Ajaḍapramātṛsiddhi · Verses 01-20

[Pūrvapakṣaḥ:]
yathā sadasatām naiva $ viśeṣo 'sti nijātmani &
jadājaḍānām apy evaṃ % nāsty asāv iti niścayaḥ

Vṛ: vijñānasantānavādināṃ mate sarveṣāṃ bhāvānāṃ kṣaṇikatvāt svalakṣaṇātmake prātisvike svarūpe viśeṣābhāvaḥ saṃtānina ekasyānusaṃdhātur anabhyupagatatvāt | evaṃ cetanācetanānām api svātmani nirviśeṣatvam ||
prakhyopākhyā ca sattā yad $ yad asattā viparyayaḥ &
naitat svarūpaṃ spṛśati % vastuno jñātṛgāmy adaḥ

Vṛ: prakāśavimarśalakṣaṇābhyāṃ prakhyopākhyābhyāṃ tadabhāvena ca bhāvānāṃ sadasattayor vyavasthāpayitum iṣṭayor api vastunaḥ svarūpasparśābhāvaḥ, yatas tatprakhyādi jñātur dharmas tatas tatsvarūpavyavasthānābhāvaḥ ||
prakhyopākhyāviṣayatāpy $ arthasyātmā na yujyate &
parāpekṣitayā naika- % rūpatve sattvalaṅghanāt

Vṛ: na ca prakhyādiviṣayatve 'pi padārthasvarūpatopapadyate paraprakāśādhīnatvāt tasya | kiṃ cānekākāratve 'pi vastusattāyā apratiṣṭhānāt | tasmād anyonyaṃ vastutadabhāvayor nirviśeṣatvam |
mā bhūd viśeṣaḥ prakhyādi- $ bhāvābhāvau tataḥ punaḥ &
siddhyaty eva viśeṣo 'tra % tāvatā ca prayojanam

Vṛ: nirviśeṣatvābhyupagame 'pi sadasator vastunoḥ prakhyādi bhāvābhāvāv avikalāv eva tad avalambya punar viśeṣavattvasya siddheḥ, tataḥ sākalyena bhāveṣv arthakriyāpi siddhyed eva ||
evam apy avabhāsānu- $ ṣaktā sattocitā bhavet &
tadapekṣāṃ vinā bhāvā- % bhāvayor aviśiṣṭatā

Vṛ: itthaṃ ca vastusattāyāḥ prakāśalagnāyā evaucityaṃ prakāśamānatālakṣaṇaṃ saṃbhāvyate 'nyathā saṃvidanuṣaṅgaṃ vinā sadasator anyonyanirapekṣatvāt svasvarūpaniṣṭhayor viśeṣānupapatteḥ ||
kathaṃ syād aviśeṣo 'tra $ yāvatārthakriyāṃ hi san &
kuryān nānyas tathāpy artho % nirviśeṣo nijātmani

Vṛ: yasmāt sata eva vastuno 'rthakriyākāritvam asatas tadabhāva iti katham aviśiṣṭatvam arthakriyayaiva tadbhāvopapādanāt, ity ākṣepaḥ | tatrāha tathāpy arthakriyāyās tattatpramātradhīnatayā naisargikatvābhāvād vinā saṃvidāśrayatām arthasya svātmani viśeṣādhāyaktvāsiddheḥ ||
evam arthakriyābhāso- $ pādhisaṃbhedam āgataḥ &
sann arthaḥ syāt svarūpeṇa % nāsatas tu viśiṣyate

Vṛ: uktaprakāreṇa saṃvidy apratiṣṭhānād arthakriyākāribhis tattadābhāsopādhibhiḥ saṃbhinnasyārthasyārthasvarūpeṇa sattāsaṃoattāv api punar asato 'rthād viśeṣo na siddhyet ||
tatrāpy arthakriyā siddha- $ sattākārthe na varṇitā &
samam evānayos tena % pratiṣṭhā saṃvidāśrayā

Vṛ: tayor ubhayoḥ sadasator madhye 'pi prāgasiddhe 'rthe 'rthakriyāyā avyavasthitatvāt, atha ca pūrvasiddhe 'rthe tatsiddher nārthakriyaiva vastvātmā; tasmād bhāvābhāvayor akramam eva saṃvidadhīnaiva siddhis tanniṣṭhatvād eva bhāvavyavasthitīnām ||
saṃvid apy aparāmarśa- $ rūpā cet tad asāv api &
abhāvena jaḍenātha % tulyaiva prāgvad ātmani

Vṛ: nirvimarśasya prakāśasyāpi sphaṭikādivad viśvāvabhāsane 'py asvatantratvāt svātmany asatā jaḍena ca bhāvena sādṛśyam eva syāt parasparavṛttaparijñāne 'nelamūkaprāyatvāt, etena śāntabrahmavādanirāsaḥ kaṭākṣitaḥ ||
saivaṃ bhūtātmanā svenāpy $ alabdhapariniṣṭhitiḥ &
katham anyasya bhāvasya % pratiṣṭhāspadatām iyāt

Vṛ: nirvimarśā saṃvit svato ' labdhasattākā paraṃ vyavasthāpayituṃ nālaṃ gaganakusumam iva saurabhādijanane ||
idam ity ucitaḥ saṃvit $ prakāśe 'nyasya vastunaḥ &
pratiṣṭhātmakatāṃ gacched % aham ity ātmanā punaḥ

Vṛ: bhinnaṃ vastu idaṃtāvimarśena prakāśanārhaṃ sat punar ahaṃtātmanā vyavasthām iyāt | saṃvid eva viśvasphurattāmayī svasvātantryād eva vicitrārthātmanāvibhinnaprakāśamayena prasphurantī viśvajīvitaṃ, tad ahaṃtāviśrāntiṃ vinā svato 'siddhaṃ kathaṃ vyavahāryaṃ syāt ||
vyatireketarābhyām hi $ niścayo 'nyajaḍātmanoḥ &
vyavasthitiḥ pratiṣṭhā ca % siddhir nirvṛttir ucyate

Vṛ: jñātari vyavasthitatve san jaḍo 'nyathāsan, svātmānyasaṃrambhatve svaprakāśatvaṃ tadabhāve nāstīty anvayavyatirekābhyāṃ hi svaparatvaniścayaḥ, sa ca vyavasthāpratiṣṭhādiśabdair ucyate ||
evam ātmany asatkalpāḥ $ prakāśasyaiva santy amī &
jaḍāḥ prakāśa evāsti % svātmanaḥ svaparātmabhiḥ

Vṛ: itthaṃ jaḍabhāvānāṃ saṃvidviśrāntiṃ vināsatkalpatvāt svātmany asatsvabhāvānāṃ jñātuḥ prakāśasvabhāvasya saṃbandhitayaiva sattvaṃ, tasmāt saṃvitprakāśa eva svātmocchalattayā svamāyāśaktyullāsite viśvavaicitrye jaḍājaḍabhāvarāśidvayena vedyavedakātmakena svarūpānatiriktenātirikteneva prashpuret, -- iti svātantryavādasya pronmīlanaṃ sūcitavān ācāryaḥ ||
na caivānubhavo 'py asti $ bhinnābhinnaviniścayam &
muktvānvayasya prakāśasya % vimarśarahitātmanaḥ

Vṛ: saṃyojanaviyojanātmakaṃ svātantryaṃ vihāya sato jaḍaprakāśasya naiva saṃrambhātmānubhavo nirvimarśātmakatvāt | etad eva hi pratyavamarśasya māhātmyaṃ yad viśvaṃ svātmaikyenāntaḥsthitaṃ bahiridaṃtayodbhāsayan udbhāsyamānam api punaḥ pūrṇāhaṃtāviśrāntyabhedam āpādayet ||
idam ity asya vicchinna- $ vimarśasya kṛtārthatā &
yā svasvarūpe viśrāntir % vimarśaḥ so 'ham ity ayam

Vṛ: idam iti vicchinnatayā vimṛśyasyāsya jaḍasya yā saṃvitsvarūpaviśrāntilakṣaṇā kṛtārthatā so 'yam aham eva tattadbhāvavaicitryātmanā prakāśe iti caitanyaprakāśatādātmyād ahaṃpratyavamarṣātmā jīvitasthānīyaḥ, yadāśrayāj jaḍam api vastu vimraṣṭṛsvabhāvapramātraikyād ahaṃbhāvaviśrānter ajaḍatvam āyāti | ajaḍāś ca vastutaḥ parapramātrekasvabhāvāḥ, -- ity advaito 'jaḍapramātṛbhāva eva sarvataḥ pāripūrṇyena vijṛmbhate iti tātparyam ||
dvidhā sa eṣa evātmā $ mito 'parimitas tathā &
prāṇādinā niruddho 'ṇuḥ % paramātmā tv akhaṇḍitaḥ

Vṛ: sa eva saṃvidātmā parameśvaraḥ svecchayā viśvakrīḍollilāsayiṣāyāṃ prāṇādyātmatām avabhāsya tatpramātṛtvena saṃkucitībhūya jīvatām eti, prāṇādyaniruddhas tu viśvanirbharitātmatayā pūrṇaḥ svatantraś cidātmaiveti parimitāparimitatvena dvividhatvam ||
ubhayo 'py eṣa paryanta- $ bhūmiḥ sarvārthasaṃvidām &
eka evānusandhānād % ato 'nyo nopapadyate

Vṛ: dvividhasyāpy asya prakāśātmanaḥ samastabhāvābhāvātmikānām arthasaṃvidāṃ viśrāntyāspadatvam | sa ca paurvāparyānusaṃdhātṛtayā saṃvinmātrasphurattaikarūpa eva yasmād ato bhedānupapattiḥ ||
na cāpy avyatirekātma- $ vimarśātmany ahaṃvidi &
bhāti paryantavartinyāṃ % bhāsanād adhikaṃ jaḍam

Vṛ: na ca viśvābhinnapratyavamarśasvarūpe 'haṃprakāśe sarvajñānaviśrāntibhūmau tatprakāśādhikyena jaḍasya sattā, tasya saṃvitprakāśād bhedābhedavikalpair upahatatvāt, ata eka evājaḍapramātā svasvātantryeṇa svābhinnaṃ bhāvajātaṃ svātmany evodbhāsayan vilāpayāṃś cāpracyutasvātmasthitiḥ prasphuratītyarthaḥ ||
na siddho 'prathanād eva $ jñānādisamavāyy api &
tat prāṇādi prameyaṃ syān % na pramātānyato bhramāt

Vṛ: jñānādiguṇaiḥ samaveto 'pi parimitapramātā vimarśavaidhuryād eva na siddhyati nirvimarśatve jāḍyaprasaṅgāt, tasmād vyavacchinnāṃ bhrāntim āśritya prāṇapuryaṣṭakamātur vedyatvaṃ syān na paramārthapramātṛbhāvaḥ saṃbhāvyate ||
yady apy arthasthitiḥ prāṇa- $ puryaṣṭakaniyantrite &
jīve niruddhā tatrāpi % paramātmani sā sthitā