Agni Purana · Chapter 27
:e ity ādimahāpurāṇe āgneye mudrāpradarśanaṃ nāma
ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ
% Chapter {27}
:ś atha saptaviṃśo 'dhyāyaḥ
dīkṣāvidhikathanaṃ
nārada uvāca
vakṣye dīkṣāṃ sarvadāñca maṇḍalebje hariṃ yajet /AP_27.001ab/
daśamyāmupasaṃhṛtya yāgadravyaṃ samastakaṃ
vinyasya nārasiṃhena sammantrya śatavārakaṃ /AP_27.002ab/
sarṣapāṃstu phaḍantena(1) rakṣoghnān sarvataḥ kṣipet
śaktiṃ sarvātmakāṃ tatra nyaset prāsādarūpiṇīṃ /AP_27.003ab/
sarvauṣadhiṃ samāhṛtya vikirānabhimantrayet
śatavāraṃ śubhe pātre vāsudevena sādhakaḥ /AP_27.004ab/
saṃsādhya paṇjagavyantu pañcabhirmūlamūrtibhiḥ
nārāyaṇāntaiḥ samprokṣya kuśāgraistena tāṃbhuvaṃ(3)/AP_27.005ab/
vikirānvāsudevena kṣipeduttānapāṇinā
tridhā pūrvamukhastiṣṭhan dhyāyet viṣṇuṃ tathā hṛdi /AP_27.006ab/
vardhanyā sahite kumbhe sāṅgaṃ viṣṇuṃ prapūjayet
:n
1 sarṣapāṃstadvadastreṇa iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 kuśāgreṇaiva tāṃ bhuvamiti ṅa, cihnitapustakapāṭḥaḥ
:p 71
śatavāraṃ mantrayitvā tvastreṇaiva ca vardhanīṃ /AP_27.007ab/
acchinnadhārayā siñcan īśānāntaṃ nayecca taṃ
kalasaṃ pṛṣṭhato nītvā sthāpayedvikiropari /AP_27.008ab/
saṃhṛtya vikirān darbhaiḥ kumbheśaṃ karkarīṃ yajet
savastraṃ pañcaratnāḍhyaṃ khaṇḍile pūjayeddhariṃ /AP_27.009ab/
agnāvapi samabhyarcya mantrān sañjapya pūrvavat
prakṣālya puṇḍarīkena vilipyāntaḥ sugandhinā /AP_27.010ab/
ukhāmājyena(1) saṃpūrya gokṣīreṇa tu sādhakaḥ
ālokya vāsudevena(2) tataḥ saṅkarṣaṇena ca /AP_27.011ab/
taṇḍulānājyasaṃsṛṣṭān kṣipet kṣīre susaṃskṛte
pradyumnena smāloḍya darvyā saṅghaṭṭayecchanaiḥ /AP_27.012ab/
pakvamuttārayet paścādaniruddhena deśikaḥ
prakṣālyālipya tat kuryādūrdhvapuṇḍraṃ tu bhasmanā /AP_27.013ab/
nārāyaṇena pārśveṣu carumevaṃ susaṃskṛtaṃ
bhāgamekaṃ tu devāya kalaśāya dvitīyakaṃ /AP_27.014ab/
tṛtīyena tu bhāgena pradadyādāhutitrayaṃ
śiṣyaiḥ saha caturthaṃ tu gururadyādviśuddhaye(3) /AP_27.015ab/
nārāyaṇena sammantrya saptadhā kṣīravṛkṣajam
dantakāṣṭhaṃ bhakṣayitvā tyaktvā jñātvāsvapātakaṃ /AP_27.016ab/
aindrāgnyuttarakeśānīmukhaṃ patitamuttamaṃ
śubhaṃ siṃhaśataṃ hutvā(4) ācamyātha praviśya ca /AP_27.017ab/
:n
1 utthāyājyeneti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 āloḍya vāsudevena iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 vivṛddhaye iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 śubhaṃ siddhamiti jñātvā ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 72
pūjāgāraṃ nyasenmantrī prācyāṃ viṣṇuṃ pradakṣiṇaṃ
saṃsārārṇavamagnānāṃ paśūnāṃ pāśamuktaye /AP_27.018ab/
tvameva śaraṇaṃ deva sadā tvaṃ bhaktavatsala
devadevānujānīhi prākṛtaiḥ pāśabandhanaiḥ /AP_27.019ab/
pāśitānmocayiṣyāmi tvatprasādāt paśūnimān
iti vijñāpya deveśaṃ sampraviśya paśūṃstataḥ /AP_27.020ab/
dhāraṇābhistu saṃśodhya pūrvajjvalanādinā
saṃskṛtya mūrtyā saṃyojya(1) netre baddhvā pradarśayet /AP_27.021ab/
puṣpapūrṇāñjalīṃstatra kṣipettannāma yojayet
amantramarcanaṃ tatra pūrvavat kārayet kramāt /AP_27.022ab/
yasyāṃ mūrtau patet puṣpaṃ tasya tannāma nirdiśet
śikhāntasammitaṃ sūtraṃ pādāṅguṣṭhādi ṣaḍguṇaṃ /AP_27.023ab/
kanyāsu kartitaṃ raktaṃ(2) punastattriguṇīkṛtam
yasyāṃ saṃlīyate viśvaṃ yato viśvaṃ prasūyate /AP_27.024ab/
prakṛtiṃ prakriyābhedaiḥ saṃsthitāṃ tatra cintayet
tena prākṛtikān pāśān grathitvā tattvasaṅkhyayā(3) /AP_27.025ab/
kṛtvā śarāve tat sūtraṃ kuṇḍapārśve nidhāya tu(4)
tatastattvāni sarvāṇi dhyātvā śiṣyatanau nyaset /AP_27.026ab/
sṛṣṭikramāt prakṛtyādipṛthivyantāni deśikaḥ
tatraikadhā paṇcadhā syāddaśadvādaśadhāpi vā(4) /AP_27.027ab/
:n
1 mūrtyā samprokṣya iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 sūtramiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 tatra saṅkhyayā iti kha, ga, gha, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ
4 nidhīyate iti gha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
5 tatrārcā pañcadhā yā syādaṅgair dvādaśadhāpi veti kha,
cihnitapustakapāṭhaḥ / tatrātmā pañcadhā vā syāt
daśadvadaśadhāpiveti gha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
:p 73
jñātavyaḥ sarvabhedena grathitastattvacintakaiḥ
aṅgaiḥ pañcabhiradhvānaṃ nikhilaṃ vikṛtikramāt /AP_27.028ab/
tanmātrātmani saṃhṛtya māyāsūtre paśostanau(1)
prakṛtirliṅgaśaktiś ca kartā buddhis tathā manaḥ /AP_27.029ab/
pañcatanmātrabuddhyākhyaṃ karmākhyaṃ bhūtapañcakaṃ
dhyāyecca dvādaśātmānaṃ sūtre dehe tathecchayā /AP_27.030ab/
hutvā sampātavidhinā sṛṣṭeḥ sṛṣṭikrameṇa tu
ekaikaṃ śatahomena dattvā pūrṇāhutiṃ tataḥ /AP_27.031ab/
śarāve sampuṭīkṛtya kumbheśāya nivedayet
adhivāsya yathā nyāyaṃ bhaktaṃ śiṣyaṃ tu dīkṣayet /AP_27.032ab/
karaṇīṃ kartarīṃ vāpi(2) rajāṃsi khaṭikāmapi
anyadapyupayogi syāt sarvaṃ tadvāyugocare /AP_27.033ab/
saṃsthāpya mūlamantreṇa parāmṛśyādhivādhivāsayet
namo bhūtebhyaś ca baliḥ kuśe śete smaran hariṃ /AP_27.034ab/
maṇḍapaṃ bhūṣayitvātha vitānaghaṭalaḍḍukaiḥ(3)
maṇḍaletha yajedviṣṇuṃ tataḥ santarpya pāvakaṃ /AP_27.035ab/
āhūya dīkṣayecchiṣyān baddhapadmāsanasthitān
sammokṣya viṣṇuṃ hastena mūrdhānaṃ spṛśya vai kramāt /AP_27.036ab/
prakṛtyādivikṛtyantāṃ sādhibhūtādhidaivatāṃ
sṛṣṭimādhyātmikīṃ kṛtvā hṛdi tāṃ saṃharet kramāt /AP_27.037ab/
tanmātrabhūtāṃ sakalāṃ jīvena samatāṃ gatāṃ
tataḥ samprārthya kambheśaṃ sūtraṃ saṃhṛtya deśikaḥ /AP_27.038ab/
:n
1 māyāsūtre suśobhane iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 karālaṃ kartarīñcāpi iti kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
3 vitānabhavagandhakair iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ /
vitānapaṭakendriyair iti ga, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
:p 74
agneḥ samīpamāgatya pārśve taṃ sanniveśya tu
mūlamantreṇa sṛṣṭīśamāhutīnāṃ śatena taṃ /AP_27.039ab/
udāsīnamathāsādya pūrṇāhutyā ca deśikaḥ
śuklaṃ rajaḥ samādāya mūlena śatamantritaṃ /AP_27.040ab/
santāḍya hṛdayantena huṃphaṭkārāntasaṃyutaiḥ
viyogapadasaṃyuktair vījaiḥ padādibhiḥ kramāt /AP_27.041ab/
pṛthivyādīni tattvāni viśliṣya juhuyāttataḥ
vahnāvakhilatattvānāmālaye vyāhṛte harau /AP_27.042ab/
nīyamānaṃ kramātsarvaṃ tatrādhvānaṃ smaredbudhaḥ
tāḍanena viyojyaivaṃ(1) ādāyāpādya śāmyatāṃ /AP_27.043ab/
prakṛtyāhṛtya juhuyādyathokte jātavedasi
garbhādhānaṃ jātakarma bhogañcaiva layantathā /AP_27.044ab/
śuddhaṃ tattvaṃ samuddhṛtya pūrṇāhutyā tu deśikaḥ /AP_27.045ab/
sannayeddvipare tattve yāvadavyāhṛtaṃ kramāt
tat paraṃ jñānayogena vilāpya paramātmani /AP_27.046ab/
vimuktabandhanaṃ jīvaṃ parasminnavyaye pade
nivṛttaṃ paramānande śuddhe buddhe smaredbudhaḥ /AP_27.047ab/
dadyāt pūrṇāhutiṃ paścādevaṃ dīkṣā samāpyate
prayogamantrān vakṣyāmi yair dīkṣā homasaṃlayaḥ /AP_27.048ab/
oṃ yaṃ bhūtāni viśuddhaṃ huṃ phaṭ
anena tāḍanaṃ kuryādviyojanamiha dvayaṃ
oṃ yaṃ bhūtānyāpātayehaṃ
ādānaṃ kṛtvā cānena prakṛtyā yojanaṃ śṛṇu /AP_27.049ab/
:n
1 tāḍanena vimokṣyaivamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 75
oṃ yaṃ bhūtāni puṃścāho
homamantraṃ pravakṣyāmi tataḥ pūrṇāhutermanuṃ
oṃ bhūtāni saṃhara svāhā / oṃ aṃ oṃ namo bhagavate vāsudevāya
vauṣaṭ
pūrṇāhutyanantare tu tadvai śiṣyantu sādhayet(1) /AP_27.050ab/
evaṃ tattvāni sarvāṇi kramātsaṃśodhayed budhaḥ
namontena svavījena tāḍanādipuraḥsaram /AP_27.051ab/
oṃ vāṃ varmendriyāṇi / oṃ deṃ buddhīndriyāṇi
yaṃ vījena samānantu tāḍanādiprayogakam
oṃ suṃgandhatanmātre viyuṅkṣva huṃ phaṭ / oṃ sampāhiṃ
hā(2) // oṃ khaṃ khaṃ kṣa prakṛtyā(3) / oṃ suṃ huṃ
gandhatanmātre saṃhara svāhā
tataḥ pūrṇāhutiś caivamuttareṣu prayujyate /AP_27.052ab/
oṃ rāṃ rasatanmātre / oṃ bheṃ rūpatanmātre / oṃ raṃ
sparśatanmātre / oṃ eṃ śabdatanmātre / oṃ bhaṃ namaḥ / oṃ
soṃ ahaṅkāraḥ / oṃ naṃ buddhe / oṃ oṃ prakṛte
ekamūrtāvayaṃ prokto dīkṣāyogaḥ samāsataḥ /AP_27.052cd/
evameva prayogastu navavyūhādike smṛtaḥ
dagdhāparasmin sandadhyānnirvāṇe prakṛtinnaraḥ /AP_27.053ab/
avikāre samādadhyādīśvare prakṛtinnaraḥ
śodhayitvātha bhutāni karmāṅgāni(4) viśodhayet /AP_27.054ab/
buddhyākhyānyatha tanmātramanojñānamahaṅkṛtiṃ
liṅgātmānaṃ viśodhyānte prakṛtiṃ śodhāyet punaḥ /AP_27.055ab/
:n
1 tadvai śiṣyantusannayediti kha, gha, ṅa,
cihnitapustakatrayapāṭhaḥ
2 oṃ suṃ āyāhi hāmiti kha,cihnitapustakapāṭhaḥ oṃ saṃ pāhi
svāhā iti ga, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
3 aṃ duṃ stva prakṛtyā iti oṃ khaṃ khaṃ stva prakṛtyā iti ca kha,
cihnitapustakapāṭhaḥ
4 karmākhyāni ca śodhayediti gha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
:p 76
puruṣaṃ prākṛtaṃ śuddhamīśvare dhāmni saṃsthitaṃ
svagocarīkṛtāśeṣabhogamuktau kṛtāspadaṃ /AP_27.056ab/
dhyāyan pūrṇāhutiṃ dadyāddīkṣeyaṃ tvadhikāriṇī
aṅgair ārādhya mantrasya nītvā tattvagaṇaṃ samaṃ /AP_27.057ab/
kramādevaṃ viśodhyānte sarvasiddhisamanvitaṃ
dhyāyan pūrṇāhitiṃ dadyātdīkṣeyaṃ sādhake smṛtā /AP_27.058ab/
dravyasya vā na sampattiraśaktirvātmano yadi
iṣṭvā devaṃ yathā pūrvaṃ sarvopakaraṇānvitaṃ /AP_27.059ab/
sadyodhivāsya dvādaśyāṃ dīkṣayeddeśikottamaḥ
bhakto vinītaḥ śārīrair guṇaiḥ sarvaiḥ samanvitaḥ /AP_27.060ab/
śiṣyo nātidhanī yastu sthaṇḍilebhyarcya dīkṣayet
adhvānaṃ nikhilaṃ daivaṃ(2) bhautaṃ vādhyātmikī kṛtaṃ /AP_27.061ab/
sṛṣṭikrameṇa śiṣyasya dehe dhyātvā tu deśikaḥ
aṣṭāṣṭāhutibhiḥ pūrvaṃ kramāt santarpya sṛṣṭimān /AP_27.062ab/
svamantrair vāsudevādīn jananādīn visarjayet(2)
homena śodhayet paścātsaṃhārakramayogataḥ /AP_27.063ab/
yonisūtrāṇi baddhāni muktvā karmāṇi deśikaḥ
śiṣyadehātsamāhṛtya kramāttattvāni śodhayet /AP_27.064ab/
agnau prākṛtike viṣṇau layaṃ nītvādhidaivake
śuddhaṃ tattvamaśuddhena pūrṇāhutyā tu sādhayet(3) /AP_27.065ab/
śiṣye prakṛtimāpanne dagdhvā prākṛtikān guṇān
:n
1 likhitaṃ daivamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 pūjāṃ kṛtvā visarjayediti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ vimalādīn
visarjayediti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 pūrṇāhutyā tu sannayediti kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
:p 77
maucayedadhikāre vā niyuñjyāddeśikaḥ śiśūn(1) /AP_27.066ab/
athānyān śaktidīkṣāṃ vā kuryāt bhāve sthito guruḥ
bhaktyā samprātipannānāṃ yatīnāṃ nirdhanasya ca /AP_27.067ab/
sampūjya sthaṇḍile viṣṇuṃ pārśvasthaṃ sthāpya putrakaṃ
devatābhimukhaḥ śiṣyastiryagāsyaḥ svayaṃ sthitaḥ /AP_27.068ab/
adhvānaṃ nikhilaṃ dhyātvā parvabhiḥ svair vikalpitaṃ
śiṣyadehe tathā devamādhidaivikayācanaṃ /AP_27.069ab/
dhyānayogena sañcintya pūrvavattāḍanādinā
kramāttattvāni sarvāṇi śodhayet sthaṇḍile harau /AP_27.070ab/
tāḍanena viyojyātha gṛhītvātmani tatparaḥ(2)
deve saṃyojya saṃśodhya gṛhītvā tat svabhāvataḥ /AP_27.071ab/
ānīya śuddhabhāvena sandhayitvā krameṇa tu
śodhayeddhyānayogena sarvato jñānamudrayā /AP_27.072ab/
śuddheṣu sarvatattveṣu pradhāne ceśvare sthite
dagdhvā nirvāpayecchiṣyān pade caiśe niyojayet /AP_27.073ab/
ninayet siddhimārge vā sādhakaṃ deśikottamaḥ
evamevādhikārastho gṛhī karmaṇyatandritaḥ /AP_27.074ab/
ātmānaṃ śodhayaṃstiṣṭhed yāvadrāgakṣayo bhavet
kṣīṇarāgamathātmānaṃ jñātvā saṃśuddhikilviṣaḥ /AP_27.075ab/
āropya putre śiṣye vā hy adhikārantu saṃyamī
dagdhvā māyāmayaṃ pāśaṃ pravrajya svātmani sthitaḥ /AP_27.076ab/
śarīrapātamākāṅkṣannāsītāvyaktaliṅgavān
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0