વિનયસૂત્ર · અધ્યાય 3
વર્ષા ઉપગચ્છેત્* ।
। ત્રૈમાસીમ્* ।
। પ્રતિપદિ ।
। આષાઢ્યાનન્તરાયામ્* ।
। શ્રાવણાયા વા ।
। વિહારં કેલાયેયુઃ દશાહાર્ધમાસેન ભવિષ્યત્ તાયાં ।
। સપ્તાષ્ટૈર્ ઇત્ય્ અપરમ્* ।
। પૂર્વે હ્નિ શયનાસનસ્ય પાત<<ન>>મ્* ।
। [42અ1] । । આપાદકઠિલ્લકાત ।
। અપારણે નેકસ્ય ।
। સો ક્તગન્ધૈશ્ ચાઙ્ગેરીપટલકગતે શુક્લે વાસસ્ય્ ઉપનિક્ષિપ્તાઃ શલાકા વૃદ્ધાન્તે નિવેશ્યા યઞ્ ચાયં ચાસ્મિન્ન્ આવાસે ક્રિયાકારો યો યુસ્માકમ્ ઉત્સહતે તેન ક્રિયાકારેણાસ્મિન્ન્ આવાસે વર્ષાવસ્તું સ શલાકાં ગ્રિહ્ણાતુ ન ચ વઃ કેનચિદ્ અન્તર્વર્ષે સંઘમધ્યે રણમ્ ઉત્પા[42અ2]દયિતવ્યો યો વઃ કસ્યચિત્ કિઞ્ચિજ્ જાનાતિ સ ઇદાનીં* વદન્ત યો <<વો>> ન્તર્વર્ષે સંઘે રણમ્ ઉત્પાદયિષ્યતિ તસ્ય સંઘ ઉત્તર ઉપપરીક્ષિતવ્યં મત્સ્યત ઇતિ ભિક્ષૂન્ વેદયેત ।
। ગ્રહણોપશમનં પ્રતિ સંઘં જ્ઞપયેદ્ અન્યઃ ।
। શાસ્તુર્ અગ્રે ગ્રહણં ।
। અર્ધમ્ ઉક્તેનાસનેનાન્યેઃ ।
। આચાર્યોપાધ્યાયૈઃ શ્રામણેરાણાં ।
। નૈવાસિકાના[42અ3]મ્ અસ્ય્ એતદ્ અન્તે શનૈઃ સ્થાપનમ ।
। ગણયિત્વા પ્રવેદનમ્ ઇયદ્ભિર્ ભિક્ષુભિર્ અસ્મિન્ન્ આવાસે શલાકા ગૃહીતેતિ ।
। અન્ત તસ્ય તત્તાડકકુઞ્જિકેન પુરતઃ સ્થિત્વા રોચનોપક્રમં
સ્થવિરામુકો વિહારઃ સલાભઃ સચીવરિકો ગૃહાણેતિ યથાગુણમ્* ।
। જ્ઞાત્વોદ્દેશમ્ અસ્તૂપસંઘાર્થે ગતસ્ય ગન્ત્ર્યા ભાગિત્વં [42અ4] વૃક્ષમૂલહરિતસાર્ધલસ્થણ્ડિલેષ્વ્ અપિ યથાવૃદ્ધિકોદ્દેશઃ ।
। દ્વાદિભ્યો <<ઽ>>સંભાવને લયનસ્યાન્તતો નિષ્યદનપ્રામાણ્યે<<ના>>સ્ય ભૂમેઃ ।
। પાત્રકરકોષા[ટ્]ઉકદન્તકોષ્ઠસ્થાનસ્યાપેક્ષણં ।
। દ્વારકોષ્ઠકસોપાનકોષ્ઠિકાપ્રાસાદોપસ્થાનભક્તજેન્તાકશાલા નોદ્દિશેયુઃ ।
। ન રાત્રો શયનાસનમ્* ।
। નાધ્યુષિતં ગ્લાનેનાન્યસ્મૈ લયનમ ।
। [42અ5] નૈતત્ ત્વ્ આપ્રાપ્ત્યભાવે ન દદીરન્* ।
। નૈનમ્ ઉપસ્થાયકમ્ વાસ્ય કર્મ કારયેરન્ ।
। ન કુષ્ઠી સાંઘિકં શયનાસનં પરિભુઞ્જીત ।
। પ્રત્યન્તે સ્ય વિહારં દદ્યુઃ ।
। ન સસવે પ્ય્ અત્ર સાંઘિકે તિષ્ઠેદ્ આપ્રાસાદપુષ્કિરિણીદ્વારકોષ્ઠકપરિષણ્ડચંક્રમસ્થાનવૃક્ષાત્* ।
। ન વર્ચઃપ્રસ્રાવકુટ્યોઃ પ્રવિશેત ।
। ઉપાસ્થાય<<ક>>દાનેનૈનમ્ અનુકમ્પયેરન્* ।
। [42અ6] પાત્રચીવરસ્થાપનાર્થમ્ આરણ્યકેભ્યઃ સર્વદા લયનમ્ ઉદ્દિશેયુઃ ।
। વર્ષોપગમને સ્યુઃ કેચિદ્ આગન્તવ ઇતિ વસ્તુ શયનાસનઞ્ ચ સ્થાપયેયુઃ ।
। પ્રભૂતાગતાવ્ ઉપગતેઃ પુનર્ ઉદ્દેશઃ ।
। નોર્ધમ્ ઉપનાયિકાતઃ ।
। દ્વ્યાદેર્ અસંભાવના ભૂમ્[ન્]ય્ એકસ્ય ।
। નૈકાહસ્યાર્થે શયનાસનં ગૃહ્ણીત્* ।
। ન લાભલોભાત્* [42બ્1] વિહારમ્* ।
। સર્વં પરિભુઞ્જીત ।
। પૂર્વાહ્ણે ક્વચિત્ પાઠસ્વાધ્યાયાવસ્થાનચંક્રમાણાં ક્વચિદ્ મધ્યાહ્ને પરત્રાન્યત્ર <<પાત્ર>>ચીવરસ્થાપનમ્ આવાસો પરત્ર રાત્રાવ્ ઇત્ય્ અસ્ય યોગઃ ।
। ખણ્ડફુલ્લમ્ ઉપગતો વાસવસ્તુનઃ પ્રતિસંસ્કુર્વીત ।
। વર્ષકસ્ય વર્ષોષિતાભિર્ ભિક્ષુણીભિર્ અભિસંસ્કરણં ।
। કલિકરનિવેશાસંપત્યર્થમ્* ।
। હેમન્તિકગ્રૈષ્માવ્ અપિ શયનાસન[42બ્2]ગ્રાહો કુર્વીરન્* ।
। કાર્સ્નેન ચોદ્દૌશમ્* ।
। તદ્યથા સામન્તકસ્યાપિ વિહારપરિગણયોઃ ।
। પ્રાસાદસ્યાપિ સૈતદઃ ।
। નોર્ધ્વમ્ એનાં પ્રક્રાન્તત્વાદ્ એષામ્ અનુવર્ત્તયેરન્* ।
। ન પ્રકૃતિસ્થાર્થે ઘટ્ટં કુર્વીરન્* ।
। ન ભાવિનાર્થેન ।
। અયમ્ અમુત્રર્તાવ્ અહૌરાત્રે તદવયવે વા ભવિષ્યત્ય્ અયમ્ અમુત્રાયામ્ આચાર્યસ્ય ભવિષ્યત્ય્ અયમ્ ઉપાધ્યાયસ્ય સા[42બ્3]ર્ધમ્ વિહારિણો યમ્ અયમ્ અન્તેવાસિન આલપ્તકાદેર્ અયમ્ ઇતિ વિહારાન્ નુદ્દિશેયુઃ ।
। ન પ્રતીચ્છેત્* ।
। લતાવારિકસ્યાલયપ્રતિવિધાનાર્થમ્* સમ્મતિઃ ।
। <<નિ>>રણ્ડાનાં સાતનમ્* ।
। ક્ષૌદ્રાણાં સૂત્રકેણાવૃદ્ધ્યે વેષ્ટનં ।
। સત્વે નેકસ્ય વૃદ્ધપીઠાનામ્ અપ્ય્ ઉદ્દેશત્વં ।
। સંસ્તરાણાં ચ ।
। ન સાંઘિકમ્ અવ[42બ્4]નદ્ધં નાશનધર્મણે શુચિના શ્રામણેરાય શયનાસનં કશ્ચિદ્ દદ્યાત્* ।
। ન ભિક્ષુણ્યૈ ।
। દાનમ્ અસ્યૈ વિહારસ્યાત્ર વાસસમ્પત્તૌ પર્યન્તે ।
। શયનાસનસ્ય ચ શિષ્ટસ્યાપ્રણીતસ્ય ।
। ન વષ્ કેનચિત્ સાંઘિકં શયનાસનમ્ વિના પ્રત્યાસ્તરણેન પરિભોક્તવ્યં ન કલ્પપ્રત્યાસ્તરણેન ન મલપ્રત્યાસ્તરણેનેતિ વેદયેત ।
। અન્વર્ધમાસ ચ પ્રત્યવેક્ષેત્* ।
। [42બ્5] સમયમ્ ઉત્ક્રમ્ય પરિભુક્તાવાછિન્દ્યાદ્ આરોચ્ય નિઃશ્રયે નિઃશ્રિતસ્યાન્યસ્ય સંઘે ।
। અમુકેન દાનપતિનામુકેન વૈય્યપૃત્યકરેણામુકેન ગોચરગ્રામકેન સ્વઃ સંઘો વર્ષા ઉપગમિષ્યતીત્ય્ આરોચયેત્* ।
। અનુન્માદિત્વપ્રતિવિનોદિત્વયોઃ કૌકૃત્યસ્યાન્યસ્ય ચ દુઃખદૌર્મનસ્યસ્ય
સુખસૌમનસ્યસ્ય ચોત્યાદિત્વાનુરક્ષિત્વયોઃ
ગ્લાનોપસ્થાયકત્વસ્ય ચ [42બ્6] સબ્રહ્મચારિષુ ભૂતેઃ
પ્રત્યાશંસનેનાવાસં ગોચરઞ્ ચ પિણ્ડકભૈષજ્યદાત્રોર્
અવલોક્યોપગમનમ્* ।
। છન્ને ભિક્ષોઃ પુરસ્તાત્* ।
। નાનેકત્ર વિહારે ।
। ન યસ્મિન્ન્ અભિક્ષુકત્વમ્ અકપાટકત્વઞ્ ચ સહિતમ્* ।
। સત્વે દાનપતિવૈય્યાપૃત્યકરગોચરગ્રમિકોપસ્થાયકાનામ્ ઉત્કીર્તનમ્* ।
। ન વહિઃસીમ્ન્ય્ અરુણોદ્ગમયેદ્ અનધિષ્ઠિતમ્* ।
। [43અ1] સપ્તાહમ્ અધિષ્ઠિતમ્* ।
। સપ્તાહમ્ અતિતિષ્ઠે ર્થે ધર્મ્યે ।
। તદ્યથા નામ નિર્યાતનવિહારપ્રતિષ્ઠાપનશયનાસનદાનધ્રુવભિક્ષાપ્રજ્ઞપનચૈત્યપ્રતિષ્ઠાપયષ્ટિધ્વજારોપણપૂજાકરણાલચન્દનકુંકુમસેક્
દાનપાઠકોકૃત્યપ્રતિવિનોદનદૃષ્ટિગતપ્રતિનિસર્ગપક્ષસંપત્ત્યવસારણપરિવાસાદિચતુષ્કદાનાવર્ત્તનગ્લાનપ્રશ્વસનેષુ ભિક્ષોઃ ।
। [43અ2] ભિક્ષુણ્યા ગુરુધર્મમાનાપ્યદાને ચ ।
। બ્રહ્મચર્યોપસ્થાનસમ્વૃતેઃ શિક્ષમાણાયાઃ ।
। ઉપસંપાદને ચ ।
। અત્ર શ્રામણેરસ્ય ।
। શ્રામણેરિકાયાઃ શિક્ષાસંવૃતિદાને ।
। શિરોવેષ્ટનરજોહરણસીમન્તોન્નયનજટાપહરણકુણ્ડલબન્ધનેષુ ગૃહિગૃહિણ્યોઃ ।
। <<વિ>>સંઘાવશેષગતમ્ અનુપસંપન્નાનાં પૂર્વં ।
। ઉન્મજ્જનમ્ અ[43અ3]વસારણે ગૃહિગૃહિણ્યોઃ ।
। લઙ્ઘયેદ્ એતદ્ ભક્તભૈષજ્યોપસ્થાયકાભાવે શક્તૌ તૈર્ વિના યાપયિતુમ્* ।
। શ્રામણ્યજીવિતબ્રહ્મચર્યાન્તરાયસંભાવને ।
। અનુ<<નવ>>લોમિકચિત્તોત્પાદનપાપિકવાગ્નિશ્ચારણયોઃ ભેદાય પરાક્રમમાણે સંઘસ્ય ।
। નૈતચ્ છાન્ત્યૈ સસમ્ભાવનો ન ગચ્છેત્* ।
। ગતો ન લઙ્ઘયેત્* ।
। ન પ્રતિ<<શૂતા>> વર્ષાવાસે [43અ4] નાવાસસ્ય સમ્બન્ધનમ્* ।
। ન કુર્વીત્* નાસ્ત્ય્ અસ્યૈકપોષધતાયામ્ આવાસયોર્ ઉત્થાનમ્* ।
। અસ્ત્ય્ એકલાભતાયાં ।
। પઞ્ચાનામ્ અપિ નિકાયાનામ્ ઉપગન્તવ્યત્વં ।
। ન શુદ્ધાનાં સ્રામણેરાણાં ।
। અવાર્ષિકાનાઞ્ ચ ।
। નૈષામ્ એવ રૂઢિર્ ઉપગતેઃ ।
। ન ગ્રાહ્યત્વં શયનાસનસ્ય ।
। [43અ5] નાસત્વે ગ્રાહકસ્ય ।
। નાસંમતેન ગ્રાહણં ।
। નાનુત્પાદિતાદૌ પિટકધરકાલિકૃત્સ<<દસ>>ત્વયોર્ અસંશ્રિતત્વં ।
। ઉષિતત્વમ્ અનુપગતસ્ય સ્થાનામોક્ષે ।
। નાકાશે રૂઢિર્ ઉપગતેઃ ।
। ન નાવ્યુત્સૃજ્ય પ્રાપ્તપૃથિવીમ્ ઉપનિબદ્ધામ્ વા ભૂમિસ્થે સ્થિરે સંજનતો ન્તરાપયાયિત્વમ્* ।
। ધ્વન્સસ્ તદ્ દૃશમ્ અભિનિઃસૃત્યાધર્મપક્ષસંક્રાન્તાવ્ અરુણોદ્ગતૌ [43અ6] ન સંદિગ્ધતાયામ્* ।
। નાન્ત્યે ધિષ્ઠાનસ્ય ષડહે રૂઢિઃ ।
। ધ્વન્સો વગતનિષ્કાર્ય <<ત>>સ્યાપ્રતિનિર્વૃત્યવસ્થાનયોઃ ।
। પર્યન્તં પરમ્ અત્ર સપ્તાહત્વં ।
। અલબ્ધં સંવૃતેર્ એષ પર્યન્તઃ ।
। અન્યસ્ય ચત્વારિ ષડ્રાત્રઃ ।
। દાનમ્ અસ્યાઃ ।
। નાત ઊર્દ્ધં બહિવસ્તવ્યતા ।
। પઞ્ચાનામ્ અપિ નિકાયાનામ્ એતત્* ।
। અન્તઃસી[43બ્1]મ્ન્ય્ અસ્ય રૂઢિઃ ।
। ભિક્ષોઃ પુરસ્તાત્* ।
। અનાશંક્યમ્ અનાક્ષિપ્તત્વં તીર્થ્યસ્ય દૃષ્ટેર્ વિવેચનાર્થં જ્ઞાતેઃ કરણીયેનાગમાધિગમયોર્ આત્મનઃ કાંક્ષાવિનોદનાર્થં ગમનાયૈતત્કૃતેઃ ।
। અનુ<<ત્*>>ક્ષૈપ્યત્વમ્ ઉપગતતાસ્થસ્ય ।
। નિદર્શનં વાસઃ ।
મૂળ પાઠ: Vinayasūtra · Edition: Preliminary transliteration of the ms. found in Tibet by Rahula Sankrityayana · Data entry Yoshiyasu Yonezawa et al. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0