Agni Purana · Chapter 29
:e ity ādimahāpurāṇe āgneye ācāryābhiṣeko nāma
aṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ
% Chapter {29}
:ś atha ūnatriṃśo 'dhyāyaḥ
sarvatobhadramaṇḍalakathanaṃ
nārada uvāca
sādhakaḥ sādhayenmantraṃ devatāyatanādike /AP_29.001ab/
śuddhabhūmau gṛhe prārcya maṇḍale harimīśvaraṃ
caturastrīkṛte kṣetre maṇḍalādīni vai likhet /AP_29.002ab/
rasavāṇākṣikoṣṭheṣu sarvatobhadramālikhet
ṣaṭtriṃśatkoṣṭhakaiḥ padmaṃ pīṭhaṃ paṅktyāvahirbhavet /AP_29.003ab/
dvābhyāntu vīthikā tasmād dvābhyāṃ dvārāṇi dikṣu ca
:p 79
vartulaṃ bhrāmayitvā tu padmakṣetraṃ puroditam /AP_29.004ab/
padmārdhe bhāmayitvā tu bhāgaṃ dvādaśamaṃ vahiḥ
vibhajya bhrāmayeccheṣaṃ catuḥkṣetrantu vartulaṃ /AP_29.005ab/
prathamaṃ karṇikākṣetraṃ keśarāṇāṃ dvitīyakam
tṛtīyaṃ dalasandhīnāṃ dalāgrāṇāṃ caturthakam /AP_29.006ab/
prasārya koṇasūtrāṇi koṇadiṅmadhyamantataḥ
nidhāya keśarāgre tu dalasandhīṃstu lāñchayet /AP_29.007ab/
pātayitvātha sūtrāṇi tatra patrāṣṭakaṃ likhet
dalasandhyantarālantu mānaṃ madhye nidhāya tu /AP_29.008ab/
dalāgraṃ bhrāmayettena tadagraṃ tadanantaraṃ
tadantarālaṃ tatpārśve kṛtvā vāhyakrameṇa ca /AP_29.009ab/
keśare tu likheddvau dvau dalamadhye tataḥ punaḥ
padmalakṣmaitat sāmānyaṃ dviṣaṭkadalamucyate /AP_29.010ab/
karṇikārdhena mānena prāksaṃsthaṃ bhrāmayet kramāt
tatpārśve bhramayogena kuṇḍalyaḥ ṣaḍ bhavanti hi /AP_29.011ab/
evaṃ dvādaśa matsyāḥ syurdviṣaṭkadalakañca taiḥ
pañcapatrābhisiddhyarthaṃ matsyaṃ kṛtvaivamabjakam /AP_29.012ab/
vyomarekhāvahiḥ pīṭhantatra koṣṭāni mārjayet
trīṇi koṇeṣu pādārthaṃ dvidvikānyaparāṇi tu /AP_29.013ab/
caturdikṣu viliptāni gātrakāṇi bhavantyuta
tataḥ paṅktidvayaṃ dikṣu vīṭhyarthantu vilopayet(1) /AP_29.014ab/
dvārāṇyāśāsu kurvīta catvāri catasṛṣvapi
dvārāṇāṃ pārśvataḥ śobhā aṣṭau kuryādvicakṣaṇaḥ /AP_29.015ab/
:n
1 paṅktidvayaṃ dvayaṃ dikṣu vīthyarthaṃ viniyojayediti ṅa,
cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 80
tatpārśva upaśobhāstu tāvatyaḥ parikīrtitāḥ
samīpa upaśobhānāṃ koṇāstu parikīrtitāḥ(1) /AP_29.016ab/
caturdikṣu tato dve dve cintayenmadhyakoṣṭhakaiḥ
catvāri vāhyato mṛjyādekaikaṃ pārśvayorapi /AP_29.017ab/
śobhārthaṃ pārśvayostrīṇi trīṇi lumpaddalasya tu
tadvadviparyaye kuryādupaśobhāṃ tataḥ param /AP_29.018ab/
koṇasyāntarvahistrīṇi cintayeddvirvibhedataḥ
evaṃ ṣoḍaśakoṣṭhaṃ syādevamanyattu maṇḍalam /AP_29.019ab/
dviṣaṭkabhāge ṣaṭtriṃśatpadaṃ padmantu vīthikā
ekā paṅktiḥ prābhyāṃ tu dvāraśobhādi pūrvavat /AP_29.020ab/
dvādaśāṅgulibhiḥ padmamekahaste tu maṇḍale
dvihaste hastamātraṃ syādvṛddhyā dvāreṇa vācaret /AP_29.021ab/
apīṭhañcaturasraṃ syādvikarañcakrapaṅkajam
padmārdhaṃ navabhiḥ proktaṃ nābhistu tisṛbhiḥ smṛtā /AP_29.022ab/
aṣṭābhirdvārakān kuryānnemintu caturaṅgulaiḥ
tridhā(2) vibhajya ca kṣetramantardvābhyāmathāṅkayet /AP_29.023ab/
pañcāntasvarasiddhyarthaṃ(3) teṣvasphālya likhedarān
indīvaradalākārānathavā mātulāṅgavat /AP_29.024ab/
padmapatrāyatānvāpi likhedicchānurūpataḥ
bhrāmayitvā vahir nemāvarasandhyantare sthitaḥ /AP_29.025ab/
bhrāmayedaramūlantu sandhimadhye vyavasthitaḥ
:n
1 parimārjitā iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 dvidhā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 pañcāntarastvasiddhyarthamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ pañcottarastu
siddhyarthamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 81
aramadhye sthito madhamaraṇiṃ bhrāmayet samam /AP_29.026ab/
evaṃ siddhyantarāḥ samyak mātulāṅganibhāḥ samāḥ
vibhajya saptadhā kṣetraṃ caturdaśakaraṃ samam /AP_29.027ab/
dvidhā kṛte śataṃ hy atra ṣaṇnavatyadhikāni tu
koṣṭakāni caturbhistair madhye bhadraṃ samālikhet /AP_29.028ab/
parito visṛjedvīthyai tathā dikṣu samālikhet
kamalāni punarvīthyai paritaḥ parimṛjya tu /AP_29.029ab/
dve dve madhyamakoṣṭhe tu grīvārthaṃ dikṣu lopayet
catvāri vāhyataḥ paścāttrīṇi trīṇi tu lopayet /AP_29.030ab/
grīvāpārśve vahistvekā śobhā sā parikīrtitā
vimṛjya vāhyakoṇeṣu saptāntastrīṇi mārjayet /AP_29.031ab/
maṇḍalaṃ navabhāgaṃ syānnavavyūhaṃ hariṃ yajet
pañcaviṃśatikavyūhaṃ maṇḍalaṃ viśvarūpagaṃ /AP_29.032ab/
dvātriṃśaddhastakaṃ kṣetraṃ bhaktaṃ dvātriṃśatā samaṃ
evaṃ kṛte caturviṃśatyadhikantu sahasrakaṃ /AP_29.033ab/
koṣṭhakānāṃ samuddiṣṭaṃ madhye śoḍaśakoṣṭhakaiḥ
bhadrakaṃ parilikhyātha pārśve paṅktiṃ vimṛjya tu /AP_29.034ab/
tataḥ ṣoḍaśabhiḥ koṣṭair dikṣu bhadrāṣṭakaṃ likhet(1)
tatopi paṅktiṃ sammṛjya tadvat ṣoḍaśabhadrakaṃ /AP_29.035ab/
likhitvā paritaḥ paṅktiṃ vimṛjyātha prakalpayet
dvāradvādaśakaṃ dikṣu trīṇi trīṇi yathākramaṃ /AP_29.036ab/
ṣaḍbhiḥ parilupyāntarmadhye catvāri pārśvayoḥ
catvāryantarvahirdve tu śobhārthaṃ parimṛjya tu /AP_29.037ab/
upadvārasiddhyarthaṃ trīṇyantaḥ pañca vāhyataḥ
:n
1 dikṣu tatrāṣṭakaṃ likhediti kha, ga, gha,
cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 82
parimṛjya tathā śobhāṃ pūrvavat parikalpayet /AP_29.038ab/
vahiḥ koṇeṣu saptāntastrīṇi koṣṭhāni mārjayet
pañcaviṃśatikavyūhe paraṃ brahma yajet kaje(1) /AP_29.039ab/
madhye pūrvāditaḥ padme vāsudevādayaḥ kramāt
varāhaṃ pūjayitvā ca pūrvapadme tataḥ kramāt /AP_29.040ab/
vyūhān sampūjayettāvat yāvat ṣaḍviṃśamo bhavet
yathoktaṃ vyūhamakhilamekasmin paṅkaje kramāt /AP_29.041ab/
yaṣṭavyamiti yatnena(2) pracetā manyate 'dhvaraṃ(3)
satpantu mūrtibhedena vibhaktaṃ manyate 'cyutaṃ /AP_29.042ab/
catvāriṃśat karaṃ kṣetraṃ hy uttaraṃ(4) vibhajet kramāt
ekaikaṃ saptadhā bhūyastathaivaikaṃ dvidhā punaḥ /AP_29.043ab/
catuḥṣaṣṭyuttaraṃ saptaśatānyekaṃ sahasrakaṃ
koṣṭhakānāṃ bhadrakañca madhye ṣoḍaśakoṣṭhakaiḥ /AP_29.044ab/
pārśve vīthīṃ tataścāṣṭabhadrāṇyatha ca vīthikā
ṣoḍaśābjānyatho vīthī caturviṃśatipaṅkajaṃ /AP_29.045ab/
vīthīpadmāni dvātriṃśat paṅktivīthikajānyatha
catvāriṃśattato vīthī śeṣapaṅktitrayeṇa ca /AP_29.046ab/
dvāraśobhopaśobhāḥ syurdikṣu madhye vilopya ca
dvicatuḥṣaḍdvārasiddhyai caturdikṣu vilopayet /AP_29.047ab/
pañca trīṇyekakaṃ vāhye śobhopadvārasiddhaye
:n
1 śubhe iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 yaṣṭavyamiti yajñena iti ga, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
yaṣṭavyamiti mantreṇa iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 pracetā manyate dhruvamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 hyuttamamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 83
dvārāṇāṃ pārśvayorantaḥ ṣaḍ vā catvāri madhyataḥ /AP_29.048ab/
dve dve lumpedevameva ṣaḍ bhavantyupaśobhikāḥ
ekasyāṃ diśi saṅkhyāḥ syuḥ catasraḥ prisaṅkhyayā
ekaikasyāṃ diśi trīṇi dvārāṇyapi bhavantyuta /AP_29.050ab/
pañca pañca tu koṇeṣu paṅktau paṅktau kramāt mṛjet /AP_29.050cd/
koṣṭakāni bhavedevaṃ martyeṣṭyaṃ maṇḍalaṃ śubhaṃ
:e ity ādimahāpurāṇe āgneye maṇḍalādilakṣaṇaṃ nāma
ūnatriṃśo 'dhyāyaḥ
% Chapter {30}
:ś atha triṃśo 'dhyāyaḥ
maṇḍalavidhiḥ
nārada uvāca
madhye padme yajedbrahma sāṅgaṃ pūrvebjanābhakaṃ /AP_30.001ab/
āgneyebje ca prakṛtiṃ yāmyebje puruṣaṃ yajet
puruṣāddakṣiṇe ca vahniṃ nairṛte vāruṇenilaṃ /AP_29.002ab/
ādityamaindave padme ṛgyajuś caiśapadmake
indrādīṃś ca dvitīyāyāṃ padme ṣoḍaśake tathā /AP_29.003ab/
sāmātharvāṇamākāśaṃ vāyuṃ tejas tathā jalaṃ
pṛṭhivīñca manaś caiva śrotraṃ tvak cakṣurarcayet /AP_29.004ab/
rasanāñca tathā ghrāṇaṃ bhūrbhuvaś caiva ṣoḍaśaṃ
maharjanastapaḥ satyaṃ tathāgniṣṭomameva ca /AP_29.005ab/
atyagniṣṭomakaṃ(1) cokthaṃ ṣoḍaśīṃ vājapeyakaṃ
atirātrañca sampūjya tathāptoryāmamarcayet /AP_29.006ab/
mano buddhimahaṅkāraṃ śabdaṃ sparśañca rūpakaṃ
rasaṃ gandhañca padmeṣu caturviṃśatiṣu kramāt /AP_29.007ab/
:n
1 pratyagniṣṭomakamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ jyotiṣṭomakamiti
ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 84
jīvaṃ manodhipañcāhaṃ prakṛtiṃ śabdamātrakaṃ
vāsudevādimūrtīñca tathā caiva daśatmakaṃ /AP_29.008ab/
manaḥ śrotraṃ tvacaṃ prārcya cakṣuś ca rasanaṃ tathā
ghrāṇaṃ vākpāṇipādañca dvātriṃśadvārijeṣvimān /AP_29.009ab/
caturthāvaraṇe pūjyāḥ sāṅgāḥ saparivārakāḥ
pāyūpasthau ca sampūjya māsānāṃ dvādaśādhipān /AP_29.010ab/
puruṣottamādiṣaḍviṃśān vāhyāvaraṇake yajet
cakrābje teṣu sampūjyā māsānāṃ patayaḥ kramāt /AP_29.011ab/
aṣṭau prakṛtayaḥ ṣaḍvā pañcātha caturo 'pare
rajaḥ pātaṃ tataḥ kuryāllikhite maṇḍale śṛṇu /AP_29.012ab/
karṇikā pītavarṇā syādrekhāḥ sarvāḥ sitāḥ samāḥ
dvihaste 'ṅguṣṭamātrāḥ syurhaste cārdhasamāḥ sitāḥ /AP_29.013ab/
padmaṃ śuklena sandhīṃstu kṛṣṇena śyāmatothavā
keśarā raktapītāḥ syuḥ koṇān raktena pūrayet /AP_29.014ab/
bhūṣayedyogapīṭhantu yatheṣṭaṃ sārvavarṇikaiḥ
latāvitānapatrādyair vīthikāmupaśobhayet /AP_29.015ab/
pīṭhadvāre tu śuklena śobhāraktena pītataḥ
upaśobhāñca nīlena koṇaśaṅkhyāṃś ca vai sitān /AP_29.016ab/
bhadrake pūraṇaṃ proktamevamanyeṣu pūraṇaṃ
trikoṇaṃ sitaraktena kṛṣṇena ca vibhūṣayet /AP_29.017ab/
dvikoṇaṃ raktapītābhyāṃ nābhiṃ kṛṣṇena cakrake
arakān pītaraktābhiḥ śyāmān nemintu raktataḥ /AP_29.018ab/
sitaśyāmāruṇāḥ kṛṣṇāḥ pītā rekhāstu vāhyataḥ
śālipiṣṭādi śuklaṃ syādraktaṃ kausumbhakādikam /AP_29.019ab/
haridrayā ca hāridraṃ kṛṣṇaṃ syāddagdhadhānyataḥ
:p 85
śamīpatrādikaiḥ śyāmaṃ vījānāṃ lakṣajāpyataḥ /AP_29.020ab/
caturlakṣaistu mantrāṇāṃ vidyānāṃ lakṣasādhanam
ayutaṃ buddhividyānāṃ stotrāṇāñca sahasrakam /AP_29.021ab/
pūrvamevātha lakṣeṇa mantraśuddhis tathātmanaḥ
tathāpareṇa lakṣeṇa mantraḥ kṣetrīkṛto bhavet /AP_29.022ab/
pūrvamevāsamo homo vījānāṃ samprakīrtitaḥ
pūrvasevā daśāṃśena mantrādīnāṃ prakīrtitā /AP_29.023ab/
paraś carye tu mantre tu māsikaṃ vratamācaret
bhuvi nyasedvāmapādaṃ na gṛhṇīyāt pratigraham /AP_29.024ab/
evaṃ dvitriguṇenaiva madhyamottamasiddhayaḥ
mantradhyānaṃ pravakṣyāmi yena syānmantrajaṃ phalam /AP_29.025ab/
sthūlaṃ śabdamayaṃ rūpaṃ vigrahaṃ vāhyamiṣyate
sukṣmāṃ jyotirmayaṃ rūpaṃ hārdaṃ cintāmayaṃ bhavet /AP_29.026ab/
cintayā rahitaṃ yattu tat paraṃ prakīrtitam
varāhasiṃhaśaktīnāṃ sthūlarūpaṃ pradhānataḥ /AP_29.027ab/
cintayā rahitaṃ rūpaṃ vāsudevasya kīrtitam
itareṣāṃ smṛtaṃ rūpaṃ hārdaṃ cintāmayaṃ sadā /AP_29.028ab/
sthūlaṃ vairājamākhyātaṃ sūkṣmaṃ vai liṅgitaṃ bhavet
cintayā rahitaṃ rūpamaiśvaraṃ parikīrtitam /AP_29.029ab/
hṛtpuṇḍarīkanilayañcaitanyaṃ jyotiravyayam
vījaṃ vījātmakaṃ dhyāyet kadambakusumākṛtiṃ /AP_29.030ab/
kumbhāntaragato dīpo niruddhaprasavo yathā
saṃhataḥ kevalastiṣṭhedevaṃ mantreśvaro hṛdi /AP_29.031ab/
anekaśuṣire kumbhe tāvanmātrā gabhastayaḥ
prasaranti vahistadvannāḍībhirvījaraśmayaḥ /AP_29.032ab/
:p 86
athāvabhāsato daivīmātmīkṛtya tanuṃ sthitāḥ
hṛdayāt prasthitā nāḍyo darśanendriyagocarāḥ /AP_29.033ab/
agnīṣomātmake tāsāṃ nāḍyau nāsāgrasaṃsthite
samyagguhyena yogena jitvā dehasamīraṇam /AP_29.034ab/
japadhyānarato mantrī mantralakṣaṇamaśnute(1)
saṃśuddhabhūtatanmātraḥ sakāmo yogamabhyasan /AP_29.035ab/
aṇimādimavāpnoti viraktaḥ pravilaṅghya ca /AP_29.035cd/
devātmake bhūtamātrānmucyate cendriyagrahāt
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0