Ahirbudhnya Samhita · Chapter 45
kuśadhvajopākhyānavarṇanaṃ nāma pañcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
dhyātaṃ sakṛdbhavānekakoṭyaghaughaṃ haratyaram/
sudarśanasya tad divyaṃ bhargo devasya dhīmahi/|
adhyātmavidyādiviṣayakaḥ praśnaḥ
nāradaḥ -
bhagavannidamākhyātaṃ purastāt parameśvara/
adhyātmavidyāvidyā ca paravidyā svarūpataḥ/| ४५-१/|
tābhiḥ kiṃ sādhyate deva tābhiḥ kiṃ vā nivartyate/
tvamevaitadvijānāsi tanmamācakṣva vistarāt/| ४५-२/|
avidyākāryanirūpaṇam
ahirbudhnyaḥ -
paramaṃ guhyametat te kathayāmi yathā śṛṇu/
avidyayā paraṃ rūpaṃ jīvātmaparamātmanoḥ/| ४५-३/|
saṃchādyate tayostattvavedanaṃ tu nivartyate/
adhyātmajñānakāryanirūpaṇam
adhyātmayogādhigamāt paraṃ jñānaṃ prajāyate/| ४५-४/|
p. ४३१) nivartyate tathānādiḥ saṃsāro bandhanātmakaḥ/
paravidyākāryanirūpaṇam
parasvarūpavijñānādapunarbhavalakṣaṇā/| ४५-५/|
sādhyate paramā muktiḥ sadānandaphalānagha/
anādikālasiddhāni prāktanānyamunā mune/| ४५-६/|
bhaviṣyāṇi ca karmāṇi nirasyante savāsanam/
prārabdhakarmaṇāṃ bhogaikanāśyatvam
na vinaśyati bhogena vinā prārabdhakarma yat/| ४५-७/|
etat sarvaṃ samāsena bhavataḥ kathitaṃ mayā/
prārabdhakarmavināśakakarmaviśeṣasadasadbhāvapraśnaḥ
nāradaḥ -
prārabdhakarma bhagavan nāśyate kena karmaṇā/| ४५-८/|
na vinaśyati vā kiṃsvidetat kenāpi karmaṇā/
tatprativivakṣayā kuśadhvajetihāsodāharaṇam
ahirbudhnyaḥ -
tretāyuge purāvṛttamitihāsamimaṃ śṛṇu/| ४५-९/|
āsīt kuśadhvajo nāma janakeṣu mahīpatiḥ/
brahmavit paramodāraḥ prajāpālanatatparaḥ/| ४५-१०/|
p. ४३२) kuśadhvajasya mahāmohena bhṛśaṃ pīḍā
tasya bhūmaṇḍalaṃ sarvaṃ śāsataḥ pṛthivīpateḥ/
ekadā tu mahāmohaḥ prādurāsāṅgatāpanaḥ/| ४५-११/|
kalpāntaraṃ bhṛśaṃ tena pīḍito'pi mahīpatiḥ/
yāsyatīti svayaṃ nainaṃ vyajīgaṇadamitrahā/| ४५-१२/|
udāsīnasyāpi tasya muhurmuhuḥ pīḍātiśayaḥ
punaśca pīḍitastena vāraṃ vāraṃ viśāṃ patiḥ/
nitarāṃ pīḍitasya tasya cintāprakāraḥ
acintayat tadā cetthamayamākasmiko balī/| ४५-१३/|
muhuradhyātmanirataṃ bādhate māmanāthavat/
na śāmyati svayaṃ kena kāraṇenaitadāgatam/| ४५-१४/|
tasya svakulaguruyājñavalkyābhigamanam
iti cintāparo rājā jagāma gurumandiram/
brahmaghoṣayutaṃ puṇyaṃ havirdhūmādhivāsitam/| ४५-१५/|
praviśyāntaḥ samāsīnamagnyagāre taponidhim/
brahmavidbhiḥ parivṛtaṃ vivasvantamivāparam/| ४५-१६/|
yājñavalkyaṃ kulaguruṃ dadarśa vinayānvitaḥ/
kuśadhvajena svavṛttāntanivedanam
taṃ praṇamya mahātmānamidaṃ vacanamabravīt/| ४५-१७/|
p. ४३३) tvatta eva mayā vidyā parā prāptā tathāparā/
paravidyānalenaiva dagdhaṃ karmākhilaṃ mama/| ४५-१८/|
pūrvāparaṃ vinā karma prārabdhamiti ca śrutam/
rājyalābhaḥ phalaṃ prāptaṃ prārabdhasya tu karmaṇaḥ/| ४५-१९/|
iti me vartamānasya duḥsahaḥ smṛtibhañjanaḥ/
prāvartata mahāmoho madgātraparitāpanaḥ/| ४५-२०/|
kenaitadāgataṃ kaṣṭaṃ kena vā śaṃsa śāmyati/
yājñavalkyasya prativacanam
tenaivamukto bhagavān vyājahāra kuśadhvajam/| ४५-२१/|
śarīrasṛṣṭeḥ phalabhogārthatvam
sukhaduḥkhopabhogāya dehināṃ dehakalpanam/
brahmaviccharīrasyāpi tathātvam
api brahmavidāṃ dehastathaivetyavadhāraya/| ४५-२२/|
tat tavāpi śarīreṇa bhoktavyaṃ karmaṇaḥ phalam/
kriyante yāni karmāṇi śarīreṇa tavāpi tu/| ४५-२३/|
teṣāṃ phalāni bhujyante kevalaṃ na kadācana/
mahāmohasya pāpaphalatvam
ataḥ pāpaphalaṃ viddhi prāptametanmahīpate/| ४५-२४/|
p. ४३४) tatkāraṇabhūtapāpanirūpaṇapratijñā
śṛṇu yenāgato mohastattvataḥ kathayāmyaham/
unmādaśca mahonmādaścittākṣepaśca mūrchanā/| ४५-२५/|
saṃjñāntakārī vikṣobhaḥ pralāpī smṛtibhañjakaḥ/
aṣṭau doṣā mahāpāpairjāyante prāṇihiṃsakāḥ/| ४५-२६/|
rājñāmunmādādidoṣotpattikāraṇanirūpaṇam
brahmaghnādaṇḍanavidherasatye satyatāmateḥ/
svārādhyadevatābimbopekṣaṇānnṛpatervadhāt/| ४५-२७/|
brahmadeyāpahāreṇa brāhmaṇātaṅkanirmiteḥ/
maryādābhaṅgakaraṇādagamyāgamanādapi/| ४५-२८/|
etairnṛpāṇāṃ jāyante doṣāste kāraṇairnṛpa/
yuddhādanyatra rājavadhāt kuśadhvajasya mahāmohaprāptikathanam
ayuddhe nyavadhīḥ pūrvaṃ mahārājaṃ sudhārmikam/| ४५-२९/|
etaddehopabhogyena pāpenānena bhūpate/
prāpteyaṃ mūrchanā pāpā bhavantaṃ bhayadāyinī/| ४५-३०/|
sudarśanamahimnāṣṭānāmapi doṣāṇāṃ niścayena nāśyatvam
saudarśanaprabhāveṇa doṣāścāṣṭavidhā amī/
vinaśyanti na saṃdehastena tacca praṇaśyati/| ४५-३१/|
p. ४३५) sudarśanaprasādasaṃpādanayatnopadeśaḥ
atastatsādhane yatnaṃ kuruṣvāṅga vicārayan/
prathamaṃ maṇḍapādinirmāṇam
prathamaṃ maṇḍapaṃ tuṅgaṃ sarvamaṅgalasaṃyutam/| ४५-३२/|
bahustambhasamākīrṇaṃ tuṅgatoraṇamaṇḍitam/
śuklakṣaumavitānāḍhyaṃ kiṅkiṇījālabhūṣitam/| ४५-३३/|
bahudhvajasamākīrṇaṃ patākābhiralaṃkṛtam/
muktādāmasamākīrṇaṃ bahumālyapariṣkṛtam/| ४५-३४/|
kṣaumābhiveṣṭitastambhaṃ dīpikāsamalaṃkṛtam/
ṣaṭtriṃśatpadavistāraṃ catuḥpañcāśatā padaiḥ/| ४५-३५/|
āyāmaiḥ saṃmitaṃ ramyaṃ maṅgalāṣṭakasaṃyutam/
candanāgarudhūpena vāsitaṃ viśvataḥ śivam/| ४५-३६/|
sarasvatītīre maṇḍapanirmāṇavidhiḥ
evameva sarasvatyāstaṭe śuddhe purād bahiḥ/
śīghraṃ kāraya kalyāṇa mā bhaiṣīrmā vicāraṇā/| ४५-३७/|
tatra svāgamanapratijñā
tatraiva cāgamiṣyāmi kariṣye karma śāntikam/
yathopadeśaṃ rājño'nuṣṭhānam
evamuktavati prājñe gurau rājā viniryayau/| ४५-३८/|
p. ४३६) tataḥ sa paramaprītaḥ samāhūya ca kiṃkarān/
yathoktalakṣaṇaṃ tatra maṇḍapaṃ samakārayat/| ४५-३९/|
yājñavalkyasya tanmaṇḍapagamanam
svaprabhāveṇa taddoṣaṃ śaktaḥ śamayituṃ muniḥ/
tathāpi rājadharmo'yamiti buddhyā vicintya saḥ/| ४५-४०/|
jagāma maṇḍapaṃ tatra śuklapakṣe śubhe dine/
maṇḍapasya paścimabhāge rājāsanakalpanam
śilpinaḥ sa samāhūya rājāsanamakalpayat/| ४५-४१/|
asya paścimadigbhāge tṛtīye samalaṃkṛte/
prāgbhāgadvayamadhye homakuṇḍakalpanam
prāgbhāgadvayamadhye'sya homakuṇḍānyakārayat/| ४५-४२/|
vimānalakṣaṇopetavedikāsthalamūrdhasu/
cakrākṛtīni kuṇḍāni kalpayāmāsa sādaram/| ४५-४३/|
madhye aṣṭadikṣu ca kuṇḍakalpanā
tādṛśaṃ kuṇḍayugmaṃ tu madhye kṛtvā tato bahiḥ/
aṣṭāsu dikṣu kuṇḍāni tathaiva samakārayat/| ४५-४४/|
pratikuṇḍamekaikasya, madhye dvayośca kumbhayoḥ sthāpanam
pratikuṇḍaṃ paristīrya kalamān bhārasaṃmitān/
sthāpayāmāsa kuṇḍānāṃ pūrvapārśveṣu sarvataḥ/| ४५-४५/|
p. ४३७) kumbhāni rājatānyaṣṭau sauvarṇe madhyame ubhe/
gandhatoyena pūrṇāni navaratnayutāni ca/| ४५-४६/|
yājñavalkyena svayaṃ kumbhārcanam
tataḥ svayaṃ muniḥ sārdhaṃ śatānandena dhīmatā/
kṣaumaistantubhirāveṣṭya gandhapuṣpaistathākṣataiḥ/| ४५-४७/|
alaṃkṛtya ca kumbheṣu devamāvāhya sādaram/
arcayāmāsa mantreṇa dhūpadīpaprasūnakaiḥ/| ४५-४८/|
yantrapratiṣṭhāvilekhanādi
mahāyantraṃ pratiṣṭhāpya madhyekumbhadvayaṃ guruḥ/
devaṃ vinā mahāyantraṃ sarvamantrasamanvitam/| ४५-४९/|
paṭe vilikhya pūrvoktaṃ sarvadivyāstrasaṃyutam/
rājāsane vikīryaitat tatastat sottaracchadam/| ४५-५०/|
āropayāmāsa tadā rājānamamitaujasam/
sa yantrapaṭasaṃyuktaṃ vitānaṃ tasya cākarot/| ४५-५१/|
nirmāya ca suvarṇena maṇijālapariṣkṛtam/
yathoktalakṣaṇaṃ yantraṃ darpaṇe ca nyaveśayat/| ४५-५२/|
tathaiva gorocanayā bhūrjapatre susaṃskṛte/
suvarṇasūcyā saṃlikhya yantraṃ divyāstravarjitam/| ४५-५३/|
p. ४३८) śirasyadhārayadrājño yantrametat sumantritam/
saudarśanena tilakaṃ bhasmanā cāpyakārayat/| ४५-५४/|
tataścāṣṭau samāhūya ṛtvijo mantraniṣṭhitān/
saṃyatān vaiṣṇavān viprān diśākuṇḍeṣvayojayat/| ४५-५५/|
tato yavanikāṃ kṛtvā maṇḍapasya samantataḥ/
alaṃkṛteṣu kuṇḍeṣu sauvarṇaiśca paricchadaiḥ/| ४५-५६/|
vidhāya vihitaṃ pūrvamṛtvigbhiḥ sahito guruḥ/
śatānandena sahito juhāva jvaliteṣu saḥ/| ४५-५७/|
nṛttavāditrasaṃyuktaṃ brahmaghoṣasamāyutam/
puṇyāhaṃ pūrvamakaroddhomakarma samāhitaḥ/| ४५-५८/|
pradhānakarmaṇo yuktau śatānando gurustathā/
diśāhomeṣu saṃyuktā ṛtvijaḥ sarva eva te/| ४५-५९/|
ājyairviśuddhairniyutaṃ homān saṃkalpya sādaram/
akarodayutaṃ nityamevaṃ daśadinaṃ kṛtam/| ४५-६०/|
guruṇānudinaṃ snāto mantritaiḥ kumbhavāribhiḥ/
muktagraho viśuddhātmā vijvaraḥ prītamānasaḥ/| ४५-६१/|
pūrṇe daśadine rājā ratnairbahusuvarṇakaiḥ/
ārādhayāmāsa guruṃ maṇḍapaṃ saparicchadam/| ४५-६२/|
nivedya gurave sarvānṛtvijaḥ samatarpayat/
dhanaiśca bahubhirdhānyaiḥ pratiṣṭhābhiḥ samāhitaḥ/| ४५-६३/|
p. ४३९) praśaśāsa mahīmenāṃ divi devendravat sudhīḥ/
anyeṣāmapi bhūtānāmayameva vidhiḥ smṛtaḥ/| ४५-६४/|
pañcāśanniyutairhomairdvāpare sa vidhīyate/
kalau ca koṭihomena vidhireṣa mahīkṣitām/
prārabdhamevaṃ bhoktavyaṃ karma brahmavidāmapi/| ४५-६५/|
iti śrīpañcarātre tantrarahasye ahirbudhnyasaṃhitāyāṃ
kuśadhvajopākhyānavarṇanaṃ nāma pañcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ/| ४५/|
āditaḥ ślokāḥ २८३७
Original text: ahirbudhnasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0