विनयसूत्र · अध्याय 3
वर्षा उपगच्छेत्* ।
। त्रैमासीम्* ।
। प्रतिपदि ।
। आषाढ्यानन्तरायाम्* ।
। श्रावणाया वा ।
। विहारं केलायेयुः दशाहार्धमासेन भविष्यत् तायां ।
। सप्ताष्टैर् इत्य् अपरम्* ।
। पूर्वे ह्नि शयनासनस्य पात<<न>>म्* ।
। [42अ1] । । आपादकठिल्लकात ।
। अपारणे नेकस्य ।
। सो क्तगन्धैश् चाङ्गेरीपटलकगते शुक्ले वासस्य् उपनिक्षिप्ताः शलाका वृद्धान्ते निवेश्या यञ् चायं चास्मिन्न् आवासे क्रियाकारो यो युस्माकम् उत्सहते तेन क्रियाकारेणास्मिन्न् आवासे वर्षावस्तुं स शलाकां ग्रिह्णातु न च वः केनचिद् अन्तर्वर्षे संघमध्ये रणम् उत्पा[42अ2]दयितव्यो यो वः कस्यचित् किञ्चिज् जानाति स इदानीं* वदन्त यो <<वो>> न्तर्वर्षे संघे रणम् उत्पादयिष्यति तस्य संघ उत्तर उपपरीक्षितव्यं मत्स्यत इति भिक्षून् वेदयेत ।
। ग्रहणोपशमनं प्रति संघं ज्ञपयेद् अन्यः ।
। शास्तुर् अग्रे ग्रहणं ।
। अर्धम् उक्तेनासनेनान्येः ।
। आचार्योपाध्यायैः श्रामणेराणां ।
। नैवासिकाना[42अ3]म् अस्य् एतद् अन्ते शनैः स्थापनम ।
। गणयित्वा प्रवेदनम् इयद्भिर् भिक्षुभिर् अस्मिन्न् आवासे शलाका गृहीतेति ।
। अन्त तस्य तत्ताडककुञ्जिकेन पुरतः स्थित्वा रोचनोपक्रमं
स्थविरामुको विहारः सलाभः सचीवरिको गृहाणेति यथागुणम्* ।
। ज्ञात्वोद्देशम् अस्तूपसंघार्थे गतस्य गन्त्र्या भागित्वं [42अ4] वृक्षमूलहरितसार्धलस्थण्डिलेष्व् अपि यथावृद्धिकोद्देशः ।
। द्वादिभ्यो <<ऽ>>संभावने लयनस्यान्ततो निष्यदनप्रामाण्ये<<ना>>स्य भूमेः ।
। पात्रकरकोषा[ट्]उकदन्तकोष्ठस्थानस्यापेक्षणं ।
। द्वारकोष्ठकसोपानकोष्ठिकाप्रासादोपस्थानभक्तजेन्ताकशाला नोद्दिशेयुः ।
। न रात्रो शयनासनम्* ।
। नाध्युषितं ग्लानेनान्यस्मै लयनम ।
। [42अ5] नैतत् त्व् आप्राप्त्यभावे न ददीरन्* ।
। नैनम् उपस्थायकम् वास्य कर्म कारयेरन् ।
। न कुष्ठी सांघिकं शयनासनं परिभुञ्जीत ।
। प्रत्यन्ते स्य विहारं दद्युः ।
। न ससवे प्य् अत्र सांघिके तिष्ठेद् आप्रासादपुष्किरिणीद्वारकोष्ठकपरिषण्डचंक्रमस्थानवृक्षात्* ।
। न वर्चःप्रस्रावकुट्योः प्रविशेत ।
। उपास्थाय<<क>>दानेनैनम् अनुकम्पयेरन्* ।
। [42अ6] पात्रचीवरस्थापनार्थम् आरण्यकेभ्यः सर्वदा लयनम् उद्दिशेयुः ।
। वर्षोपगमने स्युः केचिद् आगन्तव इति वस्तु शयनासनञ् च स्थापयेयुः ।
। प्रभूतागताव् उपगतेः पुनर् उद्देशः ।
। नोर्धम् उपनायिकातः ।
। द्व्यादेर् असंभावना भूम्[न्]य् एकस्य ।
। नैकाहस्यार्थे शयनासनं गृह्णीत्* ।
। न लाभलोभात्* [42ब्1] विहारम्* ।
। सर्वं परिभुञ्जीत ।
। पूर्वाह्णे क्वचित् पाठस्वाध्यायावस्थानचंक्रमाणां क्वचिद् मध्याह्ने परत्रान्यत्र <<पात्र>>चीवरस्थापनम् आवासो परत्र रात्राव् इत्य् अस्य योगः ।
। खण्डफुल्लम् उपगतो वासवस्तुनः प्रतिसंस्कुर्वीत ।
। वर्षकस्य वर्षोषिताभिर् भिक्षुणीभिर् अभिसंस्करणं ।
। कलिकरनिवेशासंपत्यर्थम्* ।
। हेमन्तिकग्रैष्माव् अपि शयनासन[42ब्2]ग्राहो कुर्वीरन्* ।
। कार्स्नेन चोद्दौशम्* ।
। तद्यथा सामन्तकस्यापि विहारपरिगणयोः ।
। प्रासादस्यापि सैतदः ।
। नोर्ध्वम् एनां प्रक्रान्तत्वाद् एषाम् अनुवर्त्तयेरन्* ।
। न प्रकृतिस्थार्थे घट्टं कुर्वीरन्* ।
। न भाविनार्थेन ।
। अयम् अमुत्रर्ताव् अहौरात्रे तदवयवे वा भविष्यत्य् अयम् अमुत्रायाम् आचार्यस्य भविष्यत्य् अयम् उपाध्यायस्य सा[42ब्3]र्धम् विहारिणो यम् अयम् अन्तेवासिन आलप्तकादेर् अयम् इति विहारान् नुद्दिशेयुः ।
। न प्रतीच्छेत्* ।
। लतावारिकस्यालयप्रतिविधानार्थम्* सम्मतिः ।
। <<नि>>रण्डानां सातनम्* ।
। क्षौद्राणां सूत्रकेणावृद्ध्ये वेष्टनं ।
। सत्वे नेकस्य वृद्धपीठानाम् अप्य् उद्देशत्वं ।
। संस्तराणां च ।
। न सांघिकम् अव[42ब्4]नद्धं नाशनधर्मणे शुचिना श्रामणेराय शयनासनं कश्चिद् दद्यात्* ।
। न भिक्षुण्यै ।
। दानम् अस्यै विहारस्यात्र वाससम्पत्तौ पर्यन्ते ।
। शयनासनस्य च शिष्टस्याप्रणीतस्य ।
। न वष् केनचित् सांघिकं शयनासनम् विना प्रत्यास्तरणेन परिभोक्तव्यं न कल्पप्रत्यास्तरणेन न मलप्रत्यास्तरणेनेति वेदयेत ।
। अन्वर्धमास च प्रत्यवेक्षेत्* ।
। [42ब्5] समयम् उत्क्रम्य परिभुक्तावाछिन्द्याद् आरोच्य निःश्रये निःश्रितस्यान्यस्य संघे ।
। अमुकेन दानपतिनामुकेन वैय्यपृत्यकरेणामुकेन गोचरग्रामकेन स्वः संघो वर्षा उपगमिष्यतीत्य् आरोचयेत्* ।
। अनुन्मादित्वप्रतिविनोदित्वयोः कौकृत्यस्यान्यस्य च दुःखदौर्मनस्यस्य
सुखसौमनस्यस्य चोत्यादित्वानुरक्षित्वयोः
ग्लानोपस्थायकत्वस्य च [42ब्6] सब्रह्मचारिषु भूतेः
प्रत्याशंसनेनावासं गोचरञ् च पिण्डकभैषज्यदात्रोर्
अवलोक्योपगमनम्* ।
। छन्ने भिक्षोः पुरस्तात्* ।
। नानेकत्र विहारे ।
। न यस्मिन्न् अभिक्षुकत्वम् अकपाटकत्वञ् च सहितम्* ।
। सत्वे दानपतिवैय्यापृत्यकरगोचरग्रमिकोपस्थायकानाम् उत्कीर्तनम्* ।
। न वहिःसीम्न्य् अरुणोद्गमयेद् अनधिष्ठितम्* ।
। [43अ1] सप्ताहम् अधिष्ठितम्* ।
। सप्ताहम् अतितिष्ठे र्थे धर्म्ये ।
। तद्यथा नाम निर्यातनविहारप्रतिष्ठापनशयनासनदानध्रुवभिक्षाप्रज्ञपनचैत्यप्रतिष्ठापयष्टिध्वजारोपणपूजाकरणालचन्दनकुंकुमसेक्
दानपाठकोकृत्यप्रतिविनोदनदृष्टिगतप्रतिनिसर्गपक्षसंपत्त्यवसारणपरिवासादिचतुष्कदानावर्त्तनग्लानप्रश्वसनेषु भिक्षोः ।
। [43अ2] भिक्षुण्या गुरुधर्ममानाप्यदाने च ।
। ब्रह्मचर्योपस्थानसम्वृतेः शिक्षमाणायाः ।
। उपसंपादने च ।
। अत्र श्रामणेरस्य ।
। श्रामणेरिकायाः शिक्षासंवृतिदाने ।
। शिरोवेष्टनरजोहरणसीमन्तोन्नयनजटापहरणकुण्डलबन्धनेषु गृहिगृहिण्योः ।
। <<वि>>संघावशेषगतम् अनुपसंपन्नानां पूर्वं ।
। उन्मज्जनम् अ[43अ3]वसारणे गृहिगृहिण्योः ।
। लङ्घयेद् एतद् भक्तभैषज्योपस्थायकाभावे शक्तौ तैर् विना यापयितुम्* ।
। श्रामण्यजीवितब्रह्मचर्यान्तरायसंभावने ।
। अनु<<नव>>लोमिकचित्तोत्पादनपापिकवाग्निश्चारणयोः भेदाय पराक्रममाणे संघस्य ।
। नैतच् छान्त्यै ससम्भावनो न गच्छेत्* ।
। गतो न लङ्घयेत्* ।
। न प्रति<<शूता>> वर्षावासे [43अ4] नावासस्य सम्बन्धनम्* ।
। न कुर्वीत्* नास्त्य् अस्यैकपोषधतायाम् आवासयोर् उत्थानम्* ।
। अस्त्य् एकलाभतायां ।
। पञ्चानाम् अपि निकायानाम् उपगन्तव्यत्वं ।
। न शुद्धानां स्रामणेराणां ।
। अवार्षिकानाञ् च ।
। नैषाम् एव रूढिर् उपगतेः ।
। न ग्राह्यत्वं शयनासनस्य ।
। [43अ5] नासत्वे ग्राहकस्य ।
। नासंमतेन ग्राहणं ।
। नानुत्पादितादौ पिटकधरकालिकृत्स<<दस>>त्वयोर् असंश्रितत्वं ।
। उषितत्वम् अनुपगतस्य स्थानामोक्षे ।
। नाकाशे रूढिर् उपगतेः ।
। न नाव्युत्सृज्य प्राप्तपृथिवीम् उपनिबद्धाम् वा भूमिस्थे स्थिरे संजनतो न्तरापयायित्वम्* ।
। ध्वन्सस् तद् दृशम् अभिनिःसृत्याधर्मपक्षसंक्रान्ताव् अरुणोद्गतौ [43अ6] न संदिग्धतायाम्* ।
। नान्त्ये धिष्ठानस्य षडहे रूढिः ।
। ध्वन्सो वगतनिष्कार्य <<त>>स्याप्रतिनिर्वृत्यवस्थानयोः ।
। पर्यन्तं परम् अत्र सप्ताहत्वं ।
। अलब्धं संवृतेर् एष पर्यन्तः ।
। अन्यस्य चत्वारि षड्रात्रः ।
। दानम् अस्याः ।
। नात ऊर्द्धं बहिवस्तव्यता ।
। पञ्चानाम् अपि निकायानाम् एतत्* ।
। अन्तःसी[43ब्1]म्न्य् अस्य रूढिः ।
। भिक्षोः पुरस्तात्* ।
। अनाशंक्यम् अनाक्षिप्तत्वं तीर्थ्यस्य दृष्टेर् विवेचनार्थं ज्ञातेः करणीयेनागमाधिगमयोर् आत्मनः कांक्षाविनोदनार्थं गमनायैतत्कृतेः ।
। अनु<<त्*>>क्षैप्यत्वम् उपगततास्थस्य ।
। निदर्शनं वासः ।
मूल पाठ: Vinayasūtra · Edition: Preliminary transliteration of the ms. found in Tibet by Rahula Sankrityayana · Data entry Yoshiyasu Yonezawa et al. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0