भाषा

ENहिગુ
ग्रंथ पाठ

सुश्रुतसंहिता · अध्याय 6.66

6.66.1

अथातो दोषभेदविकल्पमध्यायं व्याख्यास्यामः॥

6.66.2

यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः॥

6.66.3

अष्टाङ्गवेदिविद्वांसं दिवोदासं महौजसम्।
छिन्नशास्त्रार्थसंदेहं सूक्ष्मागाधागमोदधिम्।

6.66.4

विश्वामित्रसुतः श्रीमान् सुश्रुतः परिपृच्छति।
द्विषष्टिर्दोषभेदा ये पुरस्तात्परिकीर्तिताः॥

6.66.5

कति तत्रैकशो ज्ञेया द्विशो वाप्यथवा त्रिशः।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संशयच्छिन्महातपाः॥

6.66.6

प्रीतात्मा नृपशार्दूलः सुश्रुतायाह तत्त्वतः।
त्रयो दोषा धातवश्च पुरीषं मूत्रमेव च॥

6.66.7

देहं सन्धारयन्त्येते ह्यव्यापन्ना रसैर्हितैः।
पुरुषः षोडशकलः प्राणाश्चैकादशैव ये॥

6.66.8

रोगाणां तु सहस्रं यच्छतं विंशतिरेव च।
शतं च पञ्च द्रव्याणां त्रिसप्तत्यधिकोत्तरम्॥

6.66.9

व्यासतः कीर्तितं तद्धि भिन्ना दोषास्त्रयो गुणाः।
द्विषष्टिधा भवन्त्येते भूयिष्ठमिति निश्चयः॥

6.66.10

त्रय एव पृथक् दोषा द्विशो नव समाधिकैः।
त्रयोदशाधिकैकद्विसममध्योल्बणैस्त्रिशः॥

6.66.11

पञ्चाशदेवं तु सह भवन्ति क्षयमागतैः।
क्षीणमध्याधिकक्षीणक्षीणवृद्धैस्तथापरैः॥

6.66.12

द्वादशैवं समाख्यातास्त्रयो दोषा द्विषष्टिधा।
मिश्रा धातुमलैर्दोषा यान्त्यसंख्येयतां पुनः॥

6.66.13

तस्मात् प्रसङ्गं संयम्य दोषभेदविकल्पनैः।
रोगं विदित्वोपचरेद्रसभेदैर्यथैरितैः॥

6.66.14

भिषक् कर्ताथ करणं रसा दोषास्तु कारणम्।
कार्यमारोग्यमेवैकमनारोग्यमतोऽन्यथा॥

6.66.15

अध्यायानां तु षट्षष्ट्या ग्रथितार्थपदक्रमम्।
एवमेतदशेषेण तन्त्रमुत्तरमृद्धिमत्॥

6.66.16

स्पष्टगूढार्थविज्ञानमगाढमन्दचेतसाम्।
यथाविधि यथाप्रश्नं भवतां परिकीर्तितम्॥

6.66.17

सहोत्तरं त्वेतदधीत्य सर्वं ब्राह्मं विधानेन यथोदितेन।
न हीयतेऽर्थान्मनसोऽभ्युपेतादेतद्वचो ब्रह्ममतीव सत्यम्॥

मूल पाठ: Suśrutasaṃhitā · Edition: ed. Yādavaśarman Trivikrama Ācārya (Nirnaya Sagar Press); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc