदाज्ञयैव ब्रह्मेन्द्राः सृष्टिस्थितिविनाशकाः

सच्चिदानन्दकः शक्तः सर्वगः सर्वविच्छिवः ।
पराशक्तियुतः पुण्यो निर्मायो निष्कलः परं

एवं गुणाः प्रकथिता घुटिकानां मया प्रिये ।
शस्त्रस्तम्भकरश्चासां सर्वासां अपि विद्यते

रसायनस्य सर्वस्य सिद्धिदोऽयं महेश्वरि ।
<घुटिकासिद्धौ मन्त्रप्रयोगः>
वक्ष्यते मन्त्रराजोऽयं सर्वसिद्धिप्रदायकः

ऐं ह्रीं श्रीं क्लीं सौः अमृतेश्वरभैरव अमृतं कुरु अमृतेश्वरभैरवाय हुं ।
सौः क्लीं श्रीं ह्रीं ऐं हुं फट्स्वाहा ।
सौः क्लीं श्रीं ह्रीं ऐं ।
पुमाननेन मन्त्रेण शीघ्रं सिद्धिमवाप्नुयात्

âक्, १, ११
<जीवत एव दिव्यदेहसिद्धिः; भूतकालान्तकरसः>
श्रीभैरवी ।
देवदेव महादेव कथितानि त्वयाधुना ।
रसायनानि दिव्यानि सिद्धिदानि महेश्वर

चिरकालेन देहानां कल्पानां सिद्धिदानि हि ।
सद्यः सिद्धिर्यथा देव जायते परमेश्वर

तद्ब्रूहि न्यूनाभ्यधिकहीनक्षीणाङ्गिनां अपि ।
अथ गद्गदमूकानां कुब्जानामथ कुष्ठिनां

अन्धपङ्ग्वबलानां च जराजर्जरितात्मनां ।
सदा रोगार्तषण्डानां कृशानां भ्रान्तचेतसां

भूतप्रेतपिशाचापस्मारोन्मत्तयुजामपि ।
प्रमादाज्जीवशेषाणां देहसिद्धिप्रदं नृणां

श्रीभैरवः ।
श्रुत्वा तद्भैरवीवाक्यं साधु पृष्टं त्वया प्रिये ।
तथाविधां प्रवक्ष्यामि देहसिद्धिं वरानने

पञ्चभूतात्मिकाः पञ्च कर्तव्या घुटिकाः प्रिये ।
जीवात्मिका भवेत्षष्ठी घुटिका पिण्डकोष्टयुक्

काले तु या कन्या कुर्यात्संभोगमायतं ।
तद्वराङ्गस्थितं रक्तं शुक्लं स्याद्व्योमसत्वकं

तस्याः सद्यः प्रसूतस्य विष्ठा पुत्रस्य मारुतं ।
तत्त्वं स्यात्केवलं तस्या रजस्तेजात्मसत्त्वकं

तदपत्यस्य रुधिरं जलतत्त्वं प्रकीर्तितं ।
तत्सूतस्य वपुः सर्वं पार्थिवं तत्त्वमुच्यते

सूतसेवकशुक्लं च जीवतत्त्वं भवेत्प्रिये ।
कोटिवेधकरं सूतं कर्षं कर्षं नियोजयेत्

एकैकतत्त्वमध्ये तु प्रसेकं तानि मर्दयेत् ।
तेषां च गोलकान्कृत्वा षड्रसं स्थापयेत्पृथक्

नृमानमुन्नतं कायमायामं तु तदर्धकं ।
कटाहं ताम्रघटितं पिण्डस्थौल्यं षडङ्गुलं

चतुर्मुखमयं कोष्ठं तस्योपरि कटाहकं ।
धारयेन्निश्चलं सम्यक्तदन्तः पूरयेत्प्रिये

गोघृतं च महातैलं समभागमिदं द्वयं ।
अर्चयेद्दशदिक्पालान्योगिनीश्च कुमारिकां

श्रीगुरुं सिद्धचक्रं च भैरवं भैरवीं तथा ।
गणाधिपं क्षेत्रपालं निजेष्टदैवतं तथा

नवग्रहाग्निविप्रांश्च दैवज्ञान्भिषगुत्तमान् ।
तथान्तरायकर्तःंश्च भूतप्रेतपिशाचकान्

यक्षराक्षसगन्धर्वान्मन्त्रज्ञान्स्वजनानपि ।
तर्पयेन्मद्यमांसैश्च वस्त्रभूषणकाञ्चनैः

तत्तत्प्रियकरैर्दिव्यैर्बलिं दिक्षु विनिक्षिपेत् ।
चतुर्भिर्वङ्कनालैश्च धमयेत्खदिराग्निना

फेनहीनं अधूमं च संतप्तं च यदा भवेत् ।
श्रीगुरुं निजदेवं च चन्द्रसूर्याग्नितारकाः

भुवनानि नमस्कृत्य कटाहे निक्षिपेत्तनुं ।
ज्ञात्वा सम्यग्द्रुतं देहं पार्थिवाख्यं रसं क्षिपेत्

धमेद्गाढं प्रयत्नेन तत्कल्कं च यदा भवेत् ।
ततोऽप्तत्त्वाख्यरसकं निक्षिपेद्रक्ततां नयेत्

तेजस्तत्त्वरसं पश्चात्क्षिपेत्तन्मांसतां व्रजेत् ।
निक्षिपेद्वायुतत्त्वाख्यं रसं तत्र विनिक्षिपेत्

शुभ्रवर्णत्वमाप्नोति ततश्चाकाशतत्त्वकं ।
निक्षिपेज्जीवतत्त्वाख्यं रसतत्त्वं च पार्वति

रसं क्षिपेत्त्वन्ध्रितस्य स्वर्णस्य तत्समं भवेत् ।
सजीवो जायते सिद्धो हुंकारत्रयं उच्चरेत्

यथोदितो भानुबिम्बो महाबुद्धिपराक्रमः ।
महावपुर्महातेजा नागायुतमहाबलः

मन्मथोपमरूपाढ्यो वाचा वागीश्वरीसमः ।
बुद्ध्या जीवसमः श्रीमान्विष्णुवद्धनदोपमः

त्यागे रोषे च कालाग्निर्गाम्भीर्येण महोदधिः ।
स्रष्टा हर्ता च गोप्ता च सर्वानुग्राहकः प्रभुः

दिव्यदृष्टिर्वज्रदेहः स साक्षाद्भैरवस्त्वयं ।
अर्धयोजनविस्तीर्णहेमकिङ्किणिमण्डितं

चलद्भ्रमरसशोभं नानामाणिक्यमण्डितं ।
हेममालापरिष्वक्तं घण्टानादमनोहरं

दिव्यदीप्तमहानादिशङ्खकाहलसंकुलं ।
वीणावेणुमृदङ्गाद्यैर्वादित्रैर्मुरजैः समं

तालैर्बहुविधैश्चान्यैर्दिव्यघोषैः समाकुलं ।
गायत्किन्नरगन्धर्वैस्तथा किंपुरुषैर्युतं

लसन्माणिक्यकेयूरहारकङ्कणमुद्रकाः ।
काचनूपुरसंयुक्ता दिव्याभरणभूषिताः

दिव्यमालापरिष्कारा दिव्यगन्धानुलेपनाः ।
दिव्याम्बराश्चारुरूपा मत्तमन्मथविह्वलाः

दिव्याङ्गनास्तदा चैनं समाश्रित्य ब्रुवन्ति च ।
किं कर्म सिद्धसंखेदास्त्वादेशो देव दीयतां

उपासते सिद्धकन्याः परः शतसहस्रकं ।
यत्र यास्यति तत्रैव चानुयामो वयं वृताः

दिव्यालयांश्च विविधान्हेममाणिक्यमण्डितान् ।
दिव्यानि स्नानपानानि स्वीकुर्वाणो मुहुर्मुहुः

वज्र्यादिसर्वलोकेषु स्वेच्छया विहरत्यसौ ।
पूज्यते देवसिद्धौघैः यथायं भैरवस्तथा

भुञ्जानः सर्वभोगांश्च क्षुत्पिपासाविवर्जितः ।
योगिनीशतसाहस्रं भोक्ता संचिन्तयन्सुखं

महाकल्पान्तकालेऽपि प्रक्षीणेऽस्मिन्वरानने ।
लीयते परमे व्योम्नि लीयन्ते यत्र देवताः

भूतकालान्तको नाम रसस्यास्य प्रभावतः ।
अभेद्योऽयं अखण्ड्यश्च त्वदाह्यो भवति प्रिये

रसायनस्य सर्वस्य सिद्धिदोऽयं महेश्वरि ।
वक्ष्यते मन्त्रराजोऽयं रससिद्धिप्रदायकः

ऐं ह्रीं श्रीं क्लीं सौः श्रीभैरव

âक्, १, १२
<श्रीशैले सिद्धिलाभः>
श्रीभैरवी ।
श्रीशैले विविधा सिद्धिः सद्यः प्रत्ययकारिणी ।
सुलभा श्रूयते देव तां ब्रूहि विविधां प्रभो

श्रीभैरवः ।
वक्ष्यामि शृणु तत्सर्वं सद्यः सिद्धिकरं प्रिये ।
कैलासान्मन्दरान्मेरोर्विन्ध्याद्रेश्च हिमालयात्

महेन्द्रान्मलयाद्रेश्च सह्यादृश्यगिरेरपि ।
श्रेष्ठः श्रीपर्वतो दिव्यः सिद्धियोगीन्द्रसेवितः

तत्र तीर्थानि सर्वाणि सरांसि सरितः प्रिये ।
सिद्धिप्रदानि लिङ्गानि लतापाषाणपादपाः

मृत्तिकाकन्दतोयानि पत्रपुष्पफलानि च ।
एवमादीनि विद्यन्ते सर्वसिद्धिकराणि च

श्रीपर्वतोऽहमीशानि त्वहं साक्षात्स पर्वतः ।
स्थावरं मामकं रूपं विद्धि तं सुरसेवितं

अस्मिन्यदस्ति नान्यत्र यदन्यत्र स्थितं च तत् ।
दिव्यलिङ्गस्पर्शनीयं ज्योतिर्लिङ्गमनामयं

श्रीमल्लिकार्जुनमिति प्रख्यातं परमेश्वरि ।
वामपार्श्वेऽस्य लिङ्गस्य घण्टासिद्धेश्वरः स्थितः

घण्टा विलम्बते द्वारे तीर्थकुण्डं च विद्यते ।
उपोषितैस्त्रिभिः कार्यं जागरूकैरतन्द्रितैः

निशि कृष्णचतुर्दश्यामजस्रं स्नापयेच्छिवं ।
एकः समानयेत्तोयं कुण्डस्थमपरः प्रिये

घण्टां निनादयेदन्यश्चतुर्यामावधि प्रिये ।
घण्टासिद्धेश्वरस्तुष्टो दद्यात्तेभ्योऽपि खे गतिं

घण्टासिद्धेश्वरस्यास्य दक्षिणे निखनेत्प्रिये ।
जानुदघ्नं तु तत्रैव दृश्यते रोचनप्रभा

मृत्तिका तां समाहृत्य कर्षमात्रं पिबेत्प्रिये ।
क्षीरयुक्तां च सप्ताहं स साक्षादमरो भवेत्

श्रीगिरीशस्य पुरतो गजाकारा महाशिला ।
स्रवत्येव दिवारात्रं दिव्यगन्धं सुगुग्गुलुं

तं गृह्णीयात्पलाशस्य दर्व्यालाबुकपात्रके ।
प्रक्षिपेद्गन्धकयुतं भक्षयेत्कर्षमात्रकं

प्रत्यहं मासपर्यन्तं ततः सिद्धिमवाप्नुयात् ।
सदानन्दो युवा धीरो जीवेदाचन्द्रतारकं

विद्रुते म्लेच्छवदने गुग्गुलुं तं विनिक्षिपेत् ।
कोटिमंशं ततस्ताम्रं दिव्यं भवति काञ्चनं

<चन्द्रोदक बेइ ंअल्लिकार्जुन>
मल्लिकार्जुनदेवस्य चन्द्रवाप्यस्ति पश्चिमे ।
वैशाखपूर्णिमायां तु साधयेत्साधकोत्तमः

निर्भयो निर्विकल्पश्च वसंस्तोयसमीपतः ।
जपेन्मृत्युञ्जयं मन्त्रं रात्रौ वासोविवर्जितः

निशीथे चन्द्रसलिलं चन्द्रस्पृष्टं भवेद्यदा ।
तत्तीर्थच्छिद्रदेशे च स्वाञ्जलिं प्रक्षिपेदतः

स्पृष्ट्वा चन्द्रो यदा गच्छेत्तदा तत्तोयमाहरेत् ।
पिबेच्च सहसा धीरो जीवेदाचन्द्रतारकं

वज्रकायः सौम्यरूपः शान्तात्मा स भवेन्नरः ।
<ठ्रिपुरान्तक>
पूर्वद्वारे श्रीगिरेस्तु विद्यते त्रिपुरान्तकः

देवस्य निकटे देशे चोत्तरे तिन्त्रिणीतरुः ।
दृश्यते तत्र मूले तु स्वयं श्रीभैरवः प्रभुः

नृमात्रां निखनेद्भूमिं तदग्रे दृश्यते तदा ।
तप्तकुण्डं नीलजलं दिव्यसिद्धिप्रदायकं

तत्तिन्त्रिणीकपत्राणि वस्त्रे बद्ध्वा विनिक्षिपेत् ।
कुण्डे तस्मिंस्तदा तानि स्थूलमीना भवन्ति च

गृहीत्वा तिन्त्रिणीकाष्ठैः पचेदेवं क्रमात्सुधीः ।
तेषां शिरःकण्टकानि खानि च विवर्जयेत्

भक्षयेच्छेषमखिलं साधकः सिद्धिकाङ्क्षया ।
क्षणमात्रं भवेन्मूर्च्छा तेन पश्चाद्विबुध्यते

वसुधायां बिलं पश्येज्जीवेद्दिव्यायुताब्दकं ।
<मणिपल्लि>
पश्चिमे त्रिपुरान्तस्य गव्यूतिद्वयमात्रके

मणिपल्लिरिति ग्रामस्तस्य पश्चिमभागतः ।
विद्यते कश्चन गिरिस्तत्पश्चादेकवाटकं

दृश्यते प्रविशेत्तत्र पूर्वास्यश्च ततो व्रजेत् ।
दक्षिणाभिमुखः पश्चाद्दशचापान्तमात्रकं

तत्र चाम्रफलाकारान्पाषाणाञ्ज्वलनप्रभान् ।
गृहीत्वा बन्धयेद्वस्त्रे तद्वस्त्रं रक्ततां व्रजेत्

पाषाणयुक्तं तद्वस्त्रं क्षीरमध्ये विनिक्षिपेत् ।
ततः क्षीरं रक्तवर्णं स्यात्पिबेत्साधकोत्तमः

सप्ताहाज्जायते सिद्धिर्वज्रकायो महाबलः ।
जीवेदाचन्द्रतारं च आ कल्पमविल्पकं

<कोकिलाबिल>
त्रिपुरान्तस्योदग्भागे कोकिलाबिलं उत्तमं ।
जगत्प्रकाशं तत्रास्ते कृत्वा देहविशोधनं

साधको वमनाद्यैश्च तद्बिलं प्रविशेत्सुधीः ।
दशचापावधिस्तत्र पाषाणाः कोकिलोपमाः

सन्ति गृहीत्वा तत्पृष्ठे तिलाः क्षिप्ताः स्फुटन्ति च ।
इत्येतत्प्रत्ययं दृष्ट्वा ताश्च घृष्य परस्परं

दुग्धान्तः प्रक्षिपेत्तांश्च तत्क्षीरं कृष्णतां व्रजेत् ।
तत्क्षीरं मासमात्रं च पिबेद्दिव्यतनुर्भवेत्

ब्रह्मणस्त्रिदिनं जीवेद्वलीपलितवर्जितः ।
वेगे समीरसदृशश्छिद्रं पश्यति भूतले

त्रिपुरान्तस्य पूर्वस्यां दिशि योजनमात्रके ।
अस्ति स्वर्गपुरीनाथो देवस्तस्याग्रतः खनेत्

जानुमात्रं च वसुधां तत्र सर्पफणोपमाः ।
स्पर्शसंज्ञास्तु पाषाणा निर्गच्छन्ति वरानने

त्रिपुरान्तकदेवस्य पश्चिमेऽर्धार्धयोजने ।
अस्ति दिव्यबिलद्वारं तत्र चापत्रयान्तरं

व्रजेत्खर्जूरवृक्षोऽस्ति कृष्णवर्णः फलान्वितः ।
तत्फलानां रसं पीत्वा तेन मूर्च्छा भवेत्क्षणं

प्रबुद्धोऽसौ भवेत्सिद्धो जीवेदा चन्द्रभास्करं ।
श्रीगिरेर्दक्षिणद्वारे वज्रेश्वरसुरेश्वरौ

तिष्ठतो निखनेद्भूमिं तत्र श्रीफलसन्निभाः ।
पाषाणाः स्पर्शभेदाः स्युः संग्राह्यास्ते सुरेश्वरि

तत्र रामेश्वराख्योऽस्ति निखनेत्तस्य सन्निधौ ।
रुद्राक्षाकारपाषाणाः स्पर्शभेदा भवन्ति ते

<आवर्तक>
ज्योतिःसिद्धवटस्थाने दक्षिणे चैकपादपः ।
तिष्ठत्यावर्तको नाम तदासन्ने तु पश्चिमे

पर्वतो विद्यते तत्र खनेत्तालफलोपमाः ।
पाषाणास्तान्धमेद्गाढं तत्सर्वं काञ्चनं भवेत्

तस्यैव दक्षिणे द्वारे विद्यते कुण्डलेश्वरः ।
तन्निकृष्टे जानुमात्रं खनेद्भूमिं समुद्धरेत्

रक्ताभाः श्रीफलाकाराः पाषाणाः स्पर्शवेधकाः ।
पुरुषेश्वरदेवस्य समीपे कुण्डमस्ति हि

गुञ्जारिड्ढौ च विद्येते वृक्षौ तत्पत्त्रं अश्नीयात् ।
सप्ताहाज्जायते सिद्धो जरामरणवर्जितः

<हस्तिशिला>
तत्र हस्तिशिला दक्षे खनेद्धस्तप्रमाणतः ।
तत्र जम्बूफलाकारा ग्राह्यास्ते स्पर्शसंज्ञकाः

ख्याता हस्तिशिरोनाम्ना ख्याता हस्तिशिलेति सा ।
<छायाछत्त्र>
एकयोजनमात्रे तु तस्या दक्षिणभागतः

शिवरूपं शिवप्रोक्तं छायाछत्त्रं तु विद्यते ।
वर्तुलं शतहस्तं तु छिद्रं तस्याप्यधो व्रजेत्

न कैश्चिद्दृश्यते सोऽपि सिद्धो भवति तत्क्षणात् ।
यदृच्छया रुद्रतुल्यः क्रीडत्येव जगत्त्रये

सिद्ध्यष्टकं साधयेद्वा सर्वसिद्धिप्रदायकः ।
कान्ताभ्रसत्वकनकसूताः क्रमगुणोत्तराः

अम्लेन मर्दयेद्गाढं गोलं कृत्वा तु वेष्टयेत् ।
तद्गोलं दीर्घवंशाग्रे बद्ध्वा श्रीकालिकामनुं

जपेन्निवेशयेत्तत्र छायाछत्त्रेण तेन च ।
वंशाग्रबद्धगोलान्तर्जायते घुटिका शुभा

वक्त्रान्तर्धारयेत्तां तु तत्क्षणात्खेचरो भवेत् ।
शिलां तालं वस्त्रबद्धं कृत्वा वंशाग्रवेष्टितं

छायाछत्त्रे निवस्यैतत्ताभ्यां नेत्रे समञ्जयेत् ।
निधिं पश्यति भूमिस्थं नात्र कार्या विचारणा

वंशाग्रबद्धखड्गं च छायाछत्त्रे विनिक्षिपेत् ।
मन्त्रयेत्कालिकामन्त्रं तं खड्गं धारयेत्करे

त्रैलोक्यविजयी धीरो भवेद्वीरो जगत्त्रये ।
वंशाग्रे रोचनं बद्ध्वा छायाछत्त्रे निवेशयेत्

ललाटे तिलकं तेन कृत्वा लोकं वशं नयेत् ।
स्रोतोञ्जनाञ्जने तद्वच्छायाच्छत्रे निवेशयेत्

तेनाञ्जनेनाञ्जितोऽसौ देवैरपि न दृश्यते ।
पादुके पूर्ववद्बद्ध्वा छायाच्छत्रे निधापयेत्

पादाभ्यां पादुके धृत्वा यत्र यत्राभिवाञ्छति ।
प्रयातुं तत्र तत्रैव नयतस्तं च पादुके

पूर्ववद्रक्तवस्त्रं च छायाच्छत्रे निवेशयेत् ।
आवेष्टयेत्तं च पटमदृश्यो भवति क्षणात्

समुज्झिते पटे पश्चाद्दृश्यतेऽसौ न संशयः ।
कान्तं व्योम हेम सूतमेकीकृत्य विमर्दयेत्

गोलीभूतं तु वस्त्रेण वंशाग्रे बन्धयेत्सुधीः ।
छायाच्छत्रे स्थापयेत्तत्कालीमन्त्रेण मन्त्रयेत्

स्पर्शवेधी भवेदेतत्सत्यं सत्यं वरानने ।
श्रीशैलपश्चिमद्वारे देवो ब्रह्मेश्वरः स्थितः

दुर्गा देवी च तत्रस्था सोपानं नवमं च यत् ।
तुङ्गभद्रायां च नद्यां ततो ब्रह्मेश्वरस्य च

द्वारदेशे मुद्गवर्णं चत्वारः स्पर्शका अमी ।
चिञ्चावनं च नैरृत्ये स्थितं ब्रह्मेश्वरस्य हि

कुण्डं च विद्यते तत्र चिञ्चाधश्चण्डिका स्थिता ।
एकपादेन सततं तच्चिञ्चाफलं आहरेत्

वस्त्रेण बन्धयेत्कुण्डे क्षिप्त्वा स्नानं समाचरेत् ।
स्नानान्ते तानि गृह्णीयात्तावन्मत्स्या भवन्ति हि

तदिन्धनैः पचेत्ताश्च ह्यस्थिपुच्छशिरस्त्यजेत् ।
दद्याद्देवायैकं अंशं अतिथीनां द्वितीयकं

तृतीयांशं स्वयं भक्षेन्मूर्छितो भवति क्षणात् ।
दिव्यो भवति सिद्धोऽयं बिलं पश्यति भूतले

जरामरणनिर्मुक्तो ह्यबध्यो निर्जरैरपि ।
अलम्पुरोत्तरे ग्रामो विद्यते भीमपादुकः

पार्श्वे तु तस्य ग्रामस्य हस्तमात्रं धरां खनेत् ।
पाषाणा हि फणाकाराः स्पर्शसंज्ञा भवन्ति ते

योगीश्वरीति देव्यस्ति तत्रालंपुरदेवता ।
तस्याग्रतो रम्यगुहा तस्या मध्ये खनेद्भुवं

पाषाणा भेदसंकाशा ग्राह्या मार्जालविष्ठया ।
संमिश्र्य निक्षिपेद्वङ्गे द्रुते तत्तारतां व्रजेत्

मध्वाज्याभ्यां पिबेत्तांश्च पाषाणान्साधकोत्तमः ।
दिव्यो भवति सिद्धोऽयं वलीपलितमृत्युजित्

श्रीपर्वतोत्तरद्वारे देवो नाम्ना महेश्वरः ।
तिष्ठति भ्रमराम्रश्च तत्र तत्फलमाहरेत्

स्फोटयेच्च तदन्तस्था निर्यान्ति भ्रमरास्तथा ।
सजीवा अथ तान्सर्वान्भ्रमरांस्तान्विवर्जयेत्

तत्फलानि पचेत्क्षारे यावच्छक्यं पयः पिबेत् ।
क्षणं मूर्च्छा भवेत्तेन मूर्च्छान्ते च पयः पिबेत्

एवं कुर्यात्प्रयत्नेन चैकविंशतिवासरं ।
तेन वज्रशरीरः स्याद्वलीपलितवर्जितः

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जीवेदादित्यतारकं ।
तरसा वायुना तुल्यस्तत्क्षणाद्भवति प्रिये

तदाम्रस्य फलेनैव त्यक्तभ्रमरकेन च ।
वङ्गस्य पलसाहस्रं द्रावितं रजतं भवेत्

रन्ध्रमापादयेदाम्रफले भृङ्गं विवर्जयेत् ।
तन्मध्ये निक्षिपेत्सूतं कर्षं कृष्णाभ्रसत्वकं

निरुध्य वक्त्रं समृदा गोमयेन च लेपयेत् ।
छायायां शोषयेत्काष्ठैस्तदीयैः प्रहरं पचेत्

स्वभावशीतलं कृत्वा वक्त्रस्थां कारयेत्सुधीः ।
खेचरत्वमवाप्नोति वलीपलितवर्जितः

जीवेच्चन्द्रार्कपर्यन्तं वाग्मित्वं ब्रह्मणा समं ।
सूतं कृष्णाभ्रसत्वं चाम्रफले पूर्ववत्क्षिपेत्

प्रलिप्य गोशकृन्मृद्भ्यां पुटेदारण्यकोपलैः ।
स्वशीतं पारदं ग्राह्यं मधुसर्पिर्भिर्युतं लिहेत्

गुञ्जामात्रं च मासान्तं बालो भवति मानवः ।
नवनागोपमः सत्वे जीवेद्ब्रह्मैकवासरं

उत्तरे श्रीगिरीशस्य विद्यते शुक्लपर्वते ।
पञ्चोपचारैः सम्पूज्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

ओं हुं फट्कारमन्त्रेण निर्विकल्पेन साधकः ।
पश्येत्पश्चिमदिग्भागं अन्तरिक्षे विमानकं

दिव्यं ह्यनेकरुचिरं सद्यः प्रत्ययकारकं ।
ततः पश्चिमदिग्भागे व्रजेत्तीर्त्वा महानदीं

दृश्यते च गुहा तत्र प्रविशेत्पश्चिमाननः ।
त्रियोजनं व्रजेत्तत्र विभीरेकोऽविकल्पकः

कदलीकाननं तत्र दृश्यते पञ्चयोजनं ।
अच्छोदपूर्णा सरसी तन्मध्ये भद्रपीठकं

तत्पीठं तु महद्दिव्यं पश्येत्स्फटिकसन्निभं ।
उच्चारयेन्मन्त्रमिमं दण्डवत्प्रणतिं भजेत्

ओं ह्रीं विद्यावागीश्वराधिपतये ह्रीं ओं स्वाहा ।
तत्र स्नात्वा जपेन्मन्त्रं लक्षमेकं वरानने ।
कन्दमूलाशनो वा यथेष्टं साधकः प्रिये

सिंहासनान्तरे देवं पश्येत्स्फटिकसन्निभं ।
चतुर्भुजं त्रिणेत्रं च विशदेन्दुकलाधरं

नीलग्रीवं नागभूषं परश्वथमृगायुधं ।
वराभयं वरेण्यं तं विशिष्टविबुधार्चितं

नमस्कुर्याच्च साष्टाङ्गं मन्त्रैः स्तोत्रैर्मुहुर्मुहुः ।
ततः प्रसन्नः स शिवो वरं दत्ते यथेप्सितं

शतमायतनं तत्र कूपं नवशतं यथा ।
आरामाश्चापि तावन्ति नन्दनानि वनानि च

वाप्यो नवशतं सन्ति विवरं चैव तत्समं ।
कल्पवृक्षाश्च तावन्ति एते सर्वेऽपि सिद्धिदाः

तत्रास्ते मोहली नाम्ना प्रथिता यक्षिणीष्टदा ।
ब्रूते सा देहि मे भुक्तिं सिद्धिं त्वं यदि वाञ्छसि

देवि दास्याम्यहं भुक्तिं वक्तव्यमिह चामुना ।
कन्दमूलं फलं तस्यै पायसं वा समर्पयेत्

सा यक्षिणी पुनर्वक्ति यावद्भुञ्जे सुतं मम ।
धारयेर्वक्षसा तावद्वरं दास्यामि ते महत्

विसृजेस्त्वं यदि तदा भवन्तं हन्मि निर्दया ।
एवं गतभयश्चीरः कुर्याच्चेत्सिद्धिभाग्भवेत्

व्रजेदुदीचीदिग्भागे तत्सरो योजनार्धके ।
तत्रास्ते चन्दनं दिव्यं पुष्पपूर्णं महेश्वरि

तत्पुष्पाघ्राणमात्रेण क्षुत्पिपासा न बाधते ।
भक्षयेदथवा तस्य फलमेकं यथोचितं

वज्रकायो भवेत्तस्य भक्षणादेव मानवः ।
सरोदक्षिणदिग्भागे गच्छेद्योजनपादकं

नन्दनं दृश्यते तत्र दाडिमीवृक्षसंकुलं ।
तत्फलं भक्षयेद्यस्तु जीवेद्युगसहस्रकं

तस्यैव सरसः पूर्वभागे क्रोशार्धमात्रकं ।
गच्छेद्धात्रीफलैर्युक्तं विद्यते नन्दनं वनं

अश्नीयात्तत्फलं धीरो जीवेत्संवर्तकत्रयं ।
सरसस्तस्य भागे च पश्चिमे योजनं व्रजेत्

तत्र श्रीफलसम्पूर्णं नन्दनं विद्यते वनं ।
अद्यते तत्फलं येन जीवत्याचन्द्रतारकं