Language

ENहिગુ
Scripture Library

Ahirbudhnya Samhita · Chapter 11

11.11.1

śabdātmakapramāmavyūhanirūpaṇaṃ nāma ekādaśo'dhyāyaḥ
nāradaḥ----
1namaḥ samastagīrvāṇasukhasaubhāgyadāyine/
śaṃkarāya girīśāya gaurīdayita te namaḥ

11.11.2

śabdātmakapramāṇapraśnaḥ
śrutaḥ pramāṇarūpo'yaṃ vyūhārtho yanmayākhilaḥ/
śabdākāro ya uddiṣṭastaṃ me vada 2sureśvara

11.11.3

tatprativivakṣayopoddhātaḥ
ahirbudhnyaḥ---
ādisarge purāvṛtte nānābhāvavibhūṣite/
āsīcchaktimato viṣṇoriyaṃ cintā sukhodayā

11.11.4

ādisarge bhagavataścintāprakāraḥ
vipuleyaṃ kṛtā sṛṣṭirmayā sattvaguṇottarā/
pratyasarvadharmārthā 3nirābādhā sukhottarā

11.11.5

prajeyamabhinirvṛttā 4devarṣibrahmasaṃkulā/
---------------------------
1.namaḥ sarvajña gīrvāṇaśubha A B C E F J
2.maheśvara D
3.nirāyāsā D
4.devabrahmarṣi D
----------------------------
sattvavivṛddhyā paramapuruṣaprāptipūrvakaṃ svarūpāvirbhāvaḥ
tattvajñānasamāyogāt saddharmakaraṇādipi

11.11.6

acireṇaiva māṃ prāpya svīyaṃ bhāvaṃ bhajiṣyate/
rajastamovivṛddhyā sattvahrāsaḥ
rajastamoguṇodrekaḥ 5kālenaiva bhaviṣyati

11.11.7

tadunmeṣavaśenaiva sattvamapyupacoṣyate/
tadā daityādyāvirbhāvaḥ
tadā prādurbhaviṣyanti daityadānavarākṣasāḥ

11.11.8

tairvaidikamaryādāvilopanam
tairiyaṃ sāttvikī divyā maryādā cālayiṣyate/
jñānapramoṣāt dharmatirodhānam
rajastamoguṇonmeṣāt samyagjñāne vināśite

11.11.9

jñānahetuḥ sa dharmo'pi tirodhānaṃ gamiṣyati/
tataḥ prajākṣobhaḥ
tataśceyamanādhārā prajāśuddhā vinaṅkṣyati

11.11.10

tadā bhagavadavatārāṇāṃ labdhāvakāśatā
tatra rūpairanekairme kṛtyaṃ śaśvadbhaviṣyati/
--------------------------------------------
5.kālena tu D
--------------------------------------------
teṣūpakaraṇāpekṣā nānākārā bhaviṣyati

11.11.11

dharmasthāpananiścayaḥ
āviśyāviśya bhūtāni svena rūpeṇa māyayā/
taistaiḥ sādhanasaṃbhedairnirasya sukṛtadviṣaḥ

11.11.12

sukarā dharmamaryādā tatra tatra bhaviṣyati/
adharmanirāsasādhanadvaividhyam
sādhanaṃ ca dvidhā kāryaṃ dharmadveṣinirākṛtau

11.11.13

śaśtrāstravyūharūpeṇa śāstrarūpeṇa caiva hi/
bhagavatsaṃkalpāt tadubhayotpattiḥ
6ityuktvārthatvarūpaṃ hi śastrāstraughasamākulam

11.11.14

vyūhaṃ sasarja saṃkalpya svena saṃkalpatejasā/
sa ca saudarśano vyūho maryādādhāraṇakṣamaḥ

11.11.15

pramāṇarūpa uddhiṣṭo vakṣyate ca tathā tathā/
7pramāṇarūpaśāstrārthaḥ saṃkalpo vaiṣṇavo hi yaḥ

11.11.16

udito brahmaṇastasmādyathā tadavadhāraya/
ādiśāstrasvarūpavarṇanam
saṃkalpamayamevaikaṃ 8sakalāntastamonudam

11.11.17

-------------------------------------------
6.ityuktārthasvarūpaṃ sa śabdaśastraughasaṃkulam A B C; śabdaśāstraugha E.F
7. pramāṇarūpaśāstrātmā A B C F; pramāṇarūpaḥ śāstrārthaḥ E
8.saṃkalpaṃ tattamonudam A B C E F J
------------------------------------------------
nirghātaśabdavadvyomnaḥ śāstramekamabhūt tadā/
varṇārthaiḥ saṃbhṛtairvarṇaiścidānandamahormibhiḥ

11.11.18

viṣṇuśaktisamudrotthairmaṇibhirmauktikairiva/
protaṃ saudarśanaṃ rūpaṃ viṣṇoḥ saṃkalpakalpitam

11.11.19

tadvijñānamayaṃ śāstraṃ saddharmapratipādakam/
niyutādhyāyi yat proktaṃ kāmapālena śāśvatam

11.11.20

tasya sarvaśāstrārthagarbhitatvam
puruṣārthaiścaturbhistadanvitaṃ hetusaṃkulam/
ṛgyajuḥsāmabhirjuṣṭamaṅgirobhiratharvabhiḥ

11.11.21

padavākyapramāṇārthairvikalpairbahubhiścitam/
alaṃkṛtaṃ śubhaistaistaiḥ samayairdivyamānuṣaiḥ

11.11.22

taistairvikalpitaiḥ kalpaiśchandobhirvividhairvṛtam9 /
kālopagrahasaṃkhyābhiḥ prakṛtipratyayaiḥ svaraiḥ

11.11.23

vibhaktikārakairliṅgaiḥ 10svairaiḥ prakṛtisandhibhiḥ/
saṃjñābhiḥ sādhikārābhirbhūṣitaṃ paribhāṣayā

11.11.24

ādeśairāgamairlopairvikāraiścāpyupādhibhiḥ/
vṛttibhirvividhābhiśca vākyairupapadairapi

11.11.25

----------------------------------------
9.smṛtam A B C E F.
10.rūpaiḥ E F J
----------------------------------------
avyayairupasargaiśca nāmākhyātanipātakaiḥ11/
mātrāvṛttisvarabalairabhiniṣṭānasāmabhiḥ

11.11.26

yamaraṅgavibhāgaiśca bhūṣitaṃ padabhaṅgibhiḥ/
varṇāgamavikalpaiśca tathā varṇaviparyayaiḥ

11.11.27

kalpanābhiśca 12laghvībhirvikṛteḥ prakṛterapi/
niruktakalpairvividhairnānānigamanairapi

11.11.28

13grahanakṣatrarāśisthairvikalpairgaṇanotthitaiḥ/
horāskandhavikalpaiśca vidhānaiḥ phalakalpitaiḥ

11.11.29

vidhyarthavādamantrotthairvicāraiḥ 14karmakalpanaiḥ/
aṅgayuktikramohaiśca tantravāpātideśanaiḥ

11.11.30

adhikārairanekaiśca vicārairvākyagocaraiḥ/
pramāṇakalpitairnyāyairnigrahacchalajātibhiḥ

11.11.31

dravyakarmavikalpaiśca guṇasāmānyakalpanaiḥ15/
cāturhotravikalpaiśca cāturvaidyavijṛmbhitaiḥ16

11.11.32

cāturāśramyakalpaiśca cāturvarṇyavikalpitaiḥ/
saṃskārakalpairvividhairnitadyakāmyakriyākramaiḥ

11.11.33

itihāsapurāṇābhyāṃ vividhābhyāṃ samanvitam/
vividhaisca prasaṃkhyānaiḥ svaprakṛtyādikalpitaiḥ

11.11.34

-----------------------------------
11.nipātanaiḥ A
12.bahvībhiḥ A B C J; ladhvībhiḥ prakṛtervikṛterapi D
13.grahanakṣatrarāśībhiḥ A B C E F J
14.mantrakalpanaiḥ B C D
15.kalpitaiḥ D.J.
16.vikalpitaiḥ A B C E F
-------------------------------------
pumīśvaravikalpaiśca pariṇāmavikalpitaiḥ/
avasthālakṣaṇavyākhyādharmaklṛptivicitritam17

11.11.35

pramāṇānāṃ sasargāṇāṃ nānākalpanayānvitam/
18lepālepavicāraiśca puruṣāvyaktagocaraiḥ

11.11.36

tattvātāttvikakalpaiśca nānāgativicintanaiḥ/
muktikramavicāraiśca khyātikalpairanekaśaḥ

11.11.37

jñānājñānasamākhyātaguṇadoṣavicāraṇaiḥ/
guṇatrayavikalpaiśca 19sargasaṃyogacintanaiḥ

11.11.38

20anvitaṃ vividhaiḥ sāṃkhyaiḥ prasaṃkhyānakṛtakramaiḥ/
yogaprakārakalpaiśca vṛttīnāṃ kalpanairapi

11.11.39

abhyāsakalpairvividhaiścāturvairāgyakalpanaiḥ/
antaraṅgabahirbhūtayogāṅgaparicintanaiḥ

11.11.40

kleśakarmavipākānāmāśayānāṃ ca varṇanaiḥ/
tāpasaṃskāracintābhirduḥkhabhedavicintanaiḥ

11.11.41

taistaiścaturadhiṣṭhānakalpanaiḥ 21kalpitaṃ pṛthak/
upādeyasya heyasya hānopādānayorapi

11.11.42

svarūpacintanaiścitrairbhogakāmavikalpanaiḥ22/
---------------------------------
17.karmaklṛptivicitritam A B C; dharmakalpavicitritam J
18.tāvattāvadvicāraiśca J.
19.pariṇāmavikalpanaiḥ D
20.āsthitam D
21.parikalpitam B C
22.yogakārmāvakalpanaiḥ D
----------------------------------------
kriyāyogairanekaiśca cittasaṃskārasādhanaiḥ

11.11.43

siddhibhiśca vicitrābhiścittasthābhiralaṃkṛtam/
patipāśapaśuvyākhyāvikalpairhetucitritaiḥ

11.11.44

śuddhādhvakalpanābhiśca kriyājñānavibhedataḥ/
arthapañcakacintābhiranekābhiralaṃkṛtam

11.11.45

śaktipañcakacintābhirmalatrayavicāraṇaiḥ/
bhogopakāraṇākhyānaiḥ puṃsāṃ rūpavikalpanaiḥ

11.11.46

dīkṣāpratiṣṭhākalpaiśca dharmaiḥ pāśupatairapi/
iti nānāvidhākārabuddhikalpavicitrayā

11.11.47

yuktaṃ kalpanayā śaśvat klṛptanānādhikārayā/
adhikāreṇa saddharmān vyācakṣāṇamanekadhā

11.11.48

niyutādhyāyakaṃ pūrvamāsīt saṃkarṣaṇoditam/
saṃkalpamayamādyasya viṣṇoḥ saṃkalpajāt kila

11.11.49

tasya śāstrasya bhagavatprītihetutvam
tena śāstreṇa te divyā manavo mānavāśca te/
ye proktā ādisarge te tathā mānavamānavāḥ

11.11.50

23satkriyābhiranalpābhirnārāyaṇamatoṣayan/
tasya śāstrasya mandapracāratā
atha kālaviparyāsādyugabhedasamudbhave

11.11.51

-------------------------------------------
23. satkriyābhirakalpābhiḥ D.
-------------------------------------------
tretādau sattvasaṃkocādrajasi pravijṛmbhite/
kāmaṃ kāmayamāneṣu brāhmaṇeṣu mahātmasu

11.11.52

mandapracāramāsīt tacchāsanaṃ yat sudarśanam/
vācyāyanādibhistacchāstravibhajanam
tato mohākule loke lokatantravidhāyinaḥ

11.11.53

saṃbhūya lokakartāraḥ kartavyaṃ samacintayan/
apāntaratapā nāma munirvāksaṃbhavo hareḥ

11.11.54

kapilaśca purāṇarṣirādidevasamudbhavaḥ/
hiraṇyāgarbho lokādirahaṃ paśupatiḥ śivaḥ

11.11.55

ete taptvā tapastīvraṃ varṣāṇāmayutaṃ śatam/
ādidevamanujñāpya devadevena coditāḥ

11.11.56

sudarśanasya leśena tatsaṃkalpena saṃyutāḥ/
vijñānabalamāsādya 24dharmāddevaprasādajāt

11.11.57

āvirbhūtaṃ tu tatchāstramaṃśataste tatakṣima/
tatra vācyāyanena vedavibhajanam
tatakṣa bhagavānpūrvamapāntaratapā muniḥ

11.11.58

harervācyāyanaḥ 25putro yāvadāttaṃ ca vai tataḥ/
udabhūt tatra dhīrūpamṛgyajuḥ sāmasaṃkulam

11.11.59

viṣṇusaṃkalpasaṃbhūtametadvācyāyaneritam/
-------------------------------------
24.dharmaṃ devaprasādajam D.
25.vātsyāyanaḥ B C D
--------------------------------------
kapilena sāṃkhyavibhajanam
tatakṣa kapilaḥ śāstrādyāvadaṃśamudāradhīḥ

11.11.60

tat sāṃkhyama bhavacchāstraṃ prasaṃkhyānaparāyaṇam/
hiraṇyagarbheṇa yogasāstravibhajanam
hiraṇyagarbho lokādiryat tatakṣādiśāsanāt

11.11.61

yamādyaṅgamabhūdetad divyaṃ yogānuśāsanam/
śivena pāśupatavibhajanam
ahaṃ tatakṣa yacchāstrādaṃśānnānāvratākulāt

11.11.62

abhūt pāśupatākhyaṃ tat paśupāśavimocanam/
bhagavatā pāñcarātravibhajanam
sadāgamamayāt tasmāt kevalād divyaśāsanāt

11.11.63

nirmame sāramuddhṛtya svayaṃ viṣṇurasaṃkulam/
tat paravyūvibhavasvabhāvādinirūpaṇam

11.11.64

pañcarātrāhvayaṃ tantraṃ mokṣaikaphalalakṣaṇam/
sudarśanāhvayo yo'sau saṃkalpo vaiṣṇavaḥ paraḥ

11.11.65

sa svayaṃ bibhide tena pañcadhā pañcavaktragaḥ26/
adhyāyārthanigamanam
viṣṇusaṃkalparūpo'yaṃ pramāṇavyūha īritaḥ/
śastraśāstravibhedena kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

iti śrīpāñcarātre tantrarahasye ahirbudhnyasaṃhitāyāṃ śabdātmakapramāṇavyūhanirūpaṇaṃ nāmaikādaśo'dhyāyaḥ
āditaḥ ślokāḥ 683
--------------------------------------------
26.vaktraśaḥ E.J.
--------------------------------------------

Original text: ahirbudhnasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc