Language

ENहिગુ
Scripture Library

Agni Purana · Chapter 350

350.001

:e ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe sandhisiddharūpaṃ
nāmonapañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
% chapter {350}
:ś atha pañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ
subvibhaktasiddharūpaṃ
skanda+uvāca
vibhaktisiddharūpañca kātyāyana vadāmi te /AP_350.001ab/
dve vibhaktī suptiṅaś caya supaḥ sapta vibhaktayaḥ

350.002

su+aujasiti prathamā amauṭśaso dvitīyā /AP_350.002ab/
ṭābhyāṃ bhisiti tṛtīyā ṅebhyāṃbhyasaś caturthyapi

350.003

ṅasibhyāṃbhyasaḥ pañcamī syātṅasomiti ṣaṣṭhyapi /AP_350.003ab/
ṅi+ossuviti saptamī syāt syuḥ prātipadikātparāḥ

350.004

dvividhaṃ prātipadikaṃ hy ajantañca halantakaṃ /AP_350.004ab/
:p 241
pratyekaṃ trividhaṃ tat syāt pumāṃstrī ca napuṃsakaṃ

350.005

darśyante nāyakāsteṣāmanuktānāñca vīryataḥ /AP_350.005ab/
vṛkṣaḥ sarvo 'tha pūrvaś ca prathamaś ca dvitīyakaḥ

350.006

tṛtīyaḥ khaṇḍapā vahniḥ sakhāpatiraharpatiḥ /AP_350.006ab/
paṭurnīrgrāmanīndraś ca khalapūrmitrabhūḥ svabhūḥ

350.007

auśrīḥ sudhīḥ pitā bhrātā nā karta kroṣṭunaptṛnaptṛkau /AP_350.007ab/
surā rā gaus tathā dyaurglauḥ svarāntāḥ puṃsi nāyakāḥ

350.008

suvāk tvak pṛṣat samrāṭ janmabhāk ca aveḍapi /AP_350.008ab/
āpo marudbhavan dīvyan bhavāṃś ca maghavān pivan

350.009

bhagavānadhavānarvānvahnimat sarvitsupṛt /AP_350.009ab/
susīmā kuṇḍī rājā ca śvā yuvā maghavā tathā

350.010

pūṣā sukarmā yajvā ca suvarmā ca sudharmaṇā /AP_350.010ab/
aryamā vṛtrahā panthāḥ sukakudādipañca ca

350.011

praśān sutāṃś ca pañcādyāḥ sugīḥ surāḥ supūrapi /AP_350.011ab/
candramāḥ suvacāḥ śreyān vidvāṃśceśanasā saha

350.012

pecivān gauravānaḍvān godhūṅmitradruhau śvaliṭ /AP_350.012ab/
striyāṃ jāyā jarā bālā eḍkā saha vṛddhayā

350.013

kṣatriyā bahurājā ca bahudā mātha bālikā /AP_350.013ab/
māyā kaumudagandhā ca sarvā pūrvā sahānyayā

350.014

dvitīyā ca tṛtīyā ca buddhiḥ strī śrīr nadī sudhaiḥ /AP_350.014ab/
bhavantī caiva dīvyantī bhātī bhāntī ca yānyapi

350.015

śṛṇvatau tudatī kartrī tudantī kurvatī mahī /AP_350.015ab/
rundhatī krīḍtī dantī pālayantī surāṇyapi

350.016

:p 242
garurī putravatī nīś ca vadhūrdevatayā bhuvā /AP_350.016ab/
tisro dve kati varṣābhūḥ svasā mātā varā gauḥ

350.017

naurvāktvakprācyavākṣīti tiraścī samudīcyapi /AP_350.017ab/
śaradvidyut saridyoṣit agnivit saspadā dṛśat

350.018

yaiṣā sā vedavitsaṃvit bahvī rājñī tvayā mayā /AP_350.018ab/
somā pañcādayo rājī dhūḥ pūś caiva diśā(1) girā

350.019

catasro viduṣī caiva keyaṃ dik dṛkca tādṛśī /AP_350.019ab/
asau striyāṃ nāyakāś ca nāyakāś ca napuṃsake

350.020

kuṇḍaṃ sarvaṃ somapañca dadhi vāri khalapvatha /AP_350.020ab/
madhu trapu kartṛ bhaktṛ ativaktṛ payaḥ puraḥ

350.021

prākpratyak ca tiryagudak jagad jāgrattathā sakṛt /AP_350.021ab/
susampacca sudaṇḍīha ahaḥ kiñcedamityapi

350.022

ṣaṭsarpiḥ śreyaś catvāri ado 'nye hīdṛśāḥ pare /AP_350.022ab/
etebhyaḥ prathamādayaś ca syuḥ prātipadikātparāḥ

350.023

dhātupratyayahīnaṃ yatsyāt prātipadikantu tat /AP_350.023ab/
prātipadikāt svaliṅgārthavacane prathamā bhavet

350.024

sambodhane ca prathamā ukte karmaṇi kartari /AP_350.024ab/
karma yat kriyate tatsyāt dvitīyā karmaṇi smṛtā

350.025

kriyate yena karaṇaṃ kartā yaś ca karoti saḥ /AP_350.025ab/
anukte tiṅkṛttaddhitaistṛtīyā karaṇe bhavet

350.026

kārake kartari ca sā sampradāne caturthyapi /AP_350.026ab/
yasmai ditsā dhārayate sampradānaṃ tadoritaṃ

350.027

:n
1 diveti ja..
:p 243
apādānaṃ yato 'paiti ādatte ca bhayaṃ yataḥ /AP_350.027ab/
apādāne pañcamī syāt svasvāmyādau ca ṣaṣṭhyapi

350.028

ādhāro yo 'dhikaraṇaṃ vibhaktistatra saptamī /AP_350.028ab/
ekārthe caikavanacaṃ dvyarthe dvivacanaṃ bhavet

350.029

bahuṣu bahuvacanaṃ siddharūpāṇyatho vade /AP_350.029ab/
vṛkṣaḥ sūryo 'mbuvāho 'rka herave hedvijātayaḥ

350.030

viprau gajānmahendreṇa yamābhyāmanalaiḥ kṛtaṃ /AP_350.030ab/
rāmāya munivaryābhyāṃ kebhyo dharmāt harau ratiḥ

350.031

śarābhyāṃ pustakebhyaś ca arthasyeśvarayorgatiḥ /AP_350.031ab/
bālānāṃ sajjane prītirhaṃsayoḥ kamaleṣu ca

350.032

evaṃ kāmamaheśādyāḥ śabdā jñeyāñca vṛkṣavat /AP_350.032ab/
sarve viśve ca sarvasmai sarvasmātkataro mataḥ

350.033

sarveṣāṃ svañca viśvasmin śeṣaṃ rūpañca vṛkṣavat /AP_350.033ab/
evañcobhayakatarakatamānyatarādayaḥ

350.034

pūrve pūrvāś ca pūrvasmai pūrvasmāt susamāgataḥ /AP_350.034ab/
pūrve buddhiś ca pūrvasmin śeṣarūpantu sarvavat

350.035

evaṃ parāvarādyāś ca dakṣiṇottarakāntarāḥ /AP_350.035ab/
aparaścādharo nemāḥ prathamāḥ prathame 'rkavat

350.036

evaṃ caramāyatayā alpārdhā nema+ādayaḥ /AP_350.036ab/
dvitīyasmai dvitīyāya dvitīyasmāt dvitīyakāt

350.037

dvitīyasmin dvitīye ca tṛtīyaś ca tathārkavat /AP_350.037ab/
somapāḥ somapau jñeyau somapāḥ somapāṃ vraja

350.038

kīlālapau somapaś ca somapā somape dada /AP_350.038ab/
:p 244
somapābhyāṃ somapābhyaḥ somapaḥ somapoḥ kulaṃ

350.039

evaṃ kīlālapādyāḥ syuḥ kaviragnis tathārayaḥ /AP_350.039ab/
hekave kavimagnī tān harīn sātyakinā hṛtaṃ

350.040

ravibhyāṃ ravibhirdehi vahṇaye yaḥ samāgataḥ /AP_350.040ab/
agneragnyos tathāgnīnāṃ kavau kavyoḥ kaviṣv atha

350.041

evaṃ susṛtirabhrāntiḥ sukīrtiḥ sudhṛtis tathā /AP_350.041ab/
sakhā sakhāyau sakhāyaḥ hesakhe vraja satpatiṃ

350.042

sakhāyañca sakhāyau ca sakhīn sakhyā gato dada /AP_350.042ab/
sakhye sakhyuś ca sakhyuś ca sakhyoḥ śeṣaḥ kaveriva

350.043

patyā patye ca patyuś ca patyuḥ patyos tathāgnivat /AP_350.043ab/
dvau dvau dvābhyāṃ dvābhyāṃ dvitvādyarthe dvayordvayoḥ

350.044

trayastrīṃś ca tribhistribhyastrayāṇāñca triṣu kramāt /AP_350.044ab/
kavivat katikatītiśeṣaṃ vahuvacanaṃ smṛtam

350.045

nīrniyau ca niyo henīḥ niyaṃ niyo niyo niyā /AP_350.045ab/
nībhyāṃ nībhirniye nībhyaḥ niyānniyi niyos tathā

350.046

suśrīḥ sudhīḥ prabhṛtayo grāmaṇīḥ pūjayeddhariṃ /AP_350.046ab/
grāmaṇyau grāmaṇyo grāmaṇyaṃ grāmaṇyā grāmaṇībhiḥ

350.047

grāmaṇyo grāmaṇyāmevaṃ senānīpramukhāḥ subhūḥ /AP_350.047ab/
subhuvau ca svayambhuvaḥ svayambhuñca svayambhuvaḥ

350.048

svayambhuvā svayambhuvi evaṃ pratitebhuvādayaḥ /AP_350.048ab/
khalapūḥ khalapvau śreṣṭhau khalapvañca khalapvi ca

350.049

evaṃ śarapūmukhāḥ syuḥ kroṣṭā kroṣṭāra īritāḥ /AP_350.049ab/
kroṣṭūṃś ca kroṣṭunā kroṣṭrā kroṣṭūnāṃkroṣṭarīddṛśaṃ

350.050

:p 245
pitā pitarau pitaraḥ hepitaḥ pitarau śubhau /AP_350.050ab/
pitṝn pituḥ pituḥ pitroḥ pitṝṇāṃ pitarīdṛśaṃ

350.051

evaṃ bhrātā ca jāmātṛmukhā nṝṇāṃ nṛṇāṃ tathā /AP_350.051ab/
kartā kartārau kartṝṃś ca kartṝṇāṃ kartarīdṛśaṃ

350.052

pitṛvaccaivamudgātā svasā naptrādayaḥ smṛtāḥ /AP_350.052ab/
surāḥ surāyau surāyaḥ surāyāñca surāyyapi

350.053

gauḥ gāvau gāṅgā gavā ca gorgavoś ca gavāṃ gavi /AP_350.053ab/
evaṃ dyaurlauścāpi tathā svarāntāḥ puṃsi nāyakāḥ

350.054

suvāk suvācau suvācā suvāgbhyāñca suvākṣvapi /AP_350.054ab/
evaṃ dikpramukhāḥ prāṅca prāñcau prāñcañca bho vraja

350.055

prāgbhyāṃ prāgbhiḥ prācāñca prāci ca prāṅsu prāṅkṣvapi /AP_350.055ab/
evaṃ hy udaṅudīcī vā samyaṅ pratyaksamīcyapi

350.056

tiryaṅtiraś ca sadhryaṅ ca viśvadryaṅ pūrvavat smṛtāḥ /AP_350.056ab/
adadryaṅadamuyaṅ syāt tathāmumuyaṅīritaḥ

350.057

adadryañco hy amudrīcaḥ adadryagbhyāñca pūrvavat /AP_350.057ab/
tattvatṛṭ tattvatṛṣau ca tattvatṛṅbhyāṃ samāgataḥ

350.058

tattvatṛṣi tattvatṛṭsu evaṃ kāṣṭhataḍādayaḥ /AP_350.058ab/
bhiṣak bhiṣagbhyāṃ bhiṣaji janmabhāgādayas tathā

350.059

marut marudbhyāṃ maruti evaṃ śutrujidādayaḥ /AP_350.059ab/
bhavān bhavantau bhavatāṃ bhavaṃś caiva bhavatyapi

350.060

mahānmahāntau mahatāmevaṃ bhagavadādayaḥ /AP_350.060ab/
evaṃ maghavānmaghavantau agniciccāgnicityapi

350.061

agnicitsvevamevānyat vedavittattvavittvapi /AP_350.061ab/
:p 246
vedavidāmevamanyat yaḥ samastena sarvavit

350.062

rājā rājānau rājñaḥ rajñi rājani rājan /AP_350.062ab/
yajvā yajvānastadvat karī daṇḍī ca danḍinā

350.063

panthāḥ panthānau ca pathaḥ pathibhyāṃ pathi cedṛśam /AP_350.063ab/
manthā ṛbhukṣāḥ pathyādyāḥ pañca pañca ca pañcabhiḥ

350.064

pratān pratānau pratānbhyāṃ hepratāṃś ca suśarmaṇaḥ /AP_350.064ab/
āpaḥ apaḥ adbhirapyevaṃ praśāṃś caiva praśāmyapi

350.065

kaḥ kena sarvavat keṣu ayaṃ ceme imānnayaḥ /AP_350.065ab/
anena cābhyāmebhiś ca asmai cebhyaḥ svamasya ca

350.066

anayoreṣāmeṣu syāccatvāraś caturs tathā /AP_350.066ab/
caturṇāñca caturṣv asti sugīḥ śreṣṭhaḥ sugiryapi

350.067

sudyauḥ sudivau sudyubhyāṃ diḍviṣau viṭsu yādṛśaḥ /AP_350.067ab/
yādṛgbhyāñcaiva viḍbhyāñca ṣaṭ ṣaṭ ṣaṇāñcaṣaṭsvapi

350.068

suvacāḥ suvacasā ca suvacobhyāmathedṛśam /AP_350.068ab/
he suvaco he uśanan uśanā vośanasyapi

350.069

puradaṃśā anehā hevidvan vidvāṃsa uttamāḥ /AP_350.069ab/
viduṣe namo vidvadbhyāṃ vidvatsu ca vabhūvivān

350.070

evañca pecivān śreyān śreyāṃsau śreyasas tathā /AP_350.070ab/
asau amū amī śreṣṭhā amuṃ amūnihāmunā

350.071

amībhiramusmai vāmusmādamusya vāmuyos tathā /AP_350.071ab/
amīṣāmamusminnityevaṃ godhuk godhugbhirāgataḥ

350.072

godhukṣvityevamanyepi mitradruho mitraduhā /AP_350.072ab/
mitradhrugbhyāṃ mitradhrugbharevaṃ cittadruhādayaḥ

350.073

:p 247
svaliṭ svaliḍbhyāṃ svalihi anaḍvānanaḍutsu ca /AP_350.073ab/
ajantāś ca halantāś ca puṃsyatho 'tha striyāṃ vade

Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc