Ahirbudhnya Samhita · Chapter 38
jvarādiroganivṛttyupāyavidhānaṃ nāma aṣṭātriṃśo'dhyāyaḥ
dhyātaṃ sakṛdbhavānekakoṭyaghaughaṃ haratyaram /
sudarśanasya taddivyaṃ bhargo devasya dhīmahi //
uktānuvādapūrvakaṃ rogamocanopāyapraśnaḥ
nāradaḥ -
ākhyātaṃ bhavatā rājñāṃ parebhyo rakṣaṇaṃ param /
tathaiva sarve sarvajña puruṣārthāḥ samīritāḥ // ३८-
tatsādhanāni cānyacca prasaṅgāt samudīritam /
idaṃ tvidānīṃ bhagavan vyākhyāhi mama pṛcchataḥ // ३८-
rājñāṃ tatsacivānāṃ ca tathānyeṣāṃ nṛṇāmapi /
rogāḥ krūratarāsteṣāṃ puruṣārthavirodhinaḥ // ३८-
saṃbhavanti hi teṣāṃ tu mocanaṃ kena sidhyati /
rogotpattitadvināśakāraṇakathanam
ahirbudhnyaḥ -
sādhu pṛṣṭaṃ mune rogā jāyante yena duḥsahāḥ // ३८-
śṛṇu yenaiva naśyanti tad vakṣyāmi tavādhunā /
p. ३६३) prākṛtapralaye ekākinaḥ paramapuruṣasya ramaṇābhāvaḥ
prākṛte sarvalokasya saṃprāpte pratisaṃcare // ३८-
brahmāyuṣi parikṣīṇe naṣṭe sthāvarajaṅgame /
sarvabhūteṣu bhūtādau pralīneṣu mahāmune // ३८-
bhūtādāvindriyādau ca taijase mahati sthite /
tato mahati yāte tu prakṛtiṃ buddhilakṣaṇe // ३८-
tathā ca puruṣe tasyāṃ pralīne pañcaviṃśake /
tasyāmapi pralīnāyāṃ puruṣe puṣkarekṣaṇe // ३८-
sa eva sarvaṃ saṃhṛtya svasmin paramapūruṣaḥ /
bhagavān puṇḍarīkākṣaḥ paramātmā jaganmayaḥ // ३८-
ekākī sa tadā naiva ramate sma sanātanaḥ /
līlārthaṃ punaḥ sṛṣṭiḥ
sa līlārthaṃ punaścedamasṛjat puṣkarekṣaṇaḥ // ३८-
nāmarūpavyākaraṇam
sa pūrvaṃ nāmarūpāṇi cakre sarvasya sarvagaḥ /
līlopakaraṇabhūtaprakṛtyā paramātmano ramaṇam
līlopakaraṇāṃ devaḥ prakṛtiṃ triguṇātmikām // ३८-
māyāsaṃjñāṃ punaḥ sṛṣṭvā tayā reme janārdanaḥ /
prakṛtyā jīvaparayoḥ svarūpapracchādanam
sā tu sarvāṇi bhūtāni tattacchaktisamanvitā // ३८-
p. ३६४) modayantī ca tanvānā svasyāṃ bhogyadhiyaṃ tathā /
vartate jīvaparayoḥ svarūpācchādanāya sā // ३८-
prakṛtipāravaśyājjīvasya saṃsaraṇam
tayā vivaśametattu saṃsaratyakhilaṃ jagat /
prakṛterdehātmabhramahetutvam
tayaiva prathamaṃ dehe karotyātmadhiyaṃ naraḥ // ३८-
saivāsve svatvadhīhetuḥ
tataḥ śarīrasaṃbandhiputrādau mamatāṃ gataḥ /
ahaṃkāramamakārotthavāsanādārdhyam
tato'haṃkārajāstasya mamatotthāśca vāsanāḥ // ३८-
bhavanti dehe putrādau dṛḍhabaddhāściraṃ mune /
tadutthavāsanānāṃ rāgadveṣadvārā puṇyapāpahetutvam
tataḥ svadehe putrādāvupakāryapakāriṣu // ३८-
rāgadveṣau ca bhavatastābhyāṃ sarvaṃ viceṣṭate /
kapūyaramaṇīye ca tadutthe saṃcinotyayam // ३८-
tato jātyāyurbhogarūpakarmavipākaprāptiḥ
tadvipākānathāpnoti jātyāyurbhogalakṣaṇān /
prārabdhakarmaphalopabhogāyaiva śarīrasṛṣṭiḥ
ataḥ phalopabhogārthamubhayeṣāṃ ca karmaṇām // ३८-
p. ३६५) prārabdhānāmidaṃ sṛṣṭaṃ śarīraṃ ca śarīriṇaḥ /
rogāṇāṃ pāpajanyatvam
pāpmabhya eva jāyante prārabdheṣvāmayāstanau // ३८-
nānāvidhā duḥkhavarā bhujyante dehināpare /
tatra prathamaṃ jvaraśāntyupāyaḥ
jvarābhibhūte nṛpatau sacive'nyajane'thavā // ३८-
mahāsudarśanaṃ yantraṃ kathitaṃ mantrakovidaiḥ /
guḍūcīrājyasaṃsiktāścaturaṅgulasaṃmitāḥ // ३८-
mantreṇānena juhuyāt sahasraṃ jvalite'nale /
cakrāmbujaṃ ca vinyasya sthaṇḍile śālitaṇḍulaiḥ // ३८-
tatra pātraṃ nidhāyājyaṃ prasthapūrṇaṃ nidhāya ca /
tasyāṃ palapramāṇeṣu tantuṣvāropya dīpikām // ३८-
tatrāpyenaṃ samāvāhya mantreṇānena mantravit /
tataḥ paścimabhāge tu sthaṇḍile maṇḍite śucau // ३८-
āstīrya kalamāṃstatra nyasenmāhendramaṇḍalam /
tanmadhye ṣaḍaraṃ cakraṃ madhye tāraṃ ca vinyaset // ३८-
tantujālena saṃveṣṭya navakumbhaṃ suśobhanam /
candracandanakāśmīramiśrairāpūrya vāribhiḥ // ३८-
tadbahiścandanādyaistamarcayedakṣatairapi /
p. ३६६) ratnāni pañca padmaṃ ca dūrvāṃ hāṭakameva ca // ३८-
śyāmākaṃ viṣṇuparṇīṃ ca devīṃ cāntarvinikṣipet /
madhyekumbhaṃ samāveṣṭya kṣaumeṇa navamālayā // ३८-
taṃ tāramadhye saṃsthāpya sādhyanāmayute śubhe /
pūrṇacandramabhidhyāyaṃstatra cāvāhayet prabhum // ३८-
taṃ dhūpadīpamālyādyaiḥ samabhyarcya yathāvidhi /
śālyannaṃ dadhimadhvājyasarvavyañjanasaṃyutam // ३८-
hṛdyaṃ sājyaṃ guḍaṃ dadyād devāya haviruttamam /
baliṃ tato hared dikṣu vidikṣu ca samāhitaḥ // ३८-
śālyannaiḥ śvetapuṣpaiśca dhūpadīpādibhistathā /
dikpālānāṃ tato dadyāt kṣetreśāyāpi nārada // ३८-
āsane prāṅmukhaṃ sādhyamupaveśyātha sajvaram /
darpaṇaṃ tasya saṃsthāpya purastāt pratibimbitam // ३८-
kumbhamādāya mantreṇa darpaṇaṃ so'bhiṣecayet /
sadya eva jvarānmukto bhavenmeghādivoḍurāṭ // ३८-
atha dvijebhyo vidvadbhyo vaiṣṇavebhyo viśeṣataḥ /
niṣkatrayaṃ hiraṇyasya droṇaṃ cājyasya gāṃ tathā // ३८-
karpūraṃ candanaṃ cāpi vāsāṃsi vimalānyapi /
etāni dadyādekasmai mune brahmavide'thavā // ३८-
p. ३६७) tataḥ svastho bhavet sadyo yāvajjīvaṃ na saṃśayaḥ /
eṣā cikitsā prakṛtirvyādhīnāṃ mātrayā bhidā // ३८-
rājayakṣmaśāntiḥ
rājayakṣmābhibhūte tu nṛpādau munisattama /
madhvaktābhirapāmārgasamidbhiḥ khādire'nale // ३८-
mantreṇānena juhuyāt sahasraṃ mantravittamaḥ /
tataḥ pratīcye digbhāge pūrvavat kalpite'nale // ३८-
āḍhakājyābhipūrṇāyāṃ pātryāṃ dvipalatantuṣu /
āropya dīpikāṃ paścād devamāvāhya mantrataḥ // ३८-
tataḥ pāścāttyabhāge tu bhāraśālipariṣkṛte /
sthaṇḍile maṇḍite śuddhe kṛtvā māhendramaṇḍalam // ३८-
pūrvavat ṣaḍaraṃ cakraṃ vinyasyāreṣvamuṣya ca /
mantravarṇāni vinyasya sādhyanāma ca tārake // ३८-
pūrvavanmantritaṃ kumbhaṃ tatra saṃsthāpya maṇḍale /
āvāhya devamabhyarcya pūrvavaccakrarūpiṇam // ३८-
haviśca pāyasaṃ dadyāt khaṇḍamadhvājyasaṃyutam /
baliṃ ca pūrvavat kuryāt pāyasena viśeṣataḥ // ३८-
gurukṣetreśavighneśadurgādikpālakān prati /
prāvṛtya kambalenainaṃ sādhyaṃ prāṅmukhamāsane // ३८-
p. ३६८) āsīnaṃ mantrataḥ kumbhavāribhiścābhiṣecayet /
anvahaṃ darpaṇāviṣṭaṃ snāpayecchāyayā punaḥ // ३८-
niṣkadvayaṃ hiraṇyasya dviniṣkaṃ rajataṃ tathā /
kambalaṃ svadhṛtaṃ vastraṃ tilānāṃ droṇameva ca // ३८-
kamaṇḍaluṃ kāṃsyapātraṃ chatraṃ copānahau tathā /
ekasmai brāhmaṇāyaiva viduṣe cāstikāya vai // ३८-
dadyādetāni sarvāṇi sarvasatkārapūrvakam /
prayoktāraṃ dhanairevamabhyarcya prayato bhavet // ३८-
sadyastasmānmahārogād vimukto nātra saṃśayaḥ /
prameharogaśāntiḥ
evaṃ prameharogeṇa gṛhīte ca mahāmune // ३८-
sahasraṃ juhuyānmantrī mantreṇānena bailvakaiḥ /
māṣaudanaṃ havirdadyād baliṃ cānena kārayet // ३८-
abhiṣekaṃ svayaṃ kuryādanyat pūrvavadācaret /
dadyād droṇaṃ ca māṣāṇāṃ rajataṃ pañcaniṣkakam // ३८-
ekaṃ cānaḍuhaṃ sadyo nīrogaḥ syānmahāmune /
udararogaśāntiḥ
tathaudarairmahārogairgulmaśūlādibhiściram // ३८-
abhibhūteṣu martyeṣu vakṣye pratividhiṃ śṛṇu /
pūrvavat kumbhamabhyarcya sudarśananiṣevitam // ३८-
p. ३६९) tatpūrvabhāge prajvālya jvalanaṃ kuṇḍamadhyame /
samidbhirārkairjuhuyādājyāktairdvisahasrakam // ३८-
tilaiśca juhuyāt tadvanmantreṇānena mantravit /
tataḥ kumbhodakaṃ spṛṣṭvā sahasraṃ ca japenmanum // ३८-
tato hared baliṃ mantrī dikpālānāṃ yathākramam /
bhūtapretapiśācānāṃ kṣetreśasyāpi nārada // ३८-
śuklaudanaiḥ śuklapuṣpaiḥ
piṣṭaiḥ śukladhvajairapi /
kumbhādhivāsitaṃ devaṃ
pūjayed vidhivat tataḥ // ३८-
havirnivedayecchuddhairodanaiḥ kalpitaṃ bahu /
śarkarāmadhudadhyāḍhyaṃ sarvavyañjanasaṃyutam // ३८-
tataḥ kumbhodakaṃ kiṃcidādāyānena mantritam /
pāyayedrogiṇaṃ mantrī mantroccāraṇapūrvakam // ३८-
tataḥ kumbhodakenaiva
prāṅmukhaṃ snāpayed budhaḥ /
tarpayed brāhmaṇān sapta
yathāśakti samāhitaḥ // ३८-
guruṃ bahudhanairvastrairbhūṣaṇairdhānyarāśibhiḥ /
sarve tasyaudarā rogā vinaśyanti na saṃśayaḥ // ३८-
tataḥ svastho bhavenmartyo devavanmodate'niśam /
p. ३७०) apasmāraśāntiḥ
apasmārābhibhūte tu nare pratividhiṃ śṛṇu // ३८-
bhūtale gomayālipte same maṅgalasaṃyute /
tilabhāradvayaṃ tatra prastīrya caturaśrakam // ३८-
dvihastasaṃmitaṃ tatra yantraṃ saudarśanaṃ nyaset /
pūrvoktena prakāreṇa vinaivākhilamūrtibhiḥ // ३८-
sudarśanaṃ nṛsiṃhaṃ ca vinā mantrābhisaṃhitam /
saudarśanaṃ mahāyantraṃ madhye pūrvoktavartmanā // ३८-
praṇidhāyodakumbhaṃ tu tantubhiḥ pariveṣṭitam /
pūrvoktadravyasaṃyuktaṃ kambalenābhiveṣṭitam // ३८-
pūrveṇa maṇḍalaṃ vahniṃ nidhāya vidhivat tataḥ /
anena manunā kuryād dvisahasraṃ tilāhutīḥ // ३८-
tataḥ kumbhaṃ spṛśanmantramaṣṭottarasahasrakam /
japenmantrābhipūtena vāriṇānena mantravit // ३८-
grahābhibhūtamāsīnaṃ prāṅmukhaṃ cābhiṣecayet /
tato muktagrahastena kṣaṇenaiva sukhī bhavet // ३८-
sarve cānye grahāstaṃ tu na kṣamante hi vīkṣitum /
dhanadhānyaiśca vāsobhiḥ sa guruṃ pūjayet tataḥ // ३८-
p. ३७१) yasmin yantre tu yad dravyaṃ tacca tasmai nivedayet /
brāhmaṇāṃstarpayet paścādaṣṭau tilasuvarṇakaiḥ // ३८-
rajataiścāpi mahiṣīṃ sādhakāya nivedayet /
tataḥ svastho bhavenmartyo devavanmodate bhuvi // ३८-
iti śrīpāñcarātre tantrarahasye ahirbudhnyasaṃhitāyāṃ
jvarādiroganivṛttyupāyavidhānaṃ nāma aṣṭātriṃśo'dhyāyaḥ
āditaḥ ślokāḥ
Original text: ahirbudhnasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0