सूर्य सिद्धान्त · अध्याय 10
उदयास्तविधिह् प्राग्वत् कर्तव्यह् शीतगोर् अपि।
भागैर् द्वादशभिह् पश्चाद् दृश्यह् प्राग् यात्य् अदृश्यताम्॥
रवीन्द्वोह् षड्भयुतयोह् प्राग्वल् लग्नान्तरासवह्।
एकराशौ रवीन्द्वोश् च कार्या विवरलिप्तिकाह्॥
तन्नाडिकाहते भुक्ती रवीन्द्वोह् षष्टिभाजिते।
तत्फलान्वितयोर् भूयह् कर्तव्या विवरासवह्॥
एवं यावत् स्थिरीभूता रवीन्द्वोर् अन्तरासवह्।
तैह् प्राणैर् अस्तमेतीन्दुह् शुक्ले +अर्कास्तमयात् परम्॥
भगणार्धं रवेर् दत्त्वा कार्यास् तद्विवरासवह्।
तैह् प्राणैह् कृष्णपक्षे तु शीतांशुर् उदयं व्रजेत्॥
अर्केन्द्वोह् क्रान्तिविश्लेषो दिक्षाम्ये युतिर् अन्यथा।
तज्ज्येन्दुर् अर्काद् यत्रासौ विज्ञेया दक्षिणोत्तरा॥
मध्याह्नेन्दुप्रभाकर्णसङ्गुणा यदि सोत्तरा।
तदार्कघ्नाक्षजीवायां शोध्या योज्या च दक्षिणा॥
शेषं लम्बज्यया भक्तं लब्धो बाहुह् स्वदिङ्मुखह्।
कोटिह् शङ्कुस् तयोर् वर्गयुतेर् मूलं श्रुतिर् भवेत्॥
सूर्योनशीतगोर् लिप्ताह् शुक्लं नवशतोद्धृताह्।
चन्द्रबिम्बाङ्गुलाभ्यस्तं हृतं द्वादशभिह् स्फुटम्॥
दत्त्वार्कसंज्ञितं बिन्दुं ततो बाहुं स्वदिङ्मुखम्।
ततह् पश्चान् मुखी कोटिं कर्णं कोट्यग्रमध्यगम्॥
कोटिकर्णयुताद् बिन्दोर् बिम्बं तात्कालिकं लिखेत्।
कर्णसूत्रेण दिक्षिद्धिं प्रथमं परिकल्पयेत्॥
शुक्लं कर्णेन तद्बिम्बयोगाद् अन्तर्मुखं नयेत्।
शुक्लाग्रयाम्योत्तरयोर् मध्ये मत्स्यौ प्रसाधयेत्॥
तन्मद्ख्यसूत्रसंयोगाद् बिन्दुत्रिस्पृग् लिखेद् धनुह्॥
प्राग्बिम्बं यादृग् एव स्यात् तादृक् तत्र दिने शशी॥
कोट्या दिक् साधनात् तिर्यक्षूत्रान्ते शृङ्गम् उन्नतम्।
दर्शयेद् उन्नतां कोटिं कृत्वा चन्द्रस्य साकृतिह्॥
कृष्णे षड्भयुतं सूर्यं विशोध्येन्दोस् तथासितम्।
दद्याद् वामं भुजं तत्र पश्चिमं मण्डलं विधोह्॥
[पात]
मूल पाठ: Sūryasiddhānta · Edition: B: The Surya-siddhanta with its commentary the Gudhartha-prakasaka, edited by Fits-Edward Hall, Bibliotheca Indica No.79, Calcutta 1854. (reprinted as volume 25 of Bibliotehca Indica, Biblio Verlag, Osnabruck 1980). C: Kasi samskrta granthamala 144, Caukhamba Sanskrit Samsthaana, Fourth edition, 1987. D: With the Commentary of Sudhakara Dvivedi, ed. by Dr. Sri Krsna Candra Dvivedii, Sampurnanand S · Data entry Michio Yano · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0