सेकोद्देश · श्लोक 21-40

महामुद्रानुरागाद्यज्जातं निःस्पन्दतः सुखम् ।
महाप्रज्ञाभिषिक्तः स यतो निःस्पन्दतां गतः

प्रजापतिः स विज्ञेयो जनकः सर्वतायिनाम् ।
वज्रसत्त्वो महासत्त्वो बोधिसत्त्वो ऽद्वयो ऽक्षरः

असौ समयसत्त्वः स्याद्वज्रयोगश्चतुर्विधः ।
कालचक्र इह ख्यातो योगिनां मुक्तिदायकः

अस्यैव साधनं कुर्यात् प्रतिभासैरचिन्तितैः ।
धूमादिभिर्निमित्तैस्तैः प्रज्ञाबिम्बैर्नभःसमैः

अस्तिनास्तिव्यतिक्रान्तैः प्रत्ययार्थैः स्वचेतसः ।
परमाणुरजःसंदोहैः सर्वतः परिवर्जितैः

धूममरीचिखद्योतदीपज्वालेन्दुभास्करैः ।
तमः कला महाबिन्दुर्विश्वबिम्बं प्रभास्वरम्

पिहितापिहितनेत्राभ्यां शून्ये यन्नानुकल्पितम् ।
दृश्यते स्वप्नवद् बिम्बं तद् बिम्बं भावयेत् सदा

अभावे भावना बिम्बे योगिनां सा न भावना ।
भावो ऽभावो न चित्तस्य बिम्बे ऽकल्पितदर्शनात्

प्रतिसेनां यथादर्शे कुमारी पश्येदवस्तुजाम् ।
अतीतानागतं धर्मं तत्त्वयोग्यम्बरे तथा

अस्या भावो न भावः स्याद्वस्तुशून्यार्थदर्शनात् ।
वस्तुनो ऽभावतो ऽर्थो ऽस्ति मायास्वप्नेन्द्रजालवत्

असति धर्मिणि ह्येष धर्मोत्पादः प्रदृश्यते ।
चिन्तामणिरिवानन्तसत्त्वाशापरिपूरकः

अदृष्टं प्रतिसेनायां कुमारी चौरादि पश्यति ।
तत् प्रादेशिकनेत्राभ्यां गत्वा पश्यन्ति साधकाः

यदि पश्यति सद्रूपं स्वमुखं किं न पश्यति ।
यदि पश्यत्यसद्रूपं शशशृङ्गं कथं न च

न पश्यत्यन्यचक्षुर्भ्यां स्वचक्षुर्भ्यां न पश्यति ।
दृश्यमानमजातं तत् कुमार्या जातकं यथा

दृष्टे बिम्बे ततः कुर्यात् प्राणायामं निरन्तरम् ।
उर्ध्वाधस्त्रिषु नाडीषु कायवाक्चित्तरोधनात्

चन्द्रार्कराहुविण्मूत्रशुक्रमार्गप्रवाहिषु ।
तोयाग्निशून्यभूवायुज्ञानधातुकजातिषु

चन्द्रसूर्यतमिन्यो याः कायवाक्चित्तनाडिकाः ।
विण्मूत्रशुक्रवाहिन्यः प्राणे ऽपाने क्रमेण ताः

चन्द्रः काय उपायस्य प्रज्ञाया वाग्दिवाकरः ।
प्रज्ञाकायस्तु विण् नाडी विर्भोर्वाङ्मूत्रवा हिनी

उर्ध्वाधश्चित्तनाड्यौ द्वे तमिनीशुक्रवाहिन्यौ ।
तमिनी चित्तमुपायस्य प्रज्ञायाः शुक्रवाहिनी

ऊर्ध्वाधः षट्कुलं ह्येतत् कायवाक्चित्तयोगतः ।
प्रज्ञोपायाङ्गभावेन संस्थितं सर्वदेहिनाम्