Agni Purana · Chapter 72
:e ity ādimahāpurāṇe āgneye vināyakapūjākathanaṃ nāma
ekasaptatitamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {72}
:ś atha dvisaptatitamo 'dhyāyaḥ
snānaviśeṣādikathanaṃ
īśvara uvāca
vakṣyāmi skanda nityādyaṃ snānaṃ pūjāṃ pratiṣṭhayā /AP_72.001ab/
khātvāsinā samuddhṛtya mṛdamaṣṭāṅgulāṃ tataḥ
sarvātmanā samuddhṛtya punastenaiva pūrayet /AP_72.002ab/
śirasā payasastīre nidhāyāstreṇa śodhayet(2)
tṛṇāni śikhayoddhṛtya varmaṇā vibhajettridhā /AP_72.003ab/
ekayā nābhipādāntaṃ prakṣālya punaranyayā
astrābhilabdhayālabhya dīptayā sarvavigrahaṃ /AP_72.004ab/
niruddhākṣāṇi pāṇibhyāṃ prāṇān saṃyamya vāriṇi
nimajyāsīta hṛdyastraṃ smaran kālānalaprabhaṃ /AP_72.005ab/
:n
1 vighnarājaka iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 nijāstreṇa viśodhayediti kha, ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 204
malasnānaṃ viśodhayetthaṃ samutthāya jalāntarāt
astrasandhyāmupāsyātha vidhisnānaṃ samācaret /AP_72.006ab/
sārasvatāditīrthānāṃ ekamaṅkuśamudrayā
hṛdākṛṣya tathā snāpya punaḥ saṃhāramudrayā /AP_72.007ab/
śeṣaṃ mṛdbhāgamādāya praviśya nābhivāriṇi
vāmapāṇitale kuryādbhāgatrayamudaṅmukhaḥ /AP_72.008ab/
aṅgair dakṣiṇamekādyaṃ pūrvamastreṇa saptadhā
śivena daśadhā saumyaṃ japedbhāgatrayaṃ kramāt /AP_72.009ab/
sarvadikṣu kṣipet pūrvaṃ hūṃ phaḍantaśarātmanā(1)
kuryācchivena saumyena śivatīrthaṃ bhujakramāt /AP_72.010ab/
sarvāṅgamaṅgajaptena mūrdhādicaraṇāvadhi
dakṣiṇena samālabhya paṭhannaṅgacatuṣṭayam /AP_72.011ab/
pidhāya khāni sarvāṇi sammukhīkaraṇena ca
śivaṃ smarannimajjeta hariṃ gaṅgeti vā smaran /AP_72.012ab/
vauṣaḍantaṣaḍaṅgena ke kuryādabhiṣecanaṃ
kumbhamātreṇa rakṣārthaṃ pūrvādau nikṣipejjalaṃ /AP_72.013ab/
snātvā rajopacāreṇa sugandhāmalakādibhiḥ
snātvā cottīrya tattīrthaṃ saṃhāriṇyopasaṃharet /AP_72.014ab/
athāto vidhiśuddhena saṃhitāmantritena ca
nivṛtyādiviśuddhena bhasmanā snānamācaret /AP_72.015ab/
śirastaḥ pādaparyantaṃ hrūṃ phaḍantaśarātmanā(2)
tena kṛtvā malasnānaṃ vidhisnānaṃ samācaret /AP_72.016ab/
:n
1 krūṃ phaḍantaśarātmanā iti kha, ṅa,
cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
2 krūṃ phaḍantaśarātmanā iti kha, ṅa,
cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
:p 205
īśatatpuruṣāghoraguhyakājātasañcaraiḥ(1)
krameṇoddhūnayenmūrdhni vaktrahṛdguhyavigrahāt /AP_72.017ab/
sandhyātraye niśīthe ca varṣāpūrvāvasānayoḥ
suptvā bhuktvā payaḥ pītvā kṛtvā cāvaśyakādikam /AP_72.018ab/
strīpunnapuṃsakaṃ śūdraṃ viḍālaśaśamūṣikam
snānamāgneyakaṃ spṛṣṭvā śucā vuddhūlakaṃ caret /AP_72.019ab/
sūryāṃśuvarṣasamparkaiḥ prāṅmukhenordhvabāhunā
māhendraṃ snānamaiśena kāryaṃ saptapadāvadhi /AP_72.020ab/
gosaṅghamadhyagaḥ kuryāt khurotkhātakareṇubhiḥ(2)
pāvanaṃ navamantreṇa snānantadvarmaṇāthavā /AP_72.021ab/
sadyojātādibhirmantrair ambhobhirabhiṣecanam
mantrasnānaṃ bhavedevaṃ vāruṇāgneyayorapi /AP_72.022ab/
manasā mūlamantreṇa prāṇāyāmapuraḥsaram
kurvīta mānasaṃ snānaṃ sarvatra vihitaṃ ca yat /AP_72.023ab/
vaiṣṇavādau ca tanmantrair evaṃ snānādi kārayet
sandhyāvidhiṃ pravakṣyāmi mantrair bhinnaiḥ samaṃ guha /AP_72.024ab/
saṃvīkṣya triḥ pivedambu brahmatīrthena śaṅkaraiḥ
svadhāntair ātmatattvādyaistataḥ khāni spṛśeddhṛdā /AP_72.025ab/
śakalīkaraṇaṃ kṛtvā prāṇāyāmena saṃsthitaḥ
triḥ samāvartayen mantrī manasā śivasaṃhitāṃ /AP_72.026ab/
ācamya nyasya sandhyāñca brāhmīṃ prātaḥ smarennaraḥ(3)
haṃsapadmāsanāṃ raktāṃ caturvaktrāṃ caturbhujāṃ /AP_72.027ab/
:n
1 guhyakājātasaṃravair iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 tatkharotkhātareṇubhiriti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 smarettata iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 206
praskandamālinīṃ dakṣe vāme daṇḍakamaṇḍaluṃ
tārkṣyapadmāsanāṃ dhyāyenmadhyāhne vaiṣṇavīṃ sitāṃ /AP_72.028ab/
śaṅkhacakradharāṃ vāme dakṣiṇe sagadābhayaṃ
raudrīṃ dhyāyed vṛṣābjasthāṃ trinetrāṃ śaśibhūṣitāṃ /AP_72.029ab/
triśūlākṣadharāṃ dakṣe vāme sābhayaśaktikāṃ
sākṣiṇīṃ karmaṇāṃ sandhyāṃ(1) ātmānaṃtatprabhānugaṃ /AP_72.030ab/
caturthī jñāninaḥ sandhyā niśīthādau vibhāvyate
hṛdbindubrahmarandhreṣu arūpā tu pare sthitā /AP_72.031ab/
śivabodhaparā yā tu sā sandhyā maramocyate
paitryaṃ mūle pradeśinyāḥ kaniṣṭhāyāḥ prajāpateḥ /AP_72.032ab/
brāhmyamaṅguṣṭhamūlasthaṃ tīrthaṃ daivaṃ karāgrataḥ
savyapāṇitale vahnestīrthaṃ somasya vāmataḥ /AP_72.033ab/
ṛṣīṇāṃ tu samagreṣu aṅgulīparvasandhiṣu
tataḥ śivātmakair mantraiḥ kṛtvā tīrthaṃ śivātmakaṃ /AP_72.034ab/
mārjanaṃ saṃhitāmantraistattoyena samācaret
vāmapāṇipatattoyayojanaṃ savyapāṇinā /AP_72.035ab/
uttamāṅge kramānmantrair mārjanaṃ samudāhṛtaṃ
nītvā tadupanāsāgraṃ dakṣapāṇipuṭasthitaṃ /AP_72.036ab/
bodharūpaṃ sitaṃ toyaṃ vāmamākṛṣya stambhayet(2)
tatpāpaṃ kajjalābhāsampiṅgayāricya muṣṭinā /AP_72.037ab/
kṣipedvajraśilāyāntu tadbhavedaghamarṣaṇaṃ
svāhāntaśivamantreṇa kuśapuṣpākṣatānvitaṃ /AP_72.038ab/
śivāyārghyāñjalindatvā gāyatrīṃ śaktito japet
:n
1 dākṣiṇyaḥ karmaṇāṃ sandhyā iti kha,
cihnitapustakapāṭhaḥ
2 kumbhayediti kha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 207
tarpaṇaṃ sampravakṣyāmi devatīrthena mantrakāt /AP_72.039ab/
tarpayeddhauṃ śivāyeti svāhānyān svāhayā yutān
hrāṃ hṛdyāya hrīṃ śirase hrūṃ śikhāyai hraiṃ kavacāya /AP_72.040ab/
astrāyāṣṭau devagaṇān hṛdādityebhya eva ca
hāṃ vasubhyo 'tha rudrebhyo viśvebhyaś caiva marudbhyaḥ /AP_72.041ab/
bhṛgubhyo hāmaṅgirobhya ṛṣīn kaṇṭhopavītyatha
atreye 'tha vasiṣṭhāya namaścātha pulastaye(1) /AP_72.042ab/
kṛtave bhāradvajāya viśvāmitrāya vai namaḥ
pracetase manuṣyāṃś ca sanakāya vaṣaṭ tathā /AP_72.043ab/
hāṃ sanandāya vaṣaṭ sanātanāya vai vaṣaṭ
sanatkumārāya vaṣaṭ kapilāya tathā vaṣaṭ /AP_72.044ab/
pañcaśikhāya dyubhave saṃlagnakaramūlataḥ
sarvebhyo bhūtebhyo vauṣaṭ bhūtān devapitṝnatha /AP_72.045ab/
dakṣaskandhopavītī ca kuśamūlāgratastilaiḥ
kavyabālānalāyātha somāya ca yamāya ca /AP_72.046ab/
aryamṇe cāgnisomāya varhiṣadbhyaḥ svadhāyutān
ājyapāya ca somāya viśeṣasuravat pitṝn /AP_72.047ab/
oṃ hāṃ īśānāya pitre svadhā dadyāt pitāmahe(2)
śāntaprapitāmahāya tathāpretapitṝṃs tathā /AP_72.048ab/
pitṛbhyaḥ pitāmahebhyaḥ svadhātha prapitāmahe
vṛddhaprapitāmahebhyo mātṛbhyaś ca svadhā tathā /AP_72.049ab/
hāṃ mātāmahebhyaḥ svadhā hāṃ pramātāmahebhyaś ca
vṛddhapramātāmahebhyaḥ sarvebhyaḥ pitṛbhyas tathā /AP_72.050ab/
:n
1 marīcaye pulastyāyeti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 hāṃ īśānāya pitre ca sadājyāya pitāmahāyeti kha,
cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 208
sarbhebhyaḥ svadhā jñātibhyaḥ sarvācāryebhya eva ca /AP_72.050cd/
diśāṃ dikpatisiddhānāṃ mātṝṇāṃ graharakṣasāṃ
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0