स्कन्द पुराण · श्लोक 3.3-2

॥ राजोवाच ॥ ॥
किं दृष्टं भवता ब्रह्मन्नाश्चर्यं पथि कुत्र वा ॥
तन्ममाख्याहि येनाहं कृतकृत्यत्वमाप्नुयाम्

॥ गौतम उवाच ॥ ॥
गोकर्णादहमागच्छन्क्वापि देशे विशांपते ॥
जाते मध्याह्नसमये लब्ध वान्विमलं सरः

तत्रोपस्पृश्य सलिलं विनीय च पथिश्रमम् ॥
सुस्निग्धशीतलच्छायं न्यग्रोधं समुपाश्रयम्

अथाविदूरे चांडालीं वृद्धामंधां कृशाकृतिम् ॥
शुष्यन्मुखीं निराहारां बहुरोगनिपीडिताम्

कुष्ठव्रणपरीतांगीमुद्यत्कृमिकुलाकुलाम् ॥
पूयशोणितसंसक्तजरत्पटल सत्कटीम्

महायक्ष्मगलस्थेन कंठसंरोधविह्वलाम् ॥
विनष्टदंतामव्यक्तां विलुठंतीं मुहुर्मुहुः

चंडार्ककिरणस्पृष्टखरोष्णरजसाप्लुताम्॥
विण्मूत्रपूयदिग्धांगीमसृग्गंधदुरासदाम्

कफरोगबहुश्वासश्लथन्नाडीबहुव्यथाम् ॥
विध्वस्तकेशावयवामपश्यं मरणोन्मुखीम्

तादृग्व्यथां च तां वीक्ष्य कृपयाहं परिप्लुतः ॥
प्रतीक्षन्मरणं तस्याः क्षणं तत्रैव संस्थितः

अथांतरिक्षपदवीं सिंचंतमिव रश्मिभिः ॥
दिव्यं विमानमानीतमद्राक्षं शिवकिंकरैः

तस्मिन्रवींदुवह्नीनां तेजसामिव पंजरे ॥
विमाने सूर्यसंकाशानपश्यं शिवकिंकरान्

ते वै त्रिशूलखट्वांगटंकचर्मासिपाणयः ॥
चंद्रार्धभूषणाः सांद्रचंद्रकुंदोरुवर्चसः

किरीटकुंडलभ्राजन्महाहिवलयोज्ज्वलाः ॥
शिवानुगा मया दृष्टा श्चत्वारः शुभलक्षणाः

तानापतत आलोक्य विमानस्थान्सुविस्मितः ॥
उपसृत्यांतिके वेगादपृच्छं गगने स्थितान्

नमोनमो वस्त्रिदशोत्तमेभ्यस्त्रिलोचनश्रीचरणानुगेभ्यः ॥
त्रिलोकरक्षाविधिमावहद्भ्यस्त्रिशूलचर्मासिगदाधरेभ्यः

विदिता हि मया यूयं महेश्वरपदा नुगाः ॥
इयं वो लोकरक्षार्था गतिराहो विनोदजा ॥ ।६ ॥
उत सर्वजनाघौघविजयाय कृतोद्यमाः ॥
ब्रूत कारुण्यतो मह्यं यस्माद्यूयमिहागताः

॥ शिवदूता ऊचुः ॥ ॥
एषाग्रे दृश्यते वृद्धा चांडाली मरणोन्मुखी ॥
एतामानेतुमायाताः संदिष्टा प्रभुणा वयम्

इत्युक्ते शिवदूतैस्तैरपृच्छं पुनरप्यहम् ॥
विस्मयाविष्टचित्तस्तान्कृतांजलिरवस्थितः

अहो पापीयसी घोरा चांडाली कथमर्हति ॥
दिव्यं विमानमारोढुं शुनीवाध्वरमंडलम्

आजन्मतोऽशुचिप्राया पापां पापा नुगामिनीम् ॥
कथमेनां दुराचारां शिवलोकं निनीषथ

अस्या नास्ति शिवज्ञानं नास्ति घोरतरं तपः ॥
सत्यं नास्ति दया नास्ति कथमेनां निनीषथ

पशुमांसकृताहारा वारुणीपूरितोदराम् ॥
जीवहिंसारतां नित्यं कथमेनां निनीषथ

न च पंचाक्षरी जप्ता न कृतं शिवपूजनम्॥
न ध्यातो भगवाञ्छंभुः कथमेनां निनीषथ

नोपोषिता शिवतिथिर्न कृतं शिवपूजनम् ॥
भूतसौहृदं न जानाति न च बिल्वशिवार्पणम्॥
नेष्टापूर्तादिकं वापि कथमेनां निनीषथ

न च स्नातानि तीर्थानि न दानानि कृतानि च ॥
न च व्रतानि चीर्णानि कथमेनां निनीषथ

ईक्षणे परिहर्त्तव्या किमु संभाषणादिषु ॥
सत्संगरहितां चंडां कथमेनां निनीषथ

जन्मांतरार्जितं किंचिदस्याः सुकृतमस्ति वा ॥
तत्कथं कुष्ठरोगण कृमिभिः परिभूयते

अहो ईश्वरचर्येयं दुर्विभाव्या शरीरिणाम् ॥
पापात्मानोऽपि नीयंते कारुण्यात्परमं पदम्

इत्युक्तास्ते मया दूता देवदेवस्य शूलिनः ॥
प्रत्यूचुर्मामथ प्रीत्या सर्वसंशयभेदिनः

॥ शिवदूता ऊचुः ॥ ॥
ब्रह्मन्सुमहदाश्चर्यं शृणु कौतूहलं यदि ॥
इमामुद्दिश्य चांडालीं यदुक्तं भवताधुना

आसीदियं पूर्वभवे काचिद्ब्राह्मणकन्यका ॥
सुमित्रानाम संपूर्णसोमबिम्बसमानना

उत्फुल्लमल्लिकादामसुकुमारांगलक्षणा ॥
कैकेयद्विजमुख्यस्य कस्यचित्तनया सती

तां सर्वलक्षणोपेतां रतेर्मूर्तिमिवापराम्॥
वर्द्धमानां पितुर्गेहे वीक्ष्यासन्विस्मिता जनाः

दिनेदिने वर्धमाना बंधुभिर्लालिता भृशम् ॥
सा शनैर्यौवनं भेजे स्मरस्येव महाधनुः

अथ सा बंधुवर्गैश्च समेतेन कुमारिका ॥
पित्रा प्रदत्ता कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे

सा भर्त्तारमनुप्राप्य नवयौवनशालिनी ॥
कंचित्कालं शुभाचारा रेमे बंधुभिरावृता

अथ कालवशात्तस्याः पतिस्तीव्र रुजार्दितः ॥
रूपयौवनकांतोपि पंचत्वमगमन्मुने

मृते भर्त्तरि दुःखेन विदग्धहदया सती ॥
उवास कतिचिन्मासान्सुशीला विजितें द्रिया

अथ यौवनभारेण जृंभमाणेन नित्यशः ॥
बभूव हृदयं तस्याः कंदपर्परिकंपितम्

सा गुप्ता बन्धुवर्गेण शासितापि महोत्तमैः ॥
न शशाक मनो रोद्धं मदनाकृष्टमंगना

सा तीव्रमन्मथाविष्टा रूपयौवनशालिनी ॥
विधवापि विशेषेण जारमार्गरताभवत्

न ज्ञाता केनचिदपि जारिणीति विचक्षणा ॥
जुगूहात्मदुराचारं कंचित्कालमसत्तमा

तां दोहदसमाक्रांतां घननीलमुखस्तनीम् ॥
कालेन बंधुवर्गोपि बुबोध विटदूषिताम्

इति भीतो महाक्लेशाच्चिंता लेभे दुरत्ययाम् ॥
स्त्रियः कामेन नश्यंति ब्राह्मणा हीनसेवया।

राजानो ब्रह्मदंडेन यतयो भोगसंग्रहात्॥
लीढं शुना तथैवान्नं सुरया वार्पितं पयः

रूपं कुष्ठरुजाविष्टं कुलं नश्यति कुस्त्रिया॥
इति सर्वे समालोच्य समेताः पतिसोदराः

तत्यजुर्गोत्रतो दूरं गृहीत्वा सकचग्रहम् ॥
सघटोत्सर्गमुत्सृष्टा सा नारी सर्वबन्धुभिः॥ ४८
विचरंती च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया ॥
सा ययौ स्त्री बहिर्यामा दृष्टा शूद्रेण केनचित्

स तां दृष्ट्वा वरारोहाँ पीनोन्नतपयोधराम् ॥
गृहं निनाय साम्ना च विधवां शूद्रनायकः ॥
सा नारी तस्य महिषी भूत्वा तेन दिवानिशम्

रममाणा क्वचिद्देशे न्यवसद्गृहवल्लभा ॥
तत्र सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी

लेभे सुतं च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया ॥
कदाचिद्भर्त्तरि क्वापि याते पीतसुरा तु सा

इयेष पिशिताहारं मदिरामदविह्वला ॥
अथ मेषेषु बद्धेषु गोभिः सह बहिर्व्रजे

ययौ कृपाणमादाय सा तमींधे निशामुखे ॥
अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्ध्यामिषप्रिया

एकं जघानं गोवत्सं क्रोशंतं निशि दुर्भगा ॥
निहतं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समंगना

भीता शिवशिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा ॥
सा मुहूर्तमिति ध्यात्वा पिशितासवलालसा

छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम् ॥
गोवत्सार्धशरीरेण कृताहाराथ सा पुनः

तदर्धदेहं निक्षिप्य बहिश्चुक्रोश कैतवात् ॥
अहो व्याघ्रेण भग्नोऽयं जग्धो गोवत्सको व्रजे

इति तस्याः समाक्रंदः सर्वगेहेषु शुश्रुवे ।
अथ सर्वे शूद्रजनाः समागम्यांतिके स्थिताः

हतं गोवत्समालोक्य व्याघ्रेणेति शुचं ययुः ॥
गतेषु तेषु सर्वेषु व्युष्टायां च ततो निशि

तद्भर्ता गृहमागत्य दृष्टवान्गृहविड्वरम् ।
एवं बहुतिथे काले गते सा शूद्ववल्लभा ॥ ६१ ।
कालस्य वशमापन्ना जगाम यममंदिरम् ।
यमोपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम्

निर्वत्र्य निरयावासाञ्चक्रे चंडालजातिकाम् ॥
सापि भ्रष्टा यमपुराच्चांडालीगर्भमाश्रिता

ततो बभूव जात्यंधा प्रशांतांगारमेचका ॥
तत्पिता कोपि चांडालो देशे कुत्रचिदास्थितः

तां तादृशीमपि सुतां कृपया पर्यपोषयत् ॥
अभोज्येन कदन्नेन शुना लीढेन पूतिना

अपेयैश्च रसैर्मात्रा पोषिता सा दिनेदिने ॥
जात्यंधा सापि कालेन बाल्ये कुष्ठरुजार्दिता

ऊढा न केनचिद्वापि चांडालेनातिदुर्भगा ॥
अतीतबाल्ये सा काले विध्वस्तपितृमातृका

दुर्भगेति परित्यक्ता बंधुभिश्च सहोदरैः ॥
ततः क्षुधार्दिता दीना शोचन्ती विगतेक्षणा

गृहीतयष्टिः कृच्छ्रेण संचचाल सलोष्टिका ॥
पत्तनेष्वपि सर्वेषु याचमाना दिनेदिने

चांडालोच्छिष्टपिंडेन जठराग्निमतर्पयत्॥
एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा सुबहुलं वयः

जरया ग्रस्तसर्वांगी दुःखमाप दुरत्ययम् ॥
निरन्नपानवसना सा कदाचिन्महाजनान्

आयास्यंत्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽध्वगान्॥
तस्यां तु देवयात्रायां देशदेशांतयायिनाम्

विप्राणां साग्निहोत्राणां सस्त्रीकाणां महात्मनाम्॥
राज्ञां च सावरोधानां सहस्तिरथवाजिनाम्

सपरीवारघोषाणां यानच्छत्रादिशोभिनाम् ॥
तथान्येषां च विट्शूद्रसंकीर्णानां सहस्रशः

हसतां गायतां क्वापि नृत्यतामथ धावताम् ॥
जिघ्रतां पिबतां कामाद्गच्छतां प्रतिगर्जताम्

।
संप्रयाणे मनुष्याणां संभ्रमः सुमहानभूत् ॥
इति सर्वेषु गच्छत्सु गोकर्णं शिवमंदिरम्

पश्यंति दिविजाः सर्वे विमानस्थाः सकौतुकाः ॥
अथेयमपि चांडाली वसनाशनतृष्णया

महाजनान्याचयितुं चचाल च शनैःशनैः ॥
करावलंबेनान्यस्याः प्राग्जन्मार्जितकर्मणा ॥
दिनैः कतिपयैर्याती गोकर्णं क्षेत्रमाययौ

ततो विदूरे मार्गस्य निषण्णा विवृतांजलिः ॥
याचमाना मुहुः पांथान्बभाषे कृपणं वचः

प्राग्जन्मार्जितपापौघैः पीडितायाश्चिरं मम ॥
आहारमात्रदानेन दयां कुरुत भो जनाः

त्रातारः परमार्तानां दातारः परमाशिषाम् ॥
कर्तारो बहुपुण्यानां दयां कुरुत भो जनाः ॥ र१ ॥
वसनाशनहीनायां स्वपितायां महीतले ॥
महापांसुनिमग्नायां दयां कुरुत भो जनाः

महाशीतातपार्त्तायां पीडितायां महारुजा ॥
अन्धायां मयि वृद्धायां दयां कुरुत भो जनाः

चिरोपवासदीप्तायां जठराग्निविवर्धनैः ॥
संदह्यमानसर्वांग्यां दयां कुरुत भो जनाः

अनुपार्जितपुण्यायां जन्मांतरशतेष्वपि ॥
पापायां मंदभाग्यायां दयां कुरुत भो जनाः

एवमभ्यर्थयंत्यास्तु चांडाल्याः प्रसृतेंऽजलौ ॥
एकः पुण्यतमः पांथः प्राक्षिपद्बिल्वमंजरीम्

तामंचलौ निपतितां सा विमृश्य पुनः पुनः ॥
अभक्ष्येत्येव मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा

तस्याः करेण निर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमंजरी ॥
पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिंगस्य मस्तके

सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पांथजनान्मुहुः ॥
याचमानापि यत्किंचिन्न लेभे दैवयोगतः

तत्रोषितानया रात्रिर्भद्रकाल्यास्तु पृष्ठतः ॥
किंचिदुत्तरतः स्थानं तदर्धेनातिदूरतः

ततः प्रभाते भ्रष्टाशा शोकेन महताप्लुता ॥
शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवला

श्रांता चिरोपवासेन निपतन्ती पदेपदे ॥
क्रंदंती वहुरोगार्ता वेपमाना भृशातुरा

दह्यमानार्कतापेन नग्नदेहा सयष्टिका॥
अतीत्यैतावतीं भूमिं निपपात विचेतना

अथ विश्वेश्वरः शंभुः करुणामृतवारिधिः॥
एनामानयतेत्त्यस्मान्युयुजे सविमानकान्

एषा प्रवृत्तिश्चांडाल्यास्तवेह परिकीर्त्तिता॥
तथा संदर्शिता शंभोः कृपणेषु कृपालुता॥
कर्मणः परिपाकोत्थां गतिं पश्य महामते ॥
अधमापि परं स्थानमारोहति निरामयम्

यदेतया पूर्वभवे नान्नदानादिकं कृतम् ॥
क्षुत्पिपासादिभिः क्लेशैस्तस्मादिह निपीड्यते

यदेषा मदवेगांधा चक्रे पापं महोल्बणम्॥
कर्मणा तेन जात्यंधा बभूवात्रैव जन्मनि

अपि विज्ञाय गोवत्सं यदेषाऽभक्षयत्पुरा ॥
कर्मणा तेन चांडाली बभूवेह विगर्हिता

यदेषार्यपथं हित्वा जारमार्गरता पुरा ॥
तेन पापेन केनापि दुर्वृत्ता दुर्भगापि वा ॥

यदाश्लिष्य मदाविष्टा जारेण विधवा पुरा ॥
तेन पापेन महता बहुकुष्ठव्रणान्विता

कामार्त्ता यदियं स्वैरं शूद्रेण रमिता पुरा ॥
महासृक्पूयकृमिभिः पीड्यते तेन पाप्मना

सुव्रतानि न चीर्णानि नेष्टापूतार्दिकं कृतम् ॥
सर्वभोगविहीनेयं दूयते तेन पाप्मना ॥

यदेतया पूर्वभवे सुरा पीता विमूढया ॥
महायक्ष्मार्तिहृच्छूलैः पीड्यते तेन पाप्मना

अत्रैव सर्वमर्त्येषु पापचिह्नानि कृत्स्नशः ॥
लक्ष्यते मुनिशार्दूल सविवेकैर्महात्मभिः

अत्र ये बहुरोगार्त्ता ये पुत्रधनवर्जिताः

ये च दुर्लक्षणक्लिष्टा याचका विगतह्रियः ॥
वासोन्नपानशयनभूषणाभ्यंजनादिभिः

हीना विरूपा निर्विद्या विकलांगाः कुभोजनाः ॥
ये दुर्भाग्या निंदिताश्च ये चान्ये परसेवकाः ॥

एते पूर्वभवे सर्वे सुमहत्पापकारिणः ॥
एवं विमृश्य यत्नेन दृष्ट्वा लोकजनस्थितिम्

बुधो न कुरुते पापं यदि कुर्यात्स आत्महा ॥
देहोऽयं मानुषो जंतोर्बहुकर्मैकभाजनम्

सदा सत्कर्म सेवेत दुष्कर्म सततं त्यजेत् ॥
पुण्यं सुखार्थी कुर्वीत दुःखार्थी पापमाचरेत् ॥

द्वयोरेकतरे लोके गृहीते कुशलो जनः ॥
इमं मानुषमाश्रित्य देहं परमदुर्लभम्

य आत्महितवान्कश्चिद्देवमेकं समाश्रयेत् ॥
अथ पापानि सर्वाणि कुर्वन्नपि सदा नरः

शिवमेकमतिर्ध्यायेत्स संतरति पातकम् ॥
मृता पूर्वभवे त्वेषा यदा प्राप्ता यमालये

तदा वितर्कः सुमहानासीद्यमसभासदाम् ॥
यद्यपि ब्राह्मणी त्वेषा सत्कुलाचारदूषिता

अतोऽस्माभिरिहानीता निरयं यातु वा न वा ॥
अनया साधितो बाल्ये पुण्यलेशोऽस्ति वा न वा

अथापि सुविमृश्यैवं धार्यो दंडोऽत्र नान्यथा ॥
बहुजन्मसहस्रेषु कृतपुण्यविपाकतः॥

नृणां ब्रह्मकुले जन्म लभ्यते हि कथंचन ॥
अतोस्याः पूर्वपूर्वेषु कृताघं नास्ति जन्मसु

अन्यथा सत्कुले जन्म कथमेषा प्रपद्यते॥
अत्रैव जन्मन्यनया कृतमंहो दुरत्ययम्

अथापि नरकावासं प्रायशो नेयमर्हति ॥
किंतु गोवत्सकं हत्वा विमृश्यागतसाध्वसा

एषा शिवशिवेत्याह प्राग्जन्मार्जितकर्मणा ॥
यदेषा पापविच्छित्त्यै सकृदप्युरुमंगलम्

शिवनाम वदेद्भक्त्या तर्हि गच्छेत्परं पदम् ॥
एकजन्मकृतस्यास्य दारुणस्यापि यत्फलम्

क्रमेणानुभवत्वेषा भूत्वा चांडालजातिका ॥
अस्मादन्यतमः को वा नरकोऽस्ति नृणा मिह

अनेकक्लेशसंघातैर्यन्मुहुः परिपीडनम् ॥
दुष्कुले जन्म दारिद्र्यं महाव्याधिर्विमूढता

एकैक एव नरकः सर्वे वा चाथ किं पुनः ॥
प्राग्जन्मपुण्यभारेण यन्नाम विवशाऽब्रवीत्

तेनैषान्यभवे भूरि पुण्यमंते करिष्यति ॥
तेन पुण्येन महता निस्तीर्याघौघया तनाः

नीता तत्पुरुषैरंते प्रयास्यति परं पदम् ॥
एतादृशानां मर्त्यानां शास्तारो न वयं क्वचित् ॥
विचार्य स्वयमेवेशो यद्युक्तं तत्करोतु सः

एवं वैवस्वतपुरे सर्वैर्यमपुरोगमैः ॥
विमृश्य चित्रगुप्ताद्यैरियं मुक्ताऽपतद्भुवि

आदौ यदेषा शिवनाम नारी प्रमादतो वाप्य सती जगाद ॥
तेनेह भूयः सुकृतेन शंभोर्बिल्वांकुराराधनपुण्यमाप

श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके ॥
कृत्वा जागरणं ह्येषा चक्रे बिल्वार्पणं निशि

अकामतः कृतस्यास्य पुण्यस्यैव च यत्फलम् ॥
अद्यैव भोक्ष्यते सेयं पश्यतस्तव नो मृषा

॥
॥ गौतम उवाच ॥ ॥
इत्युक्त्वा शिवदूतास्ते तस्याश्चांडालयोनितः ॥
जीवलेशं समाकृष्य युयुजुर्दिव्यतेजसा

तां दिव्यदेहसंक्रांतां तेजोराशिसमुज्ज्वलाम्॥
विमाने स्थापयामासुः प्रीतास्ते शिवकिंकराः

अथ सा परमोदाररूपलावण्यशालिनी ॥
दिव्यभूषणदीप्तांगी दिव्यांबरविधारिणी

देहेन दिव्यगंधेन दिव्यतेजोविकाशिना ॥
दिव्यमाल्यावतंसेन विरराज विमानगा

रत्नच्छत्रपताकाद्यैर्गीतवादित्रनिस्वनैः ॥
मध्ये सा शिवदूतानां मोदमाना वरानना

अनुभूतानि जन्मानि स्मृत्वास्मृत्वा पुनःपुनः ॥
भीता त्रस्ता दृढा श्चर्यं दृष्ट्वा स्वप्नमिवोत्थिता

काहं केऽमी महासिद्धाः कोयं लोको मनोरमः ॥
क्व गतं मे वपुः कष्टं चंडचांडालगोत्रजम्

अहो सुमहदाश्चर्यं दृष्टं मायाविलासजम् ॥
यन्मे भवसहस्रेषु भ्रातंभ्रांतं पुनःपुनः

अहो ईश्वरपूजाया माहात्म्यं विस्मयावहम् ॥
पत्रमात्रेण संतुष्टो यो ददाति निजं पदम्

इति तां जातनिर्वेदां स्मरन्तीं भगवत्पदम् ॥
दिव्यं विमानमारोप्य ते महेश्वरकिंकराः ॥

आलोकयत्सु सर्वेषु लोकेशेषु सविस्मयम् ॥
आमंत्र्य तामथानिन्युः परमेश्वरसन्निधिम्

राजन्सुमहदाश्चर्यमाख्यातं गिरिजा पतेः ॥
माहात्म्यं भक्तिलेशस्य सर्वाघौघविनाशनम्

॥ राजोवाच ॥ ॥
भगवन्परमेशस्य कीदृशो लोक उत्तमः ॥
तस्य मे लक्षणं ब्रूहि यद्यस्ति मयि ते दया

॥ गौतम उवाच ॥ ॥
ब्रह्मादिसुरनाथानां लोकेष्वपि सुदुर्लभः ॥
य आनंदः सदा यत्र स लोकः पारमेश्वरः

सर्वातिगमनं यत्र ज्योतिर्यत्र प्रतिष्ठितम् ॥
क्वापि नास्ति तमोयोगः स लोकः पारमेश्वरः

गुणवृत्ति विनिस्तीर्य संप्राप्ता यत्र योगिनः ॥
न पतेयुः पुनः सर्वे स लोकः पारमेश्वरः

यत्र वासं न कुर्वंति क्रोधलोभमदादयः ॥
यत्रावस्था न जन्माद्याः स लोकः पारमेश्वरः

सर्वेषां निगमानां च यदेकं क्षेत्रमुच्यते ॥
यस्मान्नास्ति परं वित्तं तत्पदं पारमेश्वरम्

प्रत्याहारासन ध्यानप्राणसंयमनादिभिः ॥
यत्र योगपथैः प्राप्तुं यतते योगिनः सदा

यत्र देवः सदानंदनिर्मलज्ञानरूपया ॥
अस्ति देव्या सह क्रीडञ्स लोकः पारमेश्वरः

जन्मानेकसहस्रेषु संभृतैः पुण्यराशिभिः ॥
आरूढाः पुरुषा नार्यः क्रीडन्ते यत्र संगताः

तेजो राशौ समालीना दुर्विभाव्ये मनोरमे ॥
अहोरात्रादिसंस्थानं न विंदंति कदाचन

स लोकः परमेशस्य दुर्लभो हि कुयोगिनः ॥
एतद्भक्ति सुपूर्णा ये तैरेव प्रतिपद्यते

ये तत्कथाश्रवणकीर्तनजातहर्षा ये सर्वभूतसुहृदः प्रशमैकनिष्ठाः ॥
संसारचक्रमतिवाह्य निरस्तमोहास्ते शांकरं पदमवाप्य सुखं रमन्ते

तथा त्वमपि राजेंद्र गोकर्णं गिरिशालयम् ॥
गत्वा प्रशमिताघौघः कृतकृत्यत्वमाप्नुहि

तत्र सर्वेषु कालेषु स्नात्वाभ्यर्च्य महाबलम् ॥
कृत्वा शिवचतुर्दश्यामुपवासं समाहितः

कृत्वा जागरणं रात्रौ बिल्वैरभ्यर्च्य शंकरम् ॥
सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोकमवाप्स्यसि

एष ते विमलो राजन्नुपदेशो मया कृतः ॥
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि मिथिलाधिपतेः पुरीम्

इत्यामन्त्र्य मुनिः प्रीत्या गौतमो मिथिलां ययौ ॥
सोऽपि हृष्टमना राजा गोकर्णं प्रत्यपद्यत

तत्र दृष्ट्वा महादेवं स्नात्वाभ्यर्च्य महाबलम् ॥
निर्धूताशेषपापौघो लेभे शम्भोः परं पदम्

य इमां शृणुयान्नित्यं कथां शैवीं मनोहराम् ॥
श्रावयेद्वा जनो भक्त्या स याति परमां गतिम्

श्रद्दधानः सकृद्वापि य इमां शृणुयात्कथाम् ॥
त्रिःसप्तकुलजैः सार्धं शिवलोकमवाप्नुयात्

इति कथितमशेषं श्रेयसामादिबीजं भवशतदुरितघ्नं ध्वस्तमोहांधकारम् ॥
चरितममरगेयं मन्मथारेरुदारं सततमपि निषेव्यं स्वस्तिमद्भिश्च लोकैः ॥

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां तृतीये ब्रह्मोत्तरखण्डे शिवचतुर्दशीगोकर्णमाहात्म्यवर्णनंनाम तृतीयोऽध्यायः ॥