व्याकरणमहाभाष्य · भाग 301320

(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {53।86} नियमः .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {54।86} विप्रतिषेधे परम् एव भवति इति .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {55।86} तदा एतत् उपपन्नम् भवति सकृद्गतौ विप्रतिषेधे यत् बाधितम् तत् बाधितम् एव इति .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {56।86} यदा तु एषः हेतुः अप्रतिपत्तिः वा उभयोः तुल्यबलत्वात् इति तदा विप्रतिषेधे परम् इति अनेन किम् क्रियते .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {57।86} द्वारम् .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {58।86} विप्रतिषेधे परम् तावत् भवति तस्मिन् क्र्टे यदि पूर्वम् अपि प्राप्नोति तत् अपि भवति .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {59।86} तदा एतत् उपपन्नम् भवति पुनःप्रसङ्गविज्ञानात् सिद्धम् इति .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {60।86} विप्रतिषेधे परम् इति उक्त्वा अङ्गाधिकारे पूर्वम् इति वक्तव्यम् .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {61।86} किम् कृतम् भवति .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {62।86} पूर्वविप्रतिषेधाः न पठितव्याः भवन्ति .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {63।86} गुणवृद्ध्यौत्वतृज्वद्भावेभ्यः नुम् पूर्वविप्रतिषिद्धम् .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {64।86} नुमचिरतृज्वद्भावेभ्यः नुट् इति .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {65।86} कथम् ये परविप्रतिषेधाः .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {66।86} इत्त्वोत्त्वाभ्याम् गुणवृद्धी भवतः विप्रतिषेधेन इति .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {67।86} सूत्रम् च भिद्यते .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {68।86} यथान्यासम् एव अस्तु .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {69।86} कथम् ये पूर्वविप्रतिषेधाः .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {70।86} विप्रतिषेधे परम् इति एव सिद्धम् .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {71।86} कथम् .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {72।86} परशब्दः अयम् बह्वर्थः .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {73।86} अस्ति एव व्यवस्थायाम् वर्तते .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {74।86} तत् यथा पूर्वः परः इति .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {75।86} अस्ति अन्यार्थे वर्तते .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {76।86} परपुत्रः परभार्या .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {77।86} अन्यपुत्रः अन्यभार्या इति गम्यते .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {78।86} अस्ति प्राधान्ये वर्तते .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {79।86} तत् यथा परम् इयं ब्राह्माणी अस्मिन् कुटुम्बे .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {80।86} प्रधानम् इति गम्यते .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {81।86} अस्ति इष्टवाची परशब्दः .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {82।86} तत् यथा .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {83।86} परम् धाम गतः इति .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {84।86} इष्टम् धाम इति गम्यते .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {85।86} तत् यः इष्टवाची परशब्दः तस्य इदम् ग्रहणम् .
(प्_1,4.2.1) क_इ,304.11-306.10 रो_इइ,319-325 {86।86} विप्रतिषेधे परम् यत् इष्टम् तत् भवति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {1।197} अन्तरङ्गम् च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {2।197} अन्तरङ्गम् च बलीयः भवति इति वक्तव्यम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {3।197} किम् प्रयोजनम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {4।197} प्रयोजनम् यणेकादेशेत्त्वोत्त्वानि गुणवृद्धिद्विर्वचनाल्लोपस्वरेभ्यः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {5।197} गुणात् यणादेशः : स्योनः , स्योना .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {6।197} गुणः च प्राप्नोति यणादेः च .

(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {7।197} परत्वात् गुणः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {8।197} यणादेशः भवत्यन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {9।197} वृद्धेः यणादेशः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {10।197} द्यौकामिः स्यौकामिः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {11।197} वृद्धिः च प्राप्नोति यणादेः च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {12।197} परत्वात् वृद्धिः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {13।197} यणादेशः भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {14।197} द्विर्वचनात् यणादेशः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {15।197} दुद्यूषति सुस्यूषति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {16।197} द्विर्वचनम् च प्राप्नोति यणादेः च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {17।197} नित्यत्वात् द्विर्वचनम् स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {18।197} यणादेशः भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {19।197} अल्लोपस्य च यणादेशस्य च न अस्ति सम्प्रधारणा .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {20।197} स्वरात् यणादेशः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {21।197} द्यौकामिः स्यौकामिः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {22।197} स्वरः च प्राप्नोति यणादेः च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {23।197} परत्वात् स्वरः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {24।197} यणादेशः भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {25।197} गुणात् एकादेशः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {26।197} काद्रवेयः मन्त्रम् अपश्यत् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {27।197} गुणः च प्राप्नोति एकादेशः च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {28।197} परत्वात् गुणः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {29।197} एकादेशः भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {30।197} वृद्धेः एकादेशः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {31।197} वैक्ष्माणिः सौस्थितिः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {32।197} वृद्धिः च प्राप्नोति एकादेशः च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {33।197} परत्वात् वृद्धिः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {34।197} एकादेशः भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {35।197} द्विर्वचनात् एकादेशः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {36।197} ज्ञाया ओदनः ज्ञौदनः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {37।197} ज्ञौदनम् इच्छति ज्ञौदनीयति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {38।197} ज्ञौदनीयतेः सन् जुज्ञौदनीयिषति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {39।197} द्विर्वचनम् च प्राप्नोति एकादेशः च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {40।197} नित्यत्वात् द्विर्वचनम् स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {41।197} एकादेशः भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {42।197} अल्लोपात् एकादेशः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {43।197} शुना शुने .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {44।197} अल्लोपः च प्राप्नोति एकादेशः च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {45।197} परत्वात् अल्लोपः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {46।197} एकादेशः भवति अन्तरङ्गतः .

(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {47।197} न एतत् अस्ति प्रयोजनम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {48।197} न अस्ति अत्र विशेषः अल्लोपेन वा निवृत्तौ सत्याम् पूर्वत्वेन वा .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {49।197} अयम् अस्ति विशेषः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {50।197} अल्लोपेन निवृत्तौ सत्याम् उदात्तनिवृत्तिस्वरः प्रसज्येत .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {51।197} न अत्र उदात्तनिवृत्तिस्वरः प्राप्नोति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {52।197} किम् कारणम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {53।197} न गोश्वन्साववर्ण इति प्रतिषेधात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {54।197} न एषः उदात्तनिवृत्तिस्वरस्य प्रतिषेधः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {55।197} कस्य तर्हि .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {56।197} तृतीयादिस्वरस्य .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {57।197} यत्र तर्हि तृतीयादिस्वरः न अस्ति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {58।197} शुनः पश्य इति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {59।197} एवम् तर्हि न लाक्षणिकस्य प्रतिषेधम् शिष्मः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {60।197} किम् तर्हि .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {61।197} येन केन चित् लक्षणेन प्राप्तस्य विभक्तिस्वरस्य प्रतिषेधः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {62।197} यत्र तर्हि विभक्तिः न अस्ति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {63।197} बह्हुशुनी इति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {64।197} यदि पुनः अयम् उदात्तनिवृत्तिस्वरस्य अपि प्रतिषेधः विज्ञायेत .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {65।197} न एवम् शक्यम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {66।197} इह अपि प्रसज्येत : कुमारी इति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {67।197} एवम् तर्हि आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति नोदात्तनिवृत्तिस्वरः शुनि अवतरति इति यत् अयम् श्वन्शब्दम् गौरादिषु पठति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {68।197} अन्तोदात्तार्थम् यत्नम् करोति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {69।197} सिद्धम् हि स्यान् ङीपा एव .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {70।197} स्वरात् एकादेकादेशः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {71।197} सौत्थितिः वैक्ष्माणिः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {72।197} स्वरः च प्राप्नोति एकादेशः च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {73।197} परत्वात्स्वरः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {74।197} एकादेशः भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {75।197} गुणस्य च इत्त्वोत्त्वयोः च न अस्ति सम्प्रधारणा .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {76।197} वृद्धेः इत्त्वोत्त्वे .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {77।197} स्तौर्णिः पौर्तिः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {78।197} वृद्धिः च प्राप्नोति इत्त्वोत्त्वे च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {79।197} परत्वात् वृद्धिः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {80।197} इत्त्वोत्त्वे भवतः अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {81।197} द्विर्वचनात् इत्त्वोत्त्वे .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {82।197} आतेस्तीर्यते आपोपूर्यते .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {83।197} द्विर्वचनम् च प्राप्नोति इत्त्वोत्त्वे च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {84।197} नित्यत्वात् द्विर्वचनम् स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {85।197} इत्त्वोत्त्वे भवतः अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {86।197} अल्लोपस्य च इत्त्वोत्त्वयोः च न अस्ति सम्प्रधारणा .

(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {87।197} स्वरे नास्ति विशेषः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {88।197} इण्ङिशीनाम् आत् गुणः सवर्णदीर्घत्वात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {89।197} इण्ङिशीनाम् आत् गुणः सवर्णदीर्घत्वात् प्रयोजनम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {90।197} अयजे इन्द्रम् अवपे इन्द्रम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {91।197} वृक्षे इन्द्रम् प्लक्षे इन्द्रम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {92।197} ये इन्द्रम् ते इन्द्रम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {93।197} आत् गुणः च प्राप्नोति सवर्णदीर्घत्वम् च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {94।197} परत्वात् सवरणदीर्घत्वम् स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {95।197} आत् गुणः भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {96।197} न वा सवर्णदीर्घत्वस्य अनवकाशत्वात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {97।197} न वा एतत् अन्तरङ्गेण अपि सिध्यति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {98।197} किम् कारणम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {99।197} सवर्णदीर्घत्वस्य अनवकाशत्वात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {100।197} अनवकाशम् सवर्णदीर्घत्वम् आत् गुणम् बाधेत .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {101।197} न एतत् अन्तरङ्गे अस्ति अनवकाशम् परम् इति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {102।197} इह अपि स्योनः , स्योना इति शक्यम् वक्तुम् न वा परत्वात् गुणस्य इति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {103।197} ऊङापोः एकादेशः ईत्वलोपाभ्याम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {104।197} ऊङापोः एकादेशः ईत्वलोपाभ्याम् भवति अन्तरङ्गतः प्रयोजनम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {105।197} ईत्वात् एकादेशः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {106।197} खट्वीयति मालीयति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {107।197} ईत्वम् च प्राप्नोति एकादेशः च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {108।197} परत्वात् ईत्वम् स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {109।197} एकादेशः भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {110।197} लोपात् एकादेशः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {111।197} कामण्डलेयः भाद्रबाहेयः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {112।197} लोपः च प्राप्नोति एकादेशः च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {113।197} परत्वात् लोपः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {114।197} एकादेशः भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {115।197} अथ किमर्थम् ईत्वलोपाभ्याम् इति उच्यते न लोपेत्वाभ्यामिति एव उच्येत .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {116।197} सङ्ख्यातानुदेशः मा भूत् इति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {117।197} आपः अपि एकादेशः लोपे प्रयोजयति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {118।197} चौडिः बालाकिः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {119।197} आत्त्वनपुंसकोपसर्जनह्रस्वत्वानि अयवायावेकादेशतुग्विधिभ्यः . आत्त्वनपुंसकोपसर्जनह्रस्वत्वानि अयवायावेकादेशतुग्विधिभ्यः भवन्ति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {120।197} वेञ् वानीयम् शो शानीयम् ग्लै ग्लानीयम् म्लै म्लानीयम् ग्लाच्छत्त्रम् च्लाच्छत्रम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {121।197} आत्त्वम् च प्राप्नोति एते च विधयः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {122।197} परत्वात् एते विधयः स्युः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {123।197} आत्त्वम् भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {124।197} नपुंसकोपसर्जनह्रस्वत्वम् च प्रयोजनम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {125।197} अतिरि अत्र अतिनु अत्र अतिरिच्छत्त्रम् अतिनुच्छत्रम् आराशस्त्रि इदम् धानाशष्कुलि इदम् निष्कौशाम्बि इदम् निर्वाराणसि इदम् निष्कौशाम्बिच्छत्रम् निर्वाराणासिच्छत्रम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {126।197} नपुंसकोपसर्जनह्रस्वत्वम् च प्राप्नोति एते च विधयः .

(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {127।197} परत्वात् एते विधयः स्युः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {128।197} नपुंसकोपसर्जनह्रस्वत्वम् भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {129।197} तुक् यणेकादेशगुणवृद्ध्यौत्त्वदीर्घत्वेत्वमुमेत्त्त्वरीविधिभ्यः . यणेकादेशगुणवृद्ध्यौत्त्वदीर्घत्वेत्वमुमेत्त्त्वरीविधिभ्यः तुक् भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {130।197} यणादेशात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {131।197} अग्निचित् अत्र सोमसुत् अत्र .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {132।197} एकादेशात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {133।197} अग्निचित् इदम् सोमसुत् उदकम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {134।197} गुणात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {135।197} अग्निचिते सोमसुते .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {136।197} वृद्धेः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {137।197} प्रऋच्छकः प्रार्च्छकः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {138।197} औत्त्वात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {139।197} अग्निचिति सोमसुति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {140।197} दीर्घत्वात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {141।197} जगद्भ्याम् जनगद्भ्याम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {142।197} ईत्वात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {143।197} जगत्यति जनगत्यति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {144।197} मुमः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {145।197} अग्निचिन्मन्यः सोमसुन्मन्यः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {146।197} एत्वात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {147।197} जगद्भ्यः जनगद्भ्यः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {148।197} रीविधेः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {149।197} सुकृत्यति पापक्र्ट्यति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {150।197} अनङानङ्भ्याम् च इति वक्तव्यम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {151।197} सुकृत् सुकृत्द्दुष्क्र्टौ .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {152।197} तुक् च प्राप्नोति एते च विधयः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {153।197} परत्वात् एते विधयः स्युः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {154।197} तुक् भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {155।197} इयङादेशः गुणात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {156।197} इयङादेशः गुणात् भवति अन्तरङ्गतः प्रयोजनम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {157।197} धियति रियति .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {158।197} इयङादेशः च प्राप्नोति गुणः च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {159।197} परत्वात् गुणः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {160।197} इयङादेशः भवति अन्तरण्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {161।197} उवङादेशः च इति वक्तव्यम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {162।197} प्रादुद्रुवत् प्रासुस्रुवत् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {163।197} श्वेः सम्प्रसारणपूर्वत्वम् यणादेशात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {164।197} श्वेः सम्प्रसारणपूर्वत्वम् यणादेशात् भवति अन्तरण्गतः प्रयोजनम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {165।197} शुशुवतुः शुशुवुः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {166।197} पूर्वत्वम् च प्राप्नोति यणादेशः च .

(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {167।197} परत्वात् यणादेशः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {168।197} पूर्वत्वम् भवति अन्तरण्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {169।197} ह्वः आकारलोपात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {170।197} ह्वः आकारलोपात् पूर्वत्वम् भवति अन्तरङ्गतः प्रयोजनम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {171।197} जुहुवतुः जुहुवुः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {172।197} पूर्वत्वम् च प्राप्नोति आकारलोपः च परत्वात् आकारलोपः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {173।197} पूर्वत्वम् भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {174।197} स्वरः लोपात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {175।197} स्वरः लोपात् भवति अन्तरङ्गतः प्रयोजनम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {176।197} औपगवी सौदामनी .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {177।197} स्वरः च प्राप्नोति लोपः च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {178।197} परत्वात् लोपः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {179।197} स्वरः भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {180।197} प्रत्ययविधिः एकादेशात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {181।197} प्रत्ययविधिः एकादेशात् भवति अन्तरङ्गतः प्रयोजनम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {182।197} अग्निः इन्द्रः वायुः उदकम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {183।197} प्रत्ययविधिः च प्राप्नोति एकादेशः च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {184।197} परत्वात् एकादेशः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {185।197} । प्रत्ययविधिः भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {186।197} यणादेशात् च इति वक्तव्यम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {187।197} अग्निः अत्र वायुः अत्र .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {188।197} लादेशः वर्णविधेः . लादेशः वर्णविधेः भवति अन्तरङ्गतः प्रयोजनम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {189।197} पचतु अत्र पठ्तु अत्र .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {190।197} लादेशः च प्राप्नोति यणादेशः च .परत्वात् यणादेशः स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {191।197} लादेशः भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {192।197} तत्पुरुषान्तोदात्तत्वम् पूर्वपदप्रकृतिस्वरात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {193।197} तत्पुरुषान्तोदात्तत्वम् पूर्वपदप्रकृतिस्वरात् भवति अन्तरङ्गतः प्रयोजनम् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {194।197} पूर्वशालाप्रियः अपरशालाप्रियः टत्पुरुषान्तोदात्तत्वम् च प्राप्नोति पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वम् च .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {195।197} परत्वात् पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वम् स्यात् .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {196।197} तत्पुरुषान्तोदात्तत्वम् भवति अन्तरङ्गतः .
(प्_1,4.2.2) क_इ,306.11-309.23 रो_इइ,325-335 {197।197} एतानि अस्याः परिभाषायाः प्रयोजनानि यदर्थम् एषा परिभाषा कर्तव्या .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {1।60} यदि सन्ति प्रयोजनानि इति एषा परिभाषा क्रियते ननु च इयम् अपि कर्तव्या असिद्धम् बहिरङ्गलक्षणम् अन्तरङ्गलक्षणे इति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {2।60} किम् प्रयोजनम् .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {3।60} पचावेदम् पचामेदम् .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {4।60} असिद्धत्वात् बहिरङ्गलक्षणस्य गुणस्य अन्तरण्गलक्षणम् ऐत्वम् मा भूत् इति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {5।60} उभे तर्हि कर्तव्ये .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {6।60} न इति आह .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {7।60} अनया एव सिद्धम् .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {8।60} इह अपि स्योनः स्योना इति असिद्धत्वात् बहिरङ्गलक्षणस्य गुणस्य अन्तरङ्गलक्षणः यणादेशो भविष्यति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {9।60} यदि असिद्धम् बहिरङ्गलक्षणम् अन्तरङ्गलक्षणे इति उच्यते अक्षद्यूः हिरण्यद्यूः असिद्धत्वात् असिद्धत्वात् बहिरङ्गलक्षणस्य ऊठः अन्तरङ्गलक्षणः यणादेशः न प्राप्नोति .

(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {10।60} न एषः दोषः .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {11।60} असिद्धम् बहिरङ्गलक्षणम् अन्तरङ्गलक्षणे इति उक्त्वा ततः वक्ष्यामि न अजानन्तर्ये बहिष्ट्वप्रकॢप्तिः इति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {12।60} सा तर्हि एषा परिभाषा कर्तव्या .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {13।60} न कर्तव्या .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {14।60} आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति भवति एषा परिभाषा इति यत् अयम् षत्वतुकोः असिद्धः इति आह .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {15।60} इयम् तर्हि परिभाषा कर्तव्या असिद्धम् बहिरङ्गलक्षणमन्तरङ्गलक्षणे इति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {16।60} एषा च न कर्तव्या .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {17।60} आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति भवति एषा परिभाषा इति यत् अयम् वाहः ऊठ् इति ऊठम् शास्ति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {18।60} तस्य दोषः पूर्वपदोत्तरपदयोः वृद्धिस्वरौ एकादेशात् .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {19।60} तस्य एतस्य लक्षणस्य दोषः पूर्वपदोत्तरपदयोः वृद्धिस्वरौ एकादेशात् अन्तरङ्गतः अभिनिर्वृत्तात् न प्राप्नुतः .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {20।60} पूर्वैषुकामशमः अपरैषुकामशमः गुडोदकम् तिलोदकम् .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {21।60} उदके अकेवले इति पूर्वोत्तरपदयोः व्यपवर्गाभावात् न स्यात् .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {22।60} न एषः दोषः .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {23।60} आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति पूर्वोत्तरपदयोः तावत् कार्यम् भवति न एकादेशः इति यत् अयम् न इन्द्रस्य परस्य इति प्रतिषेधम् शास्ति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {24।60} कथम् कृत्वा ज्ञापकम् .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {25।60} इन्द्रे द्वौ अचौ .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {26।60} तत्र एकः यस्य ईति च इति लोपेन ह्रियते अपरः एकादेशेन .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {27।60} ततः अनच्कः इन्द्रः सम्पन्नः .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {28।60} तत्र कः प्रसङ्गः वृद्धेः .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {29।60} पश्यति तु आचार्यः पूर्वपदोत्तरपद्योः तावत्कार्यम् भवति न एकादेशः इति ततः न इन्द्रस्य परस्य इति प्रतिषेधम् शास्ति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {30।60} यणादेशात् इयुवौ . यणादेशात् इयुवौ अन्तरङ्गतः अभिनिर्वृत्तात् न प्राप्नुतः .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {31।60} वैयाकरणः सौवश्वः इति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {32।60} लक्षणम् हि भवति य्वोः वृद्धिप्रसङ्गे इयुवौ भवतः इति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {33।60} न एषः दोषः .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {34।60} अनवकाशौ इयुवौ .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {35।60} अचि इति उच्यते .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {36।60} किम् पुनः कारणम् अचि ति उच्यते .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {37।60} इह मा भूताम् .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {38।60} ऐतिकायनः औपगवः इति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {39।60} स्ताम् अत्र इयुवौ लोपः व्योः वलि इति लोपः भविष्यति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {40।60} यत्र तर्हि लोपः न अस्ति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {41।60} प्रैयमेधः प्रैयम्गवः इति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {42।60} उसि पररूपात् च .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {43।60} उसि पररूपात् च अन्तरङ्गतः अभिनिर्वृत्तात् इयादेशः न प्राप्नोति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {44।60} पचेयुः यजेयुः .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {45।60} न एषः दोषः .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {46।60} न एवम् विज्ञायते या इति एतस्य इय् भवति इति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {47।60} कथम् तर्हि .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {48।60} यास् इति एतस्य इय् भवति इति .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {49।60} लुक् लोपयणयवायावेकादेशेभ्यः .

(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {50।60} लोपयणयवायावेकादेशेभ्यः लुक् बलीयान् इति वक्तव्यम् .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {51।60} लोपात् .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {52।60} गोमान् प्रियः अस्य गोमत्प्रियः यवमत्प्रियः .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {53।60} गोमान् इव आचरति गोमत्यते यवमत्यते .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {54।60} यणादेशात् .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {55।60} ग्रामण्यः कुलम् ग्रामणिकुलम् सेनान्यः कुलम् सेनानिकुलम् .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {56।60} अयवायावेकादेशेभ्यः .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {57।60} गवे हितम् गोहितम् रायः कुलम् रैकुलम् नावः कुलम् नौकुलम् वृकाद्भयम् वृकभयम् .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {58।60} लुक् च प्राप्नोति एते च विधयः .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {59।60} परत्वात् एते विधयः स्युः .
(प्_1,4.2.3) क_इ,309.23-311.11 रो_इइ,335-339 {60।60} लुक् बलीयान् इति वक्तव्यम् लुक् यथा स्यात् .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {1।104} यू इति किमर्थम् .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {2।104} खट्वा माला .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {3।104} किम् च स्यात् .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {4।104} खट्वाबन्धुः मालाबन्धुः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {5।104} नदी बन्धुनि इति एषः स्वरः प्रसज्येत .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {6।104} इह च बहुखट्वकः इति नद्यृतः च इति नित्यः कप् प्रसज्येत .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {7।104} न एषः दोषः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {8।104} आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न आपः नदीसञ्ज्ञा भवति इति यत् अयम् ङेः आम् नद्याम्नीभ्यः इति पृथक् आब्ग्रहणम् करोति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {9।104} इह तर्हि मात्रे मातुः इति आट् नद्याः इति आट् प्रसज्येत .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {10।104} किम् पुनः इदम् दीर्घयोः ग्रहणम् आहोस्विद् ह्रस्वयोः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {11।104} किम् चातः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {12।104} यदि दीर्घयोः ग्रहणम् यू इति निर्देशः न उपपद्यते .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {13।104} दीर्घात् हि पूर्वसवर्णः प्रतिषिध्यते .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {14।104} उत्तरत्र च विशेषणम् न प्रकल्पेत यू ह्रस्वौ इति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {15।104} यदि यू न ह्रस्वौ .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {16।104} अथ ह्रस्वौ न यू .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {17।104} यू ह्रस्वौ चेति विप्रतिषिद्धम् .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {18।104} अथ ह्रस्वयोः हे शकटे अत्र अपि प्रसज्येत .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {19।104} न एषः दोषः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {20।104} अवश्यम् अत्र विभाषा नदीसञ्ज्ञा एषितव्या .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {21।104} उभयम् हि इष्यते : हे शकटि हे शकटे इति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {22।104} इह तर्हि शकटिबन्धुः इति नदी बन्धुनि इति एषः स्वरः प्रसज्येत .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {23।104} इह च बहुशकटिः इति नद्यृतः चेति नित्यः कप् प्रसज्येत .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {24।104} न एषः दोषः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {25।104} ङिति ह्रस्वः च इति अयम् नियमार्थः भविष्यति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {26।104} ङिति एव यू ह्रस्वौ नदीसञ्ज्ञौ भवतः न न्यत्र इति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {27।104} कैमर्थक्यात् नियमः भवति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {28।104} विधेयम् न अस्ति इति कृत्वा .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {29।104} इह च अस्ति विधेयम् .

(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {30।104} किम् .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {31।104} नित्या नदीसञ्ज्ञा प्राप्ता सा विभाषा विधेया .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {32।104} तत्र अपूर्वः विधिः अस्तु नियमः अस्तु इति अपूर्वः एव विधिः भविष्यति न नियमः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {33।104} अथ अयम् नित्यः योगः स्यात् प्रकल्पेत नियमः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {34।104} बाढम् प्रकल्पेत .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {35।104} नित्यः तर्थि भविष्यति । तत् कथम् .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {36।104} योगविभागः करिष्यते .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {37।104} इदम् अस्ति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {38।104} यू स्त्र्याख्यौ नदी न इयङुवङ्स्थानौ अस्त्री वामि .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {39।104} ततः ङिति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {40।104} ङिति च इयङुवङ्स्थानौ यू वा अस्त्री नदीसञ्ज्ञौ न भवतः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {41।104} ततः ह्रस्वौ .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {42।104} ह्रस्वौ च यू स्त्र्याख्यौ ङिति नदीसञ्ज्ञौ भवतः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {43।104} इयङुवङ्स्थानौ वा न इति च निवृत्तम् .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {44।104} यदि एवम् शकटये अत्र गुणः न प्राप्नोति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {45।104} द्वितीयः योगविभागः करिष्यते .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {46।104} शेषग्रहणम् न करिष्यते .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {47।104} कथम् .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {48।104} इदम् अस्ति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {49।104} यू स्त्र्याख्यौ नदी न इयङुवङ्स्थानौ अस्त्री वामि .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {50।104} ततः ङिति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {51।104} ङिति च इयङुवङ्स्थानौ यू वा अस्त्री नदीसञ्ज्ञौ न भवतः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {52।104} ततः ह्रस्वौ .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {53।104} ह्रस्वौ च यू स्त्र्याख्यौ ङिति नदीसञ्ज्ञौ भवतः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {54।104} ततः ह्रस्वौ .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {55।104} ह्रस्वौ च यू स्त्र्याख्यौ ङिति नदीसञ्ज्ञौ भवतः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {56।104} इयङुवङ्स्थानौ वा न इति च निवृत्तम् .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {57।104} ततः घि .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {58।104} घिसञ्ज्ञौ च भवतः स्त्र्याख्यौ यू ह्रस्वौ ङिति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {59।104} ततः असखि .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {60।104} सखिवर्जितौ च यू ह्रस्वौ घिसञ्ज्ञौ भवतः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {61।104} स्त्र्याख्यौ ङिति इति च निवृत्तम् .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {62।104} यदि तर्हि शेषग्रहणम् न क्रियते न अर्थः एकेन अपि योगविभागेन .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {63।104} अविशेषेण नदीसञ्ज्ञा उत्सर्गः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {64।104} तस्याः ह्रस्वयोः घिसञ्ज्ञा बाधिका .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {65।104} तस्याम् नित्यायाम् प्राप्तायाम् ङिति विभाषा आरभ्यते .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {66।104} अथ वा पुनः अस्तु दीर्घयोः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {67।104} ननु च उक्तम् निर्देशः न उपपद्यते .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {68।104} दीर्घात् हि पूर्वसवर्णः प्रतिषिध्यते .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {69।104} वा छन्दसि इति एवम् भविष्यति .

(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {70।104} छन्दसि इति उच्यते न च इदम् छन्दः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {71।104} छन्दोवत् सूत्राणि भवन्ति इति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {72।104} यत् अपि उच्यते उत्तरत्र विशेषेणम् न प्रकल्पेत यू ह्रस्वौ इति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {73।104} यदि यू न ह्रस्वौ अथ ह्रस्वौ न यू .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {74।104} यू ह्रस्वौ इति विप्रतिषिद्धम् इति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {75।104} न एतत् विप्रतिषिद्धम् .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {76।104} आह अयम् यू ह्रस्वौ इति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {77।104} यदि यू न ह्रस्वौ .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {78।104} अथ ह्रस्वौ न यू .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {79।104} ते एवम् विज्ञास्यामः य्वोः यौ ह्रस्वौ इति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {80।104} कौ च य्वोः ह्रस्वौ .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {81।104} सवर्णौ .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {82।104} अथ स्त्र्याख्यौ इति कः अयम् शब्दः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {83।104} स्त्रियम् आचक्षाते स्त्र्याख्यौ .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {84।104} यदि एवम् स्त्र्याख्यायौ इति प्राप्नोति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {85।104} अनुपसर्गे हि कः विधीयते .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {86।104} न तर्हि इदानीम् इदम् भवति यस्मिन् दश सहस्राणि पुत्रे जाते गवाम् ददौ .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {87।104} ब्राह्मणेभ्यः प्रियाख्येभ्यः सः अयम् उञ्छेन जीवति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {88।104} छन्दोवत् कवयः कुर्वन्ति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {89।104} न हि एषा इष्टिः .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {90।104} एवम् तर्हि कर्मसाधनः भविष्यति : स्त्रियाम् आख्यायेते स्त्र्याख्यौ .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {91।104} यदि कर्मसाधनः कृत्स्त्रियाः धातुस्त्रियाः च न सिध्यति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {92।104} तन्त्र्यै लक्ष्म्यै श्रियै भ्रुवै .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {93।104} एवम् तर्हि बहुव्रीहिः भविष्यति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {94।104} स्त्रियाम् आख्या अनयोः स्त्र्याख्यौ .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {95।104} एवम् अपि कृत्स्त्रियाः धातुस्त्रियाः च न सिध्यति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {96।104} तन्त्र्यै लक्ष्म्यै श्रियै भ्रुवै .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {97।104} एवम् तर्हि विच् भविष्यति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {98।104} अथ वा पुनः अस्तु कः एव .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {99।104} स्त्रियम् आचक्षाते स्त्र्याख्यौ इति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {100।104} ननु च उक्तम् स्त्र्याख्यायौ इति प्राप्नोति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {101।104} अनुपसर्गे हि कः विधीयते .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {102।104} मूलविभुजादिपाठात् कः भविष्यति .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {103।104} एवम् च कृत्वा सः अपि अदोषः भवति यत् उक्तम् यस्मिन् दश सहस्राणि पुत्रे जाते गवाम् ददौ .
(प्_1,4.3.1) क_इ,312.2-313.23 रो_इइ,340-344 {104।104} ब्राह्मणेभ्यः प्रियाख्येभ्यः सः अयम् उञ्छेन जीवति .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {1।58} अथ आख्याग्रहणम् किमर्थम् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {2।58} नदीसञ्ज्ञायाम् आख्याग्रहणम् स्त्रीविषयार्थम् . नदीसञ्ज्ञायाम् आख्याग्रहणम् स्त्रीविषयार्थम् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {3।58} स्त्रीविषयौ एव यौ नित्यम् तयोः एव नदीसञ्ज्ञा यथा स्यात् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {4।58} इह मा भूत् ग्रामण्ये सेनान्ये स्त्रियै इति .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {5।58} प्रथमलिङ्गग्रहणम् च .

(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {6।58} प्रथमलिङ्गग्रहणम् च कर्तव्यम् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {7।58} प्रथमलिङ्गे यौ स्त्र्याखौ इति वक्तव्यम् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {8।58} किम् प्रयोजनम् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {9।58} प्रयोजनम् क्विब्लुप्समासाः . कुमार्यै ब्राह्मणाय .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {10।58} लुप् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {11।58} खरकुट्यै ब्राह्मणाय .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {12।58} अतितन्त्र्यै ब्राह्मणाय अतिलक्ष्म्यै ब्राह्मणाय .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {13।58} तत् तर्हि वक्तव्यम् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {14।58} न वक्तव्यम् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {15।58} अवयवस्त्रीविषयत्वात् सिद्धम् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {16।58} अवयवः अत्र स्त्रीविषयः तदाश्रया नदीसञ्ज्ञा भविष्यति .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {17।58} अवयवस्त्रीविषयत्वात् सिद्धम् इति चेत् इयङुवङ्स्थानप्रतिषेधे यण्स्थानप्रतिषेधप्रसङ्गः अवयवस्य इयङुवङ्स्थानत्वात् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {18।58} अवयवस्त्रीविषयत्वात् सिद्धम् इति चेत् इयङुवङ्स्थानप्रतिषेधे यण्स्थानयोः अपि य्वोः प्रतिषेधः प्रसज्येत .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {19।58} आध्यै प्रध्यै ब्राह्मण्यै .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {20।58} किम् कारणम् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {21।58} अवयवस्य इयङुवङ्स्थानत्वात् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {22।58} अवयवः अत्र इयङुवङ्स्थानः .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {23।58} सिद्धम् त्वङ्गरूपग्रहणात् यस्य अङ्गस्य इयुवौ तत्प्रतिषेधात् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {24।58} सिद्धम् एतत् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {25।58} कथम् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {26।58} अङ्गरूपम् गृह्यते .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {27।58} यस्य अङ्गस्य इयुवौ भवतः तस्य इदम् ग्रहणम् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {28।58} न च एतस्य अङ्गस्य इयुवौ भवतः .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {29।58} ह्रस्वेयुव्स्थानप्रवृत्तौ च स्त्रीवचने .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {30।58} ह्रस्वौ च इयुव्स्थानौ च प्रवृत्तौ च प्राक् च प्रवृत्तेः स्त्रीवचनौ एव नदीसञ्ज्ञौ भवतः इति वक्तव्यम् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {31।58} शकट्यै अतिशकट्यै ब्रामणाण्यै .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {32।58} क्व मा भूत् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {33।58} शकटये अतिशकटये ब्राह्मणाय .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {34।58} धेन्वै अतिधेन्वै ब्राह्मण्यै .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {35।58} क्व मा भूत् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {36।58} धेनवे अतिधेनवे ब्राह्मणाय .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {37।58} श्रियै अतिश्रियै ब्राह्मण्यै .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {38।58} क्व मा भूत् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {39।58} श्रिये अतिश्रिये ब्राह्मणाय .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {40।58} भ्रुवै अतिभ्रुवै ब्राह्मण्यै .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {41।58} क्व मा भूत् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {42।58} भ्रुवे अतिभ्रुवे ब्राह्मणाय .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {43।58} अपरः आह : ह्रस्वौ च इयुव्स्थानौ च प्रवृत्तौ अपि स्त्रीवचनौ एव नदीसञ्ज्ञौ भवतः इति वक्तव्यम् : शकट्यै , अतिशकट्यै ब्रामणाण्यै .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {44।58} क्व मा भूत् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {45।58} शकटये अतिशकटये ब्राह्मणाय .

(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {46।58} धेन्वै अतिधेन्वै ब्राह्मण्यै .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {47।58} क्व मा भूत् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {48।58} धेनवे अतिधेनवे ब्राह्मणाय .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {49।58} श्रियै अतिश्रियै ब्राह्मण्यै .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {50।58} क्व मा भूत् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {51।58} श्रिये अतिश्रिये ब्राह्मणाय .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {52।58} भ्रुवै अतिभ्रुवै ब्राह्मण्यै .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {53।58} क्व मा भूत् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {54।58} भ्रुवे अतिभ्रुवे ब्राह्मणाय .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {55।58} किमर्थम् पुनः इदम् उच्यते .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {56।58} प्रथमलिङ्गग्रहणम् चोदितम् .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {57।58} तत् द्वेष्यम् विजानीयात् : सर्वम् एतत् विकल्पते इति .
(प्_1,4.3.2) क_इ,313.23-315.3 रो_इइ,345-349 {58।58} तत् आचार्यः सुहृत् भूत्वा अन्वाचष्टे ह्रस्वौ च इयुव्स्थानौ च प्रवृत्तौ च प्राक् च प्रवृत्तेः स्त्रीवचनौ एव इति .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {1।37} योगविभागः कर्तव्यः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {2।37} षष्थीयुक्तः छन्दसि .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {3।37} षष्थीयुक्तः पतिशब्दः छन्दसि घिसञ्ज्ञः भवति .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {4।37} ततः वा .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {5।37} वा छन्दसि सर्वे विधयो भवति .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {6।37} सुपाम् व्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {7।37} तिङाम् व्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {8।37} वर्णव्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {9।37} लिङ्गव्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {10।37} कालव्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {11।37} पुरुषव्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {12।37} आत्मनेपदव्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {13।37} परस्मैपदव्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {14।37} सुपाम् व्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {15।37} युक्त मात असीत् धुरि दक्षिणायाः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {16।37} दक्षिणायाम् इति प्राप्ते .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {17।37} तिङाम् व्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {18।37} चषलम् ये अश्वयूपय तक्षति .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {19।37} तक्षन्ति इति प्राप्ते .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {20।37} वर्णव्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {21।37} त्रिष्टुभौजः शुभितम् उग्रवीरम् .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {22।37} सुहितमिति प्राप्ते .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {23।37} लिङ्गव्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {24।37} मधोः गृह्णाति मधोः तृप्ताः इव आसते .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {25।37} मधुनः इति प्राप्ते .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {26।37} कालव्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {27।37} श्वः अग्नीन् आधास्यमानेन श्वः सोमेन यक्षमाणेन .

(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {28।37} श्वः आधाता श्वः यष्टा इति प्राप्ते .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {29।37} पुरुषव्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {30।37} अधा सः वीरैः दशभिः वियूयाः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {31।37} वियूयात् इति प्राप्ते .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {32।37} आत्मनेपदव्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {33।37} ब्रह्मचारिणम् इच्छते .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {34।37} इच्छति इति प्राप्ते .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {35।37} परस्मैपदव्यत्ययः .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {36।37} प्रतीपम् अन्यः ऊर्मिः युध्यति । अन्वीपम् अन्यः ऊर्मिः युध्यति .
(प्_1,4.9) क_इ,315.5-15 रो_इइ,349-350 {37।37} युध्यते इति प्राप्ते .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {1।61} यस्मात् इति व्यपदेशाय .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {2।61} अथ प्रत्ययग्रहणम् किमर्थम् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {3।61} यस्मात् विधिः तदादि प्रत्यये अङ्गम् इति इयति उच्यमाने स्त्री इयती स्त्रीयति इति अत्र अपि प्रसज्येत .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {4।61} प्रत्ययग्रहणे पुनः क्रियमाणे न दोषः भवति .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {5।61} अथ विधिग्रहणम् किमर्थम् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {6।61} यस्मात् प्रत्ययः तदादि प्रत्यये अङ्गम् इति इयति उच्यमाने दधि अधुना मधु अधुना अत्रापि प्रसज्येत .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {7।61} विधिग्रहणेण पुनः क्रियमाणे न दोषः भवति .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {8।61} तत् एतत् प्रत्ययग्रहणेन विधिग्रहणेन च समुदितेन क्रियते सन्नियोगः .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {9।61} यस्मात् यः प्रत्ययः विधीयते तदादि तस्मिन् अङ्गसञ्ज्ञम् भवति इति .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {10।61} अथ तदादिग्रहणम् किमर्थम् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {11।61} अङ्गसञ्ज्ञायाम् तदादिवचनम् स्यादिनुमर्थम् . अङ्गसञ्ज्ञायाम् तदादिग्रहणम् क्रियते स्याद्यर्थम् नुमर्थम् च .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {12।61} स्याद्यर्थम् तावत् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {13।61} करिष्यावः करिष्यामः .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {14।61} नुमर्थम् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {15।61} कुण्डानि वनानि .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {16।61} मित्सुटोः उपसम्ख्यानम् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {17।61} मित्वतः सुड्वतः च पसम्ख्यानम् कर्तव्यम् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {18।61} मित्वतः .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {19।61} भिनत्ति छिनत्ति अभिनत् अच्छिनत् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {20।61} सुड्वतः .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {21।61} सञ्चरकस्तु सञ्चस्करुः .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {22।61} किम् पुनः कारणम् न सिध्यति .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {23।61} सुटः बहिरङ्गत्वात् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {24।61} बहिरङ्गः सुट् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {25।61} अन्तरङ्गः गुणः .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {26।61} असिद्धम् बहिरङ्गम् अन्तरङ्गे .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {27।61} वक्ष्यति एतत् संयोगादेः गुणविधाने संयोगोपधग्रहणम् कृञर्थम् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {28।61} यदि संयोगोपधग्रहणम् क्रियते न अर्थः संयोगादिग्रहणेन .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {29।61} इह अपि सस्वरतुः सस्वरुः इति संयोगोपधस्य इति एव सिद्धम् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {30।61} भवेत् एवमर्थेन न अर्थः .

(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {31।61} इदम् तु न सिध्यति सञ्चकरतुः सञ्चस्करुः .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {32।61} किम् पुनः कारणम् न सिध्यति .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {33।61} इह तस्य वा ग्रहणम् भवति तदादेः वा न चेदम् तत् न अपि तदादि .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {34।61} सिद्धम् तु तदाद्यादिवचनात् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {35।61} सिद्धम् एतत् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {36।61} कथम् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {37।61} तदाद्यादि अङ्गसञ्ज्ञम् भवति इति वक्तव्यम् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {38।61} किम् इदम् तदाद्यादि इति .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {39।61} तस्य आदिः तदादिः , तदादिः आदिः यस्य तदिदम् तदाद्यादि इति .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {40।61} सः तर्हि तथा निर्देशः कर्तव्यः .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {41।61} न कर्तव्यः .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {42।61} उत्तरपदलोपः अत्र द्रष्टव्यः .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {43।61} तत् यथा : उष्ट्रमुखम् इव मुखम् अस्य उष्ट्रमुखः , खरमुखः , एवम् तदाद्यादि तदादि इति .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {44।61} तदेकदेशविज्ञानात् वा सिद्धम् . तदेकदेशविज्ञानात् वा सिद्धम् एतत् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {45।61} तदेकदेशभूतम् तद्ग्रहणेन गृह्यते. तद् यथा .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {46।61} गङ्गा यमुना देवदत्ता इति .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {47।61} अनेका नदी गङ्गाम् यमुनाम् च प्रविष्टा गङ्गायमुनाग्रहणेन गृह्यते .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {48।61} तथा देवदत्तास्थः गर्भः देवदत्ताग्रहणेन गृह्यते .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {49।61} विषमः उपन्यासः .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {50।61} इह के चित् शब्दाः अक्तपरिमाणानाम् अर्थानाम् वाचकाः भवन्ति ये एते सङ्ख्याशब्दाः परिमाणशब्दाः च .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {51।61} पञ्च सप्त इति : एकेन अपि अपाये न भवन्ति .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {52।61} द्रोणः खारी आढकम् इति : नैवा अधिके भवन्ति न च न्यूने .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {53।61} के चित् यावत् एव तत् भवति तावत् एव आहुः ये एते जातिशब्दाः गुणशब्दाः च .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {54।61} तैलम् घृतम् इति : खार्याम् अपि भवन्ति द्रोणे अपि .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {55।61} शुक्लः नीलः कृष्णः इति : हिमवति अपि भवति वटकणिकामात्रे अपि द्रव्ये .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {56।61} अङ्गसञ्ज्ञा च अपि अक्तपरिमाणानाम् क्रियते .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {57।61} सा केन अधिकस्य स्यात् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {58।61} एवम् तर्हि आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति तदेकदेशभूतम् तद्ग्रहणेन गृह्यते इति यत् अयम् न इदमदसोः अकोः इति सककारयोः प्रतिषेधम् शास्ति .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {59।61} कथम् कृत्वा ज्ञापकम् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {60।61} इदमदसोः कार्यम् उच्यमानम् कः प्रसङ्गो यत् सककारयोः स्यात् .
(प्_1,4.13.1) क_इ,315.17-317.4 रो_इइ,351-356 {61।61} पश्यति तु आचार्यः तदेकदेशभूतम् तद्ग्रहणेन गृह्यते इति ततः सककारयोः प्रतिषेधम् शास्ति .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {1।45} अथ द्वितीयम् प्रत्ययग्रहणम् किमर्थम् .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {2।45} प्रत्ययग्रहणम् पदादौ अप्रसङ्गार्थम् .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {3।45} प्रत्ययग्रहणम् क्रियते पदादौ अङ्गसञ्ज्ञा मा भूत् इति .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {4।45} किम् च स्यात् .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {5।45} स्त्र्यर्थम् , श्र्यर्थम् , भ्वर्थम् : अङ्गस्य इति इयङुवङौ स्याताम् .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {6।45} परिमाणार्थम् च .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {7।45} परिमाणार्थम् च द्वितीयम् प्रत्ययग्रहणम् क्रियते .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {8।45} यस्मात् प्रत्ययविधिः तदादि अङ्गम् इति इयति उच्यमाने दाशतयस्य अपि अङ्गसञ्ज्ञा प्रसज्येत .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {9।45} तत् तर्हि कर्तव्यम् .

(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {10।45} न कर्तव्यम् .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {11।45} केन इदानीम् अङ्गकार्यम् भविष्यति .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {12।45} प्रत्यये इति प्रकृत्य अङ्गकार्यम् अध्येष्ये .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {13।45} प्रत्यये इति प्रकृत्य अङ्गकार्यम् अधीषे प्राकरोत् उपैहिष्ट उपसर्गात् पूर्वौ अडाटौ प्राप्नुतः .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {14।45} सिद्धम् तु प्रत्ययग्रहणे यस्मात् सः तदादितदन्तविज्ञानात् .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {15।45} सिद्धम् एतत् .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {16।45} कथम् .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {17।45} प्रत्ययग्रहणे यस्मात् सः प्रत्ययः विहितः तदादेः तदन्तस्य च ग्रहणम् भवति इति एषा परिभाषा कर्तव्या .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {18।45} कः पुनः अत्र विशेषः एषा परिभाषा क्रियेत प्रत्ययग्रहणम् वा .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {19।45} अवश्यम् एषा परिभाषा कर्तव्या .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {20।45} बहूनि एतस्याः परिभाषायाः प्रयोजनानि .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {21।45} प्रयोजनम् धातुप्रातिपदिकप्रत्ययसमासतद्धितविधिस्वराः .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {22।45} धातु .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {23।45} देवदत्तः चिकीर्षति .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {24।45} सङ्घातस्य धातुसञ्ज्ञा प्राप्नोति .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {25।45} प्रातिपदिक .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {26।45} देवदत्त्ः गार्ग्यः .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {27।45} सङ्घातस्य प्रातिपदिकसञ्ज्ञा प्राप्नोति .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {28।45} प्रत्यय .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {29।45} महान्तम् पुत्रम् इच्छति .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {30।45} सम्घातात् प्रत्ययोत्पत्तिः प्राप्नोति .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {31।45} समास .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {32।45} ऋद्धस्य राज्ञः पुरुषः .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {33।45} सम्घातस्य समाससञ्ज्ञा प्राप्नोति .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {34।45} तद्धितविधि .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {35।45} देवदत्तः गार्ग्यायणः .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {36।45} सम्घातात् तद्धितोत्पत्तिः प्राप्नोति .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {37।45} स्वर .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {38।45} देवदत्तः गार्ग्यः .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {39।45} सम्घात्स्य ञ्नित्यादिः नित्यम् इति आद्युदात्तत्वम् प्राप्नोति .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {40।45} प्रत्ययग्रहणे यस्मात् स तदादेः तदन्तस्य ग्रहणम् भवति इति न दोषः भवति .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {41।45} सा तर्हि एषा परिभाषा कर्तव्या .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {42।45} न कर्तव्या .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {43।45} एवम् वक्ष्यामि : यस्मात् प्रत्ययविधिः तदादि प्रत्यये गृह्यमाणे गृह्यते .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {44।45} ततः अङ्गम् .
(प्_1,4.13.2) क_इ,317.5-318.4 रो_इइ,356-359 {45।45} अङ्गसञ्ज्ञम् च भवति यस्मा त्प्रत्ययविधिः तदादि प्रत्यये .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {1।19} यदि प्रत्ययग्रहणे यस्मात् सः तदादेः ग्रहणम् भवति इति उच्यते अवतपेनकुलस्थितम् ते एतत् उदकेविशीर्णम् ते एतत् सगतिकेन सनकुलेन च समासः न प्राप्नोति .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {2।19} एवम् तर्हि प्रत्ययग्रहणे यस्मात् सः तदादेः ग्रहणम् भवति इति उक्त्वा ततः वक्ष्यामि : कृद्ग्रहणे गतिकारकपूर्वस्य अपि .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {3।19} कृद्ग्रहणे गतिकारकपूर्वस्य अपि ग्रहणम् भवति ति एषा परिभाषा कर्तव्या .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {4।19} कानि एतस्याः परिभाषायाः प्रयोजनानि .

(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {5।19} प्रयोजनम् समासतद्धितविधिस्वराः .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {6।19} समास .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {7।19} अवतपेनकुलस्थितम् ते एतत् उदकेविशीर्णम् ते एतत् सगतिकेन सनकुलेन च समासः सिद्धः भवति .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {8।19} समास .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {9।19} तद्धितविधि .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {10।19} साङ्कूटिनम् व्यावक्रोशी .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {11।19} सम्घातात् तद्धितोपत्तिः सिद्धा भवति .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {12।19} तद्धितविधि .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {13।19} स्वर .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {14।19} दूरात् आगतः दूरादागतः इति .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {15।19} अन्तः थाथघञ्क्ताजबित्रकाणाम् इति एषः स्वरः सिद्धः भवति .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {16।19} कृद्ग्रहणे गतिकारकपूर्वस्य अपि ग्रहणम् भवति इति न दोषः भवति .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {17।19} सा तर्हि एषा परिभाषा कर्तव्या .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {18।19} न कर्तव्या .
(प्_1,4.13.3) क_इ,318.5-18 रो_इइ,359-360 {19।19} आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति भवति एषा परिभाष इति यत् अयम् गतिः अनन्तरः इति अनन्तरग्रहणम् करोति .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {1।21} अन्तग्रहणम् किमर्थम् न सुप्तिङ् पदम् इति एव उच्यते .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {2।21} केन इदानीम् तदन्तानाम् भविष्यति .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {3।21} तदन्तविधिना .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {4।21} अतः उत्तरम् पठति .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {5।21} पदसञ्ज्ञायाम् अन्तवचनम् अन्यत्र सञ्ज्ञाविधौ प्रत्ययग्रहणे तदन्तविधिप्रतिषेधार्थम् .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {6।21} पदसञ्ज्ञायाम् अन्तग्रहणम् क्रियते ज्ञापकार्थम् .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {7।21} किम् ज्ञाप्यम् .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {8।21} एतत् ज्ञापयति आचार्यः अन्यत्र सञ्ज्ञाविधौ प्रत्ययग्रहणे तदन्तविधिः न भवति इति .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {9।21} किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {10।21} तरप्तमौ घः .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {11।21} तरप्तमबन्तस्य घसञ्ज्ञा न भवति .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {12।21} किम् च स्यात् .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {13।21} कुमारी गौरितरा .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {14।21} घादिषु नद्याः ह्रस्वः भवति इति ह्रस्वत्वम् प्रसज्येत .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {15।21} यदि एतत् ज्ञाप्यते सनाद्यन्ताः धातवः इति अन्तग्रहणम् कर्तव्यम् .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {16।21} कृत्तद्धितसमासाः च इति अन्तग्रहणम् कर्तव्यम् .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {17।21} इदम् तृतीयम् ज्ञापकार्थम् .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {18।21} द्वे तावत् क्रियेते न्यासे एव .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {19।21} यत् अपि उच्यते कृत्तद्धितसमासाः च इति अन्तग्रहणम् कर्तव्यम् इति .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {20।21} न कर्तव्यम् .
(प्_1,4.14) क_इ,318.20-319.6 रो_इइ,361-362 {21।21} अर्थवत् इति वर्तते कृत्तद्धान्तम् च एव अर्थवत् न केवलाः कृतः तद्धिताः वा .
(प्_1,4.15) क_इ,319.8-9 रो_इइ,363 {1।5} किमर्थम् इदम् उच्यते न सुबन्तम् पदम् इति एव सिद्धम् .
(प्_1,4.15) क_इ,319.8-9 रो_इइ,363 {2।5} नियमार्थः अयमारम्भः .
(प्_1,4.15) क_इ,319.8-9 रो_इइ,363 {3।5} नान्तमेव क्ये पदसञ्ज्ञम् भवति न अन्यत् .
(प्_1,4.15) क_इ,319.8-9 रो_इइ,363 {4।5} क्व मा भूत् .

(प्_1,4.15) क_इ,319.8-9 रो_इइ,363 {5।5} वाच्यति स्रुच्यति
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {1।25} असर्वनामस्थाने इति उच्यते .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {2।25} तत्र ते राजा तक्षा असर्वनामस्थाने इति पदसञ्ज्ञायाः प्रतिषेधः प्रसज्येत .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {3।25} न अप्रतिषेधात् .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {4।25} न अयम् प्रसज्यप्रतिषेधः सर्वनामस्थाने न इति .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {5।25} किम् तर्हि .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {6।25} पर्युदासः अयम् यत् अन्यत् सर्वनामस्थानात् इति .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {7।25} सर्वनामस्थाने अव्यापारः .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {8।25} यदि केन चित्प्राप्नोति तेन भविष्यति .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {9।25} पूर्वेण च प्राप्नोति .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {10।25} अप्राप्तेः वा .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {11।25} अथ वा अनन्तरा या प्राप्तिः सा प्रतिषिध्यते .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {12।25} कुतः एतत् .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {13।25} अन्तरस्य विधिः वा भवति प्रतिषेधः वा इति .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {14।25} पूर्वा प्राप्तिः अप्रतिषिद्धा तया भविष्यति .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {15।25} ननु च इयम् प्राप्तिः पूर्वाम् प्राप्तिम् बाधते .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {16।25} न उत्सहते प्रतिषिद्धा सती बाधितुम् .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {17।25} अथ वा योगविभागः करिष्यते .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {18।25} स्वादिषु पूर्वम् पदसञ्ज्ञम् भवति .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {19।25} ततः सर्वनामस्थाने अयचिपूर्वम् पदसञ्ज्ञम् भवति .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {20।25} ततो भम् .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {21।25} भसञ्ज्ञम् च भवति यजादौ असर्वनामस्थाने इति .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {22।25} यदि तर्हि सौ अपि पदम् भवति एचः प्लुतविकारे पदान्तग्रहणम् चोदितम् इह मा भूत् भद्रम् करोषि गौः इति तस्मिन् क्रियमाणे अपि प्राप्नोति .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {23।25} वाक्यपदयोः अन्त्यस्य इति एवम् तत् .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {24।25} भुवद्वद्भ्यः धारयद्भ्यः एतयोः पदसञ्ज्ञा वक्तव्या .
(प्_1,4.17) क_इ,319.11-22 रो_इइ,363-364 {25।25} भुवद्वद्भ्यः धारयद्वद्भ्यः .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {1।18} भसञ्ज्ञायाम् उत्तरपदलोपे षषः प्रतिषेधः .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {2।18} भसञ्ज्ञायाम् उत्तरपदलोपे षषः प्रतिषेधः वक्तव्यः .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {3।18} अनुकम्पितः षडड्गुलिः षडिकः .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {4।18} सिद्धम् अचः स्थानिवत्त्वात् .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {5।18} सिद्धम् एतत् .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {6।18} कथम् .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {7।18} अचः स्थानिवद्भावात् भसञ्ज्ञा न भविष्यति .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {8।18} इह अपि तर्हि प्राप्नोति .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {9।18} वागाशीर्दत्तः वाचिकः इति .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {10।18} वक्ष्यति एतत् : सिद्धम् एकाक्षरपूर्वपदानाम् उत्तरपदलोपवचनात् इति .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {11।18} इह अपि तर्हि प्राप्नोति षडड्गुलिः षडिकः इति .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {12।18} वक्ष्यति एतत् : षषः ठाजादिवचनात् सिद्धम् इति .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {13।18} नभोङ्गिरोमनुषाम् वति उपसम्ख्यानम् .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {14।18} नभोङ्गिरोमनुषाम् वति उपसम्ख्यानम् कर्तव्यम् .

(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {15।18} नभस्वत् अङ्गिरस्वत् मनुष्वत् .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {16।18} वृषण् वस्वश्वयोः .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {17।18} वृषण् इति एतस्य वस्वशयोः भसञ्ज्ञा वक्तव्या .
(प्_1,4.18) क_इ,320.2-14 रो_इइ,365-366 {18।18} वृषण्वसुः वृषणश्वस्य यत् शिरः वृषणश्वस्य मेने .
(प्_1,4.19) क_इ,320.16-21 रो_इइ,366-367 {1।9} अर्थग्रहणम् किमर्थम् न तसौ मतौ इति एव उच्येत .
(प्_1,4.19) क_इ,320.16-21 रो_इइ,366-367 {2।9} तसौ मतौ इति इयति उच्यमाने इहैव स्यात् पयस्वान् यशस्वान् .
(प्_1,4.19) क_इ,320.16-21 रो_इइ,366-367 {3।9} इह न स्यात् पयस्वी यशस्वी .
(प्_1,4.19) क_इ,320.16-21 रो_इइ,366-367 {4।9} अर्थग्रहणे पुनः क्रियमाणे मतुपि च सिद्धम् भवति यः च न्यः तेन समानार्थः तस्मिन् च .
(प्_1,4.19) क_इ,320.16-21 रो_इइ,366-367 {5।9} यदि अर्थग्रहणम् क्रियते पयस्वान् यशस्वान् अत्र न प्राप्नोति .
(प्_1,4.19) क_इ,320.16-21 रो_इइ,366-367 {6।9} किम् कारणम् .
(प्_1,4.19) क_इ,320.16-21 रो_इइ,366-367 {7।9} न हि मतुप् मत्वर्थे वर्तते .
(प्_1,4.19) क_इ,320.16-21 रो_इइ,366-367 {8।9} मतुप् अपि मत्वर्थे वर्तते .
(प्_1,4.19) क_इ,320.16-21 रो_इइ,366-367 {9।9} तत् यथा देवदत्तशालायाम् ब्राह्मणा आनीयन्ताम् इति उक्ते यदि देवदत्तः पि ब्राह्मणः भवति सः अपि आनीयते .
(प्_1,4.20) क_इ,320.23 रो_इइ,367 {1।2} उभयसञ्ज्ञान्यपि इति वक्तव्यम् .
(प्_1,4.20) क_इ,320.23 रो_इइ,367 {2।2} सः सुष्ठुभा सः ऋक्वता गणेन .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {1।60} बहुषु बहुवचनम् इति उच्यते .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {2।60} केषु बहुषु .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {3।60} अर्थेषु .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {4।60} यदि एवम् वृक्षः प्लक्षः अत्र अपि प्राप्नोति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {5।60} बहवः ते अर्थाः मूलम् स्कन्धः फलम् पलाशम् इति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {6।60} एवम् तर्हि एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनमिति शब्दसञ्ज्ञाः एताः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {7।60} येषु अर्थेषु स्वादयः विधीयन्ते तेषु बहुषु .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {8।60} केषु च अर्थेषु स्वादयः विधीयन्ते .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {9।60} कर्मादिषु .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {10।60} न वै कर्मादयः विभक्त्यर्थाः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {11।60} के तर्हि .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {12।60} एकत्वादयः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {13।60} एकत्वादिषु अपि वै विभक्यर्थेषु अवश्यम् कर्मादयः निमित्तत्वेन उपादेयाः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {14।60} कर्मणः एकत्वे कर्मणः द्वित्वे कर्मणः बहुत्वे इति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {15।60} सः तर्हि तथा निर्देशः कर्तव्यः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {16।60} न हि अन्तरेण भावप्रत्ययम् गुणप्रधानः भवति निर्देशः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {17।60} इह च : इति एके मन्यन्ते , तत् एके मन्यन्ते इति परत्वात् एकवचनम् प्राप्नोति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {18।60} बहुषु बहुवचनम् इति एषः योगः परः करिष्यते .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {19।60} सूत्रविपर्यासः कृतः भवति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {20।60} इह च : बहुः ओदनः , बहुः सूपः इति परत्वात् बहुवचनम् प्राप्नोति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {21।60} न एषः दोषः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {22।60} यत् तावत् उच्यते न हि अन्तरेण भावप्रययम् गुणप्रधानः भवति निर्देशः इति तन् न .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {23।60} अन्तरेण अपि भावप्रत्ययम् गुणप्रधानः भवति निर्देशः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {24।60} कथम् .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {25।60} इह कदा चित् गुणः गुणिविशेषकः भवति .

(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {26।60} तत् यथा पटः शुक्लः इति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {27।60} कदा चित् च गुणिना गुणः व्य्पदिश्यते .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {28।60} पठस्य शुक्लः इति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {29।60} तत् यदा तावत् गुणः गुणिविशेषकः भवति पटः शुक्लः इति तदा सामानाधिकरण्यम् गुणगुणिनोः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {30।60} तदा न अन्तरेण भावप्रत्ययम् गुणप्रधानः भवति निर्देशः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {31।60} यदा तु गुणिना गुणः व्यपदिश्यते पटस्य शुक्लः इति स्वप्रधानः तदा गुणः भवति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {32।60} तदा द्रव्ये षष्ठी .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {33।60} तदा अन्तरेण भावप्रत्ययम् गुअणप्रधानः भवति निर्देशः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {34।60} न च इह वयम् एकत्वादिभिः कर्मादीन् विशेषयिष्यामः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {35।60} किम् तर्हि .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {36।60} कर्मादिभिः एकत्वादीन् विशेषयिष्यामः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {37।60} कथम् .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {38।60} एकस्मिन् एकवचनम् .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {39।60} कस्यैकस्मिन् .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {40।60} कर्मणः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {41।60} द्वयोः द्विवचनम् .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {42।60} कयोः द्वयोः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {43।60} कर्मणोः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {44।60} बहुषु बहुवचनम् .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {45।60} केषाम् बहुषु .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {46।60} कर्मणाम् इति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {47।60} कथम् बहुषु बहुवचनमिति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {48।60} एतत् एव ज्ञापयति आचार्यः नानाधिकरणवाची यः बहुशब्दः तस्य इदम् ग्रहणम् न वैपुल्यवाचिनः इति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {49।60} किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {50।60} यत् उक्तम् बहुः ओदनः बहुः सूपः इति परत्वात् बहुवचनम् प्राप्नोति इति स दोषः न भवति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {51।60} यत् अप्युच्यते इति एके मन्यन्ते तत् एके मन्यन्त इति परत्वात् एकवचनम् प्राप्नोति इति न एषः दोषः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {52।60} एकशब्दः अयम् बह्वर्थः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {53।60} अस्ति एव सम्ख्यावाची .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {54।60} तत् यथा एकः द्वौ बहवः इति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {55।60} अस्ति असहायवाची .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {56।60} तत् यथा एकाग्नयः एकहलानि एकाकिभिः क्षुद्रकैः जितम् इति .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {57।60} अस्ति अन्यार्थे वर्तते .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {58।60} तत् यथा सधमादः द्युम्नः एकाः ताः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {59।60} अन्याः इति अर्थः .
(प्_1,4.21.1) क_इ,321.2-27 रो_इइ,368-372 {60।60} तत् यः अन्यार्थे वर्तते तस्य एषः प्रयोगः .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {1।37} किमर्थम् पुनः इदम् उच्यते .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {2।37} सुप्तिङाम् अविशेषविधानात् दृष्तविप्रयोगत्वात् च नियमार्थम् वचनम् . सुपः अविशेषेण प्रातिपदिकमात्रात् विधीयन्ते .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {3।37} तिङः अविशेषेण धातुमात्रात् विधीयन्ते .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {4।37} तत्र एतत् स्यात् यदि अप्यविशेषेण विधीयन्ते न एव विप्रयोगः लक्ष्यते इति .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {5।37} दृष्टविप्रयोगत्वात् च .

(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {6।37} दृश्यते खलु अपि विप्रयोगः .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {7।37} तद्यथा : अक्षीणि मे दर्शनीयानि , पादाः मे सुकुमाराः इति .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {8।37} सुप्तिङोः अविशेषविधानात् दृष्टविप्रयोगत्वात् च व्यतिकरः प्राप्नोति .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {9।37} इष्यते च अव्यतिकरः स्यात् इति .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {10।37} तत् च अन्तरेण यत्नम् न सिध्यति इति नियमार्थम् वचनम् .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {11।37} एवमर्थम् इदम् उच्यते .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {12।37} अथ एतस्मिन् नियमार्थे सति किम् पुनः अयम् प्रत्ययनियमः : एकस्मिन् एव एकवचनम् , द्वयोः एव द्विवचनम् , बहुषु एव बहुवचनम् इति .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {13।37} आहोस्वित् अर्थनियमः : एकस्मिन् एकवचनम् एव , द्वयोः द्विवचनम् एव , बहुषु बहुवचनम् एव इति .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {14।37} कः च अत्र विशेषः .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {15।37} तत्र प्रत्ययनियमे अव्ययानाम् पदसञ्ज्ञाभावः असुबन्तत्वात् .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {16।37} तत्र प्रत्ययनियमे अव्ययानाम् पदसञ्ज्ञा न प्राप्नोति .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {17।37} उच्चैः नीचैः इति .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {18।37} किम् कारणम् .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {19।37} असुबन्तत्वात् .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {20।37} अर्थनियमे सिद्धम् .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {21।37} अर्थनियमे सिद्धम् भवति .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {22।37} अस्तु अर्थनियमः .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {23।37} अथ वा पुनः अस्तु प्रत्ययनियमः .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {24।37} ननु च उक्तम् : तत्र प्रत्ययनियमे अव्ययानाम् पदसञ्ज्ञाभावः असुबन्तत्वात् इति .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {25।37} न एषः दोषः .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {26।37} सुपाम् कर्मादयः अपि अर्थाः सङ्ख्या च एव तथा तिङाम् . सुपाम् सङ्ख्या च एव अर्थः कर्मादयः च .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {27।37} तथा तिङाम् .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {28।37} प्रसिद्धः नियमः तत्र .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {29।37} प्रसिद्धः तत्र नियमः .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {30।37} नियमः प्रकृतेषु वा .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {31।37} अथ वा प्रकृतान् अर्थान् अपेक्ष्य नियमः .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {32।37} के च प्रकृताः .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {33।37} एकत्वादयः .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {34।37} एकस्मिन् एव एकवचनम् न द्वयोः न बहुषु .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {35।37} द्वयोः एव द्विवचनम् नैकस्मिन् न बहुषु .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {36।37} बहुषु एव बहुवचनम् न द्वयोः न एकस्मिन् इति .
(प्_1,4.21.2) क_इ,322.1-25 रो_इइ,372-375 {37।37} अथ वा आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति उत्पद्यन्ते अव्ययेभ्यः स्वादयः इति यत् अयम् अव्ययात् आप्सुपः इति अव्ययात् लुकम् शास्ति .
(प्_1,4.23.1) क_इ,323.2-324.5 रो_इइ,376-379 {1।49} किम् इदम् कारके इति .
(प्_1,4.23.1) क_इ,323.2-324.5 रो_इइ,376-379 {2।49} सञ्ज्ञानिर्देशः .
(प्_1,4.23.1) क_इ,323.2-324.5 रो_इइ,376-379 {3।49} किम् वक्तव्यम् एतत् .
(प्_1,4.23.1) क_इ,323.2-324.5 रो_इइ,376-379 {4।49} न हि .
(प्_1,4.23.1) क_इ,323.2-324.5 रो_इइ,376-379 {5।49} कथम् अनुच्यमानम् गंस्यते .
(प्_1,4.23.1) क_इ,323.2-324.5 रो_इइ,376-379 {6।49} इह हि व्याकरणे ये वा एते लोके प्रतीतपदार्थकाः शब्दाः तैः निर्देशाः क्रियन्ते पशुः अपत्यम् देवता इति याः वा एताः कृत्रिमाः टिघुघभसञ्ज्ञाः ताभिः .
(प्_1,4.23.1) क_इ,323.2-324.5 रो_इइ,376-379 {7।49} न च अयम् लोके ध्रुवादीनाम् प्रतीतपदार्थकः शब्दः न खलु अपि कृत्रिमा सञ्ज्ञा अन्यत्र अविधानात् .
(प्_1,4.23.1) क_इ,323.2-324.5 रो_इइ,376-379 {8।49} सञ्ज्ञाधिकारः च अयम् .