व्याकरणमहाभाष्य · भाग 421440

(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {29।65} तत् यथा पञ्च भुक्तवन्तः अस्य इति .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {30।65} अथ एतस्मिन् सति अनभिधाने यदि वृत्तिपरिगणनम् क्रियते वर्तिपरिगणनम् अपि कर्तव्यम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {31।65} तत् कथम् कर्तव्यम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {32।65} अर्थनियमे मत्वर्थग्रहणम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {33।65} अर्थनियमे मत्वर्थग्रहणम् कर्तव्यम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {34।65} मत्वर्थे यः सः बहुव्रीहिः इति वक्तव्यम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {35।65} इह मा भूत् : कष्टम् श्रितम् अनेन इति .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {36।65} तथा च उत्तरस्य वचनार्थः .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {37।65} एवम् च कृत्वा उत्तरस्य योगस्य वचनार्थः उपपन्नः भवति .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {38।65} के चित् तावत् आहुः : यत् वृत्तिसूत्रे इति .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {39।65} सङ्ख्याव्ययासन्नादूराधिकसङ्ख्याः सङ्ख्येये इति .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {40।65} अपरः आह : यत् वार्त्तिके इति .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {41।65} कर्मवचनेन अप्रथ्मायाः .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {42।65} कर्मवचनेन अप्रथ्मायाः बहुव्रीहिः वक्तव्यः .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {43।65} ऊढः रथः अनेन ऊढरथः अनड्वान् उपहृतः पशुः रुद्राय उपहृतपशुः रुद्रः उद्धृतः ओदनः स्थाल्याः उद्धृतौदना स्थाली .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {44।65} यदि कर्मवचनेन इति उच्यते कर्तृवचनेन कथम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {45।65} प्राप्तम् उदकम् ग्रामम् प्राप्तोदकः ग्रामः आगताः अतिथयः ग्रामम् आगतातिथिः ग्रामः .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {46।65} कर्तृवचनेन अपि .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {47।65} कर्तृवचनेन अपि इति वक्तव्यम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {48।65} अप्रथमायाः इति किमर्थम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {49।65} वृष्टे देवे गतः .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {50।65} अप्रथमायाः इति उच्यमाने इह कस्मात् न भवति .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {51।65} वृष्टे देवे गतम् पश्य इति .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {52।65} बहिरङ्गा अत्र अप्रथमा .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {53।65} सुबधिकारे अस्तिक्षीरादिवचनम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {54।65} सुबधिकारे अस्तिक्षीरादीनाम् उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {55।65} अस्तिक्षीरा ब्राह्मणी .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {56।65} तत् तर्हि वक्तव्यम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {57।65} न वा अव्ययत्वात् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {58।65} न वा वक्तव्यम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {59।65} किम् कारणम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {60।65} अव्ययत्वात् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {61।65} अव्ययः अयम् अस्तिशब्दः .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {62।65} न एषः अस्तेः लट् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {63।65} कथम् अव्ययत्वम् .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {64।65} उपसर्गविभक्तिस्वरप्रतिरूपकाः च निपातसञ्ज्ञाः भवन्ति इति निपातस्ञ्ज्ञा .
(प्_2,2.24.3) क_इ,423.16-425.13 रो_इइ,710-714 {65।65} निपातः अव्ययम् इति अव्ययसञ्ज्ञा .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {1।101} अथ किंसब्रह्मचारी इति कः अयम् समासः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {2।101} बहुव्रीहिः इति अह .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {3।101} कः अस्य विग्रहः .

(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {4।101} के सब्रह्मचारिणः अस्य इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {5।101} यदि एवम् कठः इति प्रतिवचनम् न उपपद्यते .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {6।101} न हि अन्यत् पृष्टेन अन्यत् आख्यायते .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {7।101} एवम् तर्हि एवम् विग्रहः करिष्यते : केषाम् सब्रह्मचारी किंस्ब्रह्मचारी इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {8।101} प्रतिवचनम् च एव न उपपद्यते स्वरे च दोषः भवति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {9।101} किंसब्रह्मचारी इति एवम् स्वरः प्रसज्येत .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {10।101} किंसब्रह्मचारी इति च इष्यते .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {11।101} एवम् तर्हि एवम् विग्रहः करिष्यते .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {12।101} कः सब्रह्मचारी किंसब्रह्मचारी इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {13।101} भवेत् प्रतिवचनम् उपपन्नम् स्वरे तु दोषः भवति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {14।101} एवम् तर्हि एवम् विग्रहः करिष्यते .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {15।101} कः सब्रह्मचारी तव किंसब्रह्मचारी त्वम् इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {16।101} अथ वा पुनः अस्तु एवम् विग्रहः : के सब्रह्मचारिणः अस्य इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {17।101} ननु च उक्तम् कठः इति प्रतिवचनम् न उपपद्यते .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {18।101} न एषः दोषः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {19।101} अग्नौकरवाणिन्यायेन भविष्यति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {20।101} तत् यथा .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {21।101} कः चित् कम् चित् आह .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {22।101} अग्नौ करवाणि इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {23।101} कुरु इति कर्तरि अनुज्ञाते कर्म अपि अनुज्ञातम् भवति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {24।101} अपरः आह : अग्नौ करिष्यते इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {25।101} क्रियताम् इति कर्मणि अनुज्ञाते कर्ता अपि अनुज्ञातः भवति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {26।101} यथा एव खलु अपि के सब्रह्मचारिणः अस्य इति कठाः इति उक्ते सम्बन्धात् एतत् गम्यते .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {27।101} नूनम् सः अपि कठ इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {28।101} एवम् कठः इति उक्ते सम्बन्धात् एतत् गन्तव्यम् स्यात् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {29।101} नूनम् ते अपि कठाः इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {30।101} न खलु अपि ते शक्याः समासेन प्रतिनिर्देष्टुम् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {31।101} उपसर्जनम् हे ते भवन्ति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {32।101} अथ अर्थतृतीयाः इति कः अयम् समासः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {33।101} बहुव्रीहिः इति आह .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {34।101} कः अस्य विग्रहः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {35।101} अर्धम् तृतीयम् एषाम् इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {36।101} कः समासार्थः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {37।101} समासार्थः न उपपद्यते .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {38।101} अन्यपदार्थः हि नाम सः भवति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {39।101} येषाम् पदानाम् समासः ततः अन्यस्य पदस्य अर्थः अन्यपदार्थः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {40।101} एवम् तर्हि एवम् विग्रहः करिष्यते .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {41।101} अर्धम् तृतीयम् अनयोः इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {42।101} एवम् अपि कः षष्ठ्यर्थः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {43।101} षष्ठ्यर्थः न उपपद्यते .

(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {44।101} किम् हि तयोः अर्धम् भवति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {45।101} अस्तु तरि एवम् विग्रहः अर्धम् तृतीयम् एषाम् इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {46।101} ननु च उक्तम् समासार्थः न उपपद्यते इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {47।101} न एषः दोषः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {48।101} अवयवेन विग्रहः समुदायः समासार्थः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {49।101} यदि अवयवेन विग्रहः समुदायः समासार्थः असिद्वितीयः अनुससार पाण्डवम् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {50।101} सङ्कर्षणद्वितीयस्य बलम् कृष्णस्य वर्धताम् इति. द्वयोः द्विवचनम् प्राप्नोति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {51।101} अस्तु तर्हि अयम् एव विग्रहः अर्धम् तृतीयम् अनयोः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {52।101} ननु च उक्तम् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {53।101} षष्ठ्यर्थः न उपपद्यते इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {54।101} न एषः दोषः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {55।101} इदम् तावत् अयम् प्रष्टव्यः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {56।101} अथ इह देवदत्तस्य भ्राता इति कः षष्ठ्यर्थः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {57।101} तत्र एतत् स्यात् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {58।101} एकस्मात् प्रादुर्भावः इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {59।101} एतत् च वार्तम् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {60।101} तत् यथा .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {61।101} सार्थिकनम् एकप्रतिश्रये उषितानाम् प्रातः उत्थाय प्रतिष्ठमानानाम् न कः चित् परस्परम् सम्बन्धः भवति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {62।101} एवञ्जातीयकम् भ्रातृत्वम् नाम .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {63।101} अत्र चेत् युक्तः षष्ठ्यर्थः दृश्यते इह अपि युक्तः दृश्यताम् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {64।101} इह तर्हि अर्धतृतीयाः आनीयन्ताम् इति उक्ते अर्धस्य आनयनम् न प्राप्नोति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {65।101} अस्तु तर्हि अयम् एव विग्रहः अर्धम् तृतीयम् एषाम् इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {66।101} ननु च उक्तम् अनुससार पाण्डवम् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {67।101} सङ्कर्षणद्वितीयस्य बलम् कृष्णस्य वर्धताम् इति. द्वयोः द्विवचनम् प्राप्नोति इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {68।101} न एषः दोषः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {69।101} अयम् तीयन्तः शब्दः अस्ति एव पूरणम् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {70।101} अस्ति सहायवाची .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {71।101} तत् यः सहायवाची तस्य इदम् ग्रहणम् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {72।101} असिद्वितीयः असिसहायः इति गम्यते .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {73।101} एवम् अपि अर्धतृतीयाः इति एकस्मिन् एकवचनम् इति एकवचनम् प्राप्नोति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {74।101} एकार्थाः हि समुदायाः भवन्ति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {75।101} तत् यथा शतम् यूथम् वनम् इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {76।101} अस्तु तर्हि अयम् एव विग्रहः अर्धम् तृतीयम् अनयोः इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {77।101} ननु च उक्तम् अर्धतृतीयाः आनीयन्ताम् इति उक्ते अर्धस्य आनयनम् न प्राप्नोति इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {78।101} न एषः दोषः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {79।101} भवति बहुव्रीहौ तद्गुणसंविज्ञानम् अपि .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {80।101} तत् यथा .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {81।101} शुक्लवाससम् आनय .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {82।101} लोहितोष्णीषाः ऋत्विजः प्रचरन्ति इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {83।101} तद्गुणः आनीयते तद्गुणाः च प्रचरन्ति .

(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {84।101} अथ वा पुनः अस्तु अयम् एव विग्रहः अर्धम् तृतीयम् एषाम् इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {85।101} ननु च उक्तम् एकवचनम् प्राप्नोति इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {86।101} न एषः दोषः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {87।101} सङ्ख्या नाम इयम् परप्रधाना .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {88।101} सङ्ख्येयम् अनया विशेष्यम् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {89।101} यदि च अत्र एकवचनम् स्यात् सङ्ख्येयम् अविशेषितम् स्यात् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {90।101} इह तर्हि अर्धतृतीयाः द्रोणाः इति अयम् द्रोणशब्दः समुदाये प्रवृत्तः अवयवे न उपपद्यते .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {91।101} न एषः दोषः .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {92।101} समुदायेषु अपि शब्दाः प्रवृत्ताः अवयवेषु अपि वर्तन्ते. तद् यथा .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {93।101} पूर्वे पञ्चालाः उत्तरे पञ्चालाः तैलम् भुक्तम् घृतं भुक्तम् शुक्लः नीलः कपिलः कृष्णः इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {94।101} एवम् अयम् समुदाये द्रोणशब्दः प्रवृत्तः अवयवेषु अपि वर्तति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {95।101} कामम् तर्हि अनेन एव हेतुना यदा द्वौ द्रोणौ अर्धार्ढकम् च कर्तव्यम् अर्धतृतीयाः द्रोणाः इति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {96।101} न कर्तव्यम् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {97।101} समुदायेषु अपि हि शब्दाः प्रवृत्ताः अवयवेषु अपि वर्तन्ते. केषु अवयवेषु .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {98।101} यः अवयवः तम् समुदायम् न व्यभिचरति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {99।101} कम् च समुदायम् न व्यभिचरति .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {100।101} अर्ध्द्रोणः द्रोणम् .
(प्_2,2.24.4) क_इ,425.14-427.5 रो_इइ,714-719 {101।101} अर्धाढकम् पुनः व्यभिचरति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {1।65} द्वित्राः त्रिचतुराः इति कः अयम् समासः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {2।65} बहुव्रीहिः इति आह .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {3।65} कः अस्य विग्रहः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {4।65} द्वौ वा त्रयः वा इति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {5।65} भवेत् यदा बहूनाम् आनयनम् तदा बहुवचनम् उपपन्नम् यदा तु खलु द्वौ आनीयेते तदा न सिध्यति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {6।65} तदा अपि सिध्यति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {7।65} कथम् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {8।65} के चित् तावत् आहुः : अनिर्ज्ञाते अर्थे बहुवचनम् प्रयोक्तव्यम् इति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {9।65} तत् यथा : कति भवतः पुत्राः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {10।65} कति भवतः भार्याः इति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {11।65} अपरः आह : द्वौ वा इति उक्ते त्रयः वा इति गम्यते .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {12।65} त्रयः वा इति उक्ते द्वौ वा इति गम्यते .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {13।65} सा एषा पञ्चाधिष्ठाना वाक् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {14।65} अत्र युक्तम् बहुवचनम् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {15।65} अथ द्विदशाः त्रिदशाः इति कः अयम् समासः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {16।65} बहुव्रीहिः इति आह .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {17।65} कः अस्य विग्रहः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {18।65} द्विः दश द्विशशाः इति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {19।65} सङ्ख्यासमासे सुजन्तत्वात् सङ्ख्याप्रसिद्धिः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {20।65} सङ्ख्यासमासे सुजन्तत्वात् सङ्ख्या इति अप्रसिद्धिः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {21।65} न हि सुजन्ता सङ्ख्या अस्ति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {22।65} एवम् तर्हि एवम् विग्रहः करिष्यते .

(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {23।65} द्वौ दशतौ द्विदशाः इति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {24।65} एवम् अपि अत्कारान्तत्वात् सङ्ख्या इति अप्रसिद्धिः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {25।65} न हि अत्कारान्ता सङ्ख्या अस्ति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {26।65} अस्तु तर्हि अयम् एव विग्रहः द्विः दश द्विशशाः इति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {27।65} ननु च उक्तम् सङ्ख्यासमासे सुजन्तत्वात् सङ्ख्या इति अप्रसिद्धिः इति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {28।65} न वा असुजन्तत्वात् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {29।65} न वा एषः दोषः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {30।65} किम् कारणम् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {31।65} असुजन्तत्वात् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {32।65} सुजन्ता इति उच्यते .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {33।65} न च अत्र सुजन्तम् पश्यामः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {34।65} किम् पुनः कारणम् वाक्ये सुच् दृश्यते समासे तु न दृश्यते .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {35।65} सुजभावः अहिहितार्थत्वात् समासे .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {36।65} समासे सुचः अभावः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {37।65} किम् कारणम् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {38।65} अहिहितार्थत्वात् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {39।65} अभिहितः सुजर्थः समासेन इति कृत्वा समासे सुच् न भविष्यति .किम् च भोः सुजर्थे इति समासः उच्यते .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {40।65} न खलु सुजर्थे इति उच्यते गम्यते तु सुजर्थः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {41।65} कथम् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {42।65} यावता सङ्ख्येयः यः सङ्ख्यया सङ्ख्यायते सः च क्रियाभ्यावृत्त्यर्थः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {43।65} सः च उक्तः समासेन इति कृत्वा समासे सुच् न भविष्यति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {44।65} अशिष्यः सङ्ख्योत्तरपदः सङ्ख्येयवाभिध्यायित्वात् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {45।65} अशिष्यः सङ्ख्योत्तरपदः बहुव्रीहिः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {46।65} किम् कारणम् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {47।65} सङ्ख्येयवाभिध्यायित्वात् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {48।65} सङ्ख्येयम् वार्थः च अभिदीयते .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {49।65} तत्र अन्यपदार्थे इति एव सिद्धम् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {50।65} भवेत् सिद्धम् अधिकविंशाः अधिकत्रिंशाः इति यत्र एतत् विचार्यते .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {51।65} विशत्यादयः दशदर्थे वा स्युः परिमाणिनि वा इति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {52।65} इदम् तु न सिध्यति अधिकदशाः इति यत्र नियोगतः सङ्ख्येये एव वर्तते .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {53।65} अथ उपदशाः इति कः अयम् समासः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {54।65} बहुव्रीहिः इति आह .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {55।65} कः अस्य विग्रहः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {56।65} दशानाम् समीपे उपदशाः इति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {57।65} कस्य पुनः सामीप्यम् अर्थः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {58।65} उपस्य .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {59।65} यदि एवम् न अन्यपदार्थः भवति .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {60।65} तत्र प्रथानिर्दिष्टम् सङ्ख्याग्रहणम् शक्यम् अकर्तुम् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {61।65} मत्वर्थे वा पूर्वस्य विधानात् .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {62।65} अथ वा मत्वर्थे पूर्वः योगः .

(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {63।65} अमत्वर्थः अयम् आरम्भः .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {64।65} कबभावार्थम् वा .
(प्_2,2.25) क_इ,427.7-428.16 रो_इइ,719-724 {65।65} अथ व कप् मा भूत् इति .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {1।33} दिक्समाससहयोगयोः च अन्तरालप्रधानाभिधानात् .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {2।33} दिक्समाससहयोगयोः च अशिष्यः बहुव्रीहिः .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {3।33} किम् कारणम् .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {4।33} अन्तरालप्रधानाभिधानात् .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {5।33} दिक्समासे सहयोगे च अन्तरालम् प्रधानम् च अभिधीयते .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {6।33} तत्र अन्यपदार्थे इति एव सिद्धम् .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {7।33} यदि एवम् दक्षिणपूर्वा दिक् समानाधिकरणलक्षणः पुंवद्भावः न प्राप्नोति .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {8।33} अद्य पुनः इयम् सा एव दक्षिणा सा एव पूर्वा इति कृत्वा समानाधिकरणलक्षणः पुंवद्भावः सिद्धः भवति .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {9।33} न सिध्यति .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {10।33} भाषितपुंस्कस्य पुंवद्भावः .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {11।33} न च एतौ भाषितपुंस्कौ .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {12।33} ननु च भोः दक्षिणशब्दः पूर्वशब्दः च पुंसि भाष्येते .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {13।33} समानायाम् आकृतौ यत् भाषितपुंस्कम् .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {14।33} आकृत्यन्तरे च एतौ भाषितपुंस्कौ .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {15।33} दक्षिणा पूर्वा इति दिक्शब्दौ .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {16।33} दक्षिणः पूर्वः इति व्यवस्थाशब्दौ .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {17।33} यदि पुनः दिक्शब्दाः अपि व्यवस्थाशब्दाः स्युः .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {18।33} कथम् यानि दिगपदिष्टानि कार्याणि .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {19।33} यदा दिशः व्यवस्थाम् वक्ष्यन्ति .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {20।33} यदि तरि यः यः दिशि वर्तते सः सः दिक्शब्दः रमणीयादिषु अतिप्रसङ्गः भवति .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {21।33} रमणीया दिक् शोभना दिक् इति .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {22।33} अथ मतम् एतत् दिशि दृष्टः दिग्दृष्टः दिग्दिष्टः शब्दः दिक्शब्दः दिशम् यः न व्यभिचरति इति रमणीयादिषु अतिप्रसङ्गः न भवति .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {23।33} पुंवद्भावः तु प्राप्नोति .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {24।33} एवम् तर्हि सर्वनाम्नः वृत्तिमात्रे पुंवद्भावः वक्तव्यः दक्षिणोत्तरपूर्वाणाम् इति एवमर्थम् .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {25।33} एवम् च कृत्वा दिक् दिक्समाससहयोगयोः च अन्तरालप्रधानाभिधानात् इति एव .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {26।33} ननु च उक्तम् दक्षिणपूर्वा दिक् समानाधिकरणलक्षणः पुंवद्भावः न प्राप्नोति इति .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {27।33} न एषः दोषः .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {28।33} सर्वनाम्नः वृत्तिमात्रे पुंवद्भावेन परिहृतम् .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {29।33} मत्वर्थे वा पूर्वस्य विधानात् .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {30।33} अथ वा मत्वर्थे पूर्वः योगः .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {31।33} अमत्वर्थः अयम् आरम्भः .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {32।33} कबभावार्थम् वा .
(प्_2,2.26, 28) क_इ,428.19-429.16 रो_इइ,725-727 {33।33} अथ व कप् मा भूत् इति .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {1।20} तृतीयासप्तम्यन्तेषु च क्रियाभिधानात् .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {2।20} तृतीयासप्तम्यन्तेषु च क्रियाभिधानात् अशिष्यः बहुव्रीहिः .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {3।20} किम् कारणम् .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {4।20} क्रियाभिधानात् .

(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {5।20} क्रिया अभिधीयते .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {6।20} तत्र अन्यपदार्थे इति एव सिद्धम् .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {7।20} न वा एकशेषप्रतिषेधार्थम् .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {8।20} न वा अशिष्यः .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {9।20} किम् कारणम् .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {10।20} एकशेषप्रतिषेधार्थम् इदम् वक्तव्यम् .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {11।20} पूर्वदीर्घार्थम् च .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {12।20} पूर्वदीर्घार्थम् च इदम् वक्तव्यम् .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {13।20} केशाकेशि .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {14।20} स्यात् एतत् प्रयोजनम् यदि नियोगतः अस्य अनेन एव दीर्घत्वम् स्यात् .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {15।20} अथ इदानीम् अन्येषाम् अपि दृश्यते इति दीर्घत्वम् न प्रयोजनम् भवति .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {16।20} मत्वर्थे वा पूर्वस्य विधानात् .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {17।20} अथ व मत्वर्थे पूर्वः योगः .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {18।20} अमत्वर्थः अयम् आरम्भः .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {19।20} कबभावार्थम् वा .
(प्_2,2.27) क_इ,429.18-430.6 रो_इइ,727-728 {20।20} अथ व कप् मा भूत् इति .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {1।28} चार्थे इति उच्यते चः च अव्ययम् .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {2।28} तेन समासस्य अव्ययसञ्ज्ञा प्राप्नोति .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {3।28} न एषः दोषः .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {4।28} पाठेन अव्ययसञ्ज्ञा क्रियते .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {5।28} न च समासः तत्र पठ्यते .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {6।28} पाठेन अपि अव्ययसञ्ज्ञायाम् सत्याम् अभिदेहेयवत् लिङ्गवचनानि भवन्ति .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {7।28} यः च इह अर्थः अभिधीयते न तस्य लिङ्गसङ्ख्याभ्याम् योगः अस्ति .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {8।28} न इदम् वाचनिकम् अलिङ्गता असङ्ख्यता व .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {9।28} किम् तर्हि .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {10।28} स्वाभाविकम् एतत् .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {11।28} तत् यथा : समानम् ईहमानानाम् अधीयानानाम् च के चित् अर्थैः युज्यन्ते अपरे न .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {12।28} न च इदानीम् कः चित् अर्थवान् इति कृत्वा सर्वैः अर्थवद्भिः शक्यम् भवितुम् कः चित् अनर्थकः इति कृत्वा सर्वैः अनर्थकैः .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {13।28} तत्र किम् अस्माभिः शक्यम् कर्तुम् .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {14।28} यत् प्राक् समासात् चार्थस्य लिङ्गसङ्ख्याभ्याम् योगः न अस्ति समासे च भवति स्वाभाविकम् एतत् .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {15।28} अथ वा आश्रयतः लिङ्गवचनानि भविष्यन्ति .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {16।28} गुणवचनानाम् हि शब्दानाम् आश्रयतः लिङ्गवचनानि भवन्ति .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {17।28} तत् यथा शुक्लम् वस्त्रम् , शुक्ला शाटी शुक्लः कम्बलः , शुक्लौ कम्बलौ शुक्लाः कम्बलाः इति .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {18।28} यत् असौ द्रव्यम् श्रितः भवति गुणः तस्य यत् लिङ्गम् वचनम् च तत् गुणस्य अपि भवति .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {19।28} एवम् इह अपि यत् असौ द्रव्यम् श्रितः भवति समासः तस्य यत् लिङ्गम् वचनम् च तत् समासस्य अपि भविष्यति .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {20।28} अथ इह कस्मात् न भवति .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {21।28} याज्ञिकः च अयम् वैयाकरणः च .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {22।28} कठः च अयम् बह्वृचः च .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {23।28} औक्थिकः च अयम् मीमांसकः च इति .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {24।28} शेषः इति वर्तते .

(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {25।28} अशेषत्वात् न भविष्यति .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {26।28} यदि शेषः इति वर्तते उपास्नातम् स्थूलसिक्तम् तूष्णीङ्गङ्गम् महाह्रदम् द्रोणम् चेत् अशकः गन्तुम् मा त्वा ताप्ताम् कृताकृते इति एतत् न सिध्यति .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {27।28} न एषः दोषः .
(प्_2,2.29.1) क_इ,430.8-25 रो_इइ,729-730 {28।28} अन्यत् हि कृतम् अन्यत् अकृतम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {1।134} चार्थे द्वन्द्ववचने असमासे अपि चार्थसम्प्रत्ययात् अनिष्टप्रसङ्गः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {2।134} चार्थे द्वन्द्ववचने असमासे अपि चार्थसम्प्रत्ययात् अनिष्टम् प्राप्नोति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {3।134} अहः अहः नयमानः गाम् अश्वम् पुरुषम् पशुम् वैवस्वतः न तृप्यति सुरायाः इव दुर्मदी इन्द्रः त्वष्टा वरुणः वायुः आदित्यः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {4।134} सिद्धम् तु युगपदधिकरणवचने द्वन्द्ववचनात् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {5।134} सिद्धम् एतत् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {6।134} कथम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {7।134} युगपदधिकरणवचने द्वन्द्वः भवति इति वक्तव्यम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {8।134} तत्र पुंवद्भावप्रतिषेधः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {9।134} तत्र एतस्मिन् लक्षणे पुंवद्भावस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {10।134} पट्वीमृद्व्यौ .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {11।134} समानाधिकरणलक्षणः पुंवद्भावः प्राप्नोति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {12।134} विप्रतिषिद्धेषु च अनुपपत्तिः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {13।134} विप्रतिषिद्धेषु युगपदधिकरणवचतायाः अनुपपत्तिः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {14।134} शीतोष्णे सुखदुःखे जननमरणे .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {15।134} किम् कारणम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {16।134} सुखप्रतिघातेन हि दुःखम् दुःकप्रतिघातेन च सुखम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {17।134} यत् तावत् उच्यते तत्र पुंवद्भावप्रतिषेधः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {18।134} इदम् तावत् अयम् प्रष्टव्यः : अथ इह कस्मात् न भवति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {19।134} दर्शनीयायाः माता दर्शनीयामाता इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {20।134} अथ मतम् एतत् प्राक् समासात् यत्र सामानाधिकरण्यम् तत्र पुंवद्भावः भवति इति इह अपि न दोषः भवति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {21।134} यद् अपि उच्यते विप्रतिषिद्धेषु च अनुपपत्तिः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {22।134} सर्वे एव हि शब्दाः विप्रतिषिद्धाः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {23।134} इह अपि प्लक्षन्यग्रोधौ इति प्लक्षशब्दः प्रयुज्यमानः प्लक्षार्थम् सम्प्रत्याययति न्यग्रोधार्थम् निवर्तयति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {24।134} न्यग्रोधशब्दः प्रयुज्यमानः न्यग्रोधार्थम् सम्प्रत्याययति प्लक्षार्थम् निवर्तयति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {25।134} अत्र चेत् युक्ता युगपत् अधिकरण्वचनता दृश्यते इह अपि युक्ता दृश्यताम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {26।134} एवम् अपि शब्दपौर्वापर्यप्रयोगात् अर्थपौर्वापर्याभिधानम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {27।134} शब्दपौर्वापर्यप्रयोगात् अर्थपौर्वापर्याभिधानम् प्राप्नोति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {28।134} अतः किम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {29।134} युगपतधिकरणवचनतायाः अनुपपत्तिः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {30।134} प्लक्षन्यग्रोधौ प्लक्षन्यग्रोधाः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {31।134} यथ एव हि शब्दानाम् पौर्वापर्यम् तद्वत् अर्थानाम् अपि भवितव्यम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {32।134} शब्दपौर्वापर्यप्रयोगात् अर्थपौर्वापर्याभिधानम् इति चेत् द्विवचनबहुवचनानुपपत्तिः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {33।134} शब्दपौर्वापर्यप्रयोगात् अर्थपौर्वापर्याभिधानम् इति चेत् द्विवचनबहुवचनानुपपत्तिः : प्लक्षन्यग्रोधौ प्लक्षन्यग्रोधाः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {34।134} प्लक्षशब्दः सार्थकः निवृत्तः न्यग्रोधशब्दः उपस्थितः एकार्थः तस्य एकार्थत्वात् एकवचनम् एव प्राप्नोति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {35।134} विग्रहे तु युगपद्वचनम् ज्ञापकम् युगपद्वचनस्य .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {36।134} विग्रहे खलु अपि युगपद्वचनता दृश्यते : द्यवा ह क्षमा .

(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {37।134} द्यवा चित् अस्मै पृथिवी नमेते इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {38।134} किम् एतत् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {39।134} युगपदधिकरणवचनतायाः उपोद्बलकम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {40।134} विग्रहे किल नाम युगपदधिकरणवचनता स्यात् किम् पुनः समासे .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {41।134} समुदायात् सिद्धम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {42।134} समुदायात् सिद्धम् एतत् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {43।134} किम् एतत् समुदायात् सिद्धम् इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {44।134} द्विवचनबहुवचनप्रसिद्धिः इति चोदितम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {45।134} तस्य अयम् परिहारः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {46।134} समुदायात् सिद्धम् इति चेत् न एकार्थत्वात् समुदायस्य .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {47।134} समुदायात् सिद्धम् इति चेत् तत् न .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {48।134} किम् कारणम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {49।134} एकार्थत्वात् समुदायस्य .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {50।134} एकार्थाः हि समुदायाः भवन्ति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {51।134} तत् यथा शतम् यूथम् वनम् इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {52।134} न ऐकार्थ्यम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {53।134} न अयम् एकार्थः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {54।134} किम् तर्हि .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {55।134} द्व्यर्थः बह्वर्थः च .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {56।134} प्लक्षः अपि द्व्यर्थः न्यग्रोधः अपि द्व्यर्थः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {57।134} यदि तर्हि प्लक्षः अपि द्व्यर्थः न्यग्रोधः अपि द्व्यर्थः तयोः अनेकार्थत्वात् बहुवचनप्रसङ्गः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {58।134} तयोः अनेकार्थत्वात् बहुषु बहुवचनम् इति बहुवचनम् प्राप्नोति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {59।134} तयोः अनेकार्थत्वात् बहुवचनप्रसङ्गः इति चेत् न बहुत्वाभावात् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {60।134} तयोः अनेकार्थत्वात् बहुवचनप्रसङ्गः इति चेत् तत् न .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {61।134} किम् कारणम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {62।134} बहुत्वाभावात् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {63।134} न अत्र बहुत्वम् अस्ति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {64।134} किम् उच्यते बहुत्वाभावात् इति यावता इदानीम् एव उक्तम् प्लक्षः अपि द्व्यर्थः न्यग्रोधः अपि द्व्यर्थः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {65।134} याभ्याम् एव अत्र एकः द्व्यर्थः ताभ्याम् एव अपरः अपि .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {66।134} यदि एवम् अन्यवाचकेन अन्यस्य वचनानुपपत्तिः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {67।134} अन्यवाचकेन शब्देन अन्यस्य वचनम् न उपपद्यते .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {68।134} अन्यवाचकेन अन्यस्य वचनानुपपत्तिः इति चेत् प्लक्षस्य न्यग्रोधत्वात् न्यग्रोधस्य प्लक्षत्वात् स्वशब्देन अभिधानम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {69।134} अन्यवाचकेन अन्यस्य वचनानुपपत्तिः इति चेत् उच्यते तत् न .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {70।134} किम् कारणम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {71।134} प्लक्षस्य न्यग्रोधत्वात् न्यग्रोधस्य प्लक्षत्वात् स्वशब्देन अभिधानम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {72।134} प्लक्षः अपि न्यग्रोधः न्यग्रोधः अपि प्लक्षः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {73।134} कथम् पुनः प्लक्षः अपि न्यग्रोधः न्यग्रोधः अपि प्लक्षः स्यात् यावता कारणात् द्रव्ये शब्दनिवेशः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {74।134} कारणात् द्रव्ये शब्दनिवेशः इति चेत् तुल्यकारणत्वात् सिद्धम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {75।134} कारणात् द्रव्ये शब्दनिवेशः इति चेत् एवम् उच्यते : तत् न तुल्यकारणत्वात् सिद्धम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {76।134} तुल्यम् हि कारणम् .

(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {77।134} यदि तावत् प्रक्षरति इति प्लक्षः स्यान् न्यग्रोधे अपि एतत् भवति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {78।134} तथा यदि न्यक् रोहति इति न्यग्रोधः प्लक्षे अपि एतत् भवति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {79।134} दर्शनम् वै हेतुः न च न्यग्रोधे प्लक्षशब्दः दृश्यते .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {80।134} दर्शनम् हेतुः इति चेत् तुल्यम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {81।134} दर्शनम् हेतुः इति चेत् तुल्यम् एतत् भवति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {82।134} प्लक्षे अपि न्यग्रोधशब्दः दृश्यताम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {83।134} तुल्यम् हि कारणम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {84।134} न वै लोके एषः सम्प्रत्ययः भवति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {85।134} न हि प्लक्षः आनीयताम् इति उक्ते न्य्रग्रोधः आनीयते .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {86।134} तद्विषयम् च .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {87।134} तद्विषयम् च एतत् द्रष्टव्यम् प्लक्षस्य न्यग्रोधत्वम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {88।134} किंविषयम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {89।134} द्वन्द्वविषयम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {90।134} युक्तम् पुनः यत् नियतविषयाः नाम शब्दाः स्युः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {91।134} बाढम् युक्तम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {92।134} अन्यत्र अपि तद्विषयदर्शनात् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {93।134} अन्यत्र अपि हि नियतविषयाः शब्दाः दृश्यन्ते .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {94।134} तत् यथा : समाने रक्ते वर्णे गौः लोहितः इति भवति आस्वः शोणः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {95।134} समाने च काले वर्णे गौः कृष्णः इति भवति अश्वः हेमः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {96।134} समाने च शुक्ले वर्णे गौः श्वेतः इति भवति अश्वः कर्कः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {97।134} यदि तर्हि प्लक्षः अपि न्यग्रओधः न्यग्रोधः अपि प्लक्षः एकेन उक्तत्वात् अपरस्य प्रयोगः अनुपपन्नः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {98।134} एकेन उक्तत्वात् तस्य अर्थस्य अपरस्य प्रयोगः न उपपद्यते .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {99।134} प्लक्षेण न्यग्रोधस्य न्यग्रोधप्रयोगः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {100।134} एकेन उक्तत्वात् अपरस्य प्रयोगः अनुपपन्नः इति चेत् अनुक्तत्वात् प्लक्षेण न्यग्रोधस्य न्यग्रोधप्रयोगः . एकेन उक्तत्वात् अपरस्य प्रयोगः अनुपपन्नः इति चेत् तत् न .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {101।134} किम् कारणम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {102।134} अनुक्तत्वात् प्लक्षेण न्यग्रोधस्य न्यग्रोधप्रयोगः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {103।134} अनुक्तः प्लक्षेण न्यग्रोधार्थः इति कृत्वा न्यग्रोधशब्दः प्रयुज्यते .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {104।134} कथम् अनुक्तः यावता इदानीम् एव उक्तम् प्लक्षः अपि न्यग्रोधः न्यग्रोधः अपि प्लक्षः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {105।134} सहभूतौ एतौ अन्योन्यस्य अर्थम् आहतुः न पृथग्भूतौ .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {106।134} किम् पुनः कारणम् सहभूतौ एतौ अन्योन्यस्य अर्थम् आहतुः न पृथग्भूतौ .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {107।134} अभिधानम् पुनः स्वाभाविकम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {108।134} स्वाभाविकम् अभिधानम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {109।134} अथ वा इह कौ चित् प्राथमकल्पिकौ प्लक्षन्यग्रोधौ कौ चित् क्रियया वा गुणेन व प्लक्षः इव अयम् प्लक्षः , न्यग्रोधः इव अयम् न्यग्रोधः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {110।134} तत्र प्लक्षौ इति उक्ते सन्देहः स्यात् : किम् इमौ प्लक्षौ आहोस्वित् प्लक्षन्यग्रोधौ इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {111।134} तत्र असन्देहार्थम् न्यग्रोधशब्दः प्रयुज्यते .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {112।134} इयम् युगपदधिकरणवचनत नाम दुःखा च दुरुपपादा च .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {113।134} यत् च अपि अस्या निबन्धनम् उक्तम् द्यावा ह क्षामा इति तत् अपि छान्दसम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {114।134} तत्र सुपाम् सुपः भवन्ति इति एव सिद्धम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {115।134} सूत्रम् च भिद्यते .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {116।134} यथान्यासम् एव अस्तु .

(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {117।134} ननु च उक्तम् चार्थे द्वन्द्ववचने असमासे अपि चार्थसम्प्रत्ययात् अनिष्टप्रसङ्गः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {118।134} न एषः दोषः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {119।134} इह चे द्वन्द्वे इति इयता सिद्धम् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {120।134} कथम् पुनः चे नाम वृत्तिः स्यात् .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {121।134} शब्दः हि एषः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {122।134} शब्दे असम्भवात् अर्थे कार्यम् विज्ञास्यते .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {123।134} सः अयम् एवम् सिद्धे सति यत् अर्थग्रहणम् करोति तस्य एतत् प्रयोजनम् एवम् यथा विज्ञायेत चेन कृतः अर्तः चार्थः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {124।134} कः पुनः चेन कृतः अर्थः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {125।134} समुच्चयः अन्वाचयः इतरेतरयोगः समाहारः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {126।134} समुच्चयः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {127।134} प्लक्षः च इति उक्ते गम्यते एतत् न्यग्रोधः च इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {128।134} अन्वाचयः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {129।134} प्लक्षः च इति उक्ते गम्यते एतत् सापएक्षः अयम् प्रयुज्यते इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {130।134} इतरेतरयोगः .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {131।134} प्लक्षः च न्यग्रोधः च इति उक्ते गम्यते एतत् प्लक्षः अपि न्यग्रोधसहायः न्यग्रोधः अपि प्लक्षसहायः इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {132।134} समाहारे अपि क्रियते प्लक्षन्यग्रोधम् इति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {133।134} तत्र अयम् अपि अर्थः द्वन्द्वैकवद्भावः न पठितव्यः भवति .
(प्_2,2.29.2) क_इ,431.1-434.14 रो_इइ,731-741 {134।134} समाहारस्य एकत्वात् एव सिद्धम् .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {1।19} एकादश द्वादश इति कः अयम् समासः .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {2।19} एकादीनाम् दशादिभिः द्वन्द्वः .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {3।19} एकादीनाम् दशादिभिः द्वन्द्वः समासः .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {4।19} एकादीनाम् दशादिभिः द्वन्द्वः इति चेत् विंशत्यादिषु वचनप्रसङ्गः .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {5।19} एकादीनाम् दशादिभिः द्वन्द्वः इति चेत् विंशत्यादिषु वचनम् प्राप्नोति .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {6।19} एकविंशतिः द्वाविंशतिः .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {7।19} सिद्धम् तु अधिकान्ता सङ्ख्य सङ्ख्यया समानाधिकरणाधिकारे अधिकलोपः च . सिद्धम् एतत् .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {8।19} कथम् .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {9।19} समानाधिकरणाधिकारे वक्तव्यम् अधिकान्ता सङ्ख्य सङ्ख्यया सह समस्यते अधिकशब्दस्य च लोपः भवति इति .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {10।19} एकाधिका विंशतिः एकविंशतिः द्व्यधिका विंशतिः द्वाविंशतिः .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {11।19} यदि समानाधिकरणः स्वरः न सिध्यति .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {12।19} यत् हि तत् सङ्ख्या पूर्वपदम् प्रकृतिस्वरम् भवति इति द्वन्द्वे इति तत् .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {13।19} किम् पुनः कारणम् द्वन्द्वे इति एवम् तत् .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {14।19} इह मा भूत् शतसहस्रम् इति .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {15।19} अस्तु तर्हि द्वन्द्वः .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {16।19} ननु च उक्तम् एकादीनाम् दशादिभिः द्वन्द्वः इति चेत् विंशत्यादिषु वचनप्रसङ्गः इति. न एषः दोषः .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {17।19} सर्वः द्वन्द्वः विभाषा एकवत् भवति .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {18।19} यदा तर्हि एकवचनम् तदा नपुंसकलिङ्गम् प्राप्नोति .
(प्_2,2.29.3) क_इ,434.15-435.3 रो_इइ,742-743 {19।19} लिङ्गम् अशिष्यम् लोकाश्रयत्वात् लिङ्गस्य .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {1।15} किमर्थम् इदम् उच्यते .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {2।15} उपसर्जनस्य पूर्ववचनम् परप्रयोगनिवृत्त्यर्थम् .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {3।15} उपसर्जनस्य पूर्ववचनम् क्रियते परप्रयोगः मा भूत् इति .

(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {4।15} न वा अनिष्टदर्शनात् .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {5।15} न वा एतत् प्रयोजनम् अस्ति .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {6।15} किम् कारणम् .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {7।15} अनिष्टदर्शनात् .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {8।15} न हि किम् चित् अनिष्टम् दृश्यते .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {9।15} न हि कः चित् राजपुरुषः इति प्रयोक्तव्ये पुरुषराजः इति प्रयुङ्क्ते .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {10।15} यदि च अनिष्टम् द्र्श्येते ततः यत्नार्थम् स्यात् .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {11।15} अथ यत्र द्वे षष्ठ्यन्ते भवतः कस्मात् तत्र प्रधानस्य पूर्वनिपातः न भवति .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {12।15} राज्ञः पुरुषस्य राजपुरुषस्य इति .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {13।15} षष्ठ्यन्तयोः समासे अर्थाभेदात् प्रधानस्य अपूर्वनिपातः .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {14।15} षष्ठ्यन्तयोः समासे अर्थाभेदात् प्रधानस्य पूर्वनिपातः न भविष्यति .
(प्_2,2.30) क_इ,435.5-16 रो_इइ,743-744 {15।15} एवम् न च इदम् अकृतम् भवति उपसर्जनम् पूर्वम् इति अर्थः च अभिन्नः इति कृत्वा प्रधानस्य पूर्वनिपातः न भविष्यति .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {1।25} किम् अयम् तन्त्रम् तरनिर्देशः आहोस्वित् अतन्त्रम् .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {2।25} किम् च अतः .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {3।25} यदि तन्त्रम् द्वयोः नियमः बहुषु अनियमः .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {4।25} तत्र कः दोषः .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {5।25} शङ्खदुन्दुभिवीङानाम् इति न सिध्यति .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {6।25} दुन्दुभिशब्दस्य अपि पूर्व्निपातः प्राप्नोति .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {7।25} अथ अतन्त्रम् मृदङ्गशङ्खतूणवाः पृथक् नदन्ति संसदि . प्रासादे धनपतिरामकेशवानाम् इति एतत् न सिध्यति .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {8।25} यथा इच्छसि तथा अस्तु .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {9।25} अस्तु तावत् तन्त्रम् .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {10।25} ननु च उक्तम् द्वयोः नियमः बहुषु अनियमः इति .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {11।25} तत्र शङ्खदुन्दुभिवीङानाम् इति न सिध्यति .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {12।25} दुन्दुभिशब्दस्य अपि पूर्व्निपातः प्राप्नोति इति .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {13।25} न एषः दोषः .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {14।25} यत् एतत् अल्पाच्तरम् इति तत् अल्पाच् इति वक्ष्यामि .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {15।25} अथ वा पुनः अस्तु अतन्त्रम् .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {16।25} ननु च उक्तम् मृदङ्गशङ्खतूणवाः पृथक् नदन्ति संसदि. प्रासादे धनपतिरामकेशवानाम् इति एतत् न सिध्यति इति .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {17।25} अतन्त्रे तरनिर्देशे शङ्खतूणवयोः मृदङ्गेन समासः .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {18।25} अतन्त्रे तरनिर्देशे शङ्खतूणवयोः मृदङ्गेन समासः करिष्यते .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {19।25} शङ्खः च तूणवः च शण्खतूणवौ .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {20।25} मृदङ्गः च शण्खतूणवौ च मृदङ्गशङ्खतूणवाः .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {21।25} रामः च केशवः च रामकेशवौ धनपतिः च रामकेशवौ च धनपतिरामकेशवाः तेषाम् धनपतिरामकेशवानाम् इति .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {22।25} अथ यत्र बहूनाम् पूर्वनिपातप्रसङ्गः किम् तत्र एकस्य नियमः भवति अहोस्वित् अविशेषेण .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {23।25} अनेकप्राप्तौ एकस्य नियमः अनियमः शेषेषु .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {24।25} अनेकप्राप्तौ एकस्य नियमः अनियमः शेषेषु .
(प्_2,2.34.1) क_इ,435.18-436.14 रो_इइ,744-746 {25।25} पटुमृदुशुक्लाः पटुशुक्लमृदवः इति .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {1।24} ऋतुनक्षत्राणाम् आनुपूर्व्येण समानाक्षराणाम् .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {2।24} ऋतुनक्षत्राणाम् आनुपूर्व्येण समानाक्षराणाम् पूर्वनिपातः वक्तव्यः .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {3।24} शिशिरवसन्तौ उदगयनस्थौ कृत्तिकारोहिण्यः .

(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {4।24} अभ्यर्हितम् .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {5।24} अभ्यर्हितम् पूर्वम् निपतति इति वक्तव्यम् .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {6।24} मातापितरौ श्रद्धामेधे .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {7।24} लघ्वक्षरम् .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {8।24} लघ्वक्षरम् पूर्वम् निपतति इति वक्तव्यम् .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {9।24} कुशकाशम् शरशीर्यम् .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {10।24} अपरः आह : सर्वत्र एव अभ्यर्हितम् पूर्वम् निपतति इति वक्तव्यम् .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {11।24} लघ्वक्षरात् अपि इति .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {12।24} श्रद्धातपसी दीक्षातपसी .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {13।24} वर्णानाम् आनुपूर्व्येण .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {14।24} वर्णानाम् आनुपूर्व्येण पूर्वनिपातः भवति इति वक्तव्यम् .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {15।24} ब्राह्मणक्षत्रियविट्शूद्राः .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {16।24} भ्रातुः च ज्यायसः .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {17।24} भ्रातुः च ज्यायसः पूर्वनिपातः भवति इति वक्तव्यम् .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {18।24} युधिष्ठिरार्जुनौ .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {19।24} सङ्ख्यायाः अल्पीयसः .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {20।24} सङ्ख्यायाः अल्पीयसः पूर्वनिपातः वक्तव्यः .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {21।24} एकादश द्वादश .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {22।24} धर्मादिषु उभयम् .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {23।24} धर्मादिषु उभयम् पूर्वम् निपतति इति वक्तव्यम् .
(प्_2,2.34.2) क_इ,436.15-437.7 रो_इइ,746-747 {24।24} धर्मार्थौ अर्थधर्मौ कामार्थौ अर्थकामौ गुणवृद्धी वृद्धिगुणौ आद्यन्तौ अन्तादी
(प्_2,2.35) क_इ,437.9-17 रो_इइ,748 {1।10} बहुव्रीहौ सर्वनामसङ्ख्ययोः उपसङ्ख्यानम् .
(प्_2,2.35) क_इ,437.9-17 रो_इइ,748 {2।10} बहुव्रीहौ सर्वनामसङ्ख्ययोः उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् .
(प्_2,2.35) क_इ,437.9-17 रो_इइ,748 {3।10} विश्वदेवः विश्वयसाः द्विपुत्रः द्विभार्यः .
(प्_2,2.35) क_इ,437.9-17 रो_इइ,748 {4।10} अथ यत्र सङ्ख्यासर्वनाम्नोः एव बहुर्वीहिः कस्य तत्र पूर्वनिपातेन भवितव्यम् .
(प्_2,2.35) क_इ,437.9-17 रो_इइ,748 {5।10} परत्वात् सङ्ख्यायाः : द्व्यन्याय त्र्यन्याय .
(प्_2,2.35) क_इ,437.9-17 रो_इइ,748 {6।10} वा प्रियस्य .
(प्_2,2.35) क_इ,437.9-17 रो_इइ,748 {7।10} वा प्रियस्य पूर्वनिपातः वक्तव्यः .
(प्_2,2.35) क_इ,437.9-17 रो_इइ,748 {8।10} प्रियगुडः गुडप्रियः .
(प्_2,2.35) क_इ,437.9-17 रो_इइ,748 {9।10} सप्तम्याः पूर्वनिपाते गड्वादिभ्यः परवचनम् . सप्तम्याः पूर्वनिपाते गड्वादिभ्यः परा सप्तमीभवति इति वक्तव्यम् .
(प्_2,2.35) क_इ,437.9-17 रो_इइ,748 {10।10} गडुकण्ठः गडुशिराः .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {1।33} निष्ठायाः पूर्वनिपाते जातिकालसुखादिभ्यः परवचनम् .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {2।33} निष्ठायाः पूर्वनिपाते जातिकालसुखादिभ्यः परा निष्ठा भवति इति वक्तव्यम् .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {3।33} शार्ङ्गजग्धी पलाण्डुभक्षिती मासजाता संवत्सरजाता सुखजाता दुःखजाता .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {4।33} न वा उत्तरपदस्य अन्तोदात्तवचनम् ज्ञापकम् परभावस्य .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {5।33} न वा वक्तव्यम् .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {6।33} किम् कारणम् .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {7।33} उत्तरपदस्य अन्तोदात्तवचनम् ज्ञापकम् परभावस्य .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {8।33} यत् अयम् जातिकालसुखादिभ्यः परस्याः निष्ठायाः उत्तरपदस्य अन्तोदात्तत्वम् शास्ति तत् ज्ञापयति आचार्यः परा अत्र निष्ठा भवति इति .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {9।33} प्रतिषेधे तु पूर्वनिपातप्रसङ्गः तस्मात् राजदन्तादिषु पाठः .

(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {10।33} प्रतिषेधे तु पूर्वनिपातः प्राप्नोति .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {11।33} अकृतमितप्रतिपन्नाः इति .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {12।33} तस्मात् राजदन्तादिषु पाठः कर्तव्यः .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {13।33} न कर्तव्यः .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {14।33} अत्र अपि प्रतिषेधवचनम् ज्ञापकम् परा निष्ठा भवति इति .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {15।33} प्रहरणार्थेभ्यः च .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {16।33} प्रहरणार्थेभ्यः च परे निष्ठासप्तम्यौ भवतः इति वक्तव्यम् .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {17।33} अस्युद्यतः मुसलोद्यतः असिपाणिः दण्डपाणिः .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {18।33} द्वन्द्वे घि अजाद्यन्तम् विप्रतिषेधेन .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {19।33} द्वन्द्वे घि इति अस्मात् अजाद्यन्तम् इति एतत् भवति विप्रतिषेधेन .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {20।33} द्वन्द्वे घि इति अस्य अवकाशः पटुगुप्तौ .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {21।33} अजाद्यदन्तम् इति अस्य अवकाशः उष्ट्रखरौ .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {22।33} इह उभयम् प्राप्नोति इन्द्राग्नी .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {23।33} अजाद्यदन्तम् इति एतत् भवति विप्रतिषेधेन .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {24।33} उभाभ्याम् अल्पाच्तरम् .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {25।33} उभाभ्याम् अल्पाच्तरम् इति एतत् भवति .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {26।33} द्वन्द्वे घि इति अस्य अवकाशः पटुगुप्तौ .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {27।33} अल्पाच्तरम् इति अस्य अवकाशः वाग्दृषदौ .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {28।33} इह उभयम् प्राप्नोति वागग्नी .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {29।33} अल्पाच्तरम् इति एतत् भवति विप्रतिषेधेन .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {30।33} अजाद्यदन्तम् इति अस्य अवकाशः उष्ट्रखरौ .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {31।33} अल्पाच्तरम् इति अस्य अवकाशः सः एव .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {32।33} इह उभयम् प्राप्नोति वागिन्द्रौ .
(प्_2,2.36) क_इ,437.19-438.20 रो_इइ,748-749 {33।33} अल्पाच्तरम् इति एतत् भवति विप्रतिषेधेन .
(प्_2,2.38) क_इ,438.22-24 रो_इइ,750 {1।5} कडारादयः इति वक्तव्यम् इह अपि यथा स्यात् .
(प्_2,2.38) क_इ,438.22-24 रो_इइ,750 {2।5} गडुलशाण्डिल्यः शाण्डिल्यगडुलः खण्डवात्स्यः वत्स्यकण्डः .
(प्_2,2.38) क_इ,438.22-24 रो_इइ,750 {3।5} तत् तर्हि वक्तव्यम् .
(प्_2,2.38) क_इ,438.22-24 रो_इइ,750 {4।5} न वक्तव्यम् .
(प्_2,2.38) क_इ,438.22-24 रो_इइ,750 {5।5} बहुवचननिर्देशात् कडारादयः इति विज्ञास्यते .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {1।122} अनभिहिते इति उच्यते .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {2।122} किम् इदम् अनभिहितम् नाम .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {3।122} उक्तम् निर्दिष्टम् अभिहितम् इति अनर्थान्तरम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {4।122} यावत् ब्रूयात् अनुक्ते अनिर्दिष्टे इति तावत् अनभिहिते इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {5।122} अनभिहितवचनम् अनर्थकम् अन्यत्र अपि विहितस्य अभावात् अभिहिते .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {6।122} अनभिहितवचनम् अनर्थकम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {7।122} किम् कारणम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {8।122} अन्यत्र अपि विहितस्य अभावात् अभिहिते .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {9।122} अन्यत्र अपि अभिहिते विहितम् न भवति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {10।122} क्व अन्यत्र .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {11।122} चित्रगुः शबलगुः .

(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {12।122} बहुव्रीहिणा उक्तत्वात् मत्वर्थस्य मत्वर्थीयः न भवति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {13।122} गर्गाः वत्साः विदाः उर्वाः .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {14।122} यञञ्भ्याम् उक्तत्वात् अपत्यार्थस्य न्याय्योत्पत्तिः न भवति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {15।122} सप्तपर्णः अष्टापदमिति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {16।122} समासेन उक्तत्वात् वीप्सायाः द्विर्वचनम् न भवति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {17।122} यत् तावत् उच्यते चित्रगुः शबल्गुः बहुव्रीहिणा उक्तत्वात् मत्वर्थस्य मत्वर्थीयः न भवति इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {18।122} अस्तिना सामानाधिकरण्ये मतुप् विधीयते .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {19।122} न च अत्र अस्तिना सामानाधिकरण्यम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {20।122} यत् अपि उच्यते गर्गाः वत्साः विदाः उर्वाः यञञ्भ्याम् उक्तत्वात् अपत्यार्थस्य न्याय्योत्पत्तिः न भवति इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {21।122} समर्थानाम् प्रथमात् वा इति वर्तते .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {22।122} न च एतत् समर्थानाम् प्रथमम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {23।122} किं तर्हि .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {24।122} द्वितीयम् अर्थमुपसंक्रान्तम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {25।122} यत् अपि उच्यते सप्तपर्णः अष्टापदम् इति समासेन उक्तत्वात् वीप्सायाः द्विर्वचनम् न भवति इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {26।122} यत् अत्र वीप्सायुक्तम् न अदः प्रयुज्यते .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {27।122} किम् पुनः तत् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {28।122} पर्वणि पर्वणि सप्त पर्णानि अस्य .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {29।122} पङ्क्तौ पङ्क्तौ अष्टौ पदानि इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {30।122} श्नम्बहुजकक्षु तर्हि .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {31।122} श्नम् : भिनत्ति छिनत्ति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {32।122} श्नमा उक्तत्वात् कर्तृत्वस्य कर्तरि शप् न भवति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {33।122} बहुच् : बहुकृतम् , बहुभिन्नम् इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {34।122} बहुचा उक्तत्वात् ईषदस्माप्तेः कल्पबादयः न भवन्ति इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {35।122} अकच् : उच्चकैः , नीचकैः इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {36।122} अकचा उक्तत्वात् कुत्सादीनाम् कादयः न भवन्ति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {37।122} ननु च श्नम्बहुजकचः अपवादाः ते अपवादत्वात् बाधकाः भविष्यन्ति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {38।122} श्नम्बहुजकक्षु नानादेशत्वात् उत्सर्गाप्रतिषेधः .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {39।122} समानदेशैः अपवादैः उत्सर्गाणाम् बाधनम् भवति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {40।122} नानादेशत्वात् न प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {41।122} किम् पुनः इह अकर्तव्यः अनभिहिताधिकारः क्रियते आहोस्वित् अन्यत्र कर्तव्यः न क्रियते .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {42।122} इह अकर्तव्यः क्रियते .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {43।122} एषः एव हि न्याय्यः पक्षः यत् अभिहिते विहितम् न स्यात् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {44।122} अनभितः तु विभक्त्यर्थः तस्मात् अनभिहितवचनम् . अनभिहितः तु विभक्त्यर्थः .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {45।122} कः पुनः विभक्त्यर्थः .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {46।122} एकत्वादयः विभक्त्यर्थाः तेषु अनभिहितेषु कर्मादयः भिहिताः विभक्तीनाम् उत्पत्तौ निमित्तत्वाय मा भूवन् इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {47।122} तस्मात् अनभिहितवचनम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {48।122} तस्मात् अनभिहिताधिकारः क्रियते .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {49।122} अवश्यम् च एतत् एवम् विज्ञेयम् एकत्वादयः विभक्त्यर्थाः इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {50।122} अभिहिते प्रथमाभावः . यः हि मन्यते कर्मादयः विभक्त्यर्थाः तेषु अभिहितेषु सामर्थ्यात् मे विभक्तीनाम् उत्पत्तिः न भविष्यति इति प्रथमा तस्य न प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {51।122} क्व .

(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {52।122} वृक्षः प्लक्षः .किं कारणम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {53।122} प्रातिपदिकेन उक्तः प्रातिपदिकार्थः इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {54।122} न क्व चित् प्रातिपदिकेन अनुक्तः प्रातिपदिकार्थः उच्यते च प्रथमा .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {55।122} सा वचनात् भविष्यति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {56।122} तव एव तु खलु एषः दोषः यस्य ते एकत्वादयः विभक्त्यर्थाः अभिहिते प्रथमाभावः इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {57।122} प्रथमा ते न प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {58।122} क्व .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {59।122} पचति ओदनम् देवदत्तः इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {60।122} किम् कारणम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {61।122} तिङा उक्ताः एकत्वादयः इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {62।122} अनभिहिताधिकारम् च त्वम् करोषि परिगणनम् च .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {63।122} न क्व चित् तिङा एकत्वादीनाम् अनभिधानम् उच्यते च प्रथमा .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {64।122} सा वचनात् भविष्यति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {65।122} ननु च इह अनभिधानम् वृक्षः प्लक्षः इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {66।122} अत्र अपि अभिधानम् अस्ति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {67।122} कथम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {68।122} वक्ष्यति एतत् : अस्तिः भवन्तीपरः प्रथमपुरुषः अप्रयुज्यमानः अपि अस्ति इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {69।122} वृक्षः प्लक्षः .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {70।122} अस्ति इति गम्यते .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {71।122} तव एव तु खलु एषः दोषः यस्य ते कर्मादयः विभक्त्यार्थाः अभिहिते प्रथमाभावः इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {72।122} प्रथमा ते प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {73।122} क्व .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {74।122} कटम् करोति भीष्मम् उदारम् शोभनम् दर्शनीयम् इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {75।122} कटशब्दात् उत्पद्यमानया द्वितीयया अभिहितम् कर्म इति कृत्वा भीषादिभ्यः द्वितीया न प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {76।122} का तर्हि प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {77।122} प्रथमा .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {78।122} तत् यथा .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {79।122} कृतः कटः भीष्मः उदारः शोभनः दर्शनीयः इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {80।122} करोतेः उत्पद्यमानेन क्तेन अभिहितम् कर्म इति कृत्वा भीष्मादिभ्यः द्वितीया न भवति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {81।122} का तर्हि .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {82।122} प्रथमा भवति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {83।122} न एषः दोषः .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {84।122} न हि मम अनभिहिताधिकारः अस्ति न अपि परिगणनम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {85।122} सामर्थ्यात् मे विभक्तीनाम् उत्पत्तिः भविष्यति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {86।122} अस्ति च सामर्थ्यम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {87।122} किम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {88।122} कर्मविशेषः वक्तव्यः .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {89।122} अथ वा कटः अपि कर्म भीष्मादयः अपि .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {90।122} तत्र कर्मणि इति एव सिद्धम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {91।122} अथ वा कटः एव कर्म तत् सामानाधिकरण्यात् भीष्मादिभ्यः द्वितीया भविष्यति .

(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {92।122} अस्ति खल्वपि विशेषः कटं करोति भीष्ममुदारम् शोभनम् दर्शनीयम् इति च कृतः कटो भीष्मः उदारः शोभनः दर्शनीयः इति च .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {93।122} करोतेः उत्पद्यमानः क्तः अनवयवेन सर्वम् कर्म अभिधत्ते .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {94।122} कटशब्दात् पुनः उत्पद्यमानया द्वितीयया यत् कटस्थम् कर्म तत् शक्यमभिधातुम् न हि कर्मविशेषः .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {95।122} तव एव तु खलु एषः दोषः यस्य ते एकत्वादयः विभक्त्यर्थाः अभिहिते प्रथमाभावः इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {96।122} प्रथमा ते न प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {97।122} क्व .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {98।122} एकः द्वौ बहवः इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {99।122} किम् कारणम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {100।122} प्रातिपदिकेन उक्ताः एकत्वादयः इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {101।122} कर्मादिषु अपि वै विभक्त्यर्थेषु अवश्यम् एकत्वादयः निमित्तत्वेन उपादेयाः .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {102।122} कर्मणः एवत्वे कर्मणः द्वित्वे कर्मणः बहुत्वे इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {103।122} न च एकत्वादीनाम् एकत्वादयः सन्ति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {104।122} अथ सन्ति मम अपि सन्ति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {105।122} तेषु अनभिहितेषु प्रथमा भविष्यति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {106।122} अथ वा उभयवचनाः ह्येते .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {107।122} द्रव्यम् च आहुः गुणम् च .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {108।122} यत्स्थः असौ गुणः तस्य अनुक्ताः एकत्वादयः इति कृत्वा प्रथमा भविष्यति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {109।122} अथ वा सङ्ख्या नाम इयम् परप्रधाना .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {110।122} संख्येयम् अनया विशेष्यम् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {111।122} यदि च अत्र प्रथमा न स्यात् सङ्ख्येयम् अविशेषितम् स्यात् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {112।122} अथ वा वक्ष्यति तत्र वचनग्रहणस्य प्रयोजनम् उक्तेषु अपि एकत्वादिषु प्रथमा यथा स्यात् इति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {113।122} अथ वा समयात् भविष्यति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {114।122} यदि सामयकी न नियोगतः अन्याः कस्मात् न भवन्ति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {115।122} कर्मादीनाम् अभावात् .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {116।122} षष्ठी तर्हि प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {117।122} शेषलक्षणा षष्ठी अशेषत्वात् न भविष्यति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {118।122} एवम् अपि व्यतिकरः प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {119।122} एकस्मिन् अपि द्विवचनबहुवचने प्राप्नुतः .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {120।122} द्वयोः अपि एकववचनबहुवचने प्राप्नुतः .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {121।122} बहुषु अपि एकवचनद्विवचने प्राप्नुतः .
(प्_2,3.1.1) क_इ,439.2-441.18 रो_इइ,751-762 {122।122} अर्थतः व्यवस्था भविष्यति .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {1।29} परिगणनं कर्तव्यम् .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {2।29} तिङ्कृत्तद्धितसमासैः परिसङ्ख्यानम् .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {3।29} तिङ्कृत्तद्धितसमासैः परिसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {4।29} तिङ् .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {5।29} क्रियते कटः .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {6।29} कृत् .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {7।29} कृतः कटः .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {8।29} तद्धित .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {9।29} औपगवः कापटवः .

(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {10।29} समास .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {11।29} चित्रगुः शबलगुः .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {12।29} उत्सर्गे हि प्रातिपदिकसामानाधिकरण्ये विभक्तिवचनम् . उत्सर्गे हि प्रातिपदिकसामानाधिकरण्ये विभक्तिः वक्तव्या .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {13।29} क्व .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {14।29} कटम् करोति भीष्मम् उदारम् शोभनम् दर्शनीयम् इति .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {15।29} कटशब्दात् उत्पद्यमानया द्वितीयया अभिहितम् कर्म इति कृत्वा भीष्मादिभ्यः द्वितीया न प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {16।29} का तर्हि स्यात् .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {17।29} षष्ठी .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {18।29} शेषलक्षणा षष्ठी .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {19।29} अशेषत्वात् न भविष्यति .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {20।29} अन्याः अपि न प्राप्नुवन्ति .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {21।29} किम् कारणम् .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {22।29} कर्मादीन् आमभावात् .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {23।29} समयश्च कृतः ने केवला प्रकृतिः प्रोक्तव्या न केवलः प्रत्ययः इति .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {24।29} न चान्या उत्पद्यमाना एतम् अभिसम्बन्धम् उत्सहन्ते वक्तुम् इति कृत्वा द्वितीया भविष्यति .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {25।29} अथ वा कटः अपि कर्म भीष्मादयः अपि .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {26।29} तत्र कर्मणि इति एव सिद्धम् .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {27।29} अथ वा कटः एव कर्म .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {28।29} तत्सामानाधिकरण्यात् भीष्मादिभ्यः द्वितीया भविष्यति .
(प्_2,3.1.2) क_इ,441.19-442.5 रो_इइ,762-764 {29।29} तस्मात् न अर्थः परिगणनेन .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {1।39} द्वयोः क्रिययोः कारके अन्यतरेण अभिहिते विभक्त्यभावप्रसङ्गः . द्वयोः क्रिययोः कारके अन्यतरेण अभिहिते विभक्तिः न प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {2।39} क्व .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {3।39} प्रासादे आस्ते , शयने आस्ते इति .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {4।39} किम् कारणम् .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {5।39} सदिप्रत्ययेन अभिहितम् अधिकरणम् इति कृत्वा सप्तमी न प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {6।39} न वा अन्यतरेण अनभिधानात् .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {7।39} न वा एषः दोषः .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {8।39} किम् कारणम् .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {9।39} अन्यतरेण अनभिधानात् .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {10।39} अन्यतरेण अत्र अनभिधानम् .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {11।39} सदिप्रत्ययेन भिधानम् आसिप्रत्ययेन अनभिधानम् .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {12।39} यतः अनभिधानम् तदाश्रया सप्तमी भविष्यति .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {13।39} कुतः न खलु एतत् सति अभिधाने च अनभिधाने च अनभिहिताश्रया सप्तमी भविष्यति न पुनः अभिहिताश्रयः प्रतिषेधः इति .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {14।39} अनभिहिते हि विधानम् .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {15।39} अनभिहिते हि सप्तमी विधीयते न अभिहिते प्रतिषेधः .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {16।39} यदि अपि तावत् अत्र एतत् शक्यते वक्तुम् यत्र अन्या च अन्या च क्रिया यत्र तु खलु सा एव क्रिया तत्र कथम् .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {17।39} आसने आस्ते .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {18।39} शयने शेते इति .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {19।39} अत्र अपि अन्यत्वम् अस्ति .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {20।39} कुतः .

(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {21।39} कालभेदात् साधनभेदात् च .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {22।39} एकस्य अत्र आसेः आसिः साधनम् सर्वकालः च प्रत्ययः .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {23।39} अपरस्य बाह्यम् साधनम् वर्तमानकालः च प्रत्ययः .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {24।39} किम् पुनः द्रव्यम् साधनम् आहोस्वित् गुणः .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {25।39} किम् च अतः .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {26।39} यदि द्रव्यम् साधनम् न एतत् अन्यत् भवति अभिहितात् .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {27।39} अथ हि गुणः साधनम् भवति एतत् अन्यत् अभिहितात् .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {28।39} अन्यः हि सदिगुणः अन्यः च आसिगुणः .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {29।39} किं पुनः साधनम् न्याय्यम् .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {30।39} गुणः इति आह .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {31।39} कथम् ज्ञायते .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {32।39} एवम् हि कः चित् कम् चित् पृच्छति .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {33।39} क्व देवदत्तः इति .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {34।39} सः तस्मै आचष्टे .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {35।39} असौ वृक्षे इति .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {36।39} कतरस्मिन् .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {37।39} यः तिष्ठति इति .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {38।39} सः वृक्षः अधिकरणम् भूत्वा अन्येन शब्देन अभिसम्बध्यमानः कर्ता सम्पद्यते .
(प्_2,3.1.3) क_इ,442.6-26 रो_इइ,764-767 {39।39} द्रव्ये पुनः साधने सति यत् कर्म कर्म एव स्यात् यत् करणम् करणम् एव यत् अधिकरणम् अधिकरणम् एव .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {1।30} अनभिहितवचनम् अनर्थकम् प्रथमाविधानस्य अनवकाशत्वात् .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {2।30} अनभिहितवचनम् अनर्थकम् .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {3।30} किम् कारणम् .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {4।30} प्रथमाविधानस्य अनवकाशत्वात् .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {5।30} अनवकाशा प्रथमा .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {6।30} सा वचनात् भविष्यति. सावकाशा प्रथमा .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {7।30} कः अवकाशः .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {8।30} अकारकम् .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {9।30} वृक्षः प्लक्षः इति .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {10।30} अवकाशः अकारकम् इति चेत् न अस्तिः भवन्तीपरः प्रथमपुरुषः अप्रयुज्यमानः अपि अस्ति .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {11।30} अवकाशः अकारकम् इति चेत् तत् न .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {12।30} किम् कारणम् .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {13।30} अस्तिः भवन्तीपरः प्रथमपुरुषः अप्रयुज्यमानः अपि अस्ति इति गम्यते .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {14।30} वृक्षः प्लक्षः .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {15।30} अस्ति इति गम्यते. विप्रतिषेधात् वा प्रथमाभावः . अथ वा द्वितीयादयः क्रियन्ताम् प्रथमा वा इति प्रथमा भविष्यति विप्रतिषेधेन .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {16।30} द्वितीयादीनाम् अवकाशः कटम् करोति भीष्मम् उदारम् शोभनम्दर्शनीयम् इति .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {17।30} प्रथमायाः अवकाशः अकारकम् वृक्षः प्लक्षः इति .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {18।30} इह उभयम् प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {19।30} कृतः कटः भीष्मः उदारः शोभनः दर्शनीयः इति .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {20।30} प्रथमा भविष्यति विप्रतिषेधेन .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {21।30} न सिध्यति .

(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {22।30} परत्वात् षष्ठी प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {23।30} शेषलक्षणा षष्ठी अशेषत्वात् न भविष्यति .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {24।30} कृत्प्रयोगे तु परम् विधानम् षष्ठ्याः तत्प्रतिषेधार्थम् .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {25।30} कृत्प्रयोगे तु परत्वा त्षष्ठी प्राप्नोति .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {26।30} तत्प्रतिषेधार्थम् अनभिहिताधिकारः कर्तव्यः .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {27।30} कर्तव्यः कटः इति .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {28।30} सः कथम् कर्तव्यः .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {29।30} यदि एकत्वादयः विभक्त्यर्थाः .
(प्_2,3.1.4) क_इ,443.1-18 रो_इइ,767-769 {30।30} अथ हि कर्मादयः विभक्त्यर्थाः न अर्थः अनभिहिताधिकारेण .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {1।25} समयानिकषाहायोगेषु उपसङ्ख्यानम् . समयानिकषाहायोगेषु उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {2।25} समया ग्रामम् निकषा ग्रामम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {3।25} हायोगे .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {4।25} हा देवदत्तम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {5।25} हा यज्ञदत्तम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {6।25} अपरः आह : द्वितीयाविधाने अभितःपरितःसमयानिकषाध्यधिधिग्योगेषु उपसङ्ख्यानम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {7।25} द्वितीयाविधाने अभितःपरितःसमयानिकषाध्यधिधिग्योगेषु उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {8।25} अभितः ग्रामम् परितः ग्रामम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {9।25} समया ग्रामम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {10।25} निकषा ग्रामम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {11।25} अधि अधि ग्रामम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {12।25} धिक् जाल्मम् धिक् वृषलम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {13।25} अपरः आह .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {14।25} उभसर्वतसोः कार्या धिगुपर्यादिषु त्रिषु द्वितीया आम्रेडितान्तेषु ततः अन्यत्र अपि दृश्यते .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {15।25} उभय सर्व इति एताभ्याम् तसन्ताभ्याम् द्वितीया वक्तव्या .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {16।25} उभयतः ग्रामम् सर्वतः ग्रामम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {17।25} धिग्योगे .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {18।25} धिक् जाल्मम् धिक् वृषलम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {19।25} उपर्यादिषु त्रिषु आम्रेडितान्तेषु द्वितीया वक्तव्या .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {20।25} उपरि उपरि ग्रामम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {21।25} अधि अधि ग्रामम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {22।25} अधः अधः ग्रामम् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {23।25} ततः अन्यत्र अपि दृश्यते .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {24।25} न देवदत्तम् प्रतिभाति किम् चित् .
(प्_2,3.2) क_इ,443.20-444.11 रो_इइ,769-770 {25।25} बुभुक्षितम् न प्रतिभाति किम् चित् .
(प्_2,3.3) क_इ,444.13-22 रो_इइ,771-772 {1।27} किमर्थम् इदम् उच्यते .
(प्_2,3.3) क_इ,444.13-22 रो_इइ,771-772 {2।27} तृतीया यथा स्यात् .
(प्_2,3.3) क_इ,444.13-22 रो_इइ,771-772 {3।27} अथ द्वितीया सिद्धा .
(प्_2,3.3) क_इ,444.13-22 रो_इइ,771-772 {4।27} सिद्धा कर्मणि इति एव .
(प्_2,3.3) क_इ,444.13-22 रो_इइ,771-772 {5।27} तृतीया अपि सिद्धा .
(प्_2,3.3) क_इ,444.13-22 रो_इइ,771-772 {6।27} कथम् .